ముణ్డకోపనిషద్

अथर्वणे यां प्रवदेत ब्रह्माऽथर्वा तं पुरोवाचाङ्गिरे ब्रह्मविद्याम् । स भारद्वाजाय सत्यवाहाय प्राह भारद्वाजोऽङ्गिरसे परावराम्

బ్రహ్మా అథర్వణునికి చెప్పిన ఆ బ్రహ్మవిద్యను, అథర్వణుడు అంగిరసునికి ఉపదేశించాడు. అంగిరసుడు భరద్వాజునికి, సత్యవాహుడికి చెప్పాడు. భరద్వాజుడు అంగిరసునికి పర, అపర విద్యలను వివరించాడు.

शौनको ह वै महाशालोऽङ्गिरसं विधिवदुपसन्नः पप्रच्छ । कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवतीति

ఒకప్పుడు మహాశాలి అయిన శౌనకుడు, అంగిరసుని వద్దకు విధిగా వెళ్లి, నమస్కరించి అడిగాడు: "భగవన్! ఏది తెలుసుకుంటే, ఈ సమస్తమూ తెలిసినట్టవుతుందో చెప్పండి."

तस्मै स होवाच । द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म यद्ब्रह्मविदो वदन्ति परा चैवापरा च

అప్పుడా మహర్షి ఇలా చెప్పాడు: "బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవారు, రెండు రకాల విద్యలు తెలుసుకోవాలని అంటారు. అవి పరవిద్య, అపరవిద్య."

तत्रापरा ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति । अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते

వాటిలో అపరవిద్య అంటే ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వవేదం, శిక్ష, కల్పం, వ్యాకరణం, నిరుక్తం, ఛందస్సు, జ్యోతిషం. పరవిద్యతో మాత్రం, నశించని పరబ్రహ్మాన్ని తెలుసుకోవచ్చు.

यत्तदद्रेश्यमग्राह्यमगोत्रमवर्ण- मचक्षुःश्रोत्रं तदपाणिपादम् । नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः

ఆ పరబ్రహ్మం కనబడదు, అందుకోలేం, దానికి వంశం లేదు, రంగు లేదు, కళ్ళు, చెవులు, చేతులు, కాళ్లు లేవు. అది శాశ్వతం, అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉంటుంది, చాలా సూక్ష్మంగా ఉంటుంది, నశించదు, సమస్త ప్రాణుల మూలంగా ఉంటుంది—అటువంటి పరబ్రహ్మాన్ని ధీరులు దర్శిస్తారు.

यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः संभवन्ति । यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् संभवतीह विश्वम्

యెలా ఉక్కిరిబిక్కిరి తన జాలిని తానే సృష్టించి, తానే తీసుకుంటుందో, యెలా భూమి మీద మొక్కలు పుట్టుకొస్తాయో, యెలా జీవికి జుట్టు, ముడతలు వస్తాయో, అలా ఈ జగత్తంతా నశించని పరబ్రహ్మం నుంచే ఉద్భవిస్తుంది.

तपसा चीयते ब्रह्म ततोऽन्नमभिजायते । अन्नात् प्राणो मनः सत्यं लोकाः कर्मसु चामृतम्

తపస్సు వల్ల బ్రహ్మం అభివృద్ధి చెందుతుంది. దాంతో అన్నం పుడుతుంది. అన్నం వల్ల ప్రాణం, మనస్సు, సత్యం, లోకాలు, కర్మల్లో అమృతత్వం కలుగుతాయి.

यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तापः । तस्मादेतद्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायाते

అన్ని తెలిసినవాడు, తన తపస్సు జ్ఞానమే అయినవాడు—అతనివలన బ్రహ్మం, నామం, రూపం, అన్నం పుడుతాయి.

तदेतत् सत्यं मन्त्रेषु कर्माणि कवयो यान्यपश्यंस्तानि त्रेतायां बहुधा संततानि । तान्याचरथ नियतं सत्यकामा एष वः पन्थाः सुकृतस्य लोके

ఇది సత్యం: మంత్రాలలో, ఋషులు తపస్సుతో దర్శించిన యజ్ఞకర్మలు, త్రేతాయుగంలో అనేక రూపాల్లో విస్తరించాయి. మీరు సత్యాన్ని కోరేవారు, నియమంగా వాటిని ఆచరించండి. ఇదే మంచి ఫలితాన్ని ఇచ్చే మార్గం.

यदा लेलायते ह्यर्चिः समिद्धे हव्यवाहने । तदाऽऽज्यभागावन्तरेणाऽऽहुतीः प्रतिपादयेत्

యజ్ఞాగ్ని బాగా మండుతున్నప్పుడు, అర్చిస్సు అలమకుంటే, మధ్యలో విళ్లు లేకుండా వెంటనే ఆహుతులు సమర్పించాలి.

यस्याग्निहोत्रमदर्शमपौर्णमास- मचातुर्मास्यमनाग्रयणमतिथिवर्जितं च । अहुतमवैश्वदेवमविधिना हुत- मासप्तमांस्तस्य लोकान् हिनस्ति

ఎవరి అగ్నిహోత్రం అమావాస్య, పౌర్ణమి కర్మలు లేకుండా, చాతుర్మాస్య, అగ్రయణ, అతిథి ఆతిథ్యాలు లేకుండా, వైశ్వదేవానికి కాని, విధిగా కాని సమర్పించబడకపోతే, అలాంటి వారి ఏడూ లోకాలు నశిస్తాయి.

काली कराली च मनोजवा च सुलोहिता या च सुधूम्रवर्णा । स्फुलिङ्गिनी विश्वरुची च देवी लेलायमाना इति सप्त जिह्वाः

కాళీ, కరాళీ, మనోజవా, సులోహితా, సుధూమ్రవర్ణా, స్ఫులింగినీ, విశ్వరుచీ—ఈ దేవత, అగ్ని అలముకునే సమయంలో కనిపించే ఏడు జ్వాలలు.

एतेषु यश्चरते भ्राजमानेषु यथाकालं चाहुतयो ह्याददायन् । तं नयन्त्येताः सूर्यस्य रश्मयो यत्र देवानां पतिरेकोऽधिवासः

ఈ ప్రకాశవంతమైన అగ్నిజ్వాలల్లో, యోగ్యమైన సమయంలో ఆహుతులు సమర్పించే వారికి, సూర్యకిరణాలు వారిని దేవతాధిపతి ఉన్న స్థలానికి తీసుకెళ్తాయి.

एह्येहीति तमाहुतयः सुवर्चसः सूर्यस्य रश्मिभिर्यजमानं वहन्ति । प्रियां वाचमभिवदन्त्योऽर्चयन्त्य एष वः पुण्यः सुकृतो ब्रह्मलोकः

"రా, రా" అని ప్రకాశవంతమైన ఆహుతులు పిలుస్తూ, సూర్యకిరణాలు యజమానుని తీసుకెళ్తాయి. మధురంగా పలకుతూ, స్తుతిస్తూ, ఇదే మీకు లభించే పుణ్య లోకం.

प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपा अष्टादशोक्तमवरं येषु कर्म । एतच्छ्रेयो येऽभिनन्दन्ति मूढा जरामृत्युं ते पुनरेवापि यन्ति

ఈ యజ్ఞాకర్మలు, పదహారు రకాల క్రియలు—ఇవి బలహీనమైన తూడలు మాత్రమే. వీటినే శ్రేయస్సు అని భావించే మూర్ఖులు, మళ్లీ మళ్లీ మృతికి, వృద్ధాప్యానికి లోనవుతారు.

अविद्यायामन्तरे वर्तमानाः स्वयं धीराः पण्डितं मन्यमानाः । जङ्घन्यमानाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः

అజ్ఞానంలో ఉండి, తాము ధీరులమని, పండితులమని భావించే మూర్ఖులు, ఒకరినొకరు నడిపించుకుంటూ, అంధుడిని అంధుడు నడిపించడంలా సంచరిస్తారు.

अविद्यायां बहुधा वर्तमाना वयं कृतार्था इत्यभिमन्यन्ति बालाः । यत् कर्मिणो न प्रवेदयन्ति रागात् तेनातुराः क्षीणलोकाश्च्यवन्ते

అజ్ఞానంలో అనేక మార్గాల్లో తిరుగుతూ, చిన్నపిల్లలు తాము సర్వసిద్ధులమని భావిస్తారు. కర్మకాండలు, రాగంతో అసలు విషయాన్ని గ్రహించలేరు. అందువల్ల వారు బాధపడుతూ, తమ లోకాలను కోల్పోతారు.

इष्टापूर्तं मन्यमाना वरिष्ठं नान्यच्छ्रेयो वेदयन्ते प्रमूढाः । नाकस्य पृष्ठे ते सुकृतेऽनुभूत्वेमं लोकं हीनतरं वा विशन्ति

యజ్ఞాలు, దానాలు ఇవే గొప్పవని భావించే వారు, మాయలో పడి, అంతకంటే ఉన్న మేలును తెలుసుకోరు. వారు తమ పుణ్యఫలాలను స్వర్గంలో అనుభవించిన తర్వాత, మళ్లీ ఈ లోకానికి లేదా ఇంకా తక్కువ లోకాలకు చేరుతారు.

तपःश्रद्धे ये ह्युपवसन्त्यरण्ये शान्ता विद्वांसो भैक्ष्यचर्यां चरन्तः । सूर्यद्वारेण ते विरजाः प्रयान्ति यत्रामृतः स पुरुषो ह्यव्ययात्मा

అరణ్యంలో నివసిస్తూ, తపస్సు, విశ్వాసంతో, ప్రశాంతంగా, జ్ఞానంతో, భిక్షాటన జీవనంతో ఉన్నవారు, సూర్యుని మార్గంలో పాపరహితులై, అమృతమైన, నశించని ఆత్మ ఉన్న చోటికి చేరుతారు.

परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायान्नास्त्यकृतः कृतेन । तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम्

కర్మల ద్వారా లభించే లోకాలను పరిశీలించిన బ్రాహ్మణుడు, వాటిలో శాశ్వతమైనది లేదని నిరాశ చెందుతాడు. ఆ పరమార్థాన్ని తెలుసుకోవడానికి, సమిధు చేత పట్టుకుని, వేదాలు తెలిసిన, బ్రహ్మనిష్ఠుడైన గురువును ఆశ్రయించాలి.

तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक् प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय । येनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यं प्रोवाच तां तत्वतो ब्रह्मविद्याम्

ఆ విధంగా సమీపించిన, ప్రశాంతమైన, నియమితమైన మనస్సున్నవానికి, ఆ జ్ఞానిగురు, అక్షరమైన, సత్యమైన పురుషుడిని తెలుసుకునే బ్రహ్మవిద్యను యథార్థంగా బోధిస్తాడు.

तदेतत् सत्यं यथा सुदीप्तात् पावकाद्विस्फुलिङ्गाः सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः । तथाऽक्षराद्विविधाः सोम्य भावाः प्रजायन्ते तत्र चैवापि यन्ति

ఇది నిజం: ఒక పెద్ద అగ్నిలోనుండి వేల కొద్ది చినుకులు ఎలా ఉద్భవిస్తాయో, అలాగే, ఓ మృదువైనవాడా, అక్షరమైనదానిలోనుండి అన్ని జీవులు పుట్టి, చివరికి దానిలోనే లీనమవుతాయి.

दिव्यो ह्यमूर्तः पुरुषः स बाह्याभ्यन्तरो ह्यजः । अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो ह्यक्षरात् परतः परः

దైవస్వరూపుడైన, రూపరహితుడైన ఆ పురుషుడు లోపల, బయట ఉండి, జన్మించని వాడు; శ్వాస, మనస్సు లేని వాడు; నిర్మలుడు, అక్షరమైనదానికంటే కూడా ఉన్నతుడు.

एतस्माज्जायते प्रणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च । खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी

ఆయన నుండి ప్రాణం, మనస్సు, అన్ని ఇంద్రియాలు, ఆకాశం, వాయువు, తేజస్సు, నీరు, భూమి—ఈ విశ్వానికి ఆధారం—ఉద్భవించాయి.

अग्नीर्मूर्धा चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ दिशः श्रोत्रे वाग् विवृताश्च वेदाः । वायुः प्रणो हृदयं विश्वमस्य पद्भ्यां पृथिवी ह्येष सर्वभूतान्तरात्मा

అగ్ని ఆయన తల, చంద్రుడు సూర్యుడు ఆయన కన్నులు, దిశలు ఆయన చెవులు, వాక్కు, వేదాలు ఆయన నోరు; వాయువు ఆయన ప్రాణం, విశ్వం ఆయన హృదయం, భూమి ఆయన పాదాలు—ఆయనే సమస్త భూతాలకు అంతర్యామి.

तस्मादग्निः समिधो यस्य सूर्यः सोमात् पर्जन्य ओषधयः पृथिव्याम् । पुमान् रेतः सिञ्चति योषितायां बह्वीः प्रजाः पुरुषात् संप्रसूताः

ఆయన నుండి అగ్ని, దానికి ఇంధనంగా సూర్యుడు, చంద్రుని నుండి వర్షం, వర్షం నుండి భూమిలో ఔషధాలు పుడతాయి. పురుషుడు స్త్రీలో బీజాన్ని నింపగా, అనేక ప్రాణులు ఆ పురుషుని నుండే పుడతాయి.

तस्मादृचः साम यजूंषि दीक्षा यज्ञाश्च सर्वे क्रतवो दक्षिणाश्च । संवत्सरश्च यजमानश्च लोकाः सोमो यत्र पवते यत्र सूर्यः

ఆయన నుండే ఋగ్వేదం, సామవేదం, యజుర్వేదం, దీక్ష, అన్ని యజ్ఞాలు, క్రతువులు, దక్షిణలు, సంవత్సరము, యజమాని, లోకాలు—అందులోనే సోముడు పవిత్రమవుతాడు, సూర్యుడు ప్రకాశిస్తాడు.

तस्माच्च देवा बहुधा संप्रसूताः साध्या मनुष्याः पशवो वयांसि । प्राणापानौ व्रीहियवौ तपश्च श्रद्ध सत्यं ब्रह्मचर्यं विधिश्च

ఆయన నుండే దేవతలు అనేక రూపాల్లో, సాధ్యులు, మనుషులు, పశువులు, పక్షులు, ప్రాణాపానాలు, బియ్యం, యవలు, తపస్సు, విశ్వాసం, సత్యం, బ్రహ్మచర్యం, నియమం—all పుట్టాయి.

सप्त प्राणाः प्रभवन्ति तस्मात् सप्तार्चिषः समिधः सप्त होमाः । सप्त इमे लोका येषु चरन्ति प्राणा गुहाशया निहिताः सप्त सप्त

ఆయన నుండే ఏడు ప్రాణాలు, ఏడు అగ్ని జ్వాలలు, ఏడు సమిధలు, ఏడు హోమాలు, ఏడు లోకాలు—వాటిలో ప్రాణాలు, గుహలో దాగి, ఏడు ఏడు చొప్పున విహరిస్తున్నాయి.