മുണ്ഡകോപനിഷദ്

പുരുഷ ഏവേദം വിശ്വം കര്മ തപോ ബ്രഹ്മ പരാമൃതമ് । ഏതദ്യോ വേദ നിഹിതം ഗുഹായാം സോഽവിദ്യാഗ്രന്ഥിം വികിരതീഹ സോമ്യ

ഈ സർവ്വം—കർമ്മം, തപസ്സു, ബ്രഹ്മം, പരമാമൃതം—പൂർണ്ണമായി പുരുഷനാണ്. ഈ സത്യം ഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതെന്നു അറിഞ്ഞാൽ, അജ്ഞാനത്തിന്റെ കെട്ട് ഭേദിക്കപ്പെടും, സ്നേഹമേയുള്ളവനേ.

ആവിഃ സംനിഹിതം ഗുഹാചരം നാമ മഹത്പദമത്രൈതത് സമര്പിതമ് । ഏജത്പ്രാണന്നിമിഷച്ച യദേതജ്ജാനഥ സദസദ്വരേണ്യം പരം വിജ്ഞാനാദ്യദ്വരിഷ്ഠം പ്രജാനാമ്

സ്പഷ്ടമായി, സമീപവുമാണ് ഈ ഗുഹയിൽ വസിക്കുന്ന മഹത്തായ സ്ഥാനം. അത് ചലിക്കുന്നു, ശ്വസിക്കുന്നു, കണ്ണടയ്ക്കുന്നു—ഇത് സത്തും അസത്തും ആയതാണെന്ന്, ജീവികളിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ പരമജ്ഞാനമാണെന്ന് അറിയണം.

യദര്ചിമദ്യദണുഭ്യോഽണു ച യസ്മിഁല്ലോകാ നിഹിതാ ലോകിനശ്ച । തദേതദക്ഷരം ബ്രഹ്മ സ പ്രാണസ്തദു വാങ്മനഃ തദേതത്സത്യം തദമൃതം തദ്വേദ്ധവ്യം സോമ്യ വിദ്ധി

പ്രഭയുള്ളതും, ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായതിലും സൂക്ഷ്മമായതുമായത്, ലോകങ്ങളും ജീവികളും അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു—അത് അമരമായ ബ്രഹ്മം, അതാണ് പ്രാണൻ, വാക്ക്, മനസ്സ്; അതാണ് സത്യം, അമൃതം, അതാണ് അറിയേണ്ടത്, സ്നേഹമേയുള്ളവനേ.

ധനുര്ഗൃഹീത്വൌപനിഷദം മഹാസ്ത്രം ശരം ഹ്യുപാസാ നിശിതം സന്ധയീത । ആയമ്യ തദ്ഭാവഗതേന ചേതസാ ലക്ഷ്യം തദേവാക്ഷരം സോമ്യ വിദ്ധി

ഉപനിഷത്ത് എന്ന മഹാസ്ത്രം വില്ലായി എടുത്ത്, ധ്യാനത്തിന്റെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പ് അതിൽ വെച്ച്, മനസ്സിൽ അതിൽ ലയിച്ച് വലിച്ച്, ലക്ഷ്യം അമരമായതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം, സ്നേഹമേയുള്ളവനേ.

പ്രണവോ ധനുഃ ശാരോ ഹ്യാത്മാ ബ്രഹ്മ തല്ലക്ഷ്യമുച്യതേ । അപ്രമത്തേന വേദ്ധവ്യം ശരവത് തന്മയോ ഭവേത്

പ്രണവം വില്ലാണ്, ആത്മാവ് അമ്പാണ്, ബ്രഹ്മം ലക്ഷ്യമാണ്. അതിനെ അമ്പുപോലെ അക്ഷയമായ ശ്രദ്ധയോടെ തൊടണം; അങ്ങനെ അതിൽ ലയിക്കണം.

യസ്മിന് ദ്യൌഃ പൃഥിവീ ചാന്തരിക്ഷമോതം മനഃ സഹ പ്രാണൈശ്ച സര്വൈഃ । തമേവൈകം ജാനഥ ആത്മാനമന്യാ വാചോ വിമുഞ്ചഥാമൃതസ്യൈഷ സേതുഃ

സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും ആകാശവും മനസ്സും എല്ലാ ജീവശക്തികളും ഒരുമിച്ച് ചേർന്നിരിക്കുന്ന ആ ഏക ആത്മാവിനെ മാത്രം അറിയുക. അതിനാൽ മറ്റെല്ലാ വാക്കുകളും ഉപേക്ഷിക്കുക. അതാണ് അമൃതത്തിലേക്കുള്ള ഏക പാലം.

അരാ ഇവ രഥനാഭൌ സംഹതാ യത്ര നാഡ്യഃ । സ ഏഷോഽന്തശ്ചരതേ ബഹുധാ ജായമാനഃ । ഓമിത്യേവം ധ്യായഥ ആത്മാനം സ്വസ്തി വഃ പാരായ തമസഃ പരസ്താത്

ചക്രത്തിന്റെ നടുവിൽ അറ്റങ്ങൾ ചേർന്നിരിക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലാ നാഡികളും ആ ഏകത്തിൽ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു. അവൻ ഉള്ളിൽ അനേകം രൂപങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ആ ആത്മാവിനെ 'ഓം' എന്നതിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ധ്യാനിക്കുക. നിങ്ങൾക്ക് ക്ഷേമവും അന്ധകാരത്തിന് അപ്പുറത്തേക്കുള്ള കടക്കും ലഭിക്കട്ടെ.

യഃ സര്വജ്ഞഃ സര്വവിദ് യസ്യൈഷ മഹിമാ ഭുവി । ദിവ്യേ ബ്രഹ്മപുരേ ഹ്യേഷ വ്യോമ്ന്യാത്മാ പ്രതിഷ്ഠിതഃ ॥ മനോമയഃ പ്രാണശരീരനേതാ പ്രതിഷ്ഠിതോഽന്നേ ഹൃദയം സന്നിധായ । തദ് വിജ്ഞാനേന പരിപശ്യന്തി ധീരാ ആനന്ദരൂപമമൃതം യദ് വിഭാതി

എല്ലാം അറിയുന്നവനും എല്ലാം അറിയാവുന്നതും, ഭൂമിയിൽ മഹത്വം പ്രകടമാക്കുന്നവനും ആയ ആ ആത്മാവ് ദിവ്യമായ ബ്രഹ്മപുരിയിൽ, ആകാശത്തിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു. മനസ്സിൽ നിന്നുമുള്ളവൻ, ജീവശക്തികളെ നയിക്കുന്നവൻ, അന്നത്തിൽ സ്ഥിരമായി ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ—അവനെ അറിഞ്ഞാൽ ധീരന്മാർ ആനന്ദസ്വരൂപമായ അമൃതത്തെ തിളങ്ങുന്നതായി കാണുന്നു.

ഭിദ്യതേ ഹൃദയഗ്രന്ഥിശ്ഛിദ്യന്തേ സര്വസംശയാഃ । ക്ഷീയന്തേ ചാസ്യ കര്മാണി തസ്മിന് ദൃഷ്ടേ പരാവരേ

ആ പരമാത്മാവിനെ, ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായതിനെ, നേരിട്ട് കണ്ടപ്പോൾ ഹൃദയത്തിലെ കെട്ടുകൾ അഴുകുന്നു, എല്ലാ സംശയങ്ങളും മുറിയുന്നു, അവന്റെ കര്‍മ്മങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്നു.

ഹിരണ്മയേ പരേ കോശേ വിരജം ബ്രഹ്മ നിഷ്കലമ് । തച്ഛുഭ്രം ജ്യോതിഷം ജ്യോതിസ്തദ് യദാത്മവിദോ വിദുഃ

ഉയർന്ന പൊന്നുരുക്കിയ കവചത്തിനുള്ളിൽ, മലിനതയില്ലാത്ത, വിഭജിക്കാനാകാത്ത ശുദ്ധ ബ്രഹ്മം നിലകൊള്ളുന്നു. അതാണ് പ്രകാശങ്ങളുടെ പ്രകാശം; ആത്മാവിനെ അറിയുന്നവർ അതിനെ കാണുന്നു.

ന തത്ര സൂര്യോ ഭാതി ന ചന്ദ്രതാരകം നേമാ വിദ്യുതോ ഭാന്തി കുതോഽയമഗ്നിഃ । തമേവ ഭാന്തമനുഭാതി സര്വം തസ്യ ഭാസാ സര്വമിദം വിഭാതി

അവിടെ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും പ്രകാശിക്കുന്നില്ല; മിന്നലുകളും അഗ്നിയും അവിടെ പ്രകാശിക്കില്ല. അവൻ തനിക്കു തന്നെ പ്രകാശിക്കുന്നു, അവന്റെ പ്രകാശത്തിൽ എല്ലാം തിളങ്ങുന്നു.

ബ്രഹ്മൈവേദമമൃതം പുരസ്താദ് ബ്രഹ്മ പശ്ചാദ് ബ്രഹ്മ ദക്ഷിണതശ്ചോത്തരേണ । അധശ്ചോര്ധ്വം ച പ്രസൃതം ബ്രഹ്മൈവേദം വിശ്വമിദം വരിഷ്ഠമ്

ഇവിടെ അമൃതസ്വരൂപമായ ബ്രഹ്മം മുന്നിലും പിന്നിലും, വലതിലും ഇടതിലും, താഴെയും മുകളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ സർവ്വവിശ്വം പരമമായ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്.

ദ്വാ സുപര്ണാ സയുജാ സഖായാ സമാനം വൃക്ഷം പരിഷസ്വജാതേ । തയോരന്യഃ പിപ്പലം സ്വാദ്വത്ത്യനശ്നന്നന്യോ അഭിചാകശീതി

രണ്ടു പക്ഷികൾ, അടുത്ത സുഹൃത്തുക്കളായി, ഒരേ വൃക്ഷത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. അവയിൽ ഒരുവൻ മധുരമായ പഴം കഴിക്കുന്നു, മറ്റൊരുവൻ നോക്കി നിൽക്കുന്നു, കഴിക്കാതെ.

സമാനേ വൃക്ഷേ പുരുഷോ നിമഗ്നോഽ നീശയാ ശോചതി മുഹ്യമാനഃ । ജുഷ്ടം യദാ പശ്യത്യന്യമീശമസ്യ മഹിമാനമിതി വീതശോകഃ

അവിടെ അതേ വൃക്ഷത്തിൽ, വ്യക്തി അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങി ദുഃഖിച്ച് ആശങ്കയോടെ ഇരിക്കുന്നു. എന്നാൽ മറ്റൊരുത്തൻ, അതായത് ഈശ്വരൻ, അവന്റെ മഹത്വം കാണുമ്പോൾ, അവൻ ദുഃഖം വിട്ട് മോചിതനാകുന്നു.

യദാ പശ്യഃ പശ്യതേ രുക്മവര്ണം കര്താരമീശം പുരുഷം ബ്രഹ്മയോനിമ് । തദാ വിദ്വാന് പുണ്യപാപേ വിധൂയ നിരഞ്ജനഃ പരമം സാമ്യമുപൈതി

യാരോ, സ്വർണ്ണംപോലെയുള്ള സ്രഷ്ടാവായ ഈശ്വരനെയും, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ മൂലമായ പുരുഷനെയും കാണുമ്പോൾ, അവൻ പുണ്യവും പാപവും തള്ളിക്കളയുന്നു, നിർമലനായി പരമ സമത്വം നേടുന്നു.

പ്രണോ ഹ്യേഷ യഃ സര്വഭൂതൈര്വിഭാതി വിജാനന് വിദ്വാന് ഭവതേ നാതിവാദീ । ആത്മക്രീഡ ആത്മരതിഃ ക്രിയാവാ- നേഷ ബ്രഹ്മവിദാം വരിഷ്ഠഃ

എല്ലാ ജീവികളിലും തിളങ്ങുന്ന പ്രാണൻ ഇവൻ തന്നെയാണ്. ഇതറിയുന്ന ജ്ഞാനി വാദപ്രതിവാദങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നില്ല. അവൻ ആത്മാവിൽ ആടുന്നു, ആത്മാവിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു, പ്രവർത്തനശീലനാണ്—അവൻ ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതൻ.

സത്യേന ലഭ്യസ്തപസാ ഹ്യേഷ ആത്മാ സമ്യഗ്ജ്ഞാനേന ബ്രഹ്മചര്യേണ നിത്യമ് । അന്തഃശരീരേ ജ്യോതിര്മയോ ഹി ശുഭ്രോ യം പശ്യന്തി യതയഃ ക്ഷീണദോഷാഃ

സത്യം, തപസ്, ശരിയായ ജ്ഞാനം, നിരന്തര ബ്രഹ്മചര്യ്യം—ഇവയാൽ ഈ ആത്മാവ് ലഭ്യമാണ്. ശരീരത്തിനുള്ളിൽ, പ്രകാശവും ശുദ്ധിയും നിറഞ്ഞതായ ഈ ആത്മാവിനെ, പാപങ്ങൾ ക്ഷയിച്ച യതികൾ കാണുന്നു.

സത്യമേവ ജയതേ നാനൃതം സത്യേന പന്ഥാ വിതതോ ദേവയാനഃ । യേനാഽഽക്രമന്ത്യൃഷയോ ഹ്യാപ്തകാമാ യത്ര തത് സത്യസ്യ പരമം നിധാനമ്

സത്യമാത്രമേ ജയിക്കുന്നു, അസത്യം അല്ല. സത്യത്തിലൂടെയാണ് ദേവയാന പഥം വിരിയുന്നത്. ആ പഥത്തിൽ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിവൃതരായ ഋഷികൾ സത്യത്തിന്റെ പരമ നിധിയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.

ബൃഹച്ച തദ് ദിവ്യമചിന്ത്യരൂപം സൂക്ഷ്മാച്ച തത് സൂക്ഷ്മതരം വിഭാതി । ദൂരാത് സുദൂരേ തദിഹാന്തികേ ച പശ്യന്ത്വിഹൈവ നിഹിതം ഗുഹായാമ്

അത് വിശാലവും ദിവ്യവും ചിന്തിക്കാൻ കഴിയാത്ത രൂപവും ആണ്. അതിൽ സൂക്ഷ്മത്തിൽക്കാൾ സൂക്ഷ്മതയും ഉണ്ട്. അതാണ് ദൂരത്തേക്കാൾ ദൂരം, എന്നാൽ ഇവിടെ തന്നെ വളരെ അടുത്തും. അതെ, അത് ഹൃദയഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതായാണ് കാണുന്നത്.

ന ചക്ഷുഷാ ഗൃഹ്യതേ നാപി വാചാ നാന്യൈര്ദേവൈസ്തപസാ കര്മണ വാ । ജ്ഞാനപ്രസാദേന വിശുദ്ധസത്ത്വ- സ്തതസ്തു തം പശ്യതേ നിഷ്കലം ധ്യായമാനഃ

അത് കണ്ണുകൊണ്ടും വാക്കുകൊണ്ടും മറ്റേതെങ്കിലും ഇന്ദ്രിയങ്ങളാലോ, തപസ്സിലോ, പ്രവർത്തിയിലോ പിടികൂടാനാവില്ല. ജ്ഞാനത്തിന്റെ കൃപയാൽ മനസ്സ് ശുദ്ധമായാൽ, ധ്യാനത്തിലൂടെ ആ അഖണ്ഡമായതിനെ കാണാൻ കഴിയും.

ഏഷോഽണുരാത്മാ ചേതസാ വേദിതവ്യോ യസ്മിന് പ്രാണഃ പഞ്ചധാ സംവിവേശ । പ്രാണൈശ്ചിത്തം സര്വമോതം പ്രജാനാം യസ്മിന് വിശുദ്ധേ വിഭവത്യേഷ ആത്മാ

ഈ സൂക്ഷ്മമായ ആത്മാവിനെ മനസ്സിലൂടെ അറിയണം. അതിൽ ജീവശക്തി അഞ്ചായി പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു. എല്ലാ ജീവികളുടെ മനസ്സും അതിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നു. അത് ശുദ്ധമായാൽ, ഈ ആത്മാവ് തിളങ്ങിത്തോന്നുന്നു.

യം യം ലോകം മനസാ സംവിഭാതി വിശുദ്ധസത്ത്വഃ കാമയതേ യാംശ്ച കാമാന് । തം തം ലോകം ജയതേ താംശ്ച കാമാം- സ്തസ്മാദാത്മജ്ഞം ഹ്യര്ചയേത് ഭൂതികാമഃ

ശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ളവൻ തന്റെ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ലോകവും ആഗ്രഹിക്കുന്ന വസ്തുക്കളും നേടുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആത്മജ്ഞാനിയെ ആരാധിക്കണം.

സ വേദൈതത് പരമം ബ്രഹ്മ ധാമ യത്ര വിശ്വം നിഹിതം ഭാതി ശുഭ്രമ് । ഉപാസതേ പുരുഷം യേ ഹ്യകാമാസ്തേ ശുക്രമേതദതിവര്തന്തി ധീരാഃ

അവൻ ആ പരമമായ ബ്രഹ്മപദം അറിയുന്നു, അവിടെ സർവ്വവിശ്വം ശുദ്ധവും പ്രകാശവുമോടെ നിലകൊള്ളുന്നു. ആ പുരുഷനെ, ആഗ്രഹങ്ങൾ ഇല്ലാതെ ആരാധിക്കുന്ന ധീരന്മാർ ഈ ശുദ്ധലോകത്തെ അതിജയിക്കുന്നു.

കാമാന് യഃ കാമയതേ മന്യമാനഃ സ കാമഭിര്ജായതേ തത്ര തത്ര । പര്യാപ്തകാമസ്യ കൃതാത്മനസ്തു ഇഹൈവ സര്വേ പ്രവിലീയന്തി കാമാഃ

ആശകള്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും താനാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നു കരുതുന്നവനും ആ ആഗ്രഹങ്ങള്‍ക്കൊപ്പമാണ് പലപ്പോഴും ജനിക്കുന്നത്. പക്ഷേ, ആഗ്രഹങ്ങള്‍ പൂര്‍ത്തിയായവനും മനസ്സില്‍ സമാധാനമുള്ളവനും ഈ ലോകത്തുതന്നെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

നായമാത്മാ പ്രവചനേന ലഭ്യോ ന മേധയാ ന ബഹുനാ ശ്രുതേന । യമേവൈഷ വൃണുതേ തേന ലഭ്യ- സ്തസ്യൈഷ ആത്മാ വിവൃണുതേ തനൂം സ്വാമ്

ഈ ആത്മാവ് ഉപദേശത്തിലോ ബുദ്ധിയാലോ കൂടുതലായി കേട്ടാലോ ലഭ്യമാകുന്നില്ല. ആരെ ആത്മാവ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു, അവനാണ് അതിനെ ലഭിക്കുന്നത്. അവനാണ് ആത്മാവ് തന്റെ യഥാര്‍ത്ഥ സ്വരൂപം വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്.

നായമാത്മാ ബലഹീനേന ലഭ്യോ ന ച പ്രമാദാത് തപസോ വാപ്യലിങ്ഗാത് । ഏതൈരുപായൈര്യതതേ യസ്തു വിദ്വാം- സ്തസ്യൈഷ ആത്മാ വിശതേ ബ്രഹ്മധാമ

ശക്തിയില്ലാത്തവനും അശ്രദ്ധയാലോ തെറ്റായ വ്രതങ്ങളാലോ ഈ ആത്മാവ് ലഭ്യമല്ല. ഈ മാര്‍ഗ്ഗങ്ങളിലൂടെ ജ്ഞാനത്തോടെ പരിശ്രമിക്കുന്നവനാണ് ആത്മാവ് ബ്രഹ്മന്റെ വാസസ്ഥലത്തില്‍ പ്രവേശിക്കുന്നത്.

സംപ്രാപ്യൈനമൃഷയോ ജ്ഞാനതൃപ്താഃ കൃതാത്മാനോ വീതരാഗാഃ പ്രശാന്താഃ തേ സര്വഗം സര്വതഃ പ്രാപ്യ ധീരാ യുക്താത്മാനഃ സര്വമേവാവിശന്തി

ഇത് നേടിയ ഋഷിമാര്‍ ജ്ഞാനത്തില്‍ തൃപ്തരായി, ആത്മസംയമനത്തോടെ, ആസക്തികളില്ലാതെ, സമാധാനത്തോടെ, ആ സകലവ്യാപിയായത് പ്രാപിച്ച്, ഏകാഗ്രതയോടെ എല്ലായിടത്തും പ്രവേശിക്കുന്നു.

വേദാന്തവിജ്ഞാനസുനിശ്ചിതാര്ഥാഃ സംന്യാസയോഗാദ് യതയഃ ശുദ്ധസത്ത്വാഃ । തേ ബ്രഹ്മലോകേഷു പരാന്തകാലേ പരാമൃതാഃ പരിമുച്യന്തി സര്വേ

വേദാന്തജ്ഞാനത്തില്‍ ഉറപ്പുള്ള മനസ്സും സന്ന്യാസയോഗത്തിലൂടെ ശുദ്ധമായ ചിത്തവുമുള്ള വ്രതസ്ഥര്‍ ബ്രഹ്മലോകങ്ങളില്‍ കാലാവസാനത്ത് പൂര്‍ണമായും മോചിതരായി അമൃതരാകുന്നു.

ഗതാഃ കലാഃ പഞ്ചദശ പ്രതിഷ്ഠാ ദേവാശ്ച സര്വേ പ്രതിദേവതാസു । കര്മാണി വിജ്ഞാനമയശ്ച ആത്മാ പരേഽവ്യയേ സര്വേ ഏകീഭവന്തി

പതിനഞ്ച് കലകളും എല്ലാ ദേവതകളും അവരുടെ പ്രതിനിധികളോടൊപ്പം ലയിച്ചാല്‍, എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും ജ്ഞാനരൂപിയായ ആത്മാവും പരമമായ അക്ഷരത്തില്‍ ഒന്നാകുന്നു.