ਮੁਣ੍ਡਕੋਪਨਿषਦ੍

ਤਸ੍ਮੈ ਸ ਵਿਦ੍ਵਾਨੁਪਸਨ੍ਨਾਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾਯ ਸ਼ਮਾਨ੍ਵਿਤਾਯ । ਯੇਨਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪੁਰੁषਂ ਵੇਦ ਸਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਤਾਂ ਤਤ੍ਵਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਮ੍

ਜਦ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸੰਯਮਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸੱਚਾ ਪੁਰਖ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਦੇਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਯਥਾ ਸੁਦੀਪ੍ਤਾਤ੍ ਪਾਵਕਾਦ੍ਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤੇ ਸਰੂਪਾਃ । ਤਥਾऽਕ੍ਸ਼ਰਾਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਸੋਮ੍ਯ ਭਾਵਾਃ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਚੈਵਾਪਿ ਯਨ੍ਤਿ

ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦੇ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਅਟੱਲ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦਿਵ੍ਯੋ ਹ੍ਯਮੂਰ੍ਤਃ ਪੁਰੁषਃ ਸ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੋ ਹ੍ਯਜਃ । ਅਪ੍ਰਾਣੋ ਹ੍ਯਮਨਾਃ ਸ਼ੁਭ੍ਰੋ ਹ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਤ੍ ਪਰਤਃ ਪਰਃ

ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਤੇ ਆਕਾਰ-ਰਹਿਤ ਪੁਰਖ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਨਮ-ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਵਿਚ ਨਾ ਸਾਸ ਹੈ, ਨਾ ਮਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਟੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।

ਏਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਪ੍ਰਣੋ ਮਨਃ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ । ਖਂ ਵਾਯੁਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਪਃ ਪृਥਿਵੀ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਧਾਰਿਣੀ

ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ, ਮਨ, ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰੇ, ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ—ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ—ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਅਗ੍ਨੀਰ੍ਮੂਰ੍ਧਾ ਚਕ੍ਸ਼ੁषੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯੌ ਦਿਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਵਾਗ੍ ਵਿਵृਤਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਾਃ । ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਣੋ ਹृਦਯਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਸ੍ਯ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਪृਥਿਵੀ ਹ੍ਯੇष ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ

ਅੱਗ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਹੈ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਹਨ, ਬੋਲੀ ਤੇ ਵੇਦ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹਨ; ਹਵਾ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਆਤਮਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦਗ੍ਨਿਃ ਸਮਿਧੋ ਯਸ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸੋਮਾਤ੍ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯ ਓषਧਯਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮ੍ । ਪੁਮਾਨ੍ ਰੇਤਃ ਸਿਞ੍ਚਤਿ ਯੋषਿਤਾਯਾਂ ਬਹ੍ਵੀਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪੁਰੁषਾਤ੍ ਸਂਪ੍ਰਸੂਤਾਃ

ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਇੰਨਦਨ ਸੂਰਜ ਹੈ; ਚੰਦ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪੌਦੇ ਉਗਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਖ ਔਰਤ ਵਿਚ ਬੀਜ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਜੀਵ ਉਸ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਦृਚਃ ਸਾਮ ਯਜੂਂषਿ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਕ੍ਰਤਵੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਸ਼੍ਚ । ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ਼੍ਚ ਯਜਮਾਨਸ਼੍ਚ ਲੋਕਾਃ ਸੋਮੋ ਯਤ੍ਰ ਪਵਤੇ ਯਤ੍ਰ ਸੂਰ੍ਯਃ

ਉਸ ਤੋਂ ਰਿਗ, ਸਾਮ ਤੇ ਯਜੁਰ ਵੇਦ, ਦীক্ষਾ, ਸਾਰੇ ਯਜਨ, ਕਰਮ, ਦਾਨ, ਸਾਲ, ਯਜਮਾਨ, ਲੋਕ—ਜਿੱਥੇ ਚੰਦ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਦੇਵਾ ਬਹੁਧਾ ਸਂਪ੍ਰਸੂਤਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਪਸ਼ਵੋ ਵਯਾਂਸਿ । ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਵ੍ਰੀਹਿਯਵੌ ਤਪਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਵਿਧਿਸ਼੍ਚ

ਉਸ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ, ਸਾਧਿਆ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ, ਚੌਲ ਤੇ ਜੌ, ਤਪ, ਭਰੋਸਾ, ਸੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਤੇ ਵਿਧੀ—ਸਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸਪ੍ਤ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਚਿषਃ ਸਮਿਧਃ ਸਪ੍ਤ ਹੋਮਾਃ । ਸਪ੍ਤ ਇਮੇ ਲੋਕਾ ਯੇषੁ ਚਰਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾ ਗੁਹਾਸ਼ਯਾ ਨਿਹਿਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤ

ਉਸ ਤੋਂ ਸੱਤ ਪ੍ਰਾਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੱਤ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਉਆਂ, ਸੱਤ ਹੋਮ, ਸੱਤ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਲੁਕ ਕੇ, ਸੱਤ-ਸੱਤ।

ਅਤਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਗਿਰਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇऽਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨ੍ਤੇ ਸਿਨ੍ਧਵਃ ਸਰ੍ਵਰੂਪਾਃ । ਅਤਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾ ਓषਧਯੋ ਰਸਸ਼੍ਚ ਯੇਨੈष ਭੂਤੈਸ੍ਤਿष੍ਠਤੇ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ

ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਪਹਾੜ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵਗਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਪੌਦੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲੀ ਆਤਮਾ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

ਪੁਰੁष ਏਵੇਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਤਪੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਾਮृਤਮ੍ । ਏਤਦ੍ਯੋ ਵੇਦ ਨਿਹਿਤਂ ਗੁਹਾਯਾਂ ਸੋऽਵਿਦ੍ਯਾਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਵਿਕਿਰਤੀਹ ਸੋਮ੍ਯ

ਇਹ ਪੁਰਖ ਹੀ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ—ਕਰਮ, ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਗੰਢ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ।

ਆਵਿਃ ਸਂਨਿਹਿਤਂ ਗੁਹਾਚਰਂ ਨਾਮ ਮਹਤ੍ਪਦਮਤ੍ਰੈਤਤ੍ ਸਮਰ੍ਪਿਤਮ੍ । ਏਜਤ੍ਪ੍ਰਾਣਨ੍ਨਿਮਿषਚ੍ਚ ਯਦੇਤਜ੍ਜਾਨਥ ਸਦਸਦ੍ਵਰੇਣ੍ਯਂ ਪਰਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਯਦ੍ਵਰਿष੍ਠਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਮ੍

ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ, ਨੇੜੇ, ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਇੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਹਿਲਦਾ, ਪ੍ਰਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਪਲਕਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦੋਵੇਂ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ।

ਯਦਰ੍ਚਿਮਦ੍ਯਦਣੁਭ੍ਯੋऽਣੁ ਚ ਯਸ੍ਮਿਁਲ੍ਲੋਕਾ ਨਿਹਿਤਾ ਲੋਕਿਨਸ਼੍ਚ । ਤਦੇਤਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤਦੁ ਵਾਙ੍ਮਨਃ ਤਦੇਤਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਤਦਮृਤਂ ਤਦ੍ਵੇਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਸੋਮ੍ਯ ਵਿਦ੍ਧਿ

ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੋਕ ਤੇ ਲੋਕੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਣ, ਉਹੀ ਬੋਲੀ, ਉਹੀ ਮਨ; ਉਹੀ ਸੱਚ, ਉਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਉਹੀ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ।

ਧਨੁਰ੍ਗृਹੀਤ੍ਵੌਪਨਿषਦਂ ਮਹਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਰਂ ਹ੍ਯੁਪਾਸਾ ਨਿਸ਼ਿਤਂ ਸਨ੍ਧਯੀਤ । ਆਯਮ੍ਯ ਤਦ੍ਭਾਵਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਤਦੇਵਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਸੋਮ੍ਯ ਵਿਦ੍ਧਿ

ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਧਨੁ ਬਣਾਕੇ, ਧਿਆਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਉਸ ਤੇ ਰੱਖੋ; ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਸ ਅਟੱਲ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਓ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣੋ।

ਪ੍ਰਣਵੋ ਧਨੁਃ ਸ਼ਾਰੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਅਪ੍ਰਮਤ੍ਤੇਨ ਵੇਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਸ਼ਰਵਤ੍ ਤਨ੍ਮਯੋ ਭਵੇਤ੍

ਓਮ ਧਨੁ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਤੀਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਡੋਲ੍ਹੇ ਚੀਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਓ।

ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦ੍ਯੌਃ ਪृਥਿਵੀ ਚਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮੋਤਂ ਮਨਃ ਸਹ ਪ੍ਰਾਣੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੈਃ । ਤਮੇਵੈਕਂ ਜਾਨਥ ਆਤ੍ਮਾਨਮਨ੍ਯਾ ਵਾਚੋ ਵਿਮੁਞ੍ਚਥਾਮृਤਸ੍ਯੈष ਸੇਤੁਃ

ਉਸ ਇਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣੋ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਅਕਾਸ਼, ਮਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਉਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਝੋ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਬੋਲ ਛੱਡ ਦਿਓ—ਇਹੀ ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਪੁਲ ਹੈ।

ਅਰਾ ਇਵ ਰਥਨਾਭੌ ਸਂਹਤਾ ਯਤ੍ਰ ਨਾਡ੍ਯਃ । ਸ ਏषੋऽਨ੍ਤਸ਼੍ਚਰਤੇ ਬਹੁਧਾ ਜਾਯਮਾਨਃ । ਓਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਧ੍ਯਾਯਥ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਵਃ ਪਾਰਾਯ ਤਮਸਃ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍

ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸਪੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਨਾਡੀਆਂ ਉਸ ਇਕ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਨੂੰ 'ਓਮ' ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਓ।

ਯਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ ਯਸ੍ਯੈष ਮਹਿਮਾ ਭੁਵਿ । ਦਿਵ੍ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰੇ ਹ੍ਯੇष ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ ॥ ਮਨੋਮਯਃ ਪ੍ਰਾਣਸ਼ਰੀਰਨੇਤਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤੋऽਨ੍ਨੇ ਹृਦਯਂ ਸਨ੍ਨਿਧਾਯ । ਤਦ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਨੇਨ ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾ ਆਨਨ੍ਦਰੂਪਮਮृਤਂ ਯਦ੍ ਵਿਭਾਤਿ

ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ—ਉਹ ਆਤਮਾ ਚਮਕਦਾਰ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰੀ ਵਿੱਚ, ਉੱਚੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਧੀਰ ਲੋਕ ਆਨੰਦਮਈ, ਅਮਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਹृਦਯਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼੍ਛਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਸਂਸ਼ਯਾਃ । ਕ੍ਸ਼ੀਯਨ੍ਤੇ ਚਾਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦृष੍ਟੇ ਪਰਾਵਰੇ

ਜਦੋਂ ਉਸ ਉੱਚ ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਲ ਦੀ ਗੰਢ ਖੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹਿਰਣ੍ਮਯੇ ਪਰੇ ਕੋਸ਼ੇ ਵਿਰਜਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਿष੍ਕਲਮ੍ । ਤਚ੍ਛੁਭ੍ਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿषਂ ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਤਦ੍ ਯਦਾਤ੍ਮਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ

ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਰਤ ਵਿੱਚ, ਨਿਰਮਲ, ਨਿਸ਼ਕਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਚਾਨਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਨ ਤਤ੍ਰ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭਾਤਿ ਨ ਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਕਂ ਨੇਮਾ ਵਿਦ੍ਯੁਤੋ ਭਾਨ੍ਤਿ ਕੁਤੋऽਯਮਗ੍ਨਿਃ । ਤਮੇਵ ਭਾਨ੍ਤਮਨੁਭਾਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯ ਭਾਸਾ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਵਿਭਾਤਿ

ਉਥੇ ਨਾ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ, ਨਾ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰੇ, ਨਾ ਬਿਜਲੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅੱਗ। ਕੇਵਲ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਦਮਮृਤਂ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰੇਣ । ਅਧਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਪ੍ਰਸृਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਵਰਿष੍ਠਮ੍

ਇਹ ਅਮਰ ਬ੍ਰਹਮ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਹੈ, ਪਿੱਛੇ ਵੀ, ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ, ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਉੱਪਰ—ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।

ਦ੍ਵਾ ਸੁਪਰ੍ਣਾ ਸਯੁਜਾ ਸਖਾਯਾ ਸਮਾਨਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਪਰਿषਸ੍ਵਜਾਤੇ । ਤਯੋਰਨ੍ਯਃ ਪਿਪ੍ਪਲਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਤ੍ਤ੍ਯਨਸ਼੍ਨਨ੍ਨਨ੍ਯੋ ਅਭਿਚਾਕਸ਼ੀਤਿ

ਦੋ ਪੰਛੀ, ਜੋੜੇ ਤੇ ਮਿੱਤਰ, ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।

ਸਮਾਨੇ ਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਪੁਰੁषੋ ਨਿਮਗ੍ਨੋऽ ਨੀਸ਼ਯਾ ਸ਼ੋਚਤਿ ਮੁਹ੍ਯਮਾਨਃ । ਜੁष੍ਟਂ ਯਦਾ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਯਮੀਸ਼ਮਸ੍ਯ ਮਹਿਮਾਨਮਿਤਿ ਵੀਤਸ਼ੋਕਃ

ਉਸੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ, ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁਖੀ ਤੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਦੂਜੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਦਾ ਪਸ਼੍ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤੇ ਰੁਕ੍ਮਵਰ੍ਣਂ ਕਰ੍ਤਾਰਮੀਸ਼ਂ ਪੁਰੁषਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯੋਨਿਮ੍ । ਤਦਾ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਪੁਣ੍ਯਪਾਪੇ ਵਿਧੂਯ ਨਿਰਞ੍ਜਨਃ ਪਰਮਂ ਸਾਮ੍ਯਮੁਪੈਤਿ

ਜਦੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਣੋ ਹ੍ਯੇष ਯਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੈਰ੍ਵਿਭਾਤਿ ਵਿਜਾਨਨ੍ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਭਵਤੇ ਨਾਤਿਵਾਦੀ । ਆਤ੍ਮਕ੍ਰੀਡ ਆਤ੍ਮਰਤਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਵਾ- ਨੇष ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰਿष੍ਠਃ

ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਕਰਮशील ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਸਤ੍ਯੇਨ ਲਭ੍ਯਸ੍ਤਪਸਾ ਹ੍ਯੇष ਆਤ੍ਮਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ । ਅਨ੍ਤਃਸ਼ਰੀਰੇ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਮਯੋ ਹਿ ਸ਼ੁਭ੍ਰੋ ਯਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਤਯਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਦੋषਾਃ

ਇਹ ਆਤਮਾ ਸਚ, ਤਪ, ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਨਿੱਤ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੋਗੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਮੁਕ ਗਏ ਹਨ, ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਸਤ੍ਯਮੇਵ ਜਯਤੇ ਨਾਨृਤਂ ਸਤ੍ਯੇਨ ਪਨ੍ਥਾ ਵਿਤਤੋ ਦੇਵਯਾਨਃ । ਯੇਨਾऽऽਕ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਯृषਯੋ ਹ੍ਯਾਪ੍ਤਕਾਮਾ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਮਂ ਨਿਧਾਨਮ੍

ਸਚ ਹੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ। ਸਚ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੰਥ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਚ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ।

ਬृਹਚ੍ਚ ਤਦ੍ ਦਿਵ੍ਯਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਰੂਪਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਚ੍ਚ ਤਤ੍ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤਰਂ ਵਿਭਾਤਿ । ਦੂਰਾਤ੍ ਸੁਦੂਰੇ ਤਦਿਹਾਨ੍ਤਿਕੇ ਚ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਵਿਹੈਵ ਨਿਹਿਤਂ ਗੁਹਾਯਾਮ੍

ਉਹ ਵੱਡਾ, ਦਿਵਿਆ, ਅਕਲਪਨਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਤੇ ਸੁਖਮ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਰ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਨੇੜੇ ਵੀ—ਇਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਦਿਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।