ಪ್ರಶ್ನೋಪನಿಷದ್

ತನ್ ಹ ಸ ಋಷಿರುವಚ ಭೂಯ ಏವ ತಪಸಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಸಂವತ್ಸರಂ ಸಂವತ್ಸ್ಯಥ ಯಥಾಕಾಮಂ ಪ್ರಶ್ನಾನ್ ಪೃಚ್ಛತ ಯದಿ ವಿಜ್ಞಾಸ್ಯಾಮಃ ಸರ್ವಂ ಹ ವೋ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ ಇತಿ

ಆ ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಅವರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ನೀವು ಒಂದು ವರ್ಷ ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಿ. ನಂತರ ನಿಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ. ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದರೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ.'

ಅಥ ಕಬನ್ಧೀ ಕತ್ಯಾಯನ ಉಪೇತ್ಯ ಪಪ್ರಚ್ಛ । ಭಗವನ್ ಕುತೇ ಹ ವಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತ ಇತಿ

ಆಮೇಲೆ ಕಬಂಧಿ ಕಾತ್ಯಾಯನನು ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ಕೇಳಿದನು: 'ಭಗವಂತನೇ, ಈ ಪ್ರಪಂಚದ ಜೀವಿಗಳು ಎಲ್ಲಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ?'

ತಸ್ಮೈ ಸ ಹೋವಾಚ ಪ್ರಜಾಕಾಮೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸ ತಪೋಽತಪ್ಯತ ಸ ತಪಸ್ತಪ್ತ್ವಾ ಸ ಮಿಥುನಮುತ್ಪಾದಯತೇ । ರಯಿಂ ಚ ಪ್ರಣಂ ಚೇತ್ಯೇತೌ ಮೇ ಬಹುಧಾ ಪ್ರಜಾಃ ಕರಿಷ್ಯತ ಇತಿ

ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಪಿಪ್ಪಲಾದರು ಹೇಳಿದರು: 'ಸಂತಾನವನ್ನು ಬಯಸಿದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ತಪಸ್ಸುಮಾಡಿದನು. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಂತರ ಅವನು ಒಂದು ಜೋಡಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು—ಅದು ರಯಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣ. 'ಈ ಇಬ್ಬರಿಂದ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.'

ಆದಿತ್ಯೋ ಹ ವೈ ಪ್ರಾಣೋ ರಯಿರೇವ ಚನ್ದ್ರಮಾ ರಯಿರ್ವಾ ಏತತ್ ಸರ್ವಂ ಯನ್ಮೂರ್ತಂ ಚಾಮೂರ್ತಂ ಚ ತಸ್ಮಾನ್ಮೂರ್ತಿರೇವ ರಯಿಃ

ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರಾಣ, ಚಂದ್ರನು ರಯಿ. ರೂಪವುಳ್ಳದು ಮತ್ತು ರೂಪವಿಲ್ಲದದು—ಈ ಎಲ್ಲವೂ ರಯಿಯೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ರೂಪವುಳ್ಳದನ್ನೆಲ್ಲ ರಯಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಥಾದಿತ್ಯ ಉದಯನ್ಯತ್ಪ್ರಾಚೀಂ ದಿಶಂ ಪ್ರವಿಶತಿ ತೇನ ಪ್ರಾಚ್ಯಾನ್ ಪ್ರಾಣಾನ್ ರಶ್ಮಿಷು ಸನ್ನಿಧತ್ತೇ । ಯದ್ದಕ್ಷಿಣಾಂ ಯತ್ ಪ್ರತೀಚೀಂ ಯದುದೀಚೀಂ ಯದಧೋ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಯದನ್ತರಾ ದಿಶೋ ಯತ್ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಕಾಶಯತಿ ತೇನ ಸರ್ವಾನ್ ಪ್ರಾಣಾನ್ ರಶ್ಮಿಷು ಸನ್ನಿಧತ್ತೇ

ಸೂರ್ಯನು ಉದಯವಾಗುವಾಗ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಅವನು ಪೂರ್ವದ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ದಕ್ಷಿಣ, ಪಶ್ಚಿಮ, ಉತ್ತರ, ಕೆಳ, ಮೇಲಿನ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯದ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು, ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಪಡಿಸುವುದರಿಂದ, ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ತನ್ನಲ್ಲಿಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ.