ૐ ભદ્રં કર્ણેભિઃ શૃણુયામ દેવા ભદ્રમ્ પષ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ । સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્તુવાઁસસ્તનૂભિર્વ્યશેમ દેવહિતં યદાયુઃ ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥ ૐ સુકેશા ચ ભારદ્વાજઃ શૈબ્યશ્ચ સત્યકામઃ સૌર્યાયણી ચ ગાર્ગ્યઃ કૌસલ્યશ્ચાશ્વલાયનો ભાર્ગવો વૈદર્ભિઃ કબન્ધી કાત્યાયનસ્તે હૈતે બ્રહ્મપરા બ્રહ્મનિષ્ઠાઃ પરં બ્રહ્માન્વેષમાણા એષ હ વૈ તત્સર્વં વક્ષ્યતીતિ તે હ સમિત્પાણયો ભગવન્તં પિપ્પલાદમુપસન્નાઃ
ૐ, દેવો, અમારા કાન દ્વારા શુભ સાંભળીએ, અને આંખે સારા દૃશ્યો નિહાળીએ. દેહ અને અંગો મજબૂત રાખીને, ભગવાનની આરાધના કરીએ અને ભગવાને આપેલું આયુષ્ય પૂર્ણ કરીએ. ૐ, શાંતિ, શાંતિ, શાંતિ. સુકેશ, ભારદ્વાજનો પુત્ર; સત્યકામ, શિબીનો પુત્ર; ગાર્ગ્ય, સૌર્યાયણીનો પુત્ર; કૌશલ્ય, અશ્વલાયનનો પુત્ર; ભાર્ગવ, વૈદર્ભીનો પુત્ર; અને કબંધી, કાત્યાયનનો પુત્ર—આ બધા બ્રહ્મમાં તત્પર અને સ્થિર, પરમ બ્રહ્મને શોધતા, ભગવાન પિપ્પલાદ પાસે આવ્યા. 'આ બધું તે અમને સમજાવશે' એમ વિચારી, તેઓ યજ્ઞ માટેની લાકડી લઈને ભગવાન પિપ્પલાદ પાસે ગયા.
તન્ હ સ ઋષિરુવચ ભૂય એવ તપસા બ્રહ્મચર્યેણ શ્રદ્ધયા સંવત્સરં સંવત્સ્યથ યથાકામં પ્રશ્નાન્ પૃચ્છત યદિ વિજ્ઞાસ્યામઃ સર્વં હ વો વક્ષ્યામ ઇતિ
તેઓને ઋષિએ કહ્યું: 'એક વર્ષ સુધી તપ, બ્રહ્મચર્ય અને શ્રદ્ધા સાથે અહીં રહો. પછી મનગમતા પ્રશ્નો પૂછો. જો અમને ખબર હશે, તો બધું કહીશું.'
અથ કબન્ધી કત્યાયન ઉપેત્ય પપ્રચ્છ । ભગવન્ કુતે હ વા ઇમાઃ પ્રજાઃ પ્રજાયન્ત ઇતિ
પછી કબંધી કાત્યાયન ભગવાન પાસે ગયો અને પૂછ્યું: 'ભગવાન, આ પ્રજાઓ ક્યાંથી જન્મે છે?'
તસ્મૈ સ હોવાચ પ્રજાકામો વૈ પ્રજાપતિઃ સ તપોઽતપ્યત સ તપસ્તપ્ત્વા સ મિથુનમુત્પાદયતે । રયિં ચ પ્રણં ચેત્યેતૌ મે બહુધા પ્રજાઃ કરિષ્યત ઇતિ
તેણે કહ્યું: 'પોતાના સંતાનની ઈચ્છાથી પ્રજાપતિએ તપ કર્યું. તપ કર્યા પછી તેણે એક જોડી ઉત્પન્ન કરી: રયિ અને પ્રાણ. વિચાર્યું: "આ બે દ્વારા અનેક પ્રકારની પ્રજાઓ ઉત્પન્ન કરીશ." '
આદિત્યો હ વૈ પ્રાણો રયિરેવ ચન્દ્રમા રયિર્વા એતત્ સર્વં યન્મૂર્તં ચામૂર્તં ચ તસ્માન્મૂર્તિરેવ રયિઃ
સૂર્ય એ પ્રાણ છે અને ચંદ્ર એ રયિ છે. જે કંઈ દૃશ્ય અને અદૃશ્ય છે, તે બધું રયિ છે; એટલે જ જે દૃશ્ય છે, તેને રયિ કહે છે.
અથાદિત્ય ઉદયન્યત્પ્રાચીં દિશં પ્રવિશતિ તેન પ્રાચ્યાન્ પ્રાણાન્ રશ્મિષુ સન્નિધત્તે । યદ્દક્ષિણાં યત્ પ્રતીચીં યદુદીચીં યદધો યદૂર્ધ્વં યદન્તરા દિશો યત્ સર્વં પ્રકાશયતિ તેન સર્વાન્ પ્રાણાન્ રશ્મિષુ સન્નિધત્તે
જ્યારે સૂર્ય ઉગે છે અને પૂર્વ દિશામાં પ્રવેશે છે, ત્યારે તે પૂર્વ તરફના પ્રાણોને પોતાની કિરણોમાં સંકલી લે છે. દક્ષિણ, પશ્ચિમ, ઉત્તર, નીચે, ઉપર અને બધી દિશાઓમાં જે કંઈ છે—જેને તે પ્રકાશિત કરે છે—તે બધાં પ્રાણોને તે પોતાની કિરણોમાં સંકલી લે છે.