ಪ್ರಶ್ನೋಪನಿಷದ್

ಆತ್ಮನ ಏಷ ಪ್ರಾಣೋ ಜಾಯತೇ । ಯಥೈಷಾ ಪುರುಷೇ ಛಾಯೈತಸ್ಮಿನ್ನೇತದಾತತಂ ಮನೋಕೃತೇನಾಯಾತ್ಯಸ್ಮಿಞ್ಶರೀರೇ

ಆ ಆತ್ಮದಿಂದಲೇ ಈ ಪ್ರಾಣ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಹೇಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನೆರಳು ಅವನ ಹಿಂದೆ ಹರಡುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆ ಈ ಪ್ರಾಣ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಈ ದೇಹಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಯಥಾ ಸಮ್ರಾದೇವಾಧಿಕೃತಾನ್ ವಿನಿಯುಙ್ಕ್ತೇ । ಏತನ್ ಗ್ರಾಮಾನೋತಾನ್ ಗ್ರಾಮಾನಧಿತಿಷ್ಟಸ್ವೇತ್ಯೇವಮೇವೈಷ ಪ್ರಾಣ ಇತರಾನ್ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಗೇವ ಸನ್ನಿಧತ್ತೇ ಪಾಯೂಪಸ್ಥೇಽಪಾನಂ ಚಕ್ಷುಃಶ್ರೋತ್ರೇ ಮುಖನಾಸಿಕಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಣಃ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಾತಿಷ್ಟತೇ ಮಧ್ಯೇ ತು ಸಮಾನಃ । ಏಷ ಹ್ಯೇತದ್ಧುತಮನ್ನಂ ಸಮಂ ನಯತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾಃ ಸಪ್ತಾರ್ಚಿಷೋ ಭವನ್ತಿ

ಹೃದಿ ಹ್ಯೇಷ ಆತ್ಮಾ । ಅತ್ರೈತದೇಕಶತಂ ನಾಡೀನಂ ತಾಸಾಂ ಶತಂ ಶತಮೇಕೈಕಸ್ಯಾ ದ್ವಾಸಪ್ತತಿರ್ದ್ವಾಸಪ್ತತಿಃ ಪ್ರತಿಶಾಖಾನಾಡೀಸಹಸ್ರಾಣಿ ಭವನ್ತ್ಯಾಸು ವ್ಯಾನಶ್ಚರತಿ

ಈ ಆತ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ನೂರೊಂದು ನಾಡಿಗಳು ಹರಡಿವೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ನೂರು ಶಾಖೆಗಳು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಾಖೆಗೆ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ಉಪಶಾಖೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾನನು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅಥೈಕಯೋರ್ಧ್ವ ಉದಾನಃ ಪುಣ್ಯೇನ ಪುಣ್ಯಂ ಲೋಕಂ ನಯತಿ ಪಾಪೇನ ಪಾಪಮುಭಾಭ್ಯಾಮೇವ ಮನುಷ್ಯಲೋಕಮ್

ಒಂದು ನಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಉದಾನನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತಾನೆ; ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಪುಣ್ಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ, ಪಾಪದಿಂದ ಪಾಪ ಲೋಕಕ್ಕೆ, ಎರಡರಿಂದ ಮಾನವ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.

ಆದಿತ್ಯೋ ಹ ವೈ ಬಾಹ್ಯಃ ಪ್ರಾಣ ಉದಯತ್ಯೇಷ ಹ್ಯೇನಂ ಚಾಕ್ಷುಷಂ ಪ್ರಾಣಮನುಗೃಹ್ಣಾನಃ । ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಯಾ ದೇವತಾ ಸೈಷಾ ಪುರುಷಸ್ಯ ಅಪಾನಮವಷ್ಟಭ್ಯಾನ್ತರಾ ಯದಾಕಾಶಃ ಸ ಸಮಾನೋ ವಾಯುರ್ವ್ಯಾನಃ

ಸೂರ್ಯನು ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಾಣನು; ಅವನು ಉದಯಿಸುವಾಗ ಕಣ್ಣಿನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೂಮಿಯ ದೇವತೆ ಅಪಾನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆಕಾಶವು ಸಮಾನನು; ಗಾಳಿ ವ್ಯಾನನು.

ತೇಜೋ ಹ ವಾ ಉದಾನಸ್ತಸ್ಮಾದುಪಶಾನ್ತತೇಜಾಃ । ಪುನರ್ಭವಮಿನ್ದ್ರಿಯೈರ್ಮನಸಿ ಸಮ್ಪಧ್ಯಮಾನೈಃ

ಉದಾನ ವಾಯುವೇ ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶ ಶಾಂತವಾದಾಗ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಲಯಗೊಂಡು, ಪುನಃ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತವೆ.

ಯಚ್ಚಿತ್ತಸ್ತೇನೈಷ ಪ್ರಾಣಮಾಯಾತಿ । ಪ್ರಾಣಸ್ತೇಜಸಾ ಯುಕ್ತಃ ಸಹಾತ್ಮನಾ ತಥಾಸಙ್ಕಲ್ಪಿತಂ ಲೋಕಂ ನಯತಿ

ಯಾವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾನೋ, ಅದೇ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಾಣನ ಬಳಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ಪ್ರಾಣನು ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಆತ್ಮನೊಂದಿಗೆ, ಅವನು ಯೋಚಿಸಿದ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.

ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ ಪ್ರಾಣಂ ವೇದ ನ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಹೀಯತೇಽಮೃತೋ ಭವತಿ ತದೇಷಃ ಶ್ಲೋಕಃ

ಯಾರು ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಾಣನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಸಂತಾನಕ್ಕೆ ನಷ್ಟವಾಗದು; ಅವರು ಅಮರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಶ್ಲೋಕವಿದೆ.

ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಯತಿಂ ಸ್ಥಾನಂ ವಿಭುತ್ವಂ ಚೈವ ಪಞ್ಚಧಾ । ಅಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಚೈವ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾಯಾಮೃತಮಶ್ನುತೇ ವಿಜ್ಞಾಯಾಮೃತಮಶ್ನುತ ಇತಿ

ಯಾರು ಪ್ರಾಣನ ಹುಟ್ಟು, ಪ್ರವೇಶ, ಸ್ಥಾನ, ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಐದು ರೂಪಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ—ತಿಳಿದು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಇತಿ ಪ್ರಶ್ನೋಪನಿಷದಿ ತೃತೀಯಃ ಪ್ರಶ್ನಃ ॥ ಅಥ ಹೈನಂ ಸೌರ್ಯಾಯಣಿ ಗಾರ್ಗ್ಯಃ ಪಪ್ರಚ್ಛ । ಭಗವನ್ನೇತಸ್ಮಿನ್ ಪುರುಷೇ ಕಾನಿ ಸ್ವಪನ್ತಿ ಕಾನ್ಯಸ್ಮಿಞ್ಜಾಗ್ರತಿ ಕತರ ಏಷ ದೇವಃ ಸ್ವಪ್ನಾನ್ ಪಶ್ಯತಿ ಕಸ್ಯೈತತ್ ಸುಖಂ ಭವತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ಸರ್ವೇ ಸಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತಾ ಭವನ್ತೀತಿ

ಈ ಮೂಲಕ ಪ್ರಶ್ನೋಪನಿಷತ್ತಿನ ಮೂರನೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮುಗಿಯಿತು. ನಂತರ ಸೌರ್ಯಾಯಣಿ ಗಾರ್ಗ್ಯನು ಕೇಳಿದನು: ಭಗವನೇ, ಈ ಮಾನವನಲ್ಲಿ ಯಾವವು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತವೆ, ಯಾವವು ಜಾಗೃತವಾಗಿವೆ, ಯಾರು ಕನಸುಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಯಾರಿಗೆ ಈ ಸುಖ, ಎಲ್ಲವು ಯಾರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ?

ಪ್ರಾಣಾಗ್ರಯ ಏವೈತಸ್ಮಿನ್ ಪುರೇ ಜಾಗ್ರತಿ । ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ಹ ವಾ ಏಷೋಽಪಾನೋ ವ್ಯಾನೋಽನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನೋ ಯದ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾತ್ ಪ್ರಣೀಯತೇ ಪ್ರಣಯನಾದಾಹವನೀಯಃ ಪ್ರಾಣಃ

ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಾಣನೇ ಜಾಗೃತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅಪಾನವು ಗೃಹಪತ್ಯಾಗ್ನಿಯಂತೆ, ವ್ಯಾನವು ಪಾಕಾಗ್ನಿಯಂತೆ, ಗೃಹಪತ್ಯಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಆಹವನೀಯಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚುವಂತೆ, ಪ್ರಾಣನು ಆಹವನೀಯಾಗ್ನಿಯಂತೆ.

ಯದುಚ್ಛ್ವಾಸನಿಃಶ್ವಾಸಾವೇತಾವಾಹುತೀ ಸಮಂ ನಯತೀತಿ ಸ ಸಮಾನಃ । ಮನೋ ಹ ವಾವ ಯಜಮಾನಃ । ಇಷ್ಟಫಲಮೇವೋದಾನಃ । ಸ ಏನಂ ಯಜಮಾನಮಹರಹರ್ಬ್ರಹ್ಮ ಗಮಯತಿ

ಉಸಿರಾಟ ಮತ್ತು ಉಸಿರೆಳೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸಮಾನ ವಾಯುವು ಸಮವಾಗಿ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸೇ ಯಜಮಾನನು; ಉದಾನವು ಯಜ್ಞದ ಫಲ. ಇದು ಯಜಮಾನನನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.

ಅತ್ರೈಷ ದೇವಃ ಸ್ವಪ್ನೇ ಮಹಿಮಾನಮನುಭವತಿ । ಯದ್ದೃಷ್ಟಂ ದೃಷ್ಟಮನುಪಶ್ಯತಿ ಶ್ರುತಂ ಶ್ರುತಮೇವಾರ್ಥಮನುಶೃಣೋತಿ ದೇಶದಿಗನ್ತರೈಶ್ಚ ಪ್ರತ್ಯನುಭೂತಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರತ್ಯನುಭವತಿ ದೃಷ್ಟಂ ಚಾದೃಷ್ಟಂ ಚ ಶ್ರುತಂ ಚಾಶ್ರುತಂ ಚಾನುಭೂತಂ ಚಾನನುಭೂತಂ ಚ ಸ್ಚ್ಚಾಸಚ್ಚ ಸರ್ವಂ ಪಶ್ಯತಿ ಸರ್ವಃ ಪಸ್ಯತಿ

ಈ ದೇವತೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಹಿಮೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ; ನೋಡಿದುದನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಕೇಳಿದುದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿದುದನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ನೋಡಿದುದೂ, ನೋಡದುದೂ, ಕೇಳಿದುದೂ, ಕೇಳದುದೂ, ಅನುಭವಿಸಿದುದೂ, ಅನುಭವಿಸದುದೂ, ಸತ್ಯವೂ ಅಸತ್ಯವೂ—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.

ಸ ಯದಾ ತೇಜಸಾಽಭಿಭೂತೋ ಭವತಿ । ಅತ್ರೈಷ ದೇವಃ ಸ್ವಪ್ನಾನ್ನ ಪಶ್ಯತ್ಯಥ ಯದೈತಸ್ಮಿಞ್ಶರೀರ ಏತತ್ಸುಖಂ ಭವತಿ

ಅವನು ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಈ ದೇವತೆ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಆಗ ಅವನು ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸ ಯಥಾ ಸೋಭ್ಯ ವಯಾಂಸಿ ವಸೋವೃಕ್ಷಂ ಸಂಪ್ರತಿಷ್ಠನ್ತೇ । ಏವಂ ಹ ವೈ ತತ್ ಸರ್ವಂ ಪರ ಆತ್ಮನಿ ಸಂಪ್ರತಿಷ್ಠತೇ

ಹೆಗಲಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮರದ ಮೇಲೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತವೆ.

ಏಷ ಹಿ ದ್ರಷ್ಟಾ ಸ್ಪ್ರಷ್ಟಾ ಶ್ರೋತಾ ಘ್ರಾತಾ ರಸಯಿತಾ ಮನ್ತಾ ಬೋದ್ಧಾ ಕರ್ತಾ ವಿಜ್ಞಾನಾತ್ಮಾ ಪುರುಷಃ । ಸ ಪರೇಽಕ್ಷರ ಆತ್ಮನಿ ಸಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಠತೇ

ಇವನೇ ನೋಡುವವನು, ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವವನು, ಕೇಳುವವನು, ವಾಸನೆ ಪಡೆಯುವವನು, ರುಚಿಸುವವನು, ಯೋಚಿಸುವವನು, ತಿಳಿಯುವವನು, ಮಾಡುವವನು—ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪ ಆತ್ಮ, ಪುರುಷನು. ಅವನು ಪರಮ, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾನೆ.

ಪರಮೇವಾಕ್ಷರಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ಸ ಯೋ ಹ ವೈ ತದಚ್ಛಾಯಮಶರೀರಮ್ಲೋಹಿತಂ ಶುಭ್ರಮಕ್ಷರಂ ವೇದಯತೇ ಯಸ್ತು ಸೋಮ್ಯ । ಸ ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಸರ್ವೋ ಭವತಿ । ತದೇಷ ಶ್ಲೋಕಃ

ಯಾರು, ಓ ಸೌಮ್ಯ, ನೆರಳು ಇಲ್ಲದ, ದೇಹವಿಲ್ಲದ, ವರ್ಣವಿಲ್ಲದ, ಶುದ್ಧವಾದ, ಅವಿನಾಶಿಯಾದುದನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಪರಮ ಅವಿನಾಶಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸರ್ವಜ್ಞರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಆಗುತ್ತಾರೆ; ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಶ್ಲೋಕವಿದೆ.

ವಿಜ್ಞಾನಾತ್ಮಾ ಸಹ ದೇವೈಶ್ಚ ಸರ್ವೈಃ ಪ್ರಾಣಾ ಭುತಾನಿ ಸಂಪ್ರತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಯತ್ರ ತದಕ್ಷರಂ ವೇದಯತೇ ಯಸ್ತು ಸೋಮ್ಯ ಸ ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಸರ್ವಮೇವಾವಿವೇಶೇತಿ

ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪ ಆತ್ಮನು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಭೂತಗಳೆಲ್ಲವೂ, ಯಾರು ಆ ಅವಿನಾಶಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ, ಓ ಸೌಮ್ಯ, ಅವರು ಸರ್ವಜ್ಞರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇತಿ ಪ್ರಶ್ನೋಪನಿಷದಿ ಚತುರ್ಥಃ ಪ್ರಶ್ನಃ ॥ ಅಥ ಹೈನಂ ಶೈಬ್ಯಃ ಸತ್ಯಕಾಮಃ ಪಪ್ರಚ್ಛ । ಸ ಯೋ ಹ ವೈ ತದ್ಭಗವನ್ಮನುಷ್ಯೇಷು ಪ್ರಾಯಣಾನ್ತಮೋಙ್ಕಾರಮಭಿಧ್ಯಾಯೀತ । ಕತಮಂ ವಾವ ಸ ತೇನ ಲೋಕಂ ಜಯತೀತಿ । ತಸ್ಮೈ ಸ ಹೋವಾಚ

ಈ ಮೂಲಕ ಪ್ರಶ್ನೋಪನಿಷತ್ತಿನ ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮುಗಿಯಿತು. ನಂತರ ಶೈಬ್ಯ ಸತ್ಯಕಾಮನು ಕೇಳಿದನು: ಭಗವನೇ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಮೃತ್ಯುವಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಓಂಕಾರವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಯಾವ ಲೋಕವನ್ನು ಅದರಿಂದ ಜಯಿಸುತ್ತಾನೆ? ಅವರಿಗೆ ಅವರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು:

ಏತದ್ವೈ ಸತ್ಯಕಾಮ ಪರಂ ಚಾಪರಂ ಚ ಬ್ರಹ್ಮ ಯದೋಙ್ಕಾರಃ । ತಸ್ಮಾದ್ವಿದ್ವಾನೇತೇನೈವಾಯತನೇನೈಕತರಮನ್ವೇತಿ

ಓ ಸತ್ಯಕಾಮ, ಓಂಕಾರವೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮವೂ ಅಪರಬ್ರಹ್ಮವೂ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಯು ಇದನ್ನು ಆಧಾರವಿಟ್ಟು ಒಂದನ್ನು ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸ ಯಧ್ಯೇಕಮಾತ್ರಮಭಿಧ್ಯಾಯೀತ ಸ ತೇನೈವ ಸಂವೇದಿತಸ್ತೂರ್ಣಮೇವ ಜಗತ್ಯಾಭಿಸಂಪಧ್ಯತೇ । ತಮೃಚೋ ಮನುಷ್ಯಲೋಕಮುಪನಯನ್ತೇ ಸ ತತ್ರ ತಪಸಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಸಂಪನ್ನೋ ಮಹಿಮಾನಮನುಭವತಿ

ಯಾರು ಓಂಕಾರವನ್ನು ಒಂದು ಮಾತ್ರೆಯಷ್ಟೇ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಅದರಿಂದಲೇ ಬೇಗನೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಋಗ್ವೇದಗಳು ಅವರನ್ನು ಮಾನವಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ; ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅವರು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಥ ಯದಿ ದ್ವಿಮಾತ್ರೇಣ ಮನಸಿ ಸಂಪದ್ಯತೇ ಸೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಯಜುರ್ಭಿರುನ್ನೀಯತೇ ಸೋಮಲೋಕಮ್ । ಸ ಸೋಮಲೋಕೇ ವಿಭುತಿಮನುಭೂಯ ಪುನರಾವರ್ತತೇ

ಆದರೆ, ಎರಡು ಅಳತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದರೆ, ಅವನು ಯಜುರ್ವೇದದ ಮೂಲಕ ಮಧ್ಯಾಕಾಶವನ್ನು ದಾಟಿ ಚಂದ್ರಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ಆ ಚಂದ್ರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಹಿಮೆ ಅನುಭವಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಾನೆ.

ತಿಸ್ರೋ ಮಾತ್ರಾ ಮೃತ್ಯುಮತ್ಯಃ ಪ್ರಯುಕ್ತಾ ಅನ್ಯೋನ್ಯಸಕ್ತಾಃ ಅನವಿಪ್ರಯುಕ್ತಾಃ । ಕ್ರಿಯಾಸು ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಮಧ್ಯಮಾಸು ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಯುಕ್ತಾಸು ನ ಕಮ್ಪತೇ ಜ್ಞಃ

ಮೂರು ಅಳತೆಗಳು, ಮರಣಶೀಲರಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿದಾಗ, ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಎಂದಿಗೂ ಬೇರ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹೊರಗಿನ, ಒಳಗಿನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿದಾಗ, ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಯಾವೇನು ಅಸ್ಥಿರತೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಋಗ್ಭಿರೇತಂ ಯಜುರ್ಭಿರನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಸಾಮಭಿರ್ಯತ್ ತತ್ ಕವಯೋ ವೇದಯನ್ತೇ । ತಮೋಙ್ಕಾರೇಣೈವಾಯತನೇನಾನ್ವೇತಿ ವಿದ್ವಾನ್ ಯತ್ತಚ್ಛಾನ್ತಮಜರಮಮೃತಮಭಯಂ ಪರಂ ಚೇತಿ

ಋಗ್ವೇದದಿಂದ ಇದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಯಜುರ್ವೇದದಿಂದ ಮಧ್ಯಾಕಾಶವನ್ನು; ಸಾಮವೇದದಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅರಿಯುವ ತತ್ತ್ವವನ್ನು. 'ಓಂ' ಎಂಬ ಒಂದೇ ದಾರಿಯಿಂದ, ಜ್ಞಾನಿ ಶಾಂತವಾದ, ವಯಸ್ಸಿಲ್ಲದ, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪವಾದ, ಭಯವಿಲ್ಲದ, ಪರಮವಾದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ.

ತಸ್ಮೈ ಸ ಹೋವಾಚ । ಇಹೈಇವಾನ್ತಃಶರೀರೇ ಸೋಭ್ಯ ಸ ಪುರುಷೋ ಯಸ್ಮಿನ್ನತಾಃ ಷೋಡಶಕಲಾಃ ಪ್ರಭವನ್ತೀತಿ

ಅವರಿಗೆ ಅವರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು: 'ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೇ, ಒಳ್ಳೆಯವನೇ, ಆ ಪುರುಷನು ಇದ್ದಾನೆ. ಅವನಲ್ಲಿ ಈ ಹದಿನಾರು ಭಾಗಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.'