ముణ్డకోపనిషద్

న తత్ర సూర్యో భాతి న చన్ద్రతారకం నేమా విద్యుతో భాన్తి కుతోఽయమగ్నిః । తమేవ భాన్తమనుభాతి సర్వం తస్య భాసా సర్వమిదం విభాతి

అక్కడ సూర్యుడు వెలిగడు, చంద్రుడు, నక్షత్రాలు కూడా వెలిగవు. మెరుపులు కూడా అక్కడ వెలిగవు, అగ్ని గురించి చెప్పనక్కర్లేదు. ఆ పరమాత్మ వెలిగే వెలుగుతోనే అన్నీ వెలుగుతాయి. ఆయన వెలుగుతోనే ఈ లోకం ప్రకాశిస్తుంది.

బ్రహ్మైవేదమమృతం పురస్తాద్ బ్రహ్మ పశ్చాద్ బ్రహ్మ దక్షిణతశ్చోత్తరేణ । అధశ్చోర్ధ్వం చ ప్రసృతం బ్రహ్మైవేదం విశ్వమిదం వరిష్ఠమ్

ముందు బ్రహ్మం, వెనుక బ్రహ్మం, కుడిపక్క బ్రహ్మం, ఎడమపక్క బ్రహ్మం, పైకీ క్రిందకీ బ్రహ్మమే వ్యాపించింది. ఈ విశ్వమంతా బ్రహ్మమే, ఇదే అత్యున్నతమైనది.

ద్వా సుపర్ణా సయుజా సఖాయా సమానం వృక్షం పరిషస్వజాతే । తయోరన్యః పిప్పలం స్వాద్వత్త్యనశ్నన్నన్యో అభిచాకశీతి

రెండు పక్షులు, స్నేహితులుగా, ఒకే చెట్టుపై కూర్చున్నాయి. వాటిలో ఒకటి తీపి పండును తింటుంది, మరొకటి తినకుండా చూస్తూ ఉంటుంది.

సమానే వృక్షే పురుషో నిమగ్నోఽ నీశయా శోచతి ముహ్యమానః । జుష్టం యదా పశ్యత్యన్యమీశమస్య మహిమానమితి వీతశోకః

అదే చెట్టుపై, ఒక జీవాత్మ అజ్ఞానంలో మునిగి, దుఃఖంతో మునిగిపోతుంది. కానీ, మరొకటి అయిన పరమాత్మను, ఆయన మహిమను చూసినప్పుడు, ఆ జీవాత్మ దుఃఖం నుండి విముక్తి పొందుతుంది.

యదా పశ్యః పశ్యతే రుక్మవర్ణం కర్తారమీశం పురుషం బ్రహ్మయోనిమ్ । తదా విద్వాన్ పుణ్యపాపే విధూయ నిరఞ్జనః పరమం సామ్యముపైతి

ఎప్పుడు దర్శించేవాడు ఆ బంగారు వర్ణమైన సృష్టికర్తను, ప్రభువును, బ్రహ్మ మూలాన్ని చూస్తాడో, అప్పుడే జ్ఞాని పుణ్యపాపాలను వదిలి, కలుషరహితుడై, పరమ సమత్వాన్ని పొందుతాడు.

ప్రణో హ్యేష యః సర్వభూతైర్విభాతి విజానన్ విద్వాన్ భవతే నాతివాదీ । ఆత్మక్రీడ ఆత్మరతిః క్రియావా- నేష బ్రహ్మవిదాం వరిష్ఠః

అతడే అన్ని జీవుల్లో ప్రకాశించే ప్రాణశక్తి. దీనిని తెలుసుకున్నవాడు వాదంలో మునిగిపోడు. అతడు ఆత్మలో ఆనందిస్తాడు, ఆత్మలో రమిస్తాడు, కార్యశీలుడవుతాడు. అతడే బ్రహ్మజ్ఞానుల్లో ఉత్తముడు.

సత్యేన లభ్యస్తపసా హ్యేష ఆత్మా సమ్యగ్జ్ఞానేన బ్రహ్మచర్యేణ నిత్యమ్ । అన్తఃశరీరే జ్యోతిర్మయో హి శుభ్రో యం పశ్యన్తి యతయః క్షీణదోషాః

ఈ ఆత్మను సత్యంతో, తపస్సుతో, సమగ్ర జ్ఞానంతో, ఎప్పుడూ బ్రహ్మచర్యంతో పొందవచ్చు. శరీరంలో వెలుగుతో నిండిన, పవిత్రమైన ఆత్మను, దోషాలు లేని యతులు దర్శిస్తారు.

సత్యమేవ జయతే నానృతం సత్యేన పన్థా వితతో దేవయానః । యేనాఽఽక్రమన్త్యృషయో హ్యాప్తకామా యత్ర తత్ సత్యస్య పరమం నిధానమ్

సత్యమే విజయం సాధిస్తుంది, అసత్యం కాదు. సత్యంతోనే దేవయానం అనే మార్గం విస్తరించబడింది. ఆ మార్గాన్ని, కోరికలు లేని ఋషులు చేరుకుంటారు. అక్కడే సత్యానికి పరమ నిధి ఉంది.

బృహచ్చ తద్ దివ్యమచిన్త్యరూపం సూక్ష్మాచ్చ తత్ సూక్ష్మతరం విభాతి । దూరాత్ సుదూరే తదిహాన్తికే చ పశ్యన్త్విహైవ నిహితం గుహాయామ్

ఆ పరమాత్మ విస్తృతమైనవాడు, దివ్యమైనవాడు, ఊహించలేని రూపం కలవాడు. అతడు సూక్ష్మమైనదానికన్నా సూక్ష్మంగా ప్రకాశిస్తాడు. దూరమైనదానికన్నా దూరంగా ఉన్నా, ఇక్కడే హృదయ గుహలో సమీపంగా ఉన్నాడు. జ్ఞానులు ఇక్కడే ఆయనను చూస్తారు.

న చక్షుషా గృహ్యతే నాపి వాచా నాన్యైర్దేవైస్తపసా కర్మణ వా । జ్ఞానప్రసాదేన విశుద్ధసత్త్వ- స్తతస్తు తం పశ్యతే నిష్కలం ధ్యాయమానః

ఆయనను కన్నుతో పట్టలేరు, మాటతో చెప్పలేరు, ఇతర దేవతలతో, తపస్సుతో, కర్మతో కూడా పొందలేరు. జ్ఞాన ప్రసాదంతో, మనస్సు పవిత్రమైనప్పుడు, ధ్యానంతో ఆ విభాగం లేని పరమాత్మను దర్శించవచ్చు.

ఏషోఽణురాత్మా చేతసా వేదితవ్యో యస్మిన్ ప్రాణః పఞ్చధా సంవివేశ । ప్రాణైశ్చిత్తం సర్వమోతం ప్రజానాం యస్మిన్ విశుద్ధే విభవత్యేష ఆత్మా

ఈ సూక్ష్మమైన ఆత్మను మనస్సుతో తెలుసుకోవాలి. ఇందులో ప్రాణం అయిదు భాగాలుగా ప్రవేశించింది. అన్ని జీవుల మనస్సులు ఇందులోనే కలిసివున్నాయి. ఇది పవిత్రమైనప్పుడు, ఆ ఆత్మ ప్రకాశిస్తుంది.

యం యం లోకం మనసా సంవిభాతి విశుద్ధసత్త్వః కామయతే యాంశ్చ కామాన్ । తం తం లోకం జయతే తాంశ్చ కామాం- స్తస్మాదాత్మజ్ఞం హ్యర్చయేత్ భూతికామః

యెవడు పవిత్రమైన మనస్సుతో ఏ లోకాన్ని ఆలోచిస్తాడో, ఏ కోరికలను కోరుకుంటాడో, ఆ లోకాన్ని, ఆ కోరికలను అతడు పొందుతాడు. అందుచేత, సంపద కోరేవాడు ఆత్మజ్ఞానిని పూజించాలి.

స వేదైతత్ పరమం బ్రహ్మ ధామ యత్ర విశ్వం నిహితం భాతి శుభ్రమ్ । ఉపాసతే పురుషం యే హ్యకామాస్తే శుక్రమేతదతివర్తన్తి ధీరాః

అతడు ఆ పరమ బ్రహ్మధామాన్ని తెలుసుకున్నాడు, అందులోనే ఈ విశ్వం స్థిరంగా, పవిత్రంగా ప్రకాశిస్తుంది. కోరికలు లేని జ్ఞానులు ఆ పురుషుడిని ఉపాసించేవారు, వారు ఈ పవిత్ర లోకాన్ని దాటి పోతారు.

కామాన్ యః కామయతే మన్యమానః స కామభిర్జాయతే తత్ర తత్ర । పర్యాప్తకామస్య కృతాత్మనస్తు ఇహైవ సర్వే ప్రవిలీయన్తి కామాః

యవడు తాను చేసే వాడినని భావించి, కోరికలు కోరుకుంటాడో, అతడు ఆ కోరికలతో మళ్ళీ మళ్ళీ జన్మిస్తాడు. కాని, యావన్ని కోరికలు తీరిపోయినవాడికి, మనస్సు స్థిరమైనవాడికి, ఇక్కడే అన్ని కోరికలు పూర్తిగా కలిసిపోతాయి.

నాయమాత్మా ప్రవచనేన లభ్యో న మేధయా న బహునా శ్రుతేన । యమేవైష వృణుతే తేన లభ్య- స్తస్యైష ఆత్మా వివృణుతే తనూం స్వామ్

ఈ ఆత్మను ఉపన్యాసంతో గానీ, బుద్ధితో గానీ, ఎక్కువగా విన్నద్వారా గానీ పొందలేరు. దాన్ని ఎవరిని ఆత్మ ఎంచుకుంటుందో, వాడికే అది లభిస్తుంది. ఆ వాడికి ఆత్మ తన స్వరూపాన్ని తానే చూపిస్తుంది.

నాయమాత్మా బలహీనేన లభ్యో న చ ప్రమాదాత్ తపసో వాప్యలిఙ్గాత్ । ఏతైరుపాయైర్యతతే యస్తు విద్వాం- స్తస్యైష ఆత్మా విశతే బ్రహ్మధామ

ఈ ఆత్మను బలహీనుడికి గానీ, అలసత్వంతో గానీ, తప్పుడు తపస్సుతో గానీ పొందలేరు. కానీ, ఈ మార్గాలతో జ్ఞానంతో ప్రయత్నించే వాడికి ఆత్మ బ్రహ్మనివాసంలో ప్రవేశిస్తుంది.

సంప్రాప్యైనమృషయో జ్ఞానతృప్తాః కృతాత్మానో వీతరాగాః ప్రశాన్తాః తే సర్వగం సర్వతః ప్రాప్య ధీరా యుక్తాత్మానః సర్వమేవావిశన్తి

ఈ ఆత్మను పొందిన ఋషులు, జ్ఞానంతో తృప్తిపొందినవారు, మనస్సు నియంత్రించుకున్నవారు, రాగద్వేషాలు లేని వారు, ప్రశాంతులు—వారు సర్వవ్యాప్తిని చేరుకొని, ఏకచిత్తంతో అన్నింటిలోనూ లీనమైపోతారు.

వేదాన్తవిజ్ఞానసునిశ్చితార్థాః సంన్యాసయోగాద్ యతయః శుద్ధసత్త్వాః । తే బ్రహ్మలోకేషు పరాన్తకాలే పరామృతాః పరిముచ్యన్తి సర్వే

వేదాంత జ్ఞానంలో స్థిరమైన, సంయాసయోగంతో పవిత్రమైన మనస్సు కలిగిన యతులు, బ్రహ్మలోకాలలో, తమ కాలాంతంలో, పరమమృతులను అవుతూ, సంపూర్ణంగా విముక్తి పొందుతారు.

గతాః కలాః పఞ్చదశ ప్రతిష్ఠా దేవాశ్చ సర్వే ప్రతిదేవతాసు । కర్మాణి విజ్ఞానమయశ్చ ఆత్మా పరేఽవ్యయే సర్వే ఏకీభవన్తి

పదహారు కలలు, అన్ని దేవతలు, వాటి అధిపతులతో కలసి లీనమైనప్పుడు, అన్ని క్రియలు, జ్ఞానమయమైన ఆత్మ కూడా పరమమైన, అక్షయమైనదానిలో ఒక్కటైపోతాయి.

యథా నద్యః స్యన్దమానాః సముద్రేఽ స్తం గచ్ఛన్తి నామరూపే విహాయ । తథా విద్వాన్ నామరూపాద్విముక్తః పరాత్పరం పురుషముపైతి దివ్యమ్

ఎలా నదులు ప్రవహిస్తూ సముద్రంలో కలిసిపోయి, తమ పేర్లు, రూపాలు విడిచిపెడతాయో, అలాగే జ్ఞాని కూడా నామరూపాల నుంచి విముక్తుడై, పరమమైన దివ్యపురుషుని చేరుతాడు.

స యో హ వై తత్ పరమం బ్రహ్మ వేద బ్రహ్మైవ భవతి నాస్యాబ్రహ్మవిత్కులే భవతి । తరతి శోకం తరతి పాప్మానం గుహాగ్రన్థిభ్యో విముక్తోఽమృతో భవతి

ఎవడు ఆ పరమబ్రహ్మను నిజంగా తెలుసుకుంటాడో, అతడే బ్రహ్మమయుడవుతాడు. అతని వంశంలో బ్రహ్మాన్ని తెలియని వారు పుడరు. అతడు శోకాన్ని దాటి, పాపాన్ని దాటి, హృదయగ్రంథుల నుంచి విముక్తుడై అమృతుడవుతాడు.

తదేతదృచాఽభ్యుక్తమ్ । క్రియావన్తః శ్రోత్రియా బ్రహ్మనిష్ఠాః స్వయం జుహ్వత ఏకర్షిం శ్రద్ధయన్తః । తేషామేవైతాం బ్రహ్మవిద్యాం వదేత శిరోవ్రతం విధివద్ యైస్తు చీర్ణమ్

ఇది ఋచలో చెప్పబడింది: క్రియాశీలులు, శాస్త్రజ్ఞులు, బ్రహ్మనిష్ఠులు, తాము ఒక్క అగ్నికి విశ్వాసంతో హోమం చేసే వారు—వారికే ఈ బ్రహ్మవిద్యను చెప్పాలి. శిరోవ్రతాన్ని విధిగా ఆచరించినవారికే చెప్పాలి.

తదేతత్ సత్యమృషిరఙ్గిరాః పురోవాచ నైతదచీర్ణవ్రతోఽధీతే । నమః పరమఋషిభ్యో నమః పరమఋషిభ్యః

ఇది సత్యం: ఋషి అంగిరసు పురాతన కాలంలో ఇదే చెప్పాడు. వ్రతాన్ని ఆచరించని వాడు దీనిని చదవడు. పరమ ఋషులకు నమస్సులు, పరమ ఋషులకు నమస్సులు.