शृणु, हे भक्तः, सनातनधर्मस्य गूढं ब्रह्मविद्यायाः आख्यानम्। परमं ब्रह्म तु दिव्ये हिरण्मये कोशे स्थितम्, शुद्धम्, कल्मषरहितम्, अखण्डम् अस्ति। तद् ज्योतिः ज्योतिषां ज्योतिः, आत्मविदः तं प्रकाशमानं ब्रह्म यथार्थं पश्यन्ति। यत्र न सूर्यः प्रकाशति, न चन्द्रः, न तारा, न विद्युतः, नापि अग्निः। तत्र तु स एव स्वप्रकाशेन सर्वं विमृणोति; तस्य प्रकाशेन इदं सर्वं प्रकाशमानम् अस्ति। स ब्रह्म तु अमृतम्—पूर्वे, पृष्ठे, दक्षिणे, वामे, अधः, ऊर्ध्वम्—सर्वत्र व्याप्य अस्ति। एष ब्रह्मैव विश्वं, नान्यत्; सर्वं परं ब्रह्म। तत्र द्वौ मित्रौ समन्वितौ, एकस्मिन् वृक्षे उपविष्टौ। तयोः एकः मधुरं फलम् उपभुङ्क्ते, अपरः तु केवलं निरीक्षते, न खादति। एष जीवः तस्मिन् वृक्षे, अविद्यया मूढः, शोकातुरः, भ्रमितः। यदा सः अन्यं, ईश्वरं, तस्य महिमानं पश्यति, तदा शोकात् विमुक्तः भवति। यदा दृष्टा काञ्चनवर्णं स्रष्टारं, परमपुरुषं, ब्रह्मयोनिं, तदा विद्वान् पुण्यपापं परित्यज्य, निर्मलः, समत्वं परमं प्राप्नोति। सः प्राणः सर्वेषु जीवेषु दीप्तिमान्। एतद् ज्ञात्वा, विद्वान् न विवादं कुर्यात्; आत्मनि रमते, आत्मनि तुष्टः, कर्मणि प्रवृत्तः, ब्रह्मविदां श्रेष्ठः भवति। एष आत्मा सत्यम्, तपसा, सम्यग्ज्ञानेन, ब्रह्मचर्येण च लभ्यते। शरीरे शुद्धे, दीप्तिमति, यत्र योगिनः, दोषक्षयः कृत्वा, तं आत्मानं पश्यन्ति। सत्यमेव जयते, नानृतम्। सत्यम् एव देवयानं मार्गं निर्माति, ये ऋषयः कामातृप्ताः, तं परमं सत्यस्य निधिं यान्ति। सः विस्तीर्णः, दिव्यः, अकल्पनीयः, सूक्ष्मात् सूक्ष्मतरः, दीप्तिमान्। सः दूरात् दूरतरः, परन्तु अत्र समीपः; हृदयगुहायां गूढः दृश्यते। न तं चक्षुषा गृह्णाति, न वाचा, न देवैः, न तपसा, न कर्मणा। ज्ञानप्रसादेन, शुद्धचित्तः, ध्यानात् तं अखण्डं आत्मानं पश्यति। एष सूक्ष्म आत्मा, मनसा ग्राह्यः, यत्र प्राणः पञ्चधा प्रविष्टः। तस्मिन्नेव सर्वेषां जीवेषां मनांसि तन्तुभूतानि; शुद्धे आत्मनि, सः आत्मा दीप्तिमान् भवति। यः शुद्धचित्तः, यां यां लोकां मनसा इच्छति, यां यां कामां कामयते, तां तां लोकां, तां तां कामां प्राप्नोति। अतः, ऐश्वर्यकामः आत्मविदं पूजेत्। यः ब्रह्मणः परमं धाम वेद, यत्र सर्वं विश्वं स्थितम्, दीप्तिमान्, शुद्धम्; तं पुरुषं निराकामाः, विद्वांसः, उपास्य, एतत् शुद्धलोकं अतिक्रान्ताः। यः कर्तृत्वेन कामान् इच्छति, सः तैः कामैः पुनः पुनः जन्मान्तरं प्राप्नोति। परन्तु, यः कामातृप्तः, आत्मन्येव स्थितः, तस्य सर्वे कामाः अत्रैव लीयन्ते। एष आत्मा न उपदेशेन, न बुद्ध्या, न बहुश्रुत्या लभ्यते; यस्य आत्मा एव वृतः, तस्य आत्मा स्वयमेव स्वरूपं दर्शयति। नायमात्मा बलहीनेन, न प्रमादेन, न अशुद्धतपसा लभ्यते; यः यत्नं कृत्वा, ज्ञानं समन्वितः, तस्य आत्मा ब्रह्मधाम प्रविशति। एतद् प्राप्त्वा, ऋषयः ज्ञानतृप्ताः, संयताः, वीतरागाः, शान्ताः, सर्वव्यापिनं प्राप्त्वा, सर्वं अभ्युपगच्छन्ति, एकीकृतचित्ताः। ये तपस्विनः, शुद्धचित्ताः, वेदान्तज्ञाननिष्ठाः, त्यागयोगेन स्थिताः, कालक्षये ब्रह्मलोकान् प्राप्त्वा, सर्वे मुक्ताः, अमृताः भवन्ति। यदा पञ्चदश भागाः, सर्वे देवाः, तेषां अधिष्ठातृदेवताः च लीनाः, तदा सर्वे कर्माणि, विज्ञानात्मा, परमक्षरे एकीभवन्ति। यथा नद्यः प्रवहन्त्यः समुद्रं गच्छन्ति, नामरूपं त्यक्त्वा, तथा विद्वान् नामरूपात् विमुक्तः, परमं दिव्यं पुरुषं अतीत्य प्राप्नोति। यः तद् ब्रह्म यथार्थं वेद, सः ब्रह्मैव भवति; तस्य वंशे ब्रह्मविद् एव जायते, न ब्रह्मवित्। सः शोकं तरति, पापं तरति, हृदयग्रन्थिं विमोच्य, अमृतः भवति। एषा श्लोकः—ये कर्मशीलाः, वेदविदः, ब्रह्मनिष्ठाः, श्रद्धया एकाग्नौ यजन्ति, तेषां ब्रह्मविद्यायाः उपदेशः कर्तव्यः, यथायोग्यं शिरोव्रतं कृत्वा। एषा सत्यम्—आङ्गिरसः पुरा इमं ब्रह्मविद्यां उवाच; न व्रतानुष्ठितः इमां पठेत्। नमः परमऋषिभ्यः, नमः परमऋषिभ्यः।