ଏହି ସଂସାରର ସମସ୍ତ ସାଗର, ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ତାଙ୍କର ସାର ଏକେଇ ଉତ୍ସରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ—ସେଇ ପରମାତ୍ମାଠାରୁ। ସେଇ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ, ଯିଏ ଜୀବମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, କ୍ରିୟା, ତପସ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ, ସେଇ ପୁରୁଷ ନିଜେ। ଯିଏ ଏହି ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଥାଏ, ତାହାର ଅଜ୍ଞାନର ଗଠି ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। ଏହି ପରମ ଆଶ୍ରୟ, ଯାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଉପସ୍ଥିତ, ଗୁହାରେ ବସିଥାଏ। ଏହା ଚଳିଥାଏ, ଶ୍ୱାସ ନିଏ, ଚକ୍ଷୁ ମରମରାଏ—ଏହି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱ ଦୁଇଁ ହେଉଛି, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଯେଉଁ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଯାହା ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କର ଜନସ୍ଥାନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ସେଉଁଟି ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମ। ସେଉଁଟି ପ୍ରାଣ, ବାଣୀ, ମନ, ସତ୍ୟ, ଅମୃତ, ଏବଂ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଉପନିଷଦ୍କୁ ବଡ଼ ଧନୁ ଭାବରେ ଧରି, ଧ୍ୟାନର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣକୁ ତା’ପରେ ରଖି, ମନକୁ ଏହି ପରମେ ଏକାଗ୍ର କରି, ଅକ୍ଷୟକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର। ଓଁ ହେଉଛି ଧନୁ, ଆତ୍ମା ହେଉଛି ବାଣ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ। ନିଶ୍ଚଳ ଧ୍ୟାନଦ୍ୱାରା ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ବେଧିବା ଦ୍ୱାରା, ବାଣ ଭଳି ଏହାରେ ଏକତ୍ୱ ହେବା ଉଚିତ। ଏହି ଏକାତ୍ମାକୁ ଜାଣ, ଯାହାରେ ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ, ମଧ୍ୟଖଣ୍ଡ, ମନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ବିଲୀନ। ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଶବ୍ଦରେ ଆସକ୍ତ ହେଉନାହାଁତୁ—ଏହି ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଅମୃତତାର ସେତୁ। ଯେପରି ଚକ୍ରର ଗୁବାରେ ସମସ୍ତ ଆର spokes ଏକତ୍ରିତ, ସେପରି ସମସ୍ତ ନାଡୀ ଏହି ଏକାତ୍ମାରେ ଏକତ୍ରିତ। ସେ ଅନେକ ଭାବରେ ଅନ୍ତରେ ବିକାଶ ପାଏ। ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଓଁ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କର, ତୁମେ ଅନ୍ଧକାର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା। ଯିଏ ସବୁକିଛି ଜାଣିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିପତି, ତାଙ୍କର ମହିମା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରକାଶିତ, ସେହି ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମପୁରୀରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେ ମନମୟ, ପ୍ରାଣମୟ, ଅନ୍ନରେ ଅବସ୍ଥିତ, ହୃଦୟକୁ ନିବାସ କରିଥିବା। ଯିଏ ଏହି ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଅମୃତତାର ଦର୍ଶନ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପର ଓ ତଳ ଦୁଇଁ ଦିଗରେ ଥିବା ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦର୍ଶନ କରାଯାଏ, ହୃଦୟର ଗଠି ଖୋଲିଯାଏ, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ନଶ୍ୱ ହୁଏ, କାର୍ମା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଆବରଣରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ନିର୍ମଳ, ଅଖଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଆଲୋକର ଆଲୋକ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଦେଖନ୍ତି। ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅପ୍ରଭା, ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ତାରା ଅପ୍ରଭା, ବିଜୁଳି ଅପ୍ରଭା, ଅଗ୍ନି ଅପ୍ରଭା। ସେଉଁଟି ଦୀପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଆଲୋକିତ—ତାଙ୍କର ଆଲୋକ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଆଲୋକିତ। ଏହି ଅମୃତ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ବଦିଗରେ—ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ, ଉପର, ତଳ, ବାମ, ଡାହାଣ—ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହି ବ୍ରହ୍ମରେ ବିଲୀନ। ଏକ ଗଛରେ ଦୁଇଟି ପକ୍ଷୀ ବସିଛନ୍ତି—ଏକ ଫଳ ଖାଏ, ଅନ୍ୟଟି ଦୃଷ୍ଟା ଭାବେ ଦେଖେ। ଏହି ଗଛରେ ଅବିଦ୍ୟାରେ ଡୁବିଥିବା ଜୀବ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅସ୍ତିର, କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମହିମାକୁ ଦେଖେ, ସେ ଶୋକମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେ ନିଜର ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଛାଡ଼ି, ନିର୍ମଳ ଓ ସମ ହୁଏ। ସେଉଁଟି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ପ୍ରକାଶିତ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି। ଏହି ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଜ୍ଞାନୀ ବାଦବିବାଦ କରେନାହାନ୍ତି, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, କ୍ରିୟାଶୀଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ତତ୍ତ୍ୱ, ତପସ୍ୟା, ସତ୍ୟ, ନିରନ୍ତର ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭୂତି କରାଯାଏ। ଶରୀର ଭିତରେ ଶୁଦ୍ଧ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଆତ୍ମାକୁ ତାପସୀମାନେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ରଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି। ସତ୍ୟ ଜୟୀ, ଅସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାର୍ଗ ପ୍ରସ୍ଥାପିତ, ଯେଉଁଥିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ ଋଷିମାନେ ଚଳନ୍ତି, ସେଠାରେ ସତ୍ୟର ଅମୂଲ୍ୟ ଧନ ଅଛି। ଏହି ବ୍ୟାପକ, ଦିବ୍ୟ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ—ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଦୂର ମନେ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ଗୁହାରେ ନିକଟରେ ଅଛି। ଚକ୍ଷୁ, ବାଣୀ, ଦେବତା, କିମ୍ବା କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଧରାଯାଏନାହିଁ। ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଏବଂ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିଯାଏ। ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆତ୍ମାକୁ ମନ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭୂତି କରିବା ଦରକାର, ଯେଉଁଠାରେ ପଞ୍ଚପ୍ରାଣ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମନ ଏହି ଆତ୍ମାରେ ବିଲୀନ। ଏହି ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଶୁଦ୍ଧମନା ବ୍ୟକ୍ତି ମନରେ ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ସେଇ ଲୋକ ଓ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହିଠାରୁ, ଆତ୍ମାଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେୟସ୍ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଯିଏ ଏହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମର ନିବାସକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବିଲୀନ, ସେମାନେ ଇହ ଶୁଦ୍ଧ ଲୋକକୁ ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତ କରନ୍ତି। ଯିଏ ନିଜକୁ କର୍ତ୍ତା ଭାବି, ଇଚ୍ଛା ଧରି, ଭୋଗବାସନା କରେ, ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ, ଆତ୍ମାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ନଶ୍ୱ।