മുണ്ഡകോപനിഷദ്

തസ്മൈ സ വിദ്വാനുപസന്നായ സമ്യക് പ്രശാന്തചിത്തായ ശമാന്വിതായ । യേനാക്ഷരം പുരുഷം വേദ സത്യം പ്രോവാച താം തത്വതോ ബ്രഹ്മവിദ്യാമ്

ശാന്തമായ മനസ്സും, ശമവും ഉള്ളവൻ ശരിയായി സമീപിച്ചാൽ, ജ്ഞാനിയായ ഗുരു അവനോട് സത്യം അറിയാൻ കഴിയുന്ന ബ്രഹ്മവിദ്യ പൂർണ്ണമായി ഉപദേശിക്കുന്നു; അതിലൂടെ അവിനാശിയായ സത്യപുരുഷനെ അറിയാം.

തദേതത് സത്യം യഥാ സുദീപ്താത് പാവകാദ്വിസ്ഫുലിങ്ഗാഃ സഹസ്രശഃ പ്രഭവന്തേ സരൂപാഃ । തഥാഽക്ഷരാദ്വിവിധാഃ സോമ്യ ഭാവാഃ പ്രജായന്തേ തത്ര ചൈവാപി യന്തി

ഇതാണ് സത്യം: ഒരു വലിയ തീയിൽ നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് ചിങ്ങങ്ങൾ ഉയരുന്നതുപോലെ, അമരമായതിൽ നിന്ന് വിവിധ ജീവികൾ ഉദിക്കുന്നു, പിന്നെ അതിലേക്കേയ്ക്കു തന്നെ മടങ്ങുന്നു.

ദിവ്യോ ഹ്യമൂര്തഃ പുരുഷഃ സ ബാഹ്യാഭ്യന്തരോ ഹ്യജഃ । അപ്രാണോ ഹ്യമനാഃ ശുഭ്രോ ഹ്യക്ഷരാത് പരതഃ പരഃ

ദൈവസ്വരൂപനും രൂപരഹിതനുമായ പുരുഷൻ അകത്തും പുറത്തും നിലകൊള്ളുന്നു; അവൻ ജനിച്ചിട്ടില്ല, ശ്വാസമോ മനസ്സോ ഇല്ല, പാവനനും അമരത്തിലും അതീതനും ഉന്നതനുമാണ്.

ഏതസ്മാജ്ജായതേ പ്രണോ മനഃ സര്വേന്ദ്രിയാണി ച । ഖം വായുര്ജ്യോതിരാപഃ പൃഥിവീ വിശ്വസ്യ ധാരിണീ

അവനിൽ നിന്ന് പ്രാണനും മനസ്സും എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും, ആകാശം, വായു, പ്രകാശം, ജലം, ഭൂമി—ലോകത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായവ—ഉദിക്കുന്നു.

അഗ്നീര്മൂര്ധാ ചക്ഷുഷീ ചന്ദ്രസൂര്യൌ ദിശഃ ശ്രോത്രേ വാഗ് വിവൃതാശ്ച വേദാഃ । വായുഃ പ്രണോ ഹൃദയം വിശ്വമസ്യ പദ്ഭ്യാം പൃഥിവീ ഹ്യേഷ സര്വഭൂതാന്തരാത്മാ

അഗ്നി അവന്റെ തല, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും കണ്ണുകൾ, ദിശകൾ ചെവികൾ, വാക്കും വെദങ്ങളും വായ്, വായു പ്രാണൻ, ഹൃദയം ഈ സർവ്വലോകം, കാലുകൾ ഭൂമി—അവൻ എല്ലാ ജീവികളുടെയും അന്തര്യാമിയാണ്.

തസ്മാദഗ്നിഃ സമിധോ യസ്യ സൂര്യഃ സോമാത് പര്ജന്യ ഓഷധയഃ പൃഥിവ്യാമ് । പുമാന് രേതഃ സിഞ്ചതി യോഷിതായാം ബഹ്വീഃ പ്രജാഃ പുരുഷാത് സംപ്രസൂതാഃ

അവനിൽ നിന്ന് അഗ്നി, സൂര്യൻ ഇന്ധനമായി, ചന്ദ്രനിൽ നിന്ന് മഴ, മഴയിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലെ ഔഷധികൾ. പുരുഷൻ സ്ത്രീയിൽ വിത്ത് വിതറിയാൽ, അനേകം ജീവികൾ അവനിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നു.

തസ്മാദൃചഃ സാമ യജൂംഷി ദീക്ഷാ യജ്ഞാശ്ച സര്വേ ക്രതവോ ദക്ഷിണാശ്ച । സംവത്സരശ്ച യജമാനശ്ച ലോകാഃ സോമോ യത്ര പവതേ യത്ര സൂര്യഃ

അവനിൽ നിന്ന് ഋക്, സാമ, യജുർവേദങ്ങൾ, ദീക്ഷ, എല്ലാ യാഗങ്ങൾ, കർമങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ, സംവത്സരം, യജമാനൻ, ലോകങ്ങൾ—ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഉള്ളിടത്താണ്—ഉദിക്കുന്നു.

തസ്മാച്ച ദേവാ ബഹുധാ സംപ്രസൂതാഃ സാധ്യാ മനുഷ്യാഃ പശവോ വയാംസി । പ്രാണാപാനൌ വ്രീഹിയവൌ തപശ്ച ശ്രദ്ധ സത്യം ബ്രഹ്മചര്യം വിധിശ്ച

അവനിൽ നിന്ന് ദേവതകൾ പല രൂപത്തിലും, സാദ്ധ്യന്മാർ, മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, പ്രാണാപാനങ്ങൾ, അരിയും യവവും, തപസ്സും വിശ്വാസവും സത്യം ബ്രഹ്മചര്യവും നിയമവും—all ഉദിക്കുന്നു.

സപ്ത പ്രാണാഃ പ്രഭവന്തി തസ്മാത് സപ്താര്ചിഷഃ സമിധഃ സപ്ത ഹോമാഃ । സപ്ത ഇമേ ലോകാ യേഷു ചരന്തി പ്രാണാ ഗുഹാശയാ നിഹിതാഃ സപ്ത സപ്ത

അവനിൽ നിന്ന് ഏഴു പ്രാണൻമാർ, ഏഴു ജ്വാലകൾ, ഏഴു ഹോമങ്ങൾ, ഏഴു ലോകങ്ങൾ—പ്രാണൻമാർ ഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഏഴു ഏഴായി—ഉദിക്കുന്നു.

അതഃ സമുദ്രാ ഗിരയശ്ച സര്വേഽസ്മാത് സ്യന്ദന്തേ സിന്ധവഃ സര്വരൂപാഃ । അതശ്ച സര്വാ ഓഷധയോ രസശ്ച യേനൈഷ ഭൂതൈസ്തിഷ്ഠതേ ഹ്യന്തരാത്മാ

അവനിൽ നിന്ന് എല്ലാ സമുദ്രങ്ങളും പർവ്വതങ്ങളും ഒഴുകുന്നു; അവനിൽ നിന്ന് എല്ലാ നദികളും പല രൂപത്തിലും ഒഴുകുന്നു. എല്ലാ ഔഷധികളും അവയുടെ സാരവും അവനിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നു; അവൻ ജീവികളിൽ അന്തര്യാമിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.

പുരുഷ ഏവേദം വിശ്വം കര്മ തപോ ബ്രഹ്മ പരാമൃതമ് । ഏതദ്യോ വേദ നിഹിതം ഗുഹായാം സോഽവിദ്യാഗ്രന്ഥിം വികിരതീഹ സോമ്യ

ഈ സർവ്വം—കർമ്മം, തപസ്സു, ബ്രഹ്മം, പരമാമൃതം—പൂർണ്ണമായി പുരുഷനാണ്. ഈ സത്യം ഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതെന്നു അറിഞ്ഞാൽ, അജ്ഞാനത്തിന്റെ കെട്ട് ഭേദിക്കപ്പെടും, സ്നേഹമേയുള്ളവനേ.

ആവിഃ സംനിഹിതം ഗുഹാചരം നാമ മഹത്പദമത്രൈതത് സമര്പിതമ് । ഏജത്പ്രാണന്നിമിഷച്ച യദേതജ്ജാനഥ സദസദ്വരേണ്യം പരം വിജ്ഞാനാദ്യദ്വരിഷ്ഠം പ്രജാനാമ്

സ്പഷ്ടമായി, സമീപവുമാണ് ഈ ഗുഹയിൽ വസിക്കുന്ന മഹത്തായ സ്ഥാനം. അത് ചലിക്കുന്നു, ശ്വസിക്കുന്നു, കണ്ണടയ്ക്കുന്നു—ഇത് സത്തും അസത്തും ആയതാണെന്ന്, ജീവികളിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ പരമജ്ഞാനമാണെന്ന് അറിയണം.

യദര്ചിമദ്യദണുഭ്യോഽണു ച യസ്മിഁല്ലോകാ നിഹിതാ ലോകിനശ്ച । തദേതദക്ഷരം ബ്രഹ്മ സ പ്രാണസ്തദു വാങ്മനഃ തദേതത്സത്യം തദമൃതം തദ്വേദ്ധവ്യം സോമ്യ വിദ്ധി

പ്രഭയുള്ളതും, ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായതിലും സൂക്ഷ്മമായതുമായത്, ലോകങ്ങളും ജീവികളും അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു—അത് അമരമായ ബ്രഹ്മം, അതാണ് പ്രാണൻ, വാക്ക്, മനസ്സ്; അതാണ് സത്യം, അമൃതം, അതാണ് അറിയേണ്ടത്, സ്നേഹമേയുള്ളവനേ.

ധനുര്ഗൃഹീത്വൌപനിഷദം മഹാസ്ത്രം ശരം ഹ്യുപാസാ നിശിതം സന്ധയീത । ആയമ്യ തദ്ഭാവഗതേന ചേതസാ ലക്ഷ്യം തദേവാക്ഷരം സോമ്യ വിദ്ധി

ഉപനിഷത്ത് എന്ന മഹാസ്ത്രം വില്ലായി എടുത്ത്, ധ്യാനത്തിന്റെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പ് അതിൽ വെച്ച്, മനസ്സിൽ അതിൽ ലയിച്ച് വലിച്ച്, ലക്ഷ്യം അമരമായതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം, സ്നേഹമേയുള്ളവനേ.

പ്രണവോ ധനുഃ ശാരോ ഹ്യാത്മാ ബ്രഹ്മ തല്ലക്ഷ്യമുച്യതേ । അപ്രമത്തേന വേദ്ധവ്യം ശരവത് തന്മയോ ഭവേത്

പ്രണവം വില്ലാണ്, ആത്മാവ് അമ്പാണ്, ബ്രഹ്മം ലക്ഷ്യമാണ്. അതിനെ അമ്പുപോലെ അക്ഷയമായ ശ്രദ്ധയോടെ തൊടണം; അങ്ങനെ അതിൽ ലയിക്കണം.

യസ്മിന് ദ്യൌഃ പൃഥിവീ ചാന്തരിക്ഷമോതം മനഃ സഹ പ്രാണൈശ്ച സര്വൈഃ । തമേവൈകം ജാനഥ ആത്മാനമന്യാ വാചോ വിമുഞ്ചഥാമൃതസ്യൈഷ സേതുഃ

സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും ആകാശവും മനസ്സും എല്ലാ ജീവശക്തികളും ഒരുമിച്ച് ചേർന്നിരിക്കുന്ന ആ ഏക ആത്മാവിനെ മാത്രം അറിയുക. അതിനാൽ മറ്റെല്ലാ വാക്കുകളും ഉപേക്ഷിക്കുക. അതാണ് അമൃതത്തിലേക്കുള്ള ഏക പാലം.

അരാ ഇവ രഥനാഭൌ സംഹതാ യത്ര നാഡ്യഃ । സ ഏഷോഽന്തശ്ചരതേ ബഹുധാ ജായമാനഃ । ഓമിത്യേവം ധ്യായഥ ആത്മാനം സ്വസ്തി വഃ പാരായ തമസഃ പരസ്താത്

ചക്രത്തിന്റെ നടുവിൽ അറ്റങ്ങൾ ചേർന്നിരിക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലാ നാഡികളും ആ ഏകത്തിൽ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു. അവൻ ഉള്ളിൽ അനേകം രൂപങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ആ ആത്മാവിനെ 'ഓം' എന്നതിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ധ്യാനിക്കുക. നിങ്ങൾക്ക് ക്ഷേമവും അന്ധകാരത്തിന് അപ്പുറത്തേക്കുള്ള കടക്കും ലഭിക്കട്ടെ.

യഃ സര്വജ്ഞഃ സര്വവിദ് യസ്യൈഷ മഹിമാ ഭുവി । ദിവ്യേ ബ്രഹ്മപുരേ ഹ്യേഷ വ്യോമ്ന്യാത്മാ പ്രതിഷ്ഠിതഃ ॥ മനോമയഃ പ്രാണശരീരനേതാ പ്രതിഷ്ഠിതോഽന്നേ ഹൃദയം സന്നിധായ । തദ് വിജ്ഞാനേന പരിപശ്യന്തി ധീരാ ആനന്ദരൂപമമൃതം യദ് വിഭാതി

ഭിദ്യതേ ഹൃദയഗ്രന്ഥിശ്ഛിദ്യന്തേ സര്വസംശയാഃ । ക്ഷീയന്തേ ചാസ്യ കര്മാണി തസ്മിന് ദൃഷ്ടേ പരാവരേ

ആ പരമാത്മാവിനെ, ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായതിനെ, നേരിട്ട് കണ്ടപ്പോൾ ഹൃദയത്തിലെ കെട്ടുകൾ അഴുകുന്നു, എല്ലാ സംശയങ്ങളും മുറിയുന്നു, അവന്റെ കര്‍മ്മങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്നു.

ഹിരണ്മയേ പരേ കോശേ വിരജം ബ്രഹ്മ നിഷ്കലമ് । തച്ഛുഭ്രം ജ്യോതിഷം ജ്യോതിസ്തദ് യദാത്മവിദോ വിദുഃ

ഉയർന്ന പൊന്നുരുക്കിയ കവചത്തിനുള്ളിൽ, മലിനതയില്ലാത്ത, വിഭജിക്കാനാകാത്ത ശുദ്ധ ബ്രഹ്മം നിലകൊള്ളുന്നു. അതാണ് പ്രകാശങ്ങളുടെ പ്രകാശം; ആത്മാവിനെ അറിയുന്നവർ അതിനെ കാണുന്നു.

ന തത്ര സൂര്യോ ഭാതി ന ചന്ദ്രതാരകം നേമാ വിദ്യുതോ ഭാന്തി കുതോഽയമഗ്നിഃ । തമേവ ഭാന്തമനുഭാതി സര്വം തസ്യ ഭാസാ സര്വമിദം വിഭാതി

അവിടെ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും പ്രകാശിക്കുന്നില്ല; മിന്നലുകളും അഗ്നിയും അവിടെ പ്രകാശിക്കില്ല. അവൻ തനിക്കു തന്നെ പ്രകാശിക്കുന്നു, അവന്റെ പ്രകാശത്തിൽ എല്ലാം തിളങ്ങുന്നു.

ബ്രഹ്മൈവേദമമൃതം പുരസ്താദ് ബ്രഹ്മ പശ്ചാദ് ബ്രഹ്മ ദക്ഷിണതശ്ചോത്തരേണ । അധശ്ചോര്ധ്വം ച പ്രസൃതം ബ്രഹ്മൈവേദം വിശ്വമിദം വരിഷ്ഠമ്

ഇവിടെ അമൃതസ്വരൂപമായ ബ്രഹ്മം മുന്നിലും പിന്നിലും, വലതിലും ഇടതിലും, താഴെയും മുകളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ സർവ്വവിശ്വം പരമമായ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്.

ദ്വാ സുപര്ണാ സയുജാ സഖായാ സമാനം വൃക്ഷം പരിഷസ്വജാതേ । തയോരന്യഃ പിപ്പലം സ്വാദ്വത്ത്യനശ്നന്നന്യോ അഭിചാകശീതി

രണ്ടു പക്ഷികൾ, അടുത്ത സുഹൃത്തുക്കളായി, ഒരേ വൃക്ഷത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. അവയിൽ ഒരുവൻ മധുരമായ പഴം കഴിക്കുന്നു, മറ്റൊരുവൻ നോക്കി നിൽക്കുന്നു, കഴിക്കാതെ.

സമാനേ വൃക്ഷേ പുരുഷോ നിമഗ്നോഽ നീശയാ ശോചതി മുഹ്യമാനഃ । ജുഷ്ടം യദാ പശ്യത്യന്യമീശമസ്യ മഹിമാനമിതി വീതശോകഃ

അവിടെ അതേ വൃക്ഷത്തിൽ, വ്യക്തി അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങി ദുഃഖിച്ച് ആശങ്കയോടെ ഇരിക്കുന്നു. എന്നാൽ മറ്റൊരുത്തൻ, അതായത് ഈശ്വരൻ, അവന്റെ മഹത്വം കാണുമ്പോൾ, അവൻ ദുഃഖം വിട്ട് മോചിതനാകുന്നു.

യദാ പശ്യഃ പശ്യതേ രുക്മവര്ണം കര്താരമീശം പുരുഷം ബ്രഹ്മയോനിമ് । തദാ വിദ്വാന് പുണ്യപാപേ വിധൂയ നിരഞ്ജനഃ പരമം സാമ്യമുപൈതി

യാരോ, സ്വർണ്ണംപോലെയുള്ള സ്രഷ്ടാവായ ഈശ്വരനെയും, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ മൂലമായ പുരുഷനെയും കാണുമ്പോൾ, അവൻ പുണ്യവും പാപവും തള്ളിക്കളയുന്നു, നിർമലനായി പരമ സമത്വം നേടുന്നു.

പ്രണോ ഹ്യേഷ യഃ സര്വഭൂതൈര്വിഭാതി വിജാനന് വിദ്വാന് ഭവതേ നാതിവാദീ । ആത്മക്രീഡ ആത്മരതിഃ ക്രിയാവാ- നേഷ ബ്രഹ്മവിദാം വരിഷ്ഠഃ

എല്ലാ ജീവികളിലും തിളങ്ങുന്ന പ്രാണൻ ഇവൻ തന്നെയാണ്. ഇതറിയുന്ന ജ്ഞാനി വാദപ്രതിവാദങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നില്ല. അവൻ ആത്മാവിൽ ആടുന്നു, ആത്മാവിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു, പ്രവർത്തനശീലനാണ്—അവൻ ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതൻ.

സത്യേന ലഭ്യസ്തപസാ ഹ്യേഷ ആത്മാ സമ്യഗ്ജ്ഞാനേന ബ്രഹ്മചര്യേണ നിത്യമ് । അന്തഃശരീരേ ജ്യോതിര്മയോ ഹി ശുഭ്രോ യം പശ്യന്തി യതയഃ ക്ഷീണദോഷാഃ

സത്യം, തപസ്, ശരിയായ ജ്ഞാനം, നിരന്തര ബ്രഹ്മചര്യ്യം—ഇവയാൽ ഈ ആത്മാവ് ലഭ്യമാണ്. ശരീരത്തിനുള്ളിൽ, പ്രകാശവും ശുദ്ധിയും നിറഞ്ഞതായ ഈ ആത്മാവിനെ, പാപങ്ങൾ ക്ഷയിച്ച യതികൾ കാണുന്നു.

സത്യമേവ ജയതേ നാനൃതം സത്യേന പന്ഥാ വിതതോ ദേവയാനഃ । യേനാഽഽക്രമന്ത്യൃഷയോ ഹ്യാപ്തകാമാ യത്ര തത് സത്യസ്യ പരമം നിധാനമ്

സത്യമാത്രമേ ജയിക്കുന്നു, അസത്യം അല്ല. സത്യത്തിലൂടെയാണ് ദേവയാന പഥം വിരിയുന്നത്. ആ പഥത്തിൽ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിവൃതരായ ഋഷികൾ സത്യത്തിന്റെ പരമ നിധിയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.

ബൃഹച്ച തദ് ദിവ്യമചിന്ത്യരൂപം സൂക്ഷ്മാച്ച തത് സൂക്ഷ്മതരം വിഭാതി । ദൂരാത് സുദൂരേ തദിഹാന്തികേ ച പശ്യന്ത്വിഹൈവ നിഹിതം ഗുഹായാമ്

അത് വിശാലവും ദിവ്യവും ചിന്തിക്കാൻ കഴിയാത്ത രൂപവും ആണ്. അതിൽ സൂക്ഷ്മത്തിൽക്കാൾ സൂക്ഷ്മതയും ഉണ്ട്. അതാണ് ദൂരത്തേക്കാൾ ദൂരം, എന്നാൽ ഇവിടെ തന്നെ വളരെ അടുത്തും. അതെ, അത് ഹൃദയഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതായാണ് കാണുന്നത്.