മുണ്ഡകോപനിഷദ്

യസ്യാഗ്നിഹോത്രമദര്ശമപൌര്ണമാസ- മചാതുര്മാസ്യമനാഗ്രയണമതിഥിവര്ജിതം ച । അഹുതമവൈശ്വദേവമവിധിനാ ഹുത- മാസപ്തമാംസ്തസ്യ ലോകാന് ഹിനസ്തി

ആർക്കും അഗ്നിഹോത്രം അമാവാസ്യയോ പൗർണമിയോ ഇല്ലാതെ, ചതുര്മാസ്യവും അഗ്രയണവും ഇല്ലാതെ, അതിഥികളെ അവഗണിച്ച്, വൈശ്വദേവം അർപ്പിക്കാതെ, വിധിപ്രകാരം സമർപ്പിക്കാതെ, അഹുതികൾ അർപ്പിക്കുന്നവനു ഏഴു ലോകങ്ങളും നശിക്കും.

കാലീ കരാലീ ച മനോജവാ ച സുലോഹിതാ യാ ച സുധൂമ്രവര്ണാ । സ്ഫുലിങ്ഗിനീ വിശ്വരുചീ ച ദേവീ ലേലായമാനാ ഇതി സപ്ത ജിഹ്വാഃ

കാളി, കരാളി, മനോജവാ, സുലോഹിതാ, സുധൂമ്രവർണ്ണാ, സ്ഫുലിംഗിനി, വിശ്വരുചി—ഈ ദേവി, കുലുങ്ങുന്ന ഏഴു ജിഹ്വകളാണ് അഗ്നിയുടെ.

ഏതേഷു യശ്ചരതേ ഭ്രാജമാനേഷു യഥാകാലം ചാഹുതയോ ഹ്യാദദായന് । തം നയന്ത്യേതാഃ സൂര്യസ്യ രശ്മയോ യത്ര ദേവാനാം പതിരേകോഽധിവാസഃ

ഈ പ്രകാശമുള്ള അഗ്നിജ്വാലകളിൽ, സമയത്തിന് അനുസരിച്ച് അഹുതികൾ അർപ്പിക്കുന്നവനെ, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ വസിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് നയിക്കുന്നു.

ഏഹ്യേഹീതി തമാഹുതയഃ സുവര്ചസഃ സൂര്യസ്യ രശ്മിഭിര്യജമാനം വഹന്തി । പ്രിയാം വാചമഭിവദന്ത്യോഽര്ചയന്ത്യ ഏഷ വഃ പുണ്യഃ സുകൃതോ ബ്രഹ്മലോകഃ

'വരൂ, വരൂ' എന്ന് പ്രകാശമുള്ള അഹുതികൾ വിളിക്കുന്നു; സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ യജമാനനെ കൊണ്ടുപോകുന്നു. മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ് സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട്, ഇതാണ് നന്മയാൽ ലഭിച്ച ബ്രഹ്മലോകം.

പ്ലവാ ഹ്യേതേ അദൃഢാ യജ്ഞരൂപാ അഷ്ടാദശോക്തമവരം യേഷു കര്മ । ഏതച്ഛ്രേയോ യേഽഭിനന്ദന്തി മൂഢാ ജരാമൃത്യും തേ പുനരേവാപി യന്തി

യജ്ഞരൂപത്തിലുള്ള ഈ അഷ്ടാദശവിധ കർമ്മങ്ങൾ ദുർബലമായ തൂണുകളാണ്. ഇതിൽ പരമശ്രേയസ്സ് എന്ന് സന്തോഷിക്കുന്ന മൂടന്മാർ, അവർ വീണ്ടും വയസ്സും മരണവും അനുഭവിക്കും.

അവിദ്യായാമന്തരേ വര്തമാനാഃ സ്വയം ധീരാഃ പണ്ഡിതം മന്യമാനാഃ । ജങ്ഘന്യമാനാഃ പരിയന്തി മൂഢാ അന്ധേനൈവ നീയമാനാ യഥാന്ധാഃ

അജ്ഞതയിൽ ജീവിച്ച്, തങ്ങൾ ധീരന്മാരാണെന്നും പണ്ഡിതന്മാരാണെന്നും കരുതുന്ന മൂടന്മാർ, അന്ധരെപ്പോലെ അന്ധന്മാർക്ക് പിന്നാലെ പോകുന്നതുപോലെ, വഴിതെറ്റി അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.

അവിദ്യായാം ബഹുധാ വര്തമാനാ വയം കൃതാര്ഥാ ഇത്യഭിമന്യന്തി ബാലാഃ । യത് കര്മിണോ ന പ്രവേദയന്തി രാഗാത് തേനാതുരാഃ ക്ഷീണലോകാശ്ച്യവന്തേ

അജ്ഞതയിൽ പലവിധം ജീവിക്കുന്ന കുട്ടികൾ, തങ്ങൾ സഫലമായവരാണെന്ന് കരുതുന്നു. കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർ ആഗ്രഹം കൊണ്ടു മനസ്സിലാക്കാത്തതുകൊണ്ട്, അവർ ദുഃഖം അനുഭവിച്ച് ലോകങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നു.

ഇഷ്ടാപൂര്തം മന്യമാനാ വരിഷ്ഠം നാന്യച്ഛ്രേയോ വേദയന്തേ പ്രമൂഢാഃ । നാകസ്യ പൃഷ്ഠേ തേ സുകൃതേഽനുഭൂത്വേമം ലോകം ഹീനതരം വാ വിശന്തി

യാഗങ്ങളും ദാനങ്ങളും ഏറ്റവും ഉത്തമമെന്ന് കരുതുന്നവർ, മറ്റേതെങ്കിലും വലിയ നല്ലതിനെ അറിയുന്നില്ല; അജ്ഞാനികൾ ആണവർ. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലം അനുഭവിച്ചശേഷം, അവർ ഈ ലോകത്തോ അതിലും താഴ്ന്ന ലോകത്തോ തിരിച്ചെത്തുന്നു.

തപഃശ്രദ്ധേ യേ ഹ്യുപവസന്ത്യരണ്യേ ശാന്താ വിദ്വാംസോ ഭൈക്ഷ്യചര്യാം ചരന്തഃ । സൂര്യദ്വാരേണ തേ വിരജാഃ പ്രയാന്തി യത്രാമൃതഃ സ പുരുഷോ ഹ്യവ്യയാത്മാ

വനാന്തരങ്ങളിൽ വാസം ചെയ്ത്, തപസ്സും വിശ്വാസവും പാലിച്ച്, മനസ്സിൽ സമാധാനവും ജ്ഞാനവും ഉള്ളവർ, ഭിക്ഷയാൽ ജീവിച്ച്, സൂര്യന്റെ വഴി വഴി പാപരഹിതരായി, അവിനാശിയായ അമൃതസ്വരൂപനായ ആത്മാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

പരീക്ഷ്യ ലോകാന് കര്മചിതാന് ബ്രാഹ്മണോ നിര്വേദമായാന്നാസ്ത്യകൃതഃ കൃതേന । തദ്വിജ്ഞാനാര്ഥം സ ഗുരുമേവാഭിഗച്ഛേത് സമിത്പാണിഃ ശ്രോത്രിയം ബ്രഹ്മനിഷ്ഠമ്

കർമ്മഫലമായി ലഭിക്കുന്ന ലോകങ്ങളെ പരിശോധിച്ചശേഷം, ബ്രാഹ്മണൻ നിരാശനാകുന്നു; കർമ്മം ചെയ്താൽ അജ്ഞാതമായത് ലഭിക്കില്ലെന്ന് അവൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു. അതറിയാൻ, ഇന്ധനം കൈവശം പിടിച്ച്, ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിൽ സ്ഥിരനായി, ശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഗുരുവിനെ സമീപിക്കണം.

തസ്മൈ സ വിദ്വാനുപസന്നായ സമ്യക് പ്രശാന്തചിത്തായ ശമാന്വിതായ । യേനാക്ഷരം പുരുഷം വേദ സത്യം പ്രോവാച താം തത്വതോ ബ്രഹ്മവിദ്യാമ്

ശാന്തമായ മനസ്സും, ശമവും ഉള്ളവൻ ശരിയായി സമീപിച്ചാൽ, ജ്ഞാനിയായ ഗുരു അവനോട് സത്യം അറിയാൻ കഴിയുന്ന ബ്രഹ്മവിദ്യ പൂർണ്ണമായി ഉപദേശിക്കുന്നു; അതിലൂടെ അവിനാശിയായ സത്യപുരുഷനെ അറിയാം.

തദേതത് സത്യം യഥാ സുദീപ്താത് പാവകാദ്വിസ്ഫുലിങ്ഗാഃ സഹസ്രശഃ പ്രഭവന്തേ സരൂപാഃ । തഥാഽക്ഷരാദ്വിവിധാഃ സോമ്യ ഭാവാഃ പ്രജായന്തേ തത്ര ചൈവാപി യന്തി

ഇതാണ് സത്യം: ഒരു വലിയ തീയിൽ നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് ചിങ്ങങ്ങൾ ഉയരുന്നതുപോലെ, അമരമായതിൽ നിന്ന് വിവിധ ജീവികൾ ഉദിക്കുന്നു, പിന്നെ അതിലേക്കേയ്ക്കു തന്നെ മടങ്ങുന്നു.

ദിവ്യോ ഹ്യമൂര്തഃ പുരുഷഃ സ ബാഹ്യാഭ്യന്തരോ ഹ്യജഃ । അപ്രാണോ ഹ്യമനാഃ ശുഭ്രോ ഹ്യക്ഷരാത് പരതഃ പരഃ

ദൈവസ്വരൂപനും രൂപരഹിതനുമായ പുരുഷൻ അകത്തും പുറത്തും നിലകൊള്ളുന്നു; അവൻ ജനിച്ചിട്ടില്ല, ശ്വാസമോ മനസ്സോ ഇല്ല, പാവനനും അമരത്തിലും അതീതനും ഉന്നതനുമാണ്.

ഏതസ്മാജ്ജായതേ പ്രണോ മനഃ സര്വേന്ദ്രിയാണി ച । ഖം വായുര്ജ്യോതിരാപഃ പൃഥിവീ വിശ്വസ്യ ധാരിണീ

അവനിൽ നിന്ന് പ്രാണനും മനസ്സും എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും, ആകാശം, വായു, പ്രകാശം, ജലം, ഭൂമി—ലോകത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായവ—ഉദിക്കുന്നു.

അഗ്നീര്മൂര്ധാ ചക്ഷുഷീ ചന്ദ്രസൂര്യൌ ദിശഃ ശ്രോത്രേ വാഗ് വിവൃതാശ്ച വേദാഃ । വായുഃ പ്രണോ ഹൃദയം വിശ്വമസ്യ പദ്ഭ്യാം പൃഥിവീ ഹ്യേഷ സര്വഭൂതാന്തരാത്മാ

അഗ്നി അവന്റെ തല, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും കണ്ണുകൾ, ദിശകൾ ചെവികൾ, വാക്കും വെദങ്ങളും വായ്, വായു പ്രാണൻ, ഹൃദയം ഈ സർവ്വലോകം, കാലുകൾ ഭൂമി—അവൻ എല്ലാ ജീവികളുടെയും അന്തര്യാമിയാണ്.

തസ്മാദഗ്നിഃ സമിധോ യസ്യ സൂര്യഃ സോമാത് പര്ജന്യ ഓഷധയഃ പൃഥിവ്യാമ് । പുമാന് രേതഃ സിഞ്ചതി യോഷിതായാം ബഹ്വീഃ പ്രജാഃ പുരുഷാത് സംപ്രസൂതാഃ

അവനിൽ നിന്ന് അഗ്നി, സൂര്യൻ ഇന്ധനമായി, ചന്ദ്രനിൽ നിന്ന് മഴ, മഴയിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലെ ഔഷധികൾ. പുരുഷൻ സ്ത്രീയിൽ വിത്ത് വിതറിയാൽ, അനേകം ജീവികൾ അവനിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നു.

തസ്മാദൃചഃ സാമ യജൂംഷി ദീക്ഷാ യജ്ഞാശ്ച സര്വേ ക്രതവോ ദക്ഷിണാശ്ച । സംവത്സരശ്ച യജമാനശ്ച ലോകാഃ സോമോ യത്ര പവതേ യത്ര സൂര്യഃ

അവനിൽ നിന്ന് ഋക്, സാമ, യജുർവേദങ്ങൾ, ദീക്ഷ, എല്ലാ യാഗങ്ങൾ, കർമങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ, സംവത്സരം, യജമാനൻ, ലോകങ്ങൾ—ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഉള്ളിടത്താണ്—ഉദിക്കുന്നു.

തസ്മാച്ച ദേവാ ബഹുധാ സംപ്രസൂതാഃ സാധ്യാ മനുഷ്യാഃ പശവോ വയാംസി । പ്രാണാപാനൌ വ്രീഹിയവൌ തപശ്ച ശ്രദ്ധ സത്യം ബ്രഹ്മചര്യം വിധിശ്ച

അവനിൽ നിന്ന് ദേവതകൾ പല രൂപത്തിലും, സാദ്ധ്യന്മാർ, മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, പ്രാണാപാനങ്ങൾ, അരിയും യവവും, തപസ്സും വിശ്വാസവും സത്യം ബ്രഹ്മചര്യവും നിയമവും—all ഉദിക്കുന്നു.

സപ്ത പ്രാണാഃ പ്രഭവന്തി തസ്മാത് സപ്താര്ചിഷഃ സമിധഃ സപ്ത ഹോമാഃ । സപ്ത ഇമേ ലോകാ യേഷു ചരന്തി പ്രാണാ ഗുഹാശയാ നിഹിതാഃ സപ്ത സപ്ത

അവനിൽ നിന്ന് ഏഴു പ്രാണൻമാർ, ഏഴു ജ്വാലകൾ, ഏഴു ഹോമങ്ങൾ, ഏഴു ലോകങ്ങൾ—പ്രാണൻമാർ ഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഏഴു ഏഴായി—ഉദിക്കുന്നു.

അതഃ സമുദ്രാ ഗിരയശ്ച സര്വേഽസ്മാത് സ്യന്ദന്തേ സിന്ധവഃ സര്വരൂപാഃ । അതശ്ച സര്വാ ഓഷധയോ രസശ്ച യേനൈഷ ഭൂതൈസ്തിഷ്ഠതേ ഹ്യന്തരാത്മാ

അവനിൽ നിന്ന് എല്ലാ സമുദ്രങ്ങളും പർവ്വതങ്ങളും ഒഴുകുന്നു; അവനിൽ നിന്ന് എല്ലാ നദികളും പല രൂപത്തിലും ഒഴുകുന്നു. എല്ലാ ഔഷധികളും അവയുടെ സാരവും അവനിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നു; അവൻ ജീവികളിൽ അന്തര്യാമിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.

പുരുഷ ഏവേദം വിശ്വം കര്മ തപോ ബ്രഹ്മ പരാമൃതമ് । ഏതദ്യോ വേദ നിഹിതം ഗുഹായാം സോഽവിദ്യാഗ്രന്ഥിം വികിരതീഹ സോമ്യ

ഈ സർവ്വം—കർമ്മം, തപസ്സു, ബ്രഹ്മം, പരമാമൃതം—പൂർണ്ണമായി പുരുഷനാണ്. ഈ സത്യം ഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതെന്നു അറിഞ്ഞാൽ, അജ്ഞാനത്തിന്റെ കെട്ട് ഭേദിക്കപ്പെടും, സ്നേഹമേയുള്ളവനേ.

ആവിഃ സംനിഹിതം ഗുഹാചരം നാമ മഹത്പദമത്രൈതത് സമര്പിതമ് । ഏജത്പ്രാണന്നിമിഷച്ച യദേതജ്ജാനഥ സദസദ്വരേണ്യം പരം വിജ്ഞാനാദ്യദ്വരിഷ്ഠം പ്രജാനാമ്

സ്പഷ്ടമായി, സമീപവുമാണ് ഈ ഗുഹയിൽ വസിക്കുന്ന മഹത്തായ സ്ഥാനം. അത് ചലിക്കുന്നു, ശ്വസിക്കുന്നു, കണ്ണടയ്ക്കുന്നു—ഇത് സത്തും അസത്തും ആയതാണെന്ന്, ജീവികളിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ പരമജ്ഞാനമാണെന്ന് അറിയണം.

യദര്ചിമദ്യദണുഭ്യോഽണു ച യസ്മിഁല്ലോകാ നിഹിതാ ലോകിനശ്ച । തദേതദക്ഷരം ബ്രഹ്മ സ പ്രാണസ്തദു വാങ്മനഃ തദേതത്സത്യം തദമൃതം തദ്വേദ്ധവ്യം സോമ്യ വിദ്ധി

പ്രഭയുള്ളതും, ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായതിലും സൂക്ഷ്മമായതുമായത്, ലോകങ്ങളും ജീവികളും അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു—അത് അമരമായ ബ്രഹ്മം, അതാണ് പ്രാണൻ, വാക്ക്, മനസ്സ്; അതാണ് സത്യം, അമൃതം, അതാണ് അറിയേണ്ടത്, സ്നേഹമേയുള്ളവനേ.

ധനുര്ഗൃഹീത്വൌപനിഷദം മഹാസ്ത്രം ശരം ഹ്യുപാസാ നിശിതം സന്ധയീത । ആയമ്യ തദ്ഭാവഗതേന ചേതസാ ലക്ഷ്യം തദേവാക്ഷരം സോമ്യ വിദ്ധി

ഉപനിഷത്ത് എന്ന മഹാസ്ത്രം വില്ലായി എടുത്ത്, ധ്യാനത്തിന്റെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പ് അതിൽ വെച്ച്, മനസ്സിൽ അതിൽ ലയിച്ച് വലിച്ച്, ലക്ഷ്യം അമരമായതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം, സ്നേഹമേയുള്ളവനേ.

പ്രണവോ ധനുഃ ശാരോ ഹ്യാത്മാ ബ്രഹ്മ തല്ലക്ഷ്യമുച്യതേ । അപ്രമത്തേന വേദ്ധവ്യം ശരവത് തന്മയോ ഭവേത്

പ്രണവം വില്ലാണ്, ആത്മാവ് അമ്പാണ്, ബ്രഹ്മം ലക്ഷ്യമാണ്. അതിനെ അമ്പുപോലെ അക്ഷയമായ ശ്രദ്ധയോടെ തൊടണം; അങ്ങനെ അതിൽ ലയിക്കണം.

യസ്മിന് ദ്യൌഃ പൃഥിവീ ചാന്തരിക്ഷമോതം മനഃ സഹ പ്രാണൈശ്ച സര്വൈഃ । തമേവൈകം ജാനഥ ആത്മാനമന്യാ വാചോ വിമുഞ്ചഥാമൃതസ്യൈഷ സേതുഃ

സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും ആകാശവും മനസ്സും എല്ലാ ജീവശക്തികളും ഒരുമിച്ച് ചേർന്നിരിക്കുന്ന ആ ഏക ആത്മാവിനെ മാത്രം അറിയുക. അതിനാൽ മറ്റെല്ലാ വാക്കുകളും ഉപേക്ഷിക്കുക. അതാണ് അമൃതത്തിലേക്കുള്ള ഏക പാലം.

അരാ ഇവ രഥനാഭൌ സംഹതാ യത്ര നാഡ്യഃ । സ ഏഷോഽന്തശ്ചരതേ ബഹുധാ ജായമാനഃ । ഓമിത്യേവം ധ്യായഥ ആത്മാനം സ്വസ്തി വഃ പാരായ തമസഃ പരസ്താത്

ചക്രത്തിന്റെ നടുവിൽ അറ്റങ്ങൾ ചേർന്നിരിക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലാ നാഡികളും ആ ഏകത്തിൽ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു. അവൻ ഉള്ളിൽ അനേകം രൂപങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ആ ആത്മാവിനെ 'ഓം' എന്നതിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ധ്യാനിക്കുക. നിങ്ങൾക്ക് ക്ഷേമവും അന്ധകാരത്തിന് അപ്പുറത്തേക്കുള്ള കടക്കും ലഭിക്കട്ടെ.

യഃ സര്വജ്ഞഃ സര്വവിദ് യസ്യൈഷ മഹിമാ ഭുവി । ദിവ്യേ ബ്രഹ്മപുരേ ഹ്യേഷ വ്യോമ്ന്യാത്മാ പ്രതിഷ്ഠിതഃ ॥ മനോമയഃ പ്രാണശരീരനേതാ പ്രതിഷ്ഠിതോഽന്നേ ഹൃദയം സന്നിധായ । തദ് വിജ്ഞാനേന പരിപശ്യന്തി ധീരാ ആനന്ദരൂപമമൃതം യദ് വിഭാതി

ഭിദ്യതേ ഹൃദയഗ്രന്ഥിശ്ഛിദ്യന്തേ സര്വസംശയാഃ । ക്ഷീയന്തേ ചാസ്യ കര്മാണി തസ്മിന് ദൃഷ്ടേ പരാവരേ

ആ പരമാത്മാവിനെ, ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായതിനെ, നേരിട്ട് കണ്ടപ്പോൾ ഹൃദയത്തിലെ കെട്ടുകൾ അഴുകുന്നു, എല്ലാ സംശയങ്ങളും മുറിയുന്നു, അവന്റെ കര്‍മ്മങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്നു.