ముణ్డకోపనిషద్

అథర్వణే యాం ప్రవదేత బ్రహ్మాఽథర్వా తం పురోవాచాఙ్గిరే బ్రహ్మవిద్యామ్ । స భారద్వాజాయ సత్యవాహాయ ప్రాహ భారద్వాజోఽఙ్గిరసే పరావరామ్

బ్రహ్మా అథర్వణునికి చెప్పిన ఆ బ్రహ్మవిద్యను, అథర్వణుడు అంగిరసునికి ఉపదేశించాడు. అంగిరసుడు భరద్వాజునికి, సత్యవాహుడికి చెప్పాడు. భరద్వాజుడు అంగిరసునికి పర, అపర విద్యలను వివరించాడు.

శౌనకో హ వై మహాశాలోఽఙ్గిరసం విధివదుపసన్నః పప్రచ్ఛ । కస్మిన్ను భగవో విజ్ఞాతే సర్వమిదం విజ్ఞాతం భవతీతి

ఒకప్పుడు మహాశాలి అయిన శౌనకుడు, అంగిరసుని వద్దకు విధిగా వెళ్లి, నమస్కరించి అడిగాడు: "భగవన్! ఏది తెలుసుకుంటే, ఈ సమస్తమూ తెలిసినట్టవుతుందో చెప్పండి."

తస్మై స హోవాచ । ద్వే విద్యే వేదితవ్యే ఇతి హ స్మ యద్బ్రహ్మవిదో వదన్తి పరా చైవాపరా చ

అప్పుడా మహర్షి ఇలా చెప్పాడు: "బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవారు, రెండు రకాల విద్యలు తెలుసుకోవాలని అంటారు. అవి పరవిద్య, అపరవిద్య."

తత్రాపరా ఋగ్వేదో యజుర్వేదః సామవేదోఽథర్వవేదః శిక్షా కల్పో వ్యాకరణం నిరుక్తం ఛన్దో జ్యోతిషమితి । అథ పరా యయా తదక్షరమధిగమ్యతే

వాటిలో అపరవిద్య అంటే ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వవేదం, శిక్ష, కల్పం, వ్యాకరణం, నిరుక్తం, ఛందస్సు, జ్యోతిషం. పరవిద్యతో మాత్రం, నశించని పరబ్రహ్మాన్ని తెలుసుకోవచ్చు.

యత్తదద్రేశ్యమగ్రాహ్యమగోత్రమవర్ణ- మచక్షుఃశ్రోత్రం తదపాణిపాదమ్ । నిత్యం విభుం సర్వగతం సుసూక్ష్మం తదవ్యయం యద్భూతయోనిం పరిపశ్యన్తి ధీరాః

ఆ పరబ్రహ్మం కనబడదు, అందుకోలేం, దానికి వంశం లేదు, రంగు లేదు, కళ్ళు, చెవులు, చేతులు, కాళ్లు లేవు. అది శాశ్వతం, అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉంటుంది, చాలా సూక్ష్మంగా ఉంటుంది, నశించదు, సమస్త ప్రాణుల మూలంగా ఉంటుంది—అటువంటి పరబ్రహ్మాన్ని ధీరులు దర్శిస్తారు.

యథోర్ణనాభిః సృజతే గృహ్ణతే చ యథా పృథివ్యామోషధయః సంభవన్తి । యథా సతః పురుషాత్ కేశలోమాని తథాఽక్షరాత్ సంభవతీహ విశ్వమ్

యెలా ఉక్కిరిబిక్కిరి తన జాలిని తానే సృష్టించి, తానే తీసుకుంటుందో, యెలా భూమి మీద మొక్కలు పుట్టుకొస్తాయో, యెలా జీవికి జుట్టు, ముడతలు వస్తాయో, అలా ఈ జగత్తంతా నశించని పరబ్రహ్మం నుంచే ఉద్భవిస్తుంది.

తపసా చీయతే బ్రహ్మ తతోఽన్నమభిజాయతే । అన్నాత్ ప్రాణో మనః సత్యం లోకాః కర్మసు చామృతమ్

తపస్సు వల్ల బ్రహ్మం అభివృద్ధి చెందుతుంది. దాంతో అన్నం పుడుతుంది. అన్నం వల్ల ప్రాణం, మనస్సు, సత్యం, లోకాలు, కర్మల్లో అమృతత్వం కలుగుతాయి.

యః సర్వజ్ఞః సర్వవిద్యస్య జ్ఞానమయం తాపః । తస్మాదేతద్బ్రహ్మ నామ రూపమన్నం చ జాయాతే

అన్ని తెలిసినవాడు, తన తపస్సు జ్ఞానమే అయినవాడు—అతనివలన బ్రహ్మం, నామం, రూపం, అన్నం పుడుతాయి.

తదేతత్ సత్యం మన్త్రేషు కర్మాణి కవయో యాన్యపశ్యంస్తాని త్రేతాయాం బహుధా సంతతాని । తాన్యాచరథ నియతం సత్యకామా ఏష వః పన్థాః సుకృతస్య లోకే

ఇది సత్యం: మంత్రాలలో, ఋషులు తపస్సుతో దర్శించిన యజ్ఞకర్మలు, త్రేతాయుగంలో అనేక రూపాల్లో విస్తరించాయి. మీరు సత్యాన్ని కోరేవారు, నియమంగా వాటిని ఆచరించండి. ఇదే మంచి ఫలితాన్ని ఇచ్చే మార్గం.

యదా లేలాయతే హ్యర్చిః సమిద్ధే హవ్యవాహనే । తదాఽఽజ్యభాగావన్తరేణాఽఽహుతీః ప్రతిపాదయేత్

యజ్ఞాగ్ని బాగా మండుతున్నప్పుడు, అర్చిస్సు అలమకుంటే, మధ్యలో విళ్లు లేకుండా వెంటనే ఆహుతులు సమర్పించాలి.

యస్యాగ్నిహోత్రమదర్శమపౌర్ణమాస- మచాతుర్మాస్యమనాగ్రయణమతిథివర్జితం చ । అహుతమవైశ్వదేవమవిధినా హుత- మాసప్తమాంస్తస్య లోకాన్ హినస్తి

ఎవరి అగ్నిహోత్రం అమావాస్య, పౌర్ణమి కర్మలు లేకుండా, చాతుర్మాస్య, అగ్రయణ, అతిథి ఆతిథ్యాలు లేకుండా, వైశ్వదేవానికి కాని, విధిగా కాని సమర్పించబడకపోతే, అలాంటి వారి ఏడూ లోకాలు నశిస్తాయి.

కాలీ కరాలీ చ మనోజవా చ సులోహితా యా చ సుధూమ్రవర్ణా । స్ఫులిఙ్గినీ విశ్వరుచీ చ దేవీ లేలాయమానా ఇతి సప్త జిహ్వాః

కాళీ, కరాళీ, మనోజవా, సులోహితా, సుధూమ్రవర్ణా, స్ఫులింగినీ, విశ్వరుచీ—ఈ దేవత, అగ్ని అలముకునే సమయంలో కనిపించే ఏడు జ్వాలలు.

ఏతేషు యశ్చరతే భ్రాజమానేషు యథాకాలం చాహుతయో హ్యాదదాయన్ । తం నయన్త్యేతాః సూర్యస్య రశ్మయో యత్ర దేవానాం పతిరేకోఽధివాసః

ఈ ప్రకాశవంతమైన అగ్నిజ్వాలల్లో, యోగ్యమైన సమయంలో ఆహుతులు సమర్పించే వారికి, సూర్యకిరణాలు వారిని దేవతాధిపతి ఉన్న స్థలానికి తీసుకెళ్తాయి.

ఏహ్యేహీతి తమాహుతయః సువర్చసః సూర్యస్య రశ్మిభిర్యజమానం వహన్తి । ప్రియాం వాచమభివదన్త్యోఽర్చయన్త్య ఏష వః పుణ్యః సుకృతో బ్రహ్మలోకః

"రా, రా" అని ప్రకాశవంతమైన ఆహుతులు పిలుస్తూ, సూర్యకిరణాలు యజమానుని తీసుకెళ్తాయి. మధురంగా పలకుతూ, స్తుతిస్తూ, ఇదే మీకు లభించే పుణ్య లోకం.

ప్లవా హ్యేతే అదృఢా యజ్ఞరూపా అష్టాదశోక్తమవరం యేషు కర్మ । ఏతచ్ఛ్రేయో యేఽభినన్దన్తి మూఢా జరామృత్యుం తే పునరేవాపి యన్తి

ఈ యజ్ఞాకర్మలు, పదహారు రకాల క్రియలు—ఇవి బలహీనమైన తూడలు మాత్రమే. వీటినే శ్రేయస్సు అని భావించే మూర్ఖులు, మళ్లీ మళ్లీ మృతికి, వృద్ధాప్యానికి లోనవుతారు.

అవిద్యాయామన్తరే వర్తమానాః స్వయం ధీరాః పణ్డితం మన్యమానాః । జఙ్ఘన్యమానాః పరియన్తి మూఢా అన్ధేనైవ నీయమానా యథాన్ధాః

అజ్ఞానంలో ఉండి, తాము ధీరులమని, పండితులమని భావించే మూర్ఖులు, ఒకరినొకరు నడిపించుకుంటూ, అంధుడిని అంధుడు నడిపించడంలా సంచరిస్తారు.

అవిద్యాయాం బహుధా వర్తమానా వయం కృతార్థా ఇత్యభిమన్యన్తి బాలాః । యత్ కర్మిణో న ప్రవేదయన్తి రాగాత్ తేనాతురాః క్షీణలోకాశ్చ్యవన్తే

అజ్ఞానంలో అనేక మార్గాల్లో తిరుగుతూ, చిన్నపిల్లలు తాము సర్వసిద్ధులమని భావిస్తారు. కర్మకాండలు, రాగంతో అసలు విషయాన్ని గ్రహించలేరు. అందువల్ల వారు బాధపడుతూ, తమ లోకాలను కోల్పోతారు.

ఇష్టాపూర్తం మన్యమానా వరిష్ఠం నాన్యచ్ఛ్రేయో వేదయన్తే ప్రమూఢాః । నాకస్య పృష్ఠే తే సుకృతేఽనుభూత్వేమం లోకం హీనతరం వా విశన్తి

యజ్ఞాలు, దానాలు ఇవే గొప్పవని భావించే వారు, మాయలో పడి, అంతకంటే ఉన్న మేలును తెలుసుకోరు. వారు తమ పుణ్యఫలాలను స్వర్గంలో అనుభవించిన తర్వాత, మళ్లీ ఈ లోకానికి లేదా ఇంకా తక్కువ లోకాలకు చేరుతారు.

తపఃశ్రద్ధే యే హ్యుపవసన్త్యరణ్యే శాన్తా విద్వాంసో భైక్ష్యచర్యాం చరన్తః । సూర్యద్వారేణ తే విరజాః ప్రయాన్తి యత్రామృతః స పురుషో హ్యవ్యయాత్మా

అరణ్యంలో నివసిస్తూ, తపస్సు, విశ్వాసంతో, ప్రశాంతంగా, జ్ఞానంతో, భిక్షాటన జీవనంతో ఉన్నవారు, సూర్యుని మార్గంలో పాపరహితులై, అమృతమైన, నశించని ఆత్మ ఉన్న చోటికి చేరుతారు.

పరీక్ష్య లోకాన్ కర్మచితాన్ బ్రాహ్మణో నిర్వేదమాయాన్నాస్త్యకృతః కృతేన । తద్విజ్ఞానార్థం స గురుమేవాభిగచ్ఛేత్ సమిత్పాణిః శ్రోత్రియం బ్రహ్మనిష్ఠమ్

కర్మల ద్వారా లభించే లోకాలను పరిశీలించిన బ్రాహ్మణుడు, వాటిలో శాశ్వతమైనది లేదని నిరాశ చెందుతాడు. ఆ పరమార్థాన్ని తెలుసుకోవడానికి, సమిధు చేత పట్టుకుని, వేదాలు తెలిసిన, బ్రహ్మనిష్ఠుడైన గురువును ఆశ్రయించాలి.

తస్మై స విద్వానుపసన్నాయ సమ్యక్ ప్రశాన్తచిత్తాయ శమాన్వితాయ । యేనాక్షరం పురుషం వేద సత్యం ప్రోవాచ తాం తత్వతో బ్రహ్మవిద్యామ్

ఆ విధంగా సమీపించిన, ప్రశాంతమైన, నియమితమైన మనస్సున్నవానికి, ఆ జ్ఞానిగురు, అక్షరమైన, సత్యమైన పురుషుడిని తెలుసుకునే బ్రహ్మవిద్యను యథార్థంగా బోధిస్తాడు.

తదేతత్ సత్యం యథా సుదీప్తాత్ పావకాద్విస్ఫులిఙ్గాః సహస్రశః ప్రభవన్తే సరూపాః । తథాఽక్షరాద్వివిధాః సోమ్య భావాః ప్రజాయన్తే తత్ర చైవాపి యన్తి

ఇది నిజం: ఒక పెద్ద అగ్నిలోనుండి వేల కొద్ది చినుకులు ఎలా ఉద్భవిస్తాయో, అలాగే, ఓ మృదువైనవాడా, అక్షరమైనదానిలోనుండి అన్ని జీవులు పుట్టి, చివరికి దానిలోనే లీనమవుతాయి.

దివ్యో హ్యమూర్తః పురుషః స బాహ్యాభ్యన్తరో హ్యజః । అప్రాణో హ్యమనాః శుభ్రో హ్యక్షరాత్ పరతః పరః

దైవస్వరూపుడైన, రూపరహితుడైన ఆ పురుషుడు లోపల, బయట ఉండి, జన్మించని వాడు; శ్వాస, మనస్సు లేని వాడు; నిర్మలుడు, అక్షరమైనదానికంటే కూడా ఉన్నతుడు.

ఏతస్మాజ్జాయతే ప్రణో మనః సర్వేన్ద్రియాణి చ । ఖం వాయుర్జ్యోతిరాపః పృథివీ విశ్వస్య ధారిణీ

ఆయన నుండి ప్రాణం, మనస్సు, అన్ని ఇంద్రియాలు, ఆకాశం, వాయువు, తేజస్సు, నీరు, భూమి—ఈ విశ్వానికి ఆధారం—ఉద్భవించాయి.

అగ్నీర్మూర్ధా చక్షుషీ చన్ద్రసూర్యౌ దిశః శ్రోత్రే వాగ్ వివృతాశ్చ వేదాః । వాయుః ప్రణో హృదయం విశ్వమస్య పద్భ్యాం పృథివీ హ్యేష సర్వభూతాన్తరాత్మా

అగ్ని ఆయన తల, చంద్రుడు సూర్యుడు ఆయన కన్నులు, దిశలు ఆయన చెవులు, వాక్కు, వేదాలు ఆయన నోరు; వాయువు ఆయన ప్రాణం, విశ్వం ఆయన హృదయం, భూమి ఆయన పాదాలు—ఆయనే సమస్త భూతాలకు అంతర్యామి.

తస్మాదగ్నిః సమిధో యస్య సూర్యః సోమాత్ పర్జన్య ఓషధయః పృథివ్యామ్ । పుమాన్ రేతః సిఞ్చతి యోషితాయాం బహ్వీః ప్రజాః పురుషాత్ సంప్రసూతాః

ఆయన నుండి అగ్ని, దానికి ఇంధనంగా సూర్యుడు, చంద్రుని నుండి వర్షం, వర్షం నుండి భూమిలో ఔషధాలు పుడతాయి. పురుషుడు స్త్రీలో బీజాన్ని నింపగా, అనేక ప్రాణులు ఆ పురుషుని నుండే పుడతాయి.

తస్మాదృచః సామ యజూంషి దీక్షా యజ్ఞాశ్చ సర్వే క్రతవో దక్షిణాశ్చ । సంవత్సరశ్చ యజమానశ్చ లోకాః సోమో యత్ర పవతే యత్ర సూర్యః

ఆయన నుండే ఋగ్వేదం, సామవేదం, యజుర్వేదం, దీక్ష, అన్ని యజ్ఞాలు, క్రతువులు, దక్షిణలు, సంవత్సరము, యజమాని, లోకాలు—అందులోనే సోముడు పవిత్రమవుతాడు, సూర్యుడు ప్రకాశిస్తాడు.

తస్మాచ్చ దేవా బహుధా సంప్రసూతాః సాధ్యా మనుష్యాః పశవో వయాంసి । ప్రాణాపానౌ వ్రీహియవౌ తపశ్చ శ్రద్ధ సత్యం బ్రహ్మచర్యం విధిశ్చ

ఆయన నుండే దేవతలు అనేక రూపాల్లో, సాధ్యులు, మనుషులు, పశువులు, పక్షులు, ప్రాణాపానాలు, బియ్యం, యవలు, తపస్సు, విశ్వాసం, సత్యం, బ్రహ్మచర్యం, నియమం—all పుట్టాయి.

సప్త ప్రాణాః ప్రభవన్తి తస్మాత్ సప్తార్చిషః సమిధః సప్త హోమాః । సప్త ఇమే లోకా యేషు చరన్తి ప్రాణా గుహాశయా నిహితాః సప్త సప్త

ఆయన నుండే ఏడు ప్రాణాలు, ఏడు అగ్ని జ్వాలలు, ఏడు సమిధలు, ఏడు హోమాలు, ఏడు లోకాలు—వాటిలో ప్రాణాలు, గుహలో దాగి, ఏడు ఏడు చొప్పున విహరిస్తున్నాయి.