ముణ్డకోపనిషద్

ఏషోఽణురాత్మా చేతసా వేదితవ్యో యస్మిన్ ప్రాణః పఞ్చధా సంవివేశ । ప్రాణైశ్చిత్తం సర్వమోతం ప్రజానాం యస్మిన్ విశుద్ధే విభవత్యేష ఆత్మా

ఈ సూక్ష్మమైన ఆత్మను మనస్సుతో తెలుసుకోవాలి. ఇందులో ప్రాణం అయిదు భాగాలుగా ప్రవేశించింది. అన్ని జీవుల మనస్సులు ఇందులోనే కలిసివున్నాయి. ఇది పవిత్రమైనప్పుడు, ఆ ఆత్మ ప్రకాశిస్తుంది.

యం యం లోకం మనసా సంవిభాతి విశుద్ధసత్త్వః కామయతే యాంశ్చ కామాన్ । తం తం లోకం జయతే తాంశ్చ కామాం- స్తస్మాదాత్మజ్ఞం హ్యర్చయేత్ భూతికామః

యెవడు పవిత్రమైన మనస్సుతో ఏ లోకాన్ని ఆలోచిస్తాడో, ఏ కోరికలను కోరుకుంటాడో, ఆ లోకాన్ని, ఆ కోరికలను అతడు పొందుతాడు. అందుచేత, సంపద కోరేవాడు ఆత్మజ్ఞానిని పూజించాలి.

స వేదైతత్ పరమం బ్రహ్మ ధామ యత్ర విశ్వం నిహితం భాతి శుభ్రమ్ । ఉపాసతే పురుషం యే హ్యకామాస్తే శుక్రమేతదతివర్తన్తి ధీరాః

అతడు ఆ పరమ బ్రహ్మధామాన్ని తెలుసుకున్నాడు, అందులోనే ఈ విశ్వం స్థిరంగా, పవిత్రంగా ప్రకాశిస్తుంది. కోరికలు లేని జ్ఞానులు ఆ పురుషుడిని ఉపాసించేవారు, వారు ఈ పవిత్ర లోకాన్ని దాటి పోతారు.

కామాన్ యః కామయతే మన్యమానః స కామభిర్జాయతే తత్ర తత్ర । పర్యాప్తకామస్య కృతాత్మనస్తు ఇహైవ సర్వే ప్రవిలీయన్తి కామాః

యవడు తాను చేసే వాడినని భావించి, కోరికలు కోరుకుంటాడో, అతడు ఆ కోరికలతో మళ్ళీ మళ్ళీ జన్మిస్తాడు. కాని, యావన్ని కోరికలు తీరిపోయినవాడికి, మనస్సు స్థిరమైనవాడికి, ఇక్కడే అన్ని కోరికలు పూర్తిగా కలిసిపోతాయి.

నాయమాత్మా ప్రవచనేన లభ్యో న మేధయా న బహునా శ్రుతేన । యమేవైష వృణుతే తేన లభ్య- స్తస్యైష ఆత్మా వివృణుతే తనూం స్వామ్

ఈ ఆత్మను ఉపన్యాసంతో గానీ, బుద్ధితో గానీ, ఎక్కువగా విన్నద్వారా గానీ పొందలేరు. దాన్ని ఎవరిని ఆత్మ ఎంచుకుంటుందో, వాడికే అది లభిస్తుంది. ఆ వాడికి ఆత్మ తన స్వరూపాన్ని తానే చూపిస్తుంది.

నాయమాత్మా బలహీనేన లభ్యో న చ ప్రమాదాత్ తపసో వాప్యలిఙ్గాత్ । ఏతైరుపాయైర్యతతే యస్తు విద్వాం- స్తస్యైష ఆత్మా విశతే బ్రహ్మధామ

ఈ ఆత్మను బలహీనుడికి గానీ, అలసత్వంతో గానీ, తప్పుడు తపస్సుతో గానీ పొందలేరు. కానీ, ఈ మార్గాలతో జ్ఞానంతో ప్రయత్నించే వాడికి ఆత్మ బ్రహ్మనివాసంలో ప్రవేశిస్తుంది.

సంప్రాప్యైనమృషయో జ్ఞానతృప్తాః కృతాత్మానో వీతరాగాః ప్రశాన్తాః తే సర్వగం సర్వతః ప్రాప్య ధీరా యుక్తాత్మానః సర్వమేవావిశన్తి

ఈ ఆత్మను పొందిన ఋషులు, జ్ఞానంతో తృప్తిపొందినవారు, మనస్సు నియంత్రించుకున్నవారు, రాగద్వేషాలు లేని వారు, ప్రశాంతులు—వారు సర్వవ్యాప్తిని చేరుకొని, ఏకచిత్తంతో అన్నింటిలోనూ లీనమైపోతారు.

వేదాన్తవిజ్ఞానసునిశ్చితార్థాః సంన్యాసయోగాద్ యతయః శుద్ధసత్త్వాః । తే బ్రహ్మలోకేషు పరాన్తకాలే పరామృతాః పరిముచ్యన్తి సర్వే

వేదాంత జ్ఞానంలో స్థిరమైన, సంయాసయోగంతో పవిత్రమైన మనస్సు కలిగిన యతులు, బ్రహ్మలోకాలలో, తమ కాలాంతంలో, పరమమృతులను అవుతూ, సంపూర్ణంగా విముక్తి పొందుతారు.

గతాః కలాః పఞ్చదశ ప్రతిష్ఠా దేవాశ్చ సర్వే ప్రతిదేవతాసు । కర్మాణి విజ్ఞానమయశ్చ ఆత్మా పరేఽవ్యయే సర్వే ఏకీభవన్తి

పదహారు కలలు, అన్ని దేవతలు, వాటి అధిపతులతో కలసి లీనమైనప్పుడు, అన్ని క్రియలు, జ్ఞానమయమైన ఆత్మ కూడా పరమమైన, అక్షయమైనదానిలో ఒక్కటైపోతాయి.

యథా నద్యః స్యన్దమానాః సముద్రేఽ స్తం గచ్ఛన్తి నామరూపే విహాయ । తథా విద్వాన్ నామరూపాద్విముక్తః పరాత్పరం పురుషముపైతి దివ్యమ్

ఎలా నదులు ప్రవహిస్తూ సముద్రంలో కలిసిపోయి, తమ పేర్లు, రూపాలు విడిచిపెడతాయో, అలాగే జ్ఞాని కూడా నామరూపాల నుంచి విముక్తుడై, పరమమైన దివ్యపురుషుని చేరుతాడు.

స యో హ వై తత్ పరమం బ్రహ్మ వేద బ్రహ్మైవ భవతి నాస్యాబ్రహ్మవిత్కులే భవతి । తరతి శోకం తరతి పాప్మానం గుహాగ్రన్థిభ్యో విముక్తోఽమృతో భవతి

ఎవడు ఆ పరమబ్రహ్మను నిజంగా తెలుసుకుంటాడో, అతడే బ్రహ్మమయుడవుతాడు. అతని వంశంలో బ్రహ్మాన్ని తెలియని వారు పుడరు. అతడు శోకాన్ని దాటి, పాపాన్ని దాటి, హృదయగ్రంథుల నుంచి విముక్తుడై అమృతుడవుతాడు.

తదేతదృచాఽభ్యుక్తమ్ । క్రియావన్తః శ్రోత్రియా బ్రహ్మనిష్ఠాః స్వయం జుహ్వత ఏకర్షిం శ్రద్ధయన్తః । తేషామేవైతాం బ్రహ్మవిద్యాం వదేత శిరోవ్రతం విధివద్ యైస్తు చీర్ణమ్

ఇది ఋచలో చెప్పబడింది: క్రియాశీలులు, శాస్త్రజ్ఞులు, బ్రహ్మనిష్ఠులు, తాము ఒక్క అగ్నికి విశ్వాసంతో హోమం చేసే వారు—వారికే ఈ బ్రహ్మవిద్యను చెప్పాలి. శిరోవ్రతాన్ని విధిగా ఆచరించినవారికే చెప్పాలి.

తదేతత్ సత్యమృషిరఙ్గిరాః పురోవాచ నైతదచీర్ణవ్రతోఽధీతే । నమః పరమఋషిభ్యో నమః పరమఋషిభ్యః

ఇది సత్యం: ఋషి అంగిరసు పురాతన కాలంలో ఇదే చెప్పాడు. వ్రతాన్ని ఆచరించని వాడు దీనిని చదవడు. పరమ ఋషులకు నమస్సులు, పరమ ఋషులకు నమస్సులు.