ਮੁਣ੍ਡਕੋਪਨਿषਦ੍

ਪੁਰੁष ਏਵੇਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਤਪੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਾਮृਤਮ੍ । ਏਤਦ੍ਯੋ ਵੇਦ ਨਿਹਿਤਂ ਗੁਹਾਯਾਂ ਸੋऽਵਿਦ੍ਯਾਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਵਿਕਿਰਤੀਹ ਸੋਮ੍ਯ

ਇਹ ਪੁਰਖ ਹੀ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ—ਕਰਮ, ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਗੰਢ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ।

ਆਵਿਃ ਸਂਨਿਹਿਤਂ ਗੁਹਾਚਰਂ ਨਾਮ ਮਹਤ੍ਪਦਮਤ੍ਰੈਤਤ੍ ਸਮਰ੍ਪਿਤਮ੍ । ਏਜਤ੍ਪ੍ਰਾਣਨ੍ਨਿਮਿषਚ੍ਚ ਯਦੇਤਜ੍ਜਾਨਥ ਸਦਸਦ੍ਵਰੇਣ੍ਯਂ ਪਰਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਯਦ੍ਵਰਿष੍ਠਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਮ੍

ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ, ਨੇੜੇ, ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਇੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਹਿਲਦਾ, ਪ੍ਰਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਪਲਕਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦੋਵੇਂ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ।

ਯਦਰ੍ਚਿਮਦ੍ਯਦਣੁਭ੍ਯੋऽਣੁ ਚ ਯਸ੍ਮਿਁਲ੍ਲੋਕਾ ਨਿਹਿਤਾ ਲੋਕਿਨਸ਼੍ਚ । ਤਦੇਤਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤਦੁ ਵਾਙ੍ਮਨਃ ਤਦੇਤਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਤਦਮृਤਂ ਤਦ੍ਵੇਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਸੋਮ੍ਯ ਵਿਦ੍ਧਿ

ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੋਕ ਤੇ ਲੋਕੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਣ, ਉਹੀ ਬੋਲੀ, ਉਹੀ ਮਨ; ਉਹੀ ਸੱਚ, ਉਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਉਹੀ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ।

ਧਨੁਰ੍ਗृਹੀਤ੍ਵੌਪਨਿषਦਂ ਮਹਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਰਂ ਹ੍ਯੁਪਾਸਾ ਨਿਸ਼ਿਤਂ ਸਨ੍ਧਯੀਤ । ਆਯਮ੍ਯ ਤਦ੍ਭਾਵਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਤਦੇਵਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਸੋਮ੍ਯ ਵਿਦ੍ਧਿ

ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਧਨੁ ਬਣਾਕੇ, ਧਿਆਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਉਸ ਤੇ ਰੱਖੋ; ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਸ ਅਟੱਲ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਓ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣੋ।

ਪ੍ਰਣਵੋ ਧਨੁਃ ਸ਼ਾਰੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਅਪ੍ਰਮਤ੍ਤੇਨ ਵੇਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਸ਼ਰਵਤ੍ ਤਨ੍ਮਯੋ ਭਵੇਤ੍

ਓਮ ਧਨੁ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਤੀਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਡੋਲ੍ਹੇ ਚੀਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਓ।

ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦ੍ਯੌਃ ਪृਥਿਵੀ ਚਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮੋਤਂ ਮਨਃ ਸਹ ਪ੍ਰਾਣੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੈਃ । ਤਮੇਵੈਕਂ ਜਾਨਥ ਆਤ੍ਮਾਨਮਨ੍ਯਾ ਵਾਚੋ ਵਿਮੁਞ੍ਚਥਾਮृਤਸ੍ਯੈष ਸੇਤੁਃ

ਉਸ ਇਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣੋ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਅਕਾਸ਼, ਮਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਉਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਝੋ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਬੋਲ ਛੱਡ ਦਿਓ—ਇਹੀ ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਪੁਲ ਹੈ।

ਅਰਾ ਇਵ ਰਥਨਾਭੌ ਸਂਹਤਾ ਯਤ੍ਰ ਨਾਡ੍ਯਃ । ਸ ਏषੋऽਨ੍ਤਸ਼੍ਚਰਤੇ ਬਹੁਧਾ ਜਾਯਮਾਨਃ । ਓਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਧ੍ਯਾਯਥ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਵਃ ਪਾਰਾਯ ਤਮਸਃ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍

ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸਪੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਨਾਡੀਆਂ ਉਸ ਇਕ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਨੂੰ 'ਓਮ' ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਓ।

ਯਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ ਯਸ੍ਯੈष ਮਹਿਮਾ ਭੁਵਿ । ਦਿਵ੍ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰੇ ਹ੍ਯੇष ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ ॥ ਮਨੋਮਯਃ ਪ੍ਰਾਣਸ਼ਰੀਰਨੇਤਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤੋऽਨ੍ਨੇ ਹृਦਯਂ ਸਨ੍ਨਿਧਾਯ । ਤਦ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਨੇਨ ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾ ਆਨਨ੍ਦਰੂਪਮਮृਤਂ ਯਦ੍ ਵਿਭਾਤਿ

ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ—ਉਹ ਆਤਮਾ ਚਮਕਦਾਰ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰੀ ਵਿੱਚ, ਉੱਚੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਧੀਰ ਲੋਕ ਆਨੰਦਮਈ, ਅਮਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਹृਦਯਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼੍ਛਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਸਂਸ਼ਯਾਃ । ਕ੍ਸ਼ੀਯਨ੍ਤੇ ਚਾਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦृष੍ਟੇ ਪਰਾਵਰੇ

ਜਦੋਂ ਉਸ ਉੱਚ ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਲ ਦੀ ਗੰਢ ਖੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹਿਰਣ੍ਮਯੇ ਪਰੇ ਕੋਸ਼ੇ ਵਿਰਜਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਿष੍ਕਲਮ੍ । ਤਚ੍ਛੁਭ੍ਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿषਂ ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਤਦ੍ ਯਦਾਤ੍ਮਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ

ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਰਤ ਵਿੱਚ, ਨਿਰਮਲ, ਨਿਸ਼ਕਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਚਾਨਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਨ ਤਤ੍ਰ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭਾਤਿ ਨ ਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਕਂ ਨੇਮਾ ਵਿਦ੍ਯੁਤੋ ਭਾਨ੍ਤਿ ਕੁਤੋऽਯਮਗ੍ਨਿਃ । ਤਮੇਵ ਭਾਨ੍ਤਮਨੁਭਾਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯ ਭਾਸਾ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਵਿਭਾਤਿ

ਉਥੇ ਨਾ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ, ਨਾ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰੇ, ਨਾ ਬਿਜਲੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅੱਗ। ਕੇਵਲ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਦਮਮृਤਂ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰੇਣ । ਅਧਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਪ੍ਰਸृਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਵਰਿष੍ਠਮ੍

ਇਹ ਅਮਰ ਬ੍ਰਹਮ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਹੈ, ਪਿੱਛੇ ਵੀ, ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ, ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਉੱਪਰ—ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।

ਦ੍ਵਾ ਸੁਪਰ੍ਣਾ ਸਯੁਜਾ ਸਖਾਯਾ ਸਮਾਨਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਪਰਿषਸ੍ਵਜਾਤੇ । ਤਯੋਰਨ੍ਯਃ ਪਿਪ੍ਪਲਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਤ੍ਤ੍ਯਨਸ਼੍ਨਨ੍ਨਨ੍ਯੋ ਅਭਿਚਾਕਸ਼ੀਤਿ

ਦੋ ਪੰਛੀ, ਜੋੜੇ ਤੇ ਮਿੱਤਰ, ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।

ਸਮਾਨੇ ਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਪੁਰੁषੋ ਨਿਮਗ੍ਨੋऽ ਨੀਸ਼ਯਾ ਸ਼ੋਚਤਿ ਮੁਹ੍ਯਮਾਨਃ । ਜੁष੍ਟਂ ਯਦਾ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਯਮੀਸ਼ਮਸ੍ਯ ਮਹਿਮਾਨਮਿਤਿ ਵੀਤਸ਼ੋਕਃ

ਉਸੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ, ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁਖੀ ਤੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਦੂਜੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਦਾ ਪਸ਼੍ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤੇ ਰੁਕ੍ਮਵਰ੍ਣਂ ਕਰ੍ਤਾਰਮੀਸ਼ਂ ਪੁਰੁषਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯੋਨਿਮ੍ । ਤਦਾ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਪੁਣ੍ਯਪਾਪੇ ਵਿਧੂਯ ਨਿਰਞ੍ਜਨਃ ਪਰਮਂ ਸਾਮ੍ਯਮੁਪੈਤਿ

ਜਦੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਣੋ ਹ੍ਯੇष ਯਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੈਰ੍ਵਿਭਾਤਿ ਵਿਜਾਨਨ੍ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਭਵਤੇ ਨਾਤਿਵਾਦੀ । ਆਤ੍ਮਕ੍ਰੀਡ ਆਤ੍ਮਰਤਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਵਾ- ਨੇष ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰਿष੍ਠਃ

ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਕਰਮशील ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਸਤ੍ਯੇਨ ਲਭ੍ਯਸ੍ਤਪਸਾ ਹ੍ਯੇष ਆਤ੍ਮਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ । ਅਨ੍ਤਃਸ਼ਰੀਰੇ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਮਯੋ ਹਿ ਸ਼ੁਭ੍ਰੋ ਯਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਤਯਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਦੋषਾਃ

ਇਹ ਆਤਮਾ ਸਚ, ਤਪ, ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਨਿੱਤ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੋਗੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਮੁਕ ਗਏ ਹਨ, ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਸਤ੍ਯਮੇਵ ਜਯਤੇ ਨਾਨृਤਂ ਸਤ੍ਯੇਨ ਪਨ੍ਥਾ ਵਿਤਤੋ ਦੇਵਯਾਨਃ । ਯੇਨਾऽऽਕ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਯृषਯੋ ਹ੍ਯਾਪ੍ਤਕਾਮਾ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਮਂ ਨਿਧਾਨਮ੍

ਸਚ ਹੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ। ਸਚ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੰਥ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਚ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ।

ਬृਹਚ੍ਚ ਤਦ੍ ਦਿਵ੍ਯਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਰੂਪਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਚ੍ਚ ਤਤ੍ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤਰਂ ਵਿਭਾਤਿ । ਦੂਰਾਤ੍ ਸੁਦੂਰੇ ਤਦਿਹਾਨ੍ਤਿਕੇ ਚ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਵਿਹੈਵ ਨਿਹਿਤਂ ਗੁਹਾਯਾਮ੍

ਉਹ ਵੱਡਾ, ਦਿਵਿਆ, ਅਕਲਪਨਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਤੇ ਸੁਖਮ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਰ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਨੇੜੇ ਵੀ—ਇਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਦਿਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਗृਹ੍ਯਤੇ ਨਾਪਿ ਵਾਚਾ ਨਾਨ੍ਯੈਰ੍ਦੇਵੈਸ੍ਤਪਸਾ ਕਰ੍ਮਣ ਵਾ । ਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵ- ਸ੍ਤਤਸ੍ਤੁ ਤਂ ਪਸ਼੍ਯਤੇ ਨਿष੍ਕਲਂ ਧ੍ਯਾਯਮਾਨਃ

ਉਹ ਨਾਂ ਅੱਖ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਨਾਂ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਨਾਂ ਤਪ ਨਾਲ, ਨਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ। ਗਿਆਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਜਦ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਕਲ ਆਤਮਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏषੋऽਣੁਰਾਤ੍ਮਾ ਚੇਤਸਾ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪਞ੍ਚਧਾ ਸਂਵਿਵੇਸ਼ । ਪ੍ਰਾਣੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਮੋਤਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਵਿਭਵਤ੍ਯੇष ਆਤ੍ਮਾ

ਇਹ ਸੁਖਮ ਆਤਮਾ ਮਨ ਨਾਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਜਦ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਯਂ ਯਂ ਲੋਕਂ ਮਨਸਾ ਸਂਵਿਭਾਤਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਃ ਕਾਮਯਤੇ ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਕਾਮਾਨ੍ । ਤਂ ਤਂ ਲੋਕਂ ਜਯਤੇ ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਕਾਮਾਂ- ਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਜ੍ਞਂ ਹ੍ਯਰ੍ਚਯੇਤ੍ ਭੂਤਿਕਾਮਃ

ਜਿਸ-ਜਿਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ-ਜਿਸ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹ ਲੋਕ ਤੇ ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਦੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ।

ਸ ਵੇਦੈਤਤ੍ ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਧਾਮ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਨਿਹਿਤਂ ਭਾਤਿ ਸ਼ੁਭ੍ਰਮ੍ । ਉਪਾਸਤੇ ਪੁਰੁषਂ ਯੇ ਹ੍ਯਕਾਮਾਸ੍ਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਤਦਤਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾਃ

ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਵਾਸ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਿਕਿਆ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਧੀਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਾਮਾਨ੍ ਯਃ ਕਾਮਯਤੇ ਮਨ੍ਯਮਾਨਃ ਸ ਕਾਮਭਿਰ੍ਜਾਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ । ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਕਾਮਸ੍ਯ ਕृਤਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਇਹੈਵ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵਿਲੀਯਨ੍ਤਿ ਕਾਮਾਃ

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਸਮਝ ਕੇ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਚਾਹਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸਨਾ ਇਥੇ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਾਯਮਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਵਚਨੇਨ ਲਭ੍ਯੋ ਨ ਮੇਧਯਾ ਨ ਬਹੁਨਾ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ । ਯਮੇਵੈष ਵृਣੁਤੇ ਤੇਨ ਲਭ੍ਯ- ਸ੍ਤਸ੍ਯੈष ਆਤ੍ਮਾ ਵਿਵृਣੁਤੇ ਤਨੂਂ ਸ੍ਵਾਮ੍

ਇਹ ਆਤਮਾ ਨਾ ਤਾਂ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਅਕਲ ਨਾਲ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਸੁਣਨ ਨਾਲ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਆਤਮਾ ਆਪ ਚੁਣਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਇਹ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਨਾਯਮਾਤ੍ਮਾ ਬਲਹੀਨੇਨ ਲਭ੍ਯੋ ਨ ਚ ਪ੍ਰਮਾਦਾਤ੍ ਤਪਸੋ ਵਾਪ੍ਯਲਿਙ੍ਗਾਤ੍ । ਏਤੈਰੁਪਾਯੈਰ੍ਯਤਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਵਾਂ- ਸ੍ਤਸ੍ਯੈष ਆਤ੍ਮਾ ਵਿਸ਼ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਧਾਮ

ਇਹ ਆਤਮਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ। ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਆਤਮਾ ਪਰਮ ਆਤਮਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯੈਨਮृषਯੋ ਜ੍ਞਾਨਤृਪ੍ਤਾਃ ਕृਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵੀਤਰਾਗਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਃ ਤੇ ਸਰ੍ਵਗਂ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਧੀਰਾ ਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ

ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਰਾਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵੇਦਾਨ੍ਤਵਿਜ੍ਞਾਨਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਰ੍ਥਾਃ ਸਂਨ੍ਯਾਸਯੋਗਾਦ੍ ਯਤਯਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਾਃ । ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇषੁ ਪਰਾਨ੍ਤਕਾਲੇ ਪਰਾਮृਤਾਃ ਪਰਿਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ

ਜੋ ਯਤੀ ਵੈਦਾਂਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਸੰਨਿਆਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਰਤਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਗਤਾਃ ਕਲਾਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਤਿਦੇਵਤਾਸੁ । ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਯਸ਼੍ਚ ਆਤ੍ਮਾ ਪਰੇऽਵ੍ਯਯੇ ਸਰ੍ਵੇ ਏਕੀਭਵਨ੍ਤਿ

ਜਦੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਪਰਮ ਅਟੱਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।