ਮੁਣ੍ਡਕੋਪਨਿषਦ੍

ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮਦਰ੍ਸ਼ਮਪੌਰ੍ਣਮਾਸ- ਮਚਾਤੁਰ੍ਮਾਸ੍ਯਮਨਾਗ੍ਰਯਣਮਤਿਥਿਵਰ੍ਜਿਤਂ ਚ । ਅਹੁਤਮਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਮਵਿਧਿਨਾ ਹੁਤ- ਮਾਸਪ੍ਤਮਾਂਸ੍ਤਸ੍ਯ ਲੋਕਾਨ੍ ਹਿਨਸ੍ਤਿ

ਜਿਸ ਦਾ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਪਹਿਲੀ ਫਸਲ ਦੀ ਭੇਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਤੇ ਅਤਿਥੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਭੇਟ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਵਿਧੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ—ਉਸ ਦੇ ਸੱਤ ਲੋਕ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਾਲੀ ਕਰਾਲੀ ਚ ਮਨੋਜਵਾ ਚ ਸੁਲੋਹਿਤਾ ਯਾ ਚ ਸੁਧੂਮ੍ਰਵਰ੍ਣਾ । ਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਿਨੀ ਵਿਸ਼੍ਵਰੁਚੀ ਚ ਦੇਵੀ ਲੇਲਾਯਮਾਨਾ ਇਤਿ ਸਪ੍ਤ ਜਿਹ੍ਵਾਃ

ਕਾਲੀ, ਕਰਾਲੀ, ਮਨੋਜਵਾ, ਸੁਲੋਹਿਤਾ, ਸੁਧੂਮਰਵਰਨਾ, ਸਫੁਲਿੰਗਿਨੀ, ਵਿਸ਼ਵਰੁਚੀ—ਇਹ ਅੱਗ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਲਪਕਦੀਆਂ ਸੱਤ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਹਨ।

ਏਤੇषੁ ਯਸ਼੍ਚਰਤੇ ਭ੍ਰਾਜਮਾਨੇषੁ ਯਥਾਕਾਲਂ ਚਾਹੁਤਯੋ ਹ੍ਯਾਦਦਾਯਨ੍ । ਤਂ ਨਯਨ੍ਤ੍ਯੇਤਾਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਯਤ੍ਰ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪਤਿਰੇਕੋऽਧਿਵਾਸਃ

ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਲਪਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੋਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਉਸ ਥਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਇਕੱਲਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਏਹ੍ਯੇਹੀਤਿ ਤਮਾਹੁਤਯਃ ਸੁਵਰ੍ਚਸਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਰ੍ਯਜਮਾਨਂ ਵਹਨ੍ਤਿ । ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਵਾਚਮਭਿਵਦਨ੍ਤ੍ਯੋऽਰ੍ਚਯਨ੍ਤ੍ਯ ਏष ਵਃ ਪੁਣ੍ਯਃ ਸੁਕृਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਃ

ਆਓ, ਆਓ!—ਚਮਕਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਬੁਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੀਆਂ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ, ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਚੰਗਾ, ਕਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਹਮ-ਲੋਕ ਹੈ।

ਪ੍ਲਵਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਅਦृਢਾ ਯਜ੍ਞਰੂਪਾ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ੋਕ੍ਤਮਵਰਂ ਯੇषੁ ਕਰ੍ਮ । ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੇਯੋ ਯੇऽਭਿਨਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਮੂਢਾ ਜਰਾਮृਤ੍ਯੁਂ ਤੇ ਪੁਨਰੇਵਾਪਿ ਯਨ੍ਤਿ

ਇਹ ਯਜਨ-ਰੂਪ ਕਰਮ, ਅਠਾਰਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਨੀਵੀਂ ਕਰਮ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੱਚੇ ਜਹਾਜ਼ ਹਨ। ਜੋ ਮੂਰਖ ਇਹਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੁਢੇਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਵਿਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਅਵਿਦ੍ਯਾਯਾਮਨ੍ਤਰੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਃ ਸ੍ਵਯਂ ਧੀਰਾਃ ਪਣ੍ਡਿਤਂ ਮਨ੍ਯਮਾਨਾਃ । ਜਙ੍ਘਨ੍ਯਮਾਨਾਃ ਪਰਿਯਨ੍ਤਿ ਮੂਢਾ ਅਨ੍ਧੇਨੈਵ ਨੀਯਮਾਨਾ ਯਥਾਨ੍ਧਾਃ

ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਪੰਡਿਤ ਮੰਨਦੇ, ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਝਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਬਹੁਧਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾ ਵਯਂ ਕृਤਾਰ੍ਥਾ ਇਤ੍ਯਭਿਮਨ੍ਯਨ੍ਤਿ ਬਾਲਾਃ । ਯਤ੍ ਕਰ੍ਮਿਣੋ ਨ ਪ੍ਰਵੇਦਯਨ੍ਤਿ ਰਾਗਾਤ੍ ਤੇਨਾਤੁਰਾਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਲੋਕਾਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨ੍ਤੇ

ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਫਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਇष੍ਟਾਪੂਰ੍ਤਂ ਮਨ੍ਯਮਾਨਾ ਵਰਿष੍ਠਂ ਨਾਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰੇਯੋ ਵੇਦਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਮੂਢਾਃ । ਨਾਕਸ੍ਯ ਪृष੍ਠੇ ਤੇ ਸੁਕृਤੇऽਨੁਭੂਤ੍ਵੇਮਂ ਲੋਕਂ ਹੀਨਤਰਂ ਵਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ

ਜੋ ਲੋਕ ਯਜਨਾ ਤੇ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਟਕ ਗਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਭੋਗ ਕੇ, ਮੁੜ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਨੀਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਪਃਸ਼੍ਰਦ੍ਧੇ ਯੇ ਹ੍ਯੁਪਵਸਨ੍ਤ੍ਯਰਣ੍ਯੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸੋ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਚਰ੍ਯਾਂ ਚਰਨ੍ਤਃ । ਸੂਰ੍ਯਦ੍ਵਾਰੇਣ ਤੇ ਵਿਰਜਾਃ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰਾਮृਤਃ ਸ ਪੁਰੁषੋ ਹ੍ਯਵ੍ਯਯਾਤ੍ਮਾ

ਜੋ ਲੋਕ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤਪਸਿਆ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਭਿਖਿਆ ਮੰਗ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਅਮਰ ਤੇ ਅਟੱਲ ਆਤਮਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

ਪਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਲੋਕਾਨ੍ ਕਰ੍ਮਚਿਤਾਨ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨਿਰ੍ਵੇਦਮਾਯਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਕृਤਃ ਕृਤੇਨ । ਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਸ ਗੁਰੁਮੇਵਾਭਿਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਸਮਿਤ੍ਪਾਣਿਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿष੍ਠਮ੍

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਅਜਨਮਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਗਿਆਨ ਲਈ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਅਗਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮੈ ਸ ਵਿਦ੍ਵਾਨੁਪਸਨ੍ਨਾਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾਯ ਸ਼ਮਾਨ੍ਵਿਤਾਯ । ਯੇਨਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪੁਰੁषਂ ਵੇਦ ਸਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਤਾਂ ਤਤ੍ਵਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਮ੍

ਜਦ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸੰਯਮਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸੱਚਾ ਪੁਰਖ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਦੇਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਯਥਾ ਸੁਦੀਪ੍ਤਾਤ੍ ਪਾਵਕਾਦ੍ਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤੇ ਸਰੂਪਾਃ । ਤਥਾऽਕ੍ਸ਼ਰਾਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਸੋਮ੍ਯ ਭਾਵਾਃ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਚੈਵਾਪਿ ਯਨ੍ਤਿ

ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦੇ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਅਟੱਲ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦਿਵ੍ਯੋ ਹ੍ਯਮੂਰ੍ਤਃ ਪੁਰੁषਃ ਸ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੋ ਹ੍ਯਜਃ । ਅਪ੍ਰਾਣੋ ਹ੍ਯਮਨਾਃ ਸ਼ੁਭ੍ਰੋ ਹ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਤ੍ ਪਰਤਃ ਪਰਃ

ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਤੇ ਆਕਾਰ-ਰਹਿਤ ਪੁਰਖ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਨਮ-ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਵਿਚ ਨਾ ਸਾਸ ਹੈ, ਨਾ ਮਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਟੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।

ਏਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਪ੍ਰਣੋ ਮਨਃ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ । ਖਂ ਵਾਯੁਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਪਃ ਪृਥਿਵੀ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਧਾਰਿਣੀ

ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ, ਮਨ, ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰੇ, ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ—ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ—ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਅਗ੍ਨੀਰ੍ਮੂਰ੍ਧਾ ਚਕ੍ਸ਼ੁषੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯੌ ਦਿਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਵਾਗ੍ ਵਿਵृਤਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਾਃ । ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਣੋ ਹृਦਯਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਸ੍ਯ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਪृਥਿਵੀ ਹ੍ਯੇष ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ

ਅੱਗ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਹੈ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਹਨ, ਬੋਲੀ ਤੇ ਵੇਦ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹਨ; ਹਵਾ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਆਤਮਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦਗ੍ਨਿਃ ਸਮਿਧੋ ਯਸ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸੋਮਾਤ੍ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯ ਓषਧਯਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮ੍ । ਪੁਮਾਨ੍ ਰੇਤਃ ਸਿਞ੍ਚਤਿ ਯੋषਿਤਾਯਾਂ ਬਹ੍ਵੀਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪੁਰੁषਾਤ੍ ਸਂਪ੍ਰਸੂਤਾਃ

ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਇੰਨਦਨ ਸੂਰਜ ਹੈ; ਚੰਦ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪੌਦੇ ਉਗਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਖ ਔਰਤ ਵਿਚ ਬੀਜ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਜੀਵ ਉਸ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਦृਚਃ ਸਾਮ ਯਜੂਂषਿ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਕ੍ਰਤਵੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਸ਼੍ਚ । ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ਼੍ਚ ਯਜਮਾਨਸ਼੍ਚ ਲੋਕਾਃ ਸੋਮੋ ਯਤ੍ਰ ਪਵਤੇ ਯਤ੍ਰ ਸੂਰ੍ਯਃ

ਉਸ ਤੋਂ ਰਿਗ, ਸਾਮ ਤੇ ਯਜੁਰ ਵੇਦ, ਦীক্ষਾ, ਸਾਰੇ ਯਜਨ, ਕਰਮ, ਦਾਨ, ਸਾਲ, ਯਜਮਾਨ, ਲੋਕ—ਜਿੱਥੇ ਚੰਦ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਦੇਵਾ ਬਹੁਧਾ ਸਂਪ੍ਰਸੂਤਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਪਸ਼ਵੋ ਵਯਾਂਸਿ । ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਵ੍ਰੀਹਿਯਵੌ ਤਪਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਵਿਧਿਸ਼੍ਚ

ਉਸ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ, ਸਾਧਿਆ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ, ਚੌਲ ਤੇ ਜੌ, ਤਪ, ਭਰੋਸਾ, ਸੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਤੇ ਵਿਧੀ—ਸਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸਪ੍ਤ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਚਿषਃ ਸਮਿਧਃ ਸਪ੍ਤ ਹੋਮਾਃ । ਸਪ੍ਤ ਇਮੇ ਲੋਕਾ ਯੇषੁ ਚਰਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾ ਗੁਹਾਸ਼ਯਾ ਨਿਹਿਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤ

ਉਸ ਤੋਂ ਸੱਤ ਪ੍ਰਾਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੱਤ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਉਆਂ, ਸੱਤ ਹੋਮ, ਸੱਤ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਲੁਕ ਕੇ, ਸੱਤ-ਸੱਤ।

ਅਤਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਗਿਰਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇऽਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨ੍ਤੇ ਸਿਨ੍ਧਵਃ ਸਰ੍ਵਰੂਪਾਃ । ਅਤਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾ ਓषਧਯੋ ਰਸਸ਼੍ਚ ਯੇਨੈष ਭੂਤੈਸ੍ਤਿष੍ਠਤੇ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ

ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਪਹਾੜ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵਗਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਪੌਦੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲੀ ਆਤਮਾ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

ਪੁਰੁष ਏਵੇਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਤਪੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਾਮृਤਮ੍ । ਏਤਦ੍ਯੋ ਵੇਦ ਨਿਹਿਤਂ ਗੁਹਾਯਾਂ ਸੋऽਵਿਦ੍ਯਾਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਵਿਕਿਰਤੀਹ ਸੋਮ੍ਯ

ਇਹ ਪੁਰਖ ਹੀ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ—ਕਰਮ, ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਗੰਢ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ।

ਆਵਿਃ ਸਂਨਿਹਿਤਂ ਗੁਹਾਚਰਂ ਨਾਮ ਮਹਤ੍ਪਦਮਤ੍ਰੈਤਤ੍ ਸਮਰ੍ਪਿਤਮ੍ । ਏਜਤ੍ਪ੍ਰਾਣਨ੍ਨਿਮਿषਚ੍ਚ ਯਦੇਤਜ੍ਜਾਨਥ ਸਦਸਦ੍ਵਰੇਣ੍ਯਂ ਪਰਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਯਦ੍ਵਰਿष੍ਠਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਮ੍

ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ, ਨੇੜੇ, ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਇੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਹਿਲਦਾ, ਪ੍ਰਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਪਲਕਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦੋਵੇਂ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ।

ਯਦਰ੍ਚਿਮਦ੍ਯਦਣੁਭ੍ਯੋऽਣੁ ਚ ਯਸ੍ਮਿਁਲ੍ਲੋਕਾ ਨਿਹਿਤਾ ਲੋਕਿਨਸ਼੍ਚ । ਤਦੇਤਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤਦੁ ਵਾਙ੍ਮਨਃ ਤਦੇਤਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਤਦਮृਤਂ ਤਦ੍ਵੇਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਸੋਮ੍ਯ ਵਿਦ੍ਧਿ

ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੋਕ ਤੇ ਲੋਕੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਣ, ਉਹੀ ਬੋਲੀ, ਉਹੀ ਮਨ; ਉਹੀ ਸੱਚ, ਉਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਉਹੀ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ।

ਧਨੁਰ੍ਗृਹੀਤ੍ਵੌਪਨਿषਦਂ ਮਹਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਰਂ ਹ੍ਯੁਪਾਸਾ ਨਿਸ਼ਿਤਂ ਸਨ੍ਧਯੀਤ । ਆਯਮ੍ਯ ਤਦ੍ਭਾਵਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਤਦੇਵਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਸੋਮ੍ਯ ਵਿਦ੍ਧਿ

ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਧਨੁ ਬਣਾਕੇ, ਧਿਆਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਉਸ ਤੇ ਰੱਖੋ; ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਸ ਅਟੱਲ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਓ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣੋ।

ਪ੍ਰਣਵੋ ਧਨੁਃ ਸ਼ਾਰੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਅਪ੍ਰਮਤ੍ਤੇਨ ਵੇਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਸ਼ਰਵਤ੍ ਤਨ੍ਮਯੋ ਭਵੇਤ੍

ਓਮ ਧਨੁ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਤੀਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਡੋਲ੍ਹੇ ਚੀਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਓ।

ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦ੍ਯੌਃ ਪृਥਿਵੀ ਚਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮੋਤਂ ਮਨਃ ਸਹ ਪ੍ਰਾਣੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੈਃ । ਤਮੇਵੈਕਂ ਜਾਨਥ ਆਤ੍ਮਾਨਮਨ੍ਯਾ ਵਾਚੋ ਵਿਮੁਞ੍ਚਥਾਮृਤਸ੍ਯੈष ਸੇਤੁਃ

ਉਸ ਇਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣੋ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਅਕਾਸ਼, ਮਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਉਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਝੋ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਬੋਲ ਛੱਡ ਦਿਓ—ਇਹੀ ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਪੁਲ ਹੈ।

ਅਰਾ ਇਵ ਰਥਨਾਭੌ ਸਂਹਤਾ ਯਤ੍ਰ ਨਾਡ੍ਯਃ । ਸ ਏषੋऽਨ੍ਤਸ਼੍ਚਰਤੇ ਬਹੁਧਾ ਜਾਯਮਾਨਃ । ਓਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਧ੍ਯਾਯਥ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਵਃ ਪਾਰਾਯ ਤਮਸਃ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍

ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸਪੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਨਾਡੀਆਂ ਉਸ ਇਕ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਨੂੰ 'ਓਮ' ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਓ।

ਯਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ ਯਸ੍ਯੈष ਮਹਿਮਾ ਭੁਵਿ । ਦਿਵ੍ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰੇ ਹ੍ਯੇष ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ ॥ ਮਨੋਮਯਃ ਪ੍ਰਾਣਸ਼ਰੀਰਨੇਤਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤੋऽਨ੍ਨੇ ਹृਦਯਂ ਸਨ੍ਨਿਧਾਯ । ਤਦ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਨੇਨ ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਧੀਰਾ ਆਨਨ੍ਦਰੂਪਮਮृਤਂ ਯਦ੍ ਵਿਭਾਤਿ

ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ—ਉਹ ਆਤਮਾ ਚਮਕਦਾਰ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰੀ ਵਿੱਚ, ਉੱਚੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਧੀਰ ਲੋਕ ਆਨੰਦਮਈ, ਅਮਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਹृਦਯਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼੍ਛਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਸਂਸ਼ਯਾਃ । ਕ੍ਸ਼ੀਯਨ੍ਤੇ ਚਾਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦृष੍ਟੇ ਪਰਾਵਰੇ

ਜਦੋਂ ਉਸ ਉੱਚ ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਲ ਦੀ ਗੰਢ ਖੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।