പ്രശ്നോപനിഷദ്

तन् ह स ऋषिरुवच भूय एव तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया संवत्सरं संवत्स्यथ यथाकामं प्रश्नान् पृच्छत यदि विज्ञास्यामः सर्वं ह वो वक्ष्याम इति

അവരോട് ആ മഹർഷി പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ഒരു വർഷം തപസ്സും ബ്രഹ്മചര്യവും വിശ്വാസവും പാലിച്ച് ഇവിടെ താമസിക്കണം. അതിന് ശേഷം നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാം. ഞങ്ങൾക്കറിയാമെങ്കിൽ എല്ലാം വിശദീകരിക്കും.'

अथ कबन्धी कत्यायन उपेत्य पप्रच्छ । भगवन् कुते ह वा इमाः प्रजाः प्रजायन्त इति

അപ്പോൾ കബന്ധി കാത്യായനൻ സമീപിച്ച് ചോദിച്ചു: 'ഭഗവാൻ, ഈ ജീവികൾ എവിടുനിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്?'

तस्मै स होवाच प्रजाकामो वै प्रजापतिः स तपोऽतप्यत स तपस्तप्त्वा स मिथुनमुत्पादयते । रयिं च प्रणं चेत्येतौ मे बहुधा प्रजाः करिष्यत इति

അവനോട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: 'സന്താനാഗ്രഹത്തോടെ പ്രജാപതി തപസ്സ് ചെയ്തു. തപസ്സിന് ശേഷം, അവൻ ഒരു ദമ്പതികളെ സൃഷ്ടിച്ചു — രയം എന്നും പ്രാണൻ എന്നും. “ഇവരിലൂടെ ഞാൻ അനേകം രൂപങ്ങളിൽ ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കും” എന്ന് അവൻ ചിന്തിച്ചു.'

आदित्यो ह वै प्राणो रयिरेव चन्द्रमा रयिर्वा एतत् सर्वं यन्मूर्तं चामूर्तं च तस्मान्मूर्तिरेव रयिः

പ്രാണൻ സൂര്യനാണ്; രയം ചന്ദ്രനാണ്. രൂപമുള്ളതും രൂപമില്ലാത്തതും എല്ലാം രയമാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് രൂപമുള്ളതിനെ രയം എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

अथादित्य उदयन्यत्प्राचीं दिशं प्रविशति तेन प्राच्यान् प्राणान् रश्मिषु सन्निधत्ते । यद्दक्षिणां यत् प्रतीचीं यदुदीचीं यदधो यदूर्ध्वं यदन्तरा दिशो यत् सर्वं प्रकाशयति तेन सर्वान् प्राणान् रश्मिषु सन्निधत्ते

സൂര്യൻ ഉദയിച്ച് കിഴക്കേ ദിശയിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ, അവൻ കിഴക്കിന്റെ പ്രാണന്മാരെ തന്റെ കിരണങ്ങളിൽ സമാഹരിക്കുന്നു. ദക്ഷിണം, പടിഞ്ഞാറ്, വടക്ക്, താഴെ, മുകളിൽ, ഇടയ്ക്കുള്ള ദിശകൾ — അവൻ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന എല്ലാം — അവയിലെയും പ്രാണന്മാരെ അവൻ തന്റെ കിരണങ്ങളിൽ സമാഹരിക്കുന്നു.

स एष वैश्वानरो विश्वरुपः प्राणोऽग्निरुदयते । तदेतदृचाऽभ्युक्तम्

അവൻ, സർവ്വരൂപനായ, സർവ്വവിശ്വത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന വൈശ്വാനരൻ, പ്രാണൻ, അഗ്നി — ഉദയിക്കുന്നു. ഇതാണ് വേദത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.

विश्वरूपं हरिणं जातवेदसं परायणं ज्योतिरेकं तपन्तम् । सहस्ररश्मिः शतधा वर्तमानः प्राणः प्रजानामुदयत्येष सूर्यः

സർവ്വരൂപനായി, പൊൻനിറത്തിൽ, സർവ്വജ്ഞനായ്, പരമലക്ഷ്യമായ്, ഏകപ്രകാശമായ്, തിളങ്ങുന്നവൻ, ആയിരം കിരണങ്ങളോടെ, നാനാതരത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ — ജീവികളുടെ പ്രാണൻ ആയ സൂര്യൻ ഉദയിക്കുന്നു.

संवत्सरो वै प्रजापतिस्तस्यायने दक्षिणं चोत्तरं च । तद्ये ह वै तदिष्टापूर्ते कृतमित्युपासते ते चान्द्रमसमेव लोकमभिजयन्ते । त एव पुनरावर्तन्ते तस्मादेत ऋषयः प्रजाकामा दक्षिणं प्रतिपद्यन्ते । एष ह वै रयिर्यः पितृयाणः

സംവത്സരം പ്രജാപതിയാണ്; അതിന്റെ ദക്ഷിണയാത്രയും ഉത്തരയാത്രയും രണ്ടുപാതകളാണ്. യാഗങ്ങളും സത്കർമ്മങ്ങളും ചെയ്തവരിൽ ചിലർ അതിൽ തൃപ്തരായി ചന്ദ്രലോകം പ്രാപിക്കുന്നു; അവർ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് സന്താനാഗ്രഹമുള്ള ഋഷിമാർ ദക്ഷിണപഥം സ്വീകരിക്കുന്നു. ഇതാണ് രയം, പിതൃയാനപഥം.

अथोत्तरेण तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया विद्ययाऽऽत्मानमन्विष्यादित्यमभिजयन्ते । एतद्वै प्राणानामायतनमेतदमृतमभयमेतत् परायणमेतस्मान्न पुनरावर्तन्त इत्येष निरोधस्तदेष श्लोकः

ഉത്തരപഥത്തിലൂടെ — തപസ്സും ബ്രഹ്മചര്യവും വിശ്വാസവും ജ്ഞാനവും കൊണ്ടു ആത്മാവിനെ അന്വേഷിക്കുന്നവർ സൂര്യനെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഇതാണ് പ്രാണന്മാരുടെ ആധാരം; ഇതാണ് അമൃതവും ഭയരഹിതവും പരമലക്ഷ്യവും. അവിടെ നിന്ന് അവർക്ക് തിരിച്ചുവരവ് ഇല്ല. ഇതാണ് നിയന്ത്രണം. ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു ശ്ലോകമുണ്ട്.

पञ्चपादं पितरं द्वादशाकृतिं दिव आहुः परे अर्धे पुरीषिणम् । अथेमे अन्य उ परे विचक्षणं सप्तचक्रे षडर आहुरर्पितमिति

അവനെ അഞ്ചു കാലുകളും പന്ത്രണ്ടു രൂപങ്ങളും ഉള്ള പിതാവാണ് എന്ന് പറയുന്നു; ഉയർന്ന പാതിയിൽ അവൻ നഗരത്തിൽ വസിക്കുന്നു. മറ്റുചിലർ, ജ്ഞാനികൾ, അവൻ ഏഴു ചക്രങ്ങളുള്ള, ആറു അക്ഷങ്ങളുള്ള രഥത്തിൽ സ്ഥാപിതനാണ് എന്നും പറയുന്നു.

मासो वै प्रजापतिस्तस्य कृष्णपक्ष एव रयिः शुक्लः प्रणस्तस्मादेत ऋषयः शुक्ल इष्टं कुर्वन्तीतर इतरस्मिन्

മാസം പ്രജാപതിയാണ്; അതിൽ കൃഷ്ണപക്ഷം രയമാണ്, ശുക്ലപക്ഷം പ്രാണൻ. അതുകൊണ്ടാണ് ഋഷിമാർ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ യാഗങ്ങൾ നടത്തുന്നത്, മറുവശത്ത് അല്ല.

अहोरात्रो वै प्रजापतिस्तस्याहरेव प्राणो रात्रिरेव रयिः प्राणं वा एते प्रस्कन्दन्ति ये दिवा रत्या संयुज्यन्ते ब्रह्मचर्यमेव तद्यद्रात्रौ रत्या संयुज्यन्ते

പകലും രാത്രിയും പ്രജാപതിയാണ്; അതിൽ പകൽ പ്രാണൻ, രാത്രി രയമാണ്. പകലിൽ ലൈംഗികസംയോജനത്തിലേർപ്പെടുന്നവർ പ്രാണനെ നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നു; രാത്രിയിൽ സംയോജിക്കുന്നവർ ബ്രഹ്മചര്യമാണ് പാലിക്കുന്നത്.

अन्नं वै प्रजापतिस्ततो ह वै तद्रेतस्तस्मादिमाः प्रजाः प्रजायन्त इति

അന്നം പ്രജാപതിയാണ്; അതിൽ നിന്ന് വീര്യം ഉത്ഭവിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഈ ജീവികൾ വീര്യത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നു.

तद्ये ह वै तत् प्रजापतिव्रतं चरन्ति ते मिथुनमुत्पादयन्ते । तेषामेवैष ब्रह्मलोको येषां तपो ब्रह्मचर्यं येषु सत्यं प्रतिष्टितम्

പ്രജാപതിവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവർ ദമ്പതികളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. austerity, brahmacharya, and truth are established in them. Only for them is the ബ്രഹ്മലോകം.

तेषामसौ विरजो ब्रह्मलोको न येषु जिह्ममनृतं न माया चेति

അവരിൽ വഞ്ചനയോ അസത്യമോ മായയോ ഇല്ലാത്തവർക്കാണ് ആ നിർമ്മലമായ ബ്രഹ്മലോകം.

इति प्रश्नोपनिषदि प्रथमः प्रश्नः ॥ अथ हैनं भार्गवो वैदर्भिः पप्रच्छ । भगवन् कत्येव देवाः प्रचां दिधारयन्ते कतर एतत् प्रकशयन्ते कः पुनरेषां वरिष्ठ इति

ഇങ്ങനെ പ്രഷ്നോപനിഷത്തിലെ ആദ്യത്തെ ചോദ്യം സമാപിക്കുന്നു. പിന്നെ വൈദർഭിയുടെ മകൻ ഭാർഗവൻ ചോദിച്ചു: 'ഭഗവാൻ, എത്ര ദേവതകളാണ് ഈ സൃഷ്ടിയെ നിലനിർത്തുന്നത്? അവയിൽ ഏതാണ് ഇത് പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നത്? അവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് ആരാണ്?'

तस्मै स होवाचाकाशो ह वा एष देवो वायुरग्निरापः पृथिवी वाङ्मनश्चक्षुः श्रोत्रं च । ते प्रकाश्याभिवदन्ति वयमेतद्बाणमवष्टभ्य विधारयामः

അവനോട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: 'ആകാശം, വായു, അഗ്നി, ജലം, ഭൂമി, വാക്ക്, മനസ്സ്, കണ്ണ്, ചെവി — ഈ ദേവതകൾ അവരുടെ ശക്തികൾ പ്രകടിപ്പിച്ച് പറയുന്നു: “ഞങ്ങൾ ഈ ശരീരം നമ്മുടെ ശക്തിയാൽ നിലനിർത്തുന്നു.”'

तान् वरिष्ठः प्राण उवाच । मा मोहमापद्यथ अहमेवैतत् पञ्चधाऽऽत्मानं प्रविभज्यैतद्बाणमवष्टभ्य विधारयामीति तेऽश्रद्दधाना बभूवुः

അപ്പോൾ പ്രാണൻ, അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനൻ, പറഞ്ഞു: "നിങ്ങൾ ഭ്രമത്തിൽ പെടേണ്ട. ഈ ശരീരം ഞാൻ തന്നെ, അഞ്ചായി വിഭജിച്ച്, ഒന്നിച്ച് പിടിച്ചു നിർത്തുന്നു." എന്നിരുന്നാലും അവർ അതിൽ വിശ്വസിച്ചില്ല.

सोऽभिमानादूर्ध्वमुत्क्रामत इव तस्मिन्नुत्क्रामत्यथेतरे सर्व एवोत्क्रामन्ते तस्मि/श्च प्रतिष्ठमाने सर्व एव प्रतिष्ठन्ते । तद्यथा मक्षिका मधुकरराजानमुत्क्रामन्तं सर्व एवोत्क्रमन्ते तस्मि/ष्च प्रत्ष्ठमाने सर्व एव प्रतिष्टन्त एवम् वाङ्मनष्चक्षुः श्रोत्रं च ते प्रीताः प्राणं स्तुन्वन्ति

एषोऽग्निस्तपत्येष सूर्य एष पर्जन्यो मघवानेष वायुः एष पृथिवी रयिर्देवः सदसच्चामृतं च यत्

അവൻ തന്നെ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയാണ്, അവൻ സൂര്യനാണ്, അവൻ മഴവെക്കുന്ന പർജ്ഞനാണ്, അവൻ വായുവാണ്, അവൻ ഭൂമിയാണ്, സമ്പത്തിന്റെ ഉടമയാണ്, സത്യം അസത്യം, അമൃതം എന്നിവയും അവനാണ്.

अरा इव रथनाभौ प्राणे सर्वं प्रतिष्ठितम् । ऋचो यजूँषि सामानि यज्ञः क्षत्रं ब्रह्म च

ചക്രത്തിന്റെ ആകിൽ സ്പോക്കുകൾ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലാം പ്രാണനിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു: ഋഗ്, യജുര്, സാമവേദങ്ങൾ, യാഗം, രാജത്വം, ബ്രാഹ്മണത്വം എന്നിവയും.

प्रजापतिश्चरसि गर्भे त्वमेव प्रतिजायसे । तुभ्यं प्राण प्रजास्त्विमा बलिं हरन्ति यः प्रणैः प्रतितिष्ठसि

പ്രാണനേ, നീ സൃഷ്ടികർത്താവായി ഗർഭത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; നീ തന്നെയാണ് വീണ്ടും ജനിക്കുന്നത്. ഈ ജീവികൾ നിനക്ക് ബലി അർപ്പിക്കുന്നു, കാരണം നീ പ്രാണങ്ങളിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

देवानामसि वह्नितमः पितृणां प्रथमा स्वधा । ऋषीणां चरितं सत्यमथर्वाङ्गिरसामसि

ദേവന്മാരിൽ നീ ഏറ്റവും പ്രകാശവാനാണ്, പിതൃകൾക്കിടയിൽ ആദ്യ സ്വധയാണ്, ഋഷിമാരിൽ നീ സത്യമായ ആചാരമാണ്, നീ അതർവനും അങ്കിരസുമാണ്.

इन्द्रस्त्वं प्राण तेजसा रुद्रोऽसि परिरक्षिता । त्वमन्तरिक्षे चरसि सूर्यस्त्वं ज्योतिषां पतिः

പ്രാണനേ, നിന്റെ തേജസ്സാൽ നീ ഇന്ദ്രനാണ്; നീ രക്ഷകനായ രുദ്രനാണ്; നീ അന്തരീക്ഷത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; നീ സൂര്യനാണ്, പ്രകാശങ്ങളുടെ അധിപൻ.

यदा त्वमभिवर्षस्यथेमाः प्राण ते प्रजाः । आनन्दरूपास्तिष्ठन्ति कामायान्नं भविष्यतीति

പ്രാണനേ, നീ മഴപോലെ പെയ്യുമ്പോൾ, ഈ ജീവികൾ സന്തോഷത്തോടെ 'നമുക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള ഭക്ഷണം ലഭിക്കും' എന്ന് ആലോചിച്ച് ആനന്ദിക്കുന്നു.

व्रात्यस्त्वं प्राणैकर्षरत्ता विश्वस्य सत्पतिः । वयमाद्यस्य दातारः पिता त्वं मातरिश्व नः

പ്രാണനേ, നീ സഞ്ചാരിയാണ്, ഏകരഥിയാണ്, സർവ്വത്തിന്റെ അധിപനാണ്. ഞങ്ങൾ ആദ്യം അർപ്പിക്കുന്നവർ, നീ ഞങ്ങളുടെ പിതാവാണ്, മാതരിശ്വനേ.

या ते तनूर्वाचि प्रतिष्ठिता या श्रोत्रे या च चक्षुषि । या च मनसि सन्तता शिवां तां कुरू मोत्क्रमीः

നിന്റെ രൂപം വാക്കിൽ, ചെവിയിൽ, കണ്ണിൽ, മനസ്സിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും, അതെല്ലാം ഞങ്ങൾക്ക് ശുഭമായിരിക്കട്ടെ; നീ ഞങ്ങളെ വിട്ടുപോകരുത്.

प्राणस्येदं वशे सर्वं त्रिदिवे यत् प्रतिष्ठितम् । मातेव पुत्रान् रक्षस्व श्रीश्च प्रज्ञां च विधेहि न इति

മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നതെല്ലാം പ്രാണന്റെ അധീനത്തിലാണ്. അമ്മ കുട്ടികളെ പോലെ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണം; സമൃദ്ധിയും ജ്ഞാനവും ഞങ്ങൾക്ക് നൽകണം.

इति प्रश्नोपनिषदि द्वितीयः प्रश्नः ॥ अथ हैनं कौशल्यष्चाश्वलायनः पप्रच्छ । भगवन् कुत एष प्राणो जायते कथमायात्यस्मिञ्शरीर आत्मानं वा प्रविभज्य कथं प्रतिष्ठते केनोत्क्रमते कथं बह्यमभिधते कथमध्यात्ममिति

ഇങ്ങനെ പ്രഷ്നോപനിഷദിലെ രണ്ടാം ചോദ്യം അവസാനിക്കുന്നു. പിന്നെ കൗശല്യൻ, അശ്വലായനന്റെ പുത്രൻ, ചോദിച്ചു: "ഭഗവാനേ, ഈ പ്രാണൻ എവിടുനിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്? എങ്ങനെ ഈ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു? എങ്ങനെ തന്നെ വിഭജിച്ച് പതിയുന്നു? എങ്ങനെ പുറത്ത് പോകുന്നു? എങ്ങനെ അകത്തും പുറത്തും നിലനിർത്തുന്നു?"