ਮੁਣ੍ਡਕੋਪਨਿषਦ੍

ਏषੋऽਣੁਰਾਤ੍ਮਾ ਚੇਤਸਾ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪਞ੍ਚਧਾ ਸਂਵਿਵੇਸ਼ । ਪ੍ਰਾਣੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਮੋਤਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਵਿਭਵਤ੍ਯੇष ਆਤ੍ਮਾ

ਇਹ ਸੁਖਮ ਆਤਮਾ ਮਨ ਨਾਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਜਦ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਯਂ ਯਂ ਲੋਕਂ ਮਨਸਾ ਸਂਵਿਭਾਤਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਃ ਕਾਮਯਤੇ ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਕਾਮਾਨ੍ । ਤਂ ਤਂ ਲੋਕਂ ਜਯਤੇ ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਕਾਮਾਂ- ਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਜ੍ਞਂ ਹ੍ਯਰ੍ਚਯੇਤ੍ ਭੂਤਿਕਾਮਃ

ਜਿਸ-ਜਿਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ-ਜਿਸ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹ ਲੋਕ ਤੇ ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਦੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ।

ਸ ਵੇਦੈਤਤ੍ ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਧਾਮ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਨਿਹਿਤਂ ਭਾਤਿ ਸ਼ੁਭ੍ਰਮ੍ । ਉਪਾਸਤੇ ਪੁਰੁषਂ ਯੇ ਹ੍ਯਕਾਮਾਸ੍ਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਤਦਤਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾਃ

ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਵਾਸ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਿਕਿਆ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਧੀਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਾਮਾਨ੍ ਯਃ ਕਾਮਯਤੇ ਮਨ੍ਯਮਾਨਃ ਸ ਕਾਮਭਿਰ੍ਜਾਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ । ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਕਾਮਸ੍ਯ ਕृਤਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਇਹੈਵ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵਿਲੀਯਨ੍ਤਿ ਕਾਮਾਃ

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਸਮਝ ਕੇ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਚਾਹਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸਨਾ ਇਥੇ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਾਯਮਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਵਚਨੇਨ ਲਭ੍ਯੋ ਨ ਮੇਧਯਾ ਨ ਬਹੁਨਾ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ । ਯਮੇਵੈष ਵृਣੁਤੇ ਤੇਨ ਲਭ੍ਯ- ਸ੍ਤਸ੍ਯੈष ਆਤ੍ਮਾ ਵਿਵृਣੁਤੇ ਤਨੂਂ ਸ੍ਵਾਮ੍

ਇਹ ਆਤਮਾ ਨਾ ਤਾਂ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਅਕਲ ਨਾਲ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਸੁਣਨ ਨਾਲ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਆਤਮਾ ਆਪ ਚੁਣਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਇਹ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਨਾਯਮਾਤ੍ਮਾ ਬਲਹੀਨੇਨ ਲਭ੍ਯੋ ਨ ਚ ਪ੍ਰਮਾਦਾਤ੍ ਤਪਸੋ ਵਾਪ੍ਯਲਿਙ੍ਗਾਤ੍ । ਏਤੈਰੁਪਾਯੈਰ੍ਯਤਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਵਾਂ- ਸ੍ਤਸ੍ਯੈष ਆਤ੍ਮਾ ਵਿਸ਼ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਧਾਮ

ਇਹ ਆਤਮਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ। ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਆਤਮਾ ਪਰਮ ਆਤਮਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯੈਨਮृषਯੋ ਜ੍ਞਾਨਤृਪ੍ਤਾਃ ਕृਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵੀਤਰਾਗਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਃ ਤੇ ਸਰ੍ਵਗਂ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਧੀਰਾ ਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ

ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਰਾਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵੇਦਾਨ੍ਤਵਿਜ੍ਞਾਨਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਰ੍ਥਾਃ ਸਂਨ੍ਯਾਸਯੋਗਾਦ੍ ਯਤਯਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਾਃ । ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇषੁ ਪਰਾਨ੍ਤਕਾਲੇ ਪਰਾਮृਤਾਃ ਪਰਿਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ

ਜੋ ਯਤੀ ਵੈਦਾਂਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਸੰਨਿਆਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਰਤਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਗਤਾਃ ਕਲਾਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਤਿਦੇਵਤਾਸੁ । ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਯਸ਼੍ਚ ਆਤ੍ਮਾ ਪਰੇऽਵ੍ਯਯੇ ਸਰ੍ਵੇ ਏਕੀਭਵਨ੍ਤਿ

ਜਦੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਪਰਮ ਅਟੱਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਥਾ ਨਦ੍ਯਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰੇऽ ਸ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨਾਮਰੂਪੇ ਵਿਹਾਯ । ਤਥਾ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਨਾਮਰੂਪਾਦ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਃ ਪਰਾਤ੍ਪਰਂ ਪੁਰੁषਮੁਪੈਤਿ ਦਿਵ੍ਯਮ੍

ਜਿਵੇਂ ਵਗਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੇ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸ ਯੋ ਹ ਵੈ ਤਤ੍ ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਦ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਭਵਤਿ ਨਾਸ੍ਯਾਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਕੁਲੇ ਭਵਤਿ । ਤਰਤਿ ਸ਼ੋਕਂ ਤਰਤਿ ਪਾਪ੍ਮਾਨਂ ਗੁਹਾਗ੍ਰਨ੍ਥਿਭ੍ਯੋ ਵਿਮੁਕ੍ਤੋऽਮृਤੋ ਭਵਤਿ

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਬ੍ਰਹਮ-ਅਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ। ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਦੇਤਦृਚਾऽਭ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾਵਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿष੍ਠਾਃ ਸ੍ਵਯਂ ਜੁਹ੍ਵਤ ਏਕਰ੍षਿਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਨ੍ਤਃ । ਤੇषਾਮੇਵੈਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਂ ਵਦੇਤ ਸ਼ਿਰੋਵ੍ਰਤਂ ਵਿਧਿਵਦ੍ ਯੈਸ੍ਤੁ ਚੀਰ੍ਣਮ੍

ਇਹ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਇਆ ਹੈ: ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਇਕ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰ ਦੀ ਵ੍ਰਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਤਦੇਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਮृषਿਰਙ੍ਗਿਰਾਃ ਪੁਰੋਵਾਚ ਨੈਤਦਚੀਰ੍ਣਵ੍ਰਤੋऽਧੀਤੇ । ਨਮਃ ਪਰਮऋषਿਭ੍ਯੋ ਨਮਃ ਪਰਮऋषਿਭ੍ਯਃ

ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ: ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਅੰਗਿਰਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਵ੍ਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ। ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।