ମୁଣ୍ଡକୋପନିଷଦ୍

ଏଷୋଽଣୁରାତ୍ମା ଚେତସା ଵେଦିତଵ୍ଯୋ ଯସ୍ମିନ୍ ପ୍ରାଣଃ ପଞ୍ଚଧା ସଂଵିଵେଶ । ପ୍ରାଣୈଶ୍ଚିତ୍ତଂ ସର୍ଵମୋତଂ ପ୍ରଜାନାଂ ଯସ୍ମିନ୍ ଵିଶୁଦ୍ଧେ ଵିଭଵତ୍ଯେଷ ଆତ୍ମା

ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆତ୍ମାକୁ ମନ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବା ଦରକାର, ଯେଉଁଠି ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମନ ଏହି ଆତ୍ମାରେ ଗଠିତ; ଯେତେବେଳେ ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ଏହି ଆତ୍ମା ଚମକେ।

ଯଂ ଯଂ ଲୋକଂ ମନସା ସଂଵିଭାତି ଵିଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵଃ କାମଯତେ ଯାଂଶ୍ଚ କାମାନ୍ । ତଂ ତଂ ଲୋକଂ ଜଯତେ ତାଂଶ୍ଚ କାମାଂ- ସ୍ତସ୍ମାଦାତ୍ମଜ୍ଞଂ ହ୍ଯର୍ଚଯେତ୍ ଭୂତିକାମଃ

ଯେଉଁ ଶୁଦ୍ଧମନ୍ତି ବ୍ୟକ୍ତି ମନରେ ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ଭାବେ, ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେଇ ଲୋକ ଓ ଇଚ୍ଛାକୁ ପାଇଯାଏ। ଏହିଏ ଯୋଗୁଁ, ଯିଏ ଭୂତି ଚାହେ, ସେ ଆତ୍ମାଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ସ ଵେଦୈତତ୍ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ଧାମ ଯତ୍ର ଵିଶ୍ଵଂ ନିହିତଂ ଭାତି ଶୁଭ୍ରମ୍ । ଉପାସତେ ପୁରୁଷଂ ଯେ ହ୍ଯକାମାସ୍ତେ ଶୁକ୍ରମେତଦତିଵର୍ତନ୍ତି ଧୀରାଃ

ଯିଏ ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମର ଧାମକୁ ଜାଣେ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଶୁଭ୍ର ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ। ଯେଉଁ ଧୀରମନ୍ଥି ଲୋକେ ନିର୍ଇଚ୍ଛା ଭାବେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଶୁଭ୍ର ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି।

କାମାନ୍ ଯଃ କାମଯତେ ମନ୍ଯମାନଃ ସ କାମଭିର୍ଜାଯତେ ତତ୍ର ତତ୍ର । ପର୍ଯାପ୍ତକାମସ୍ଯ କୃତାତ୍ମନସ୍ତୁ ଇହୈଵ ସର୍ଵେ ପ୍ରଵିଲୀଯନ୍ତି କାମାଃ

ଯିଏ ନିଜକୁ କର୍ତ୍ତା ଭାବି, ଇଚ୍ଛାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଶା କରେ, ସେ ସେଇ ଇଚ୍ଛାଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଏଠି ସେଠି ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଯାହାର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଯାଇଛି, ଯାହାର ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ନିଜକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଛି, ସେଠିଏ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଏଠି ଏଠି ଲୟ ହୋଇଯାଏ।

ନାଯମାତ୍ମା ପ୍ରଵଚନେନ ଲଭ୍ଯୋ ନ ମେଧଯା ନ ବହୁନା ଶ୍ରୁତେନ । ଯମେଵୈଷ ଵୃଣୁତେ ତେନ ଲଭ୍ଯ- ସ୍ତସ୍ଯୈଷ ଆତ୍ମା ଵିଵୃଣୁତେ ତନୂଂ ସ୍ଵାମ୍

ଏହି ଆତ୍ମା କେବଳ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା, ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ବହୁ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ମିଳେ ନାହିଁ। ଯାହାକୁ ଏହି ଆତ୍ମା ନିଜେ ଚୟନ କରେ, ସେଠିଏ ଏହି ଆତ୍ମା ନିଜର ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

ନାଯମାତ୍ମା ବଲହୀନେନ ଲଭ୍ଯୋ ନ ଚ ପ୍ରମାଦାତ୍ ତପସୋ ଵାପ୍ଯଲିଙ୍ଗାତ୍ । ଏତୈରୁପାଯୈର୍ଯତତେ ଯସ୍ତୁ ଵିଦ୍ଵାଂ- ସ୍ତସ୍ଯୈଷ ଆତ୍ମା ଵିଶତେ ବ୍ରହ୍ମଧାମ

ଏହି ଆତ୍ମା ଶକ୍ତିହୀନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ, ଅସାବଧାନ ଲୋକଙ୍କୁ କିମ୍ବା ଅଯଥା ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମିଳେ ନାହିଁ। ଯିଏ ଏହି ଉପାୟଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେଠିଏ ଏହି ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମର ଧାମକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।

ସଂପ୍ରାପ୍ଯୈନମୃଷଯୋ ଜ୍ଞାନତୃପ୍ତାଃ କୃତାତ୍ମାନୋ ଵୀତରାଗାଃ ପ୍ରଶାନ୍ତାଃ ତେ ସର୍ଵଗଂ ସର୍ଵତଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଧୀରା ଯୁକ୍ତାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵମେଵାଵିଶନ୍ତି

ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ପାଇଁ, ଋଷିମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ତୃପ୍ତ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ରାଗରହିତ ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବାକୁ ପାଇଁ, ଏକତାରେ ମନ ଲଗାଇ, ସମସ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।

ଵେଦାନ୍ତଵିଜ୍ଞାନସୁନିଶ୍ଚିତାର୍ଥାଃ ସଂନ୍ଯାସଯୋଗାଦ୍ ଯତଯଃ ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵାଃ । ତେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେଷୁ ପରାନ୍ତକାଲେ ପରାମୃତାଃ ପରିମୁଚ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵେ

ଯେଉଁ ଯତିମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଓ ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚିତ, ସନ୍ନ୍ୟାସ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକରେ ଜୀବନର ଶେଷରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ଓ ଅମର ହୋଇଯାନ୍ତି।

ଗତାଃ କଲାଃ ପଞ୍ଚଦଶ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦେଵାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ପ୍ରତିଦେଵତାସୁ । କର୍ମାଣି ଵିଜ୍ଞାନମଯଶ୍ଚ ଆତ୍ମା ପରେଽଵ୍ଯଯେ ସର୍ଵେ ଏକୀଭଵନ୍ତି

ଯେତେବେଳେ ପନ୍ଦରଟି ଅଂଶ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କର ଉପଦେବତାମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ଓ ଜ୍ଞାନମୟ ଆତ୍ମା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବିନାଶୀରେ ଏକତା ପାଇଯାଏ।

ଯଥା ନଦ୍ଯଃ ସ୍ଯନ୍ଦମାନାଃ ସମୁଦ୍ରେଽ ସ୍ତଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ନାମରୂପେ ଵିହାଯ । ତଥା ଵିଦ୍ଵାନ୍ ନାମରୂପାଦ୍ଵିମୁକ୍ତଃ ପରାତ୍ପରଂ ପୁରୁଷମୁପୈତି ଦିଵ୍ଯମ୍

ଯେପରି ଝରା ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କର ନାମ ଓ ରୂପ ଛାଡ଼ି ସମୁଦ୍ରରେ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେପରି ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ନାମ ଓ ରୂପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ସ ଯୋ ହ ଵୈ ତତ୍ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵେଦ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ଭଵତି ନାସ୍ଯାବ୍ରହ୍ମଵିତ୍କୁଲେ ଭଵତି । ତରତି ଶୋକଂ ତରତି ପାପ୍ମାନଂ ଗୁହାଗ୍ରନ୍ଥିଭ୍ଯୋ ଵିମୁକ୍ତୋଽମୃତୋ ଭଵତି

ଯିଏ ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣିଛି, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ହୋଇଯାଏ; ତାଙ୍କର ବଂଶରେ କେବେ ବ୍ରହ୍ମ ଅଜ୍ଞାନୀ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି। ସେ ଶୋକ ଓ ପାପକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରେ, ହୃଦୟର ଗଠିକୁ ଭାଙ୍ଗି, ଅମର ହୋଇଯାଏ।

ତଦେତଦୃଚାଽଭ୍ଯୁକ୍ତମ୍ । କ୍ରିଯାଵନ୍ତଃ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯା ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠାଃ ସ୍ଵଯଂ ଜୁହ୍ଵତ ଏକର୍ଷିଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯନ୍ତଃ । ତେଷାମେଵୈତାଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଂ ଵଦେତ ଶିରୋଵ୍ରତଂ ଵିଧିଵଦ୍ ଯୈସ୍ତୁ ଚୀର୍ଣମ୍

ଏହି କଥା ଋଚାରେ କୁହାଯାଇଛି— ଯେଉଁମାନେ କର୍ମଶୀଳ, ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ନିଜେ ଏକ ଅଗ୍ନିକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ହୋମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ କୁହିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ଶିରୋବ୍ରତକୁ ବିଧିମତ ଭାବେ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି।

ତଦେତତ୍ ସତ୍ଯମୃଷିରଙ୍ଗିରାଃ ପୁରୋଵାଚ ନୈତଦଚୀର୍ଣଵ୍ରତୋଽଧୀତେ । ନମଃ ପରମଋଷିଭ୍ଯୋ ନମଃ ପରମଋଷିଭ୍ଯଃ

ଏହି କଥା ସତ୍ୟ; ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଋଷି ଅଙ୍ଗିରା ଏହା କହିଥିଲେ। ଯିଏ ବ୍ରତ ପୂରଣ କରିନାହିଁ, ସେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ିପାରିବେ ନାହିଁ। ପରମ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ପରମ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।