ॐ। देवा, अस्माभिः श्रवणैः शुभं शृणुमः। पूषन्, पश्येम शुभं चक्षुभिः। दृढाङ्गः, स्थिरशरीरः, स्तुवन्तः, देवैः निर्दिष्टं कालं यावत् जीवेम। इन्द्रः कीर्तिमान् अस्मान् स्वस्ति ददातु। सर्ववित् पूषा स्वस्ति ददातु। अविच्छिन्नचक्रः तार्क्ष्यः स्वस्ति ददातु। बृहस्पतिः स्वस्ति ददातु। ॐ। देवेषु प्रथमः ब्रह्मा उत्पन्नः, सृष्टिकर्ता, लोकपालकः। सः ब्रह्मविद्यां सर्वविद्यानां मूलम्, आत्मजाय अथर्वणे प्राह। अथर्वा, यथोक्तं ब्रह्मणा, तां ब्रह्मविद्यां अङ्गिरसे प्रत्यपादयत्। अङ्गिराः भारद्वाजाय सत्यवाहाय च तां शिक्षयामास। भारद्वाजः अङ्गिरसे, पराय चापराय च, तां ब्रह्मविद्यां प्राह। शौनकः महाशालः अङ्गिरसं विधिवत् उपससाद। सः पप्रच्छ—"भगवन्, केन विज्ञाते इदं सर्वं विज्ञातं भवति?" सः प्रत्युवाच—"द्वे विद्ये वेदितव्ये, ब्रह्मविद्भिः उक्ते—पराचैवापराच।" तत्र अपरा नाम—ऋग्वेदः, यजुर्वेदः, सामवेदः, अथर्ववेदः, शिक्षा, कल्पः, व्याकरणम्, निरुक्तम्, छन्दः, ज्योतिषम्। परा तु या तया अक्षरं अधिगम्यते। यददृश्यं, अग्राह्यम्, अलिङ्गम्, वर्णरहितम्, चक्षुः-श्रोत्र-हस्त-पादवर्जितम्, नित्यं, सर्वगतं, सूक्ष्मतरं, अव्ययम्, भूतयोनिं—तद्विद्वांसः पश्यन्ति। यथा उर्वङ्गः तन्तुनाभिः स्वयम् जालं सृजति च गृह्णाति, यथा पृथिव्यां ओषधयः जायन्ते, यथा जीवतः पुरुषात् केश-शिखा-नखादयः सम्भवन्ति, एवं अस्मात् अक्षरात् इदं विश्वं उत्पद्यते। तपसा ब्रह्म वर्धते, ततः अन्नं जायते। अन्नात् प्राणः, मनः, सत्यं, लोकाः, कर्मसु अमृतं च जायते। स सर्वज्ञः, यस्य तपः सर्वज्ञानम्, तस्मात् ब्रह्म, नाम, रूपं, अन्नं च जायते। एष सत्यः। मन्त्रेषु ऋषयः यज्ञं दृष्टवन्तः, यः त्रेतायां बहुधा प्रतिष्ठितः। तं यथायोग्यं आचरन्तः, सत्यकामाः, एषः पन्थाः पुण्यलोकस्य। दीप्यमाने अग्नौ, ज्वलत्यां शिखायां, हविः यथाकालं जुहोति। घृतस्य भागयोः मध्ये अविलम्ब्य आहुतीः दद्यात्। यस्यान्नयाजः अमावास्यायां, पौर्णमास्यां, चातुर्मास्येषु, अग्रहायणीषु, अतिथिवर्जितः, वैश्वदेववर्जितः, अशुद्धं जुहोति—तस्य सप्त लोकाः विनश्यन्ति। काली, कराली, मनोजवा, सुलोहिता, सुधूम्रवर्णा, स्फुलिङ्गिनी, विश्वरुचिः—एता अग्नेः सप्त ज्वलन्त्यः जिह्वाः। एतेषु दीप्तासु जुह्वतः, यथाकालं हविः ददतः, सविता रश्मिभिः यत्र देवेशः एक एव वसति, तत्र नयन्ति। "एहि, एहि!"—इति दीप्ताः आहुतयः आह्वयन्ति। सूर्यस्य रश्मयः होत्रारं वहन्ति। मधुरवाचः, स्तुतिपूर्वकं—"एषः भवतः पुण्यः, स्वलाभः ब्रह्मलोकः।" एते हि यज्ञरूपाः दुर्बलाः प्लवाः, अष्टादशकृतयः, अल्पकर्मफलाः। ये तेषु परमं श्रेय इति मन्यन्ते, मूढाः पुनः पुनः जरामृत्युं प्राप्नुवन्ति। अविद्यायाम् स्थिताः, स्वयम् धीराः पण्डिताः इति मन्यन्ते, मूढाः अन्धेनैव नीयमानाः यथा अन्धाः, एवं विचरन्ति। अविद्यायाम् बहुधा स्थिताः, बालाः आत्मानं कृतार्थम् इति मन्यन्ते। यत् कर्मिणः न विजानन्ति रागात्, तेन ते पीड्यन्ते; तेषां लोकाः विनश्यन्ति, पतन्ति च। ये यज्ञदानं परमं इति मन्यन्ते, मूढाः, ते परं श्रेयः न जानन्ति। स्वर्गे पुण्यफलानि भुक्त्वा, इह वा अल्पे लोके प्रविशन्ति। ये तु तपः श्रद्धया च वनस्था, शान्ताः, विद्वांसः, भिक्षाचर्यया जीवन्तः—ते सूर्यपथेन विशुद्धाः, यत्र अमृतं अक्षरात्मानं वसन्ति, तत्र गच्छन्ति। कर्मजा लोकान् अन्विच्य, ब्राह्मणः निर्वेदं याति—"न कृतः कृत्येन अवाप्यते" इति। तद्विज्ञानार्थं, शमदमादिसंपन्नः, गुरुं समीपं गच्छेत्, समिधं गृहीत्वा, यो ब्रह्मनिष्ठः श्रोत्रियः च। यः सम्यक् उपसन्नः, शान्तचित्तः, समाहितः, तस्मै विद्वान् ब्रह्मविद्या यथार्थं प्रब्रूते, येन सः सत्यं पुरुषं अक्षरं वेद। एष सत्यः। यथा महतो वह्नेः सहस्रशः स्पुलिङ्गाः समरूपाः जायन्ते, एवं, सौम्य, अक्षरात् बहुधा भूतानि जायन्ते, तत्रैव प्रविशन्ति। स देवः निराकारः अन्तरः बहिः च, अजः, अप्राणः, अमनाः, शुद्धः, अक्षरात् परः, परात्परः। तस्मात् प्राणः, मनः, सर्वेन्द्रियाणि, आकाशः, वायुः, तेजः, आपः, पृथिवी च, यः स्थावरस्य आधारः, उत्पद्यन्ते। तस्य अग्निः शिरः, सूर्यचन्द्रमसौ चक्षुषी, दिशः श्रोत्रे, वेदः वाक्, प्राणः वायुः, हृदयं विश्वम्, पादौ पृथिवी—सः सर्वभूतान्तरात्मा। तस्मात् अग्निः, सूर्यसम्भूतः, चन्द्रमसः वर्षः, वर्षात् ओषधयः पृथिव्याम्। पुरुषः स्त्रियाम् बीजं क्षिपति, तस्मात् अनेकानि भूतानि जायन्ते। तस्मात् ऋक्, साम, यजुः, दीक्षा, सर्वे यज्ञाः, क्रियाः, दक्षिणाः, संवत्सरः, यजमानः, लोकाः, यत्र चन्द्रः शुद्ध्यति, सूर्यः तपति। तस्मात् अनेकधा देवाः, साध्याः, मनुष्याः, पशवः, पक्षिणः, प्राणः, अपानः, धान्यं, तपः, श्रद्धा, सत्यं, ब्रह्मचर्यं, विधिः च जायन्ते। तस्मात् सप्त प्राणाः, सप्त ज्वलन्त्यः, सप्त समिधः, सप्त लोकाः, येषु प्राणाः गुहा निहिताः, सप्त सप्त च। तस्मात् सर्वे समुद्राः, पर्वताः, सर्वरूपा नद्यः प्रवहन्ति। तस्मात् सर्वा ओषधयः, रसानां च उत्पत्तिः, येन आत्मा अन्तः स्थितः। एषः एव पुरुषः इदं सर्वं—कर्म, तपः, ब्रह्म, परममृतम्। यः एतद् गुह्यं वेद, स बन्धनं छिनत्ति, सौम्य। एषः व्यक्तः, अस्मिन्नेव गुहायां स्थितः, महदायतनम्। सः चरति, श्वसिति, निमिषति—एतद् सत् असत्, उत्तमं ज्ञानं, श्रेष्ठं। यत् तेजः, अणोः अणीयान्, यस्मिन् लोकाः प्रतिष्ठिताः—एषः अक्षरं ब्रह्म, एषः प्राणः, वाक्, मनः, एषः सत्यं, अमृतं, एषः ज्ञेयः, सौम्य, विद्धि। उपनिषदं महाधनुः कृत्वा, ध्यानमयं शरं संवध्य, मनसा लक्ष्यं समाहितः, तदक्षरं वेधि, सौम्य। ॐ इति धनुः, आत्मा शरः, ब्रह्म लक्ष्यं उच्यते। अविचलितधिया तद्वेध्यम्, शरवत् तदेकत्वं प्राप्नुहि। यस्मिन् द्यौः पृथिवी च अन्तरिक्षं च मनः प्राणाः च सर्वे सूत्रे मणिगणा इव, तं एव आत्मानं विद्धि, सर्वशब्दान् त्यज। एषः अमृतस्य सेतु। यथा चक्रनाभाव् अराः संयुज्यन्ते, एवं सर्वे प्राणाः तस्मिन् एके संयुज्यन्ते। सः अन्तर् चरति, नानारूपेण। आत्मानं ॐ इति ध्यानय—शुभं भव, तमसोऽतिपारय। सर्वज्ञः, सर्ववित्, यस्य तेजः इह प्रकटितम्—एषः आत्मा ब्रह्मपुर्यां दिव्ये व्योम्नि प्रतिष्ठितः। मनोमयः, प्राणश्च, अन्ने प्रतिष्ठितः, हृदयस्य मध्ये। तं ज्ञात्वा, धीराः, आनन्दरूपं अमृतं पश्यन्ति। यदा तद् परमं, उभयं च, दृश्यते, हृदयग्रन्थिः छिद्यते, सर्वसंशयाः छिद्यन्ते, तस्य कर्माणि नश्यन्ति।