സ ഈക്ഷാചക്രേ । കസ്മിന്നഹമുത്ക്രാന്ത ഉത്ക്രാന്തോ ഭവിഷ്യാമി കസ്മിന്വാ പ്രതിഷ്ടിതേ പ്രതിഷ്ടസ്യാമീതി
അവൻ ചിന്തിച്ചു: 'എന്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ പുറപ്പെടുമ്പോൾ ഞാൻ പുറപ്പെടും? എന്തിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ ഞാൻ നിലനിൽക്കും?
സ പ്രാണമസൃജത പ്രാണാച്ഛ്രദ്ധാം ഖം വായുര്ജ്യോതിരാപഃ പൃഥിവീന്ദ്രിയം മനഃ । അന്നമന്നാദ്വീര്യം തപോ മന്ത്രാഃ കര്മ ലോകാ ലോകേഷു ച നാമ ച
അവൻ പ്രാണനെ സൃഷ്ടിച്ചു; പ്രാണത്തിൽ നിന്ന് വിശ്വാസം, ആകാശം, വായു, അഗ്നി, ജലം, ഭൂമി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്സ്; അന്നം, അന്നത്തിൽ നിന്ന് വീര്യം, തപസ്, മന്ത്രങ്ങൾ, കര്മ്മങ്ങൾ, ലോകങ്ങൾ, ലോകങ്ങളിൽ നാമങ്ങൾ എന്നിവയും.
അരാ ഇവ രഥനാഭൌ കലാ യസ്മിന്പ്രതിഷ്ടിതാഃ । തം വേധ്യം പുരുഷം വേദ യഥ മാ വോ മൃത്യുഃ പരിവ്യഥാ ഇതി
ചക്രത്തിന്റെ നാഭിയിൽ അരകൾ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ഭാഗങ്ങൾ അവനിൽ നിലനിൽക്കുന്നു; ആ പുരുഷനെ അറിയുക, അങ്ങനെ മരണം നിങ്ങളെ വേദനിപ്പിക്കില്ല.
താന് ഹോവാചൈതാവദേവാഹമേതത് പരം ബ്രഹ്മ വേദ । നാതഃ പരമസ്തീതി
അവൻ അവരോട് പറഞ്ഞു: 'ഇതുവരെ മാത്രമേ ഞാൻ ഈ പരബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്നുള്ളൂ; ഇതിൽക്കാൾ ഉയർന്നതൊന്നുമില്ല.'
തേ തമര്ചയന്തസ്ത്വം ഹി നഃ പിതാ യോഽസ്മാകമവിധ്യായാഃ പരം പരം താരയസീതി । നമഃ പരമഋഷിഭ്യോ നമഃ പരമഋഷിഭ്യഃ
അവർ അവനെ ആരാധിച്ചു: 'നീ തന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടെ പിതാവ്; ഞങ്ങളെ അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് അതീതമായ പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് നയിക്കുന്നവൻ. മഹർഷിമാർക്ക് നമസ്കാരം, മഹർഷിമാർക്ക് നമസ്കാരം.'
സ യഥേമാ നധ്യഃ സ്യന്ദമാനാഃ സമുദ്രായണാഃ സമുദ്രം പ്രാപ്യാസ്തം ഗച്ഛന്തി ഭിധ്യേതേ താസാം നാമരുപേ സമുദ്ര ഇത്യേവം പ്രോച്യതേ । ഏവമേവാസ്യ പരിദ്രഷ്ടുരിമാഃ ഷോഡശകലാഃ പുരുഷായണാഃ പുരുഷം പ്രാപ്യാസ്തം ഗച്ഛന്തി ഭിധ്യേതേ ചാസാം നാമരുപേ പുരുഷ ഇത്യേവം പ്രോച്യതേ സ ഏഷോഽകലോഽമൃതോ ഭവതി തദേഷ ശ്ലോകഃ
നദികൾ ഒഴുകി സമുദ്രത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി പോകുന്നതുപോലെ, അവ സമുദ്രത്തിലെത്തുമ്പോൾ അവയുടെ പേര് രൂപങ്ങൾ ഇല്ലാതായി, സമുദ്രം എന്നേ പറയപ്പെടൂ; അതുപോലെ തന്നെ, ഈ പതിനാറു ഭാഗങ്ങൾ പുരുഷനെ ലക്ഷ്യമാക്കി പോകുമ്പോൾ, പുരുഷനെ പ്രാപിച്ചാൽ അവയുടെ പേര് രൂപങ്ങൾ ഇല്ലാതാകും, പുരുഷൻ എന്നേ പറയപ്പെടും. അപ്പോൾ അവൻ ഭാഗങ്ങളില്ലാത്തവനും അമൃതനും ആകുന്നു. ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഈ ശ്ലോകം ഉണ്ട്.