മുണ്ഡകോപനിഷദ്

അഥര്വണേ യാം പ്രവദേത ബ്രഹ്മാഽഥര്വാ തം പുരോവാചാങ്ഗിരേ ബ്രഹ്മവിദ്യാമ് । സ ഭാരദ്വാജായ സത്യവാഹായ പ്രാഹ ഭാരദ്വാജോഽങ്ഗിരസേ പരാവരാമ്

അഥർവൻ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞതുപോലെ ആ ബ്രഹ്മവിദ്യ അംഗിരസിനോട് പഠിപ്പിച്ചു. അംഗിരസ് ആ ജ്ഞാനം ഭാരദ്വാജനും സത്യവാഹനും പഠിപ്പിച്ചു. ഭാരദ്വാജൻ അംഗിരസിനോട് പരവും അപരവും ഉൾപ്പെടുന്ന ജ്ഞാനം പഠിപ്പിച്ചു.

ശൌനകോ ഹ വൈ മഹാശാലോഽങ്ഗിരസം വിധിവദുപസന്നഃ പപ്രച്ഛ । കസ്മിന്നു ഭഗവോ വിജ്ഞാതേ സര്വമിദം വിജ്ഞാതം ഭവതീതി

ശൗനകൻ എന്ന മഹാശാലി, അംഗിരസിനെ യഥാവിധി സമീപിച്ച് ചോദിച്ചു: 'ഭഗവൻ, ഏത് അറിഞ്ഞാൽ ഈ എല്ലാം അറിയപ്പെടും?'

തസ്മൈ സ ഹോവാച । ദ്വേ വിദ്യേ വേദിതവ്യേ ഇതി ഹ സ്മ യദ്ബ്രഹ്മവിദോ വദന്തി പരാ ചൈവാപരാ ച

അവനോട് അംഗിരസ് പറഞ്ഞു: 'രണ്ടു വിധത്തിലുള്ള വിദ്യകൾ അറിയേണ്ടതുണ്ട് എന്നു ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു—ഒരു പരവും മറ്റേത് അപരവും.'

തത്രാപരാ ഋഗ്വേദോ യജുര്വേദഃ സാമവേദോഽഥര്വവേദഃ ശിക്ഷാ കല്പോ വ്യാകരണം നിരുക്തം ഛന്ദോ ജ്യോതിഷമിതി । അഥ പരാ യയാ തദക്ഷരമധിഗമ്യതേ

അവയിൽ അപരവിദ്യയെന്നു പറയുന്നത് ഋഗ്വേദം, യജുര്‍വേദം, സാമവേദം, അഥർവവേദം, ശിക്ഷ, കല്പം, വ്യാകരണം, നിരുക്തം, ഛന്ദസ്സ്, ജ്യോതിഷം എന്നിവയാണ്. അതിനപ്പുറം, അതാക്ഷരമായത് അറിയപ്പെടുന്ന വിദ്യയാണ് പരവിദ്യ.

യത്തദദ്രേശ്യമഗ്രാഹ്യമഗോത്രമവര്ണ- മചക്ഷുഃശ്രോത്രം തദപാണിപാദമ് । നിത്യം വിഭും സര്വഗതം സുസൂക്ഷ്മം തദവ്യയം യദ്ഭൂതയോനിം പരിപശ്യന്തി ധീരാഃ

അത് കാണാനാവാത്തത്, കൈവശപ്പെടുത്താൻ കഴിയാത്തത്, വംശമില്ലാത്തത്, വർണ്ണമില്ലാത്തത്, കണ്ണും ചെവിയും ഇല്ലാത്തത്, കൈയും കാലും ഇല്ലാത്തത്, ശാശ്വതവും സർവവ്യാപകവും അത്യന്തം സൂക്ഷ്മവും അക്ഷയവും, എല്ലാ ജീവികളുടെ ഉറവിടവുമാണ്. ധീരന്മാർ അതാണ് കാണുന്നത്.

യഥോര്ണനാഭിഃ സൃജതേ ഗൃഹ്ണതേ ച യഥാ പൃഥിവ്യാമോഷധയഃ സംഭവന്തി । യഥാ സതഃ പുരുഷാത് കേശലോമാനി തഥാഽക്ഷരാത് സംഭവതീഹ വിശ്വമ്

ഊർണ്ണനാഭി എന്ന പുഴു താൻ തന്നെ ജാലം ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെയും, നിലത്തിൽ നിന്ന് ഔഷധികൾ വളരുന്നതുപോലെയും, ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് മുടിയും നഖവും വളരുന്നതുപോലെയും, അക്ഷരത്തിൽ നിന്ന് ഈ ലോകം ഉദിക്കുന്നു.

തപസാ ചീയതേ ബ്രഹ്മ തതോഽന്നമഭിജായതേ । അന്നാത് പ്രാണോ മനഃ സത്യം ലോകാഃ കര്മസു ചാമൃതമ്

തപസ്സിലൂടെ ബ്രഹ്മം വളരുന്നു; അതിൽ നിന്ന് അന്നം ജനിക്കുന്നു. അന്നത്തിൽ നിന്ന് പ്രാണൻ, മനസ്, സത്യം, ലോകങ്ങൾ, കർമ്മങ്ങളിൽ അമൃതം എന്നിവ ഉത്ഭവിക്കുന്നു.

യഃ സര്വജ്ഞഃ സര്വവിദ്യസ്യ ജ്ഞാനമയം താപഃ । തസ്മാദേതദ്ബ്രഹ്മ നാമ രൂപമന്നം ച ജായാതേ

എല്ലാം അറിയുന്നവനും, എല്ലാ ജ്ഞാനവും തപസ്സായവനും, അവനിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മവും, നാമവും, രൂപവും, അന്നവും ഉത്ഭവിക്കുന്നു.

തദേതത് സത്യം മന്ത്രേഷു കര്മാണി കവയോ യാന്യപശ്യംസ്താനി ത്രേതായാം ബഹുധാ സംതതാനി । താന്യാചരഥ നിയതം സത്യകാമാ ഏഷ വഃ പന്ഥാഃ സുകൃതസ്യ ലോകേ

ഇതാണ് സത്യം: മന്ത്രങ്ങളിൽ, കവിചേർത്ത് കണ്ട കർമ്മങ്ങൾ, ത്രേതായുഗത്തിൽ പലവിധത്തിൽ വ്യാപിച്ചു. സത്യത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരേ, അവയെ നിയന്ത്രണത്തോടെ ആചരിക്കുക; ഇതാണ് നല്ല പ്രവൃത്തിയുടെ വഴി.

യദാ ലേലായതേ ഹ്യര്ചിഃ സമിദ്ധേ ഹവ്യവാഹനേ । തദാഽഽജ്യഭാഗാവന്തരേണാഽഽഹുതീഃ പ്രതിപാദയേത്

നന്നായി തെളിഞ്ഞ അഗ്നിയിൽ ജ്വാലകൾ കുലുങ്ങുമ്പോൾ, അഹുതികൾ വിഴുങ്ങാതെ തന്നെ, അജ്യഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ സമർപ്പിക്കണം.

യസ്യാഗ്നിഹോത്രമദര്ശമപൌര്ണമാസ- മചാതുര്മാസ്യമനാഗ്രയണമതിഥിവര്ജിതം ച । അഹുതമവൈശ്വദേവമവിധിനാ ഹുത- മാസപ്തമാംസ്തസ്യ ലോകാന് ഹിനസ്തി

ആർക്കും അഗ്നിഹോത്രം അമാവാസ്യയോ പൗർണമിയോ ഇല്ലാതെ, ചതുര്മാസ്യവും അഗ്രയണവും ഇല്ലാതെ, അതിഥികളെ അവഗണിച്ച്, വൈശ്വദേവം അർപ്പിക്കാതെ, വിധിപ്രകാരം സമർപ്പിക്കാതെ, അഹുതികൾ അർപ്പിക്കുന്നവനു ഏഴു ലോകങ്ങളും നശിക്കും.

കാലീ കരാലീ ച മനോജവാ ച സുലോഹിതാ യാ ച സുധൂമ്രവര്ണാ । സ്ഫുലിങ്ഗിനീ വിശ്വരുചീ ച ദേവീ ലേലായമാനാ ഇതി സപ്ത ജിഹ്വാഃ

കാളി, കരാളി, മനോജവാ, സുലോഹിതാ, സുധൂമ്രവർണ്ണാ, സ്ഫുലിംഗിനി, വിശ്വരുചി—ഈ ദേവി, കുലുങ്ങുന്ന ഏഴു ജിഹ്വകളാണ് അഗ്നിയുടെ.

ഏതേഷു യശ്ചരതേ ഭ്രാജമാനേഷു യഥാകാലം ചാഹുതയോ ഹ്യാദദായന് । തം നയന്ത്യേതാഃ സൂര്യസ്യ രശ്മയോ യത്ര ദേവാനാം പതിരേകോഽധിവാസഃ

ഈ പ്രകാശമുള്ള അഗ്നിജ്വാലകളിൽ, സമയത്തിന് അനുസരിച്ച് അഹുതികൾ അർപ്പിക്കുന്നവനെ, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ വസിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് നയിക്കുന്നു.

ഏഹ്യേഹീതി തമാഹുതയഃ സുവര്ചസഃ സൂര്യസ്യ രശ്മിഭിര്യജമാനം വഹന്തി । പ്രിയാം വാചമഭിവദന്ത്യോഽര്ചയന്ത്യ ഏഷ വഃ പുണ്യഃ സുകൃതോ ബ്രഹ്മലോകഃ

'വരൂ, വരൂ' എന്ന് പ്രകാശമുള്ള അഹുതികൾ വിളിക്കുന്നു; സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ യജമാനനെ കൊണ്ടുപോകുന്നു. മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ് സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട്, ഇതാണ് നന്മയാൽ ലഭിച്ച ബ്രഹ്മലോകം.

പ്ലവാ ഹ്യേതേ അദൃഢാ യജ്ഞരൂപാ അഷ്ടാദശോക്തമവരം യേഷു കര്മ । ഏതച്ഛ്രേയോ യേഽഭിനന്ദന്തി മൂഢാ ജരാമൃത്യും തേ പുനരേവാപി യന്തി

യജ്ഞരൂപത്തിലുള്ള ഈ അഷ്ടാദശവിധ കർമ്മങ്ങൾ ദുർബലമായ തൂണുകളാണ്. ഇതിൽ പരമശ്രേയസ്സ് എന്ന് സന്തോഷിക്കുന്ന മൂടന്മാർ, അവർ വീണ്ടും വയസ്സും മരണവും അനുഭവിക്കും.

അവിദ്യായാമന്തരേ വര്തമാനാഃ സ്വയം ധീരാഃ പണ്ഡിതം മന്യമാനാഃ । ജങ്ഘന്യമാനാഃ പരിയന്തി മൂഢാ അന്ധേനൈവ നീയമാനാ യഥാന്ധാഃ

അജ്ഞതയിൽ ജീവിച്ച്, തങ്ങൾ ധീരന്മാരാണെന്നും പണ്ഡിതന്മാരാണെന്നും കരുതുന്ന മൂടന്മാർ, അന്ധരെപ്പോലെ അന്ധന്മാർക്ക് പിന്നാലെ പോകുന്നതുപോലെ, വഴിതെറ്റി അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.

അവിദ്യായാം ബഹുധാ വര്തമാനാ വയം കൃതാര്ഥാ ഇത്യഭിമന്യന്തി ബാലാഃ । യത് കര്മിണോ ന പ്രവേദയന്തി രാഗാത് തേനാതുരാഃ ക്ഷീണലോകാശ്ച്യവന്തേ

അജ്ഞതയിൽ പലവിധം ജീവിക്കുന്ന കുട്ടികൾ, തങ്ങൾ സഫലമായവരാണെന്ന് കരുതുന്നു. കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർ ആഗ്രഹം കൊണ്ടു മനസ്സിലാക്കാത്തതുകൊണ്ട്, അവർ ദുഃഖം അനുഭവിച്ച് ലോകങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നു.

ഇഷ്ടാപൂര്തം മന്യമാനാ വരിഷ്ഠം നാന്യച്ഛ്രേയോ വേദയന്തേ പ്രമൂഢാഃ । നാകസ്യ പൃഷ്ഠേ തേ സുകൃതേഽനുഭൂത്വേമം ലോകം ഹീനതരം വാ വിശന്തി

യാഗങ്ങളും ദാനങ്ങളും ഏറ്റവും ഉത്തമമെന്ന് കരുതുന്നവർ, മറ്റേതെങ്കിലും വലിയ നല്ലതിനെ അറിയുന്നില്ല; അജ്ഞാനികൾ ആണവർ. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലം അനുഭവിച്ചശേഷം, അവർ ഈ ലോകത്തോ അതിലും താഴ്ന്ന ലോകത്തോ തിരിച്ചെത്തുന്നു.

തപഃശ്രദ്ധേ യേ ഹ്യുപവസന്ത്യരണ്യേ ശാന്താ വിദ്വാംസോ ഭൈക്ഷ്യചര്യാം ചരന്തഃ । സൂര്യദ്വാരേണ തേ വിരജാഃ പ്രയാന്തി യത്രാമൃതഃ സ പുരുഷോ ഹ്യവ്യയാത്മാ

വനാന്തരങ്ങളിൽ വാസം ചെയ്ത്, തപസ്സും വിശ്വാസവും പാലിച്ച്, മനസ്സിൽ സമാധാനവും ജ്ഞാനവും ഉള്ളവർ, ഭിക്ഷയാൽ ജീവിച്ച്, സൂര്യന്റെ വഴി വഴി പാപരഹിതരായി, അവിനാശിയായ അമൃതസ്വരൂപനായ ആത്മാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

പരീക്ഷ്യ ലോകാന് കര്മചിതാന് ബ്രാഹ്മണോ നിര്വേദമായാന്നാസ്ത്യകൃതഃ കൃതേന । തദ്വിജ്ഞാനാര്ഥം സ ഗുരുമേവാഭിഗച്ഛേത് സമിത്പാണിഃ ശ്രോത്രിയം ബ്രഹ്മനിഷ്ഠമ്

കർമ്മഫലമായി ലഭിക്കുന്ന ലോകങ്ങളെ പരിശോധിച്ചശേഷം, ബ്രാഹ്മണൻ നിരാശനാകുന്നു; കർമ്മം ചെയ്താൽ അജ്ഞാതമായത് ലഭിക്കില്ലെന്ന് അവൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു. അതറിയാൻ, ഇന്ധനം കൈവശം പിടിച്ച്, ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിൽ സ്ഥിരനായി, ശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഗുരുവിനെ സമീപിക്കണം.

തസ്മൈ സ വിദ്വാനുപസന്നായ സമ്യക് പ്രശാന്തചിത്തായ ശമാന്വിതായ । യേനാക്ഷരം പുരുഷം വേദ സത്യം പ്രോവാച താം തത്വതോ ബ്രഹ്മവിദ്യാമ്

ശാന്തമായ മനസ്സും, ശമവും ഉള്ളവൻ ശരിയായി സമീപിച്ചാൽ, ജ്ഞാനിയായ ഗുരു അവനോട് സത്യം അറിയാൻ കഴിയുന്ന ബ്രഹ്മവിദ്യ പൂർണ്ണമായി ഉപദേശിക്കുന്നു; അതിലൂടെ അവിനാശിയായ സത്യപുരുഷനെ അറിയാം.

തദേതത് സത്യം യഥാ സുദീപ്താത് പാവകാദ്വിസ്ഫുലിങ്ഗാഃ സഹസ്രശഃ പ്രഭവന്തേ സരൂപാഃ । തഥാഽക്ഷരാദ്വിവിധാഃ സോമ്യ ഭാവാഃ പ്രജായന്തേ തത്ര ചൈവാപി യന്തി

ഇതാണ് സത്യം: ഒരു വലിയ തീയിൽ നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് ചിങ്ങങ്ങൾ ഉയരുന്നതുപോലെ, അമരമായതിൽ നിന്ന് വിവിധ ജീവികൾ ഉദിക്കുന്നു, പിന്നെ അതിലേക്കേയ്ക്കു തന്നെ മടങ്ങുന്നു.

ദിവ്യോ ഹ്യമൂര്തഃ പുരുഷഃ സ ബാഹ്യാഭ്യന്തരോ ഹ്യജഃ । അപ്രാണോ ഹ്യമനാഃ ശുഭ്രോ ഹ്യക്ഷരാത് പരതഃ പരഃ

ദൈവസ്വരൂപനും രൂപരഹിതനുമായ പുരുഷൻ അകത്തും പുറത്തും നിലകൊള്ളുന്നു; അവൻ ജനിച്ചിട്ടില്ല, ശ്വാസമോ മനസ്സോ ഇല്ല, പാവനനും അമരത്തിലും അതീതനും ഉന്നതനുമാണ്.

ഏതസ്മാജ്ജായതേ പ്രണോ മനഃ സര്വേന്ദ്രിയാണി ച । ഖം വായുര്ജ്യോതിരാപഃ പൃഥിവീ വിശ്വസ്യ ധാരിണീ

അവനിൽ നിന്ന് പ്രാണനും മനസ്സും എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും, ആകാശം, വായു, പ്രകാശം, ജലം, ഭൂമി—ലോകത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായവ—ഉദിക്കുന്നു.

അഗ്നീര്മൂര്ധാ ചക്ഷുഷീ ചന്ദ്രസൂര്യൌ ദിശഃ ശ്രോത്രേ വാഗ് വിവൃതാശ്ച വേദാഃ । വായുഃ പ്രണോ ഹൃദയം വിശ്വമസ്യ പദ്ഭ്യാം പൃഥിവീ ഹ്യേഷ സര്വഭൂതാന്തരാത്മാ

അഗ്നി അവന്റെ തല, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും കണ്ണുകൾ, ദിശകൾ ചെവികൾ, വാക്കും വെദങ്ങളും വായ്, വായു പ്രാണൻ, ഹൃദയം ഈ സർവ്വലോകം, കാലുകൾ ഭൂമി—അവൻ എല്ലാ ജീവികളുടെയും അന്തര്യാമിയാണ്.

തസ്മാദഗ്നിഃ സമിധോ യസ്യ സൂര്യഃ സോമാത് പര്ജന്യ ഓഷധയഃ പൃഥിവ്യാമ് । പുമാന് രേതഃ സിഞ്ചതി യോഷിതായാം ബഹ്വീഃ പ്രജാഃ പുരുഷാത് സംപ്രസൂതാഃ

അവനിൽ നിന്ന് അഗ്നി, സൂര്യൻ ഇന്ധനമായി, ചന്ദ്രനിൽ നിന്ന് മഴ, മഴയിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലെ ഔഷധികൾ. പുരുഷൻ സ്ത്രീയിൽ വിത്ത് വിതറിയാൽ, അനേകം ജീവികൾ അവനിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നു.

തസ്മാദൃചഃ സാമ യജൂംഷി ദീക്ഷാ യജ്ഞാശ്ച സര്വേ ക്രതവോ ദക്ഷിണാശ്ച । സംവത്സരശ്ച യജമാനശ്ച ലോകാഃ സോമോ യത്ര പവതേ യത്ര സൂര്യഃ

അവനിൽ നിന്ന് ഋക്, സാമ, യജുർവേദങ്ങൾ, ദീക്ഷ, എല്ലാ യാഗങ്ങൾ, കർമങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ, സംവത്സരം, യജമാനൻ, ലോകങ്ങൾ—ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഉള്ളിടത്താണ്—ഉദിക്കുന്നു.

തസ്മാച്ച ദേവാ ബഹുധാ സംപ്രസൂതാഃ സാധ്യാ മനുഷ്യാഃ പശവോ വയാംസി । പ്രാണാപാനൌ വ്രീഹിയവൌ തപശ്ച ശ്രദ്ധ സത്യം ബ്രഹ്മചര്യം വിധിശ്ച

അവനിൽ നിന്ന് ദേവതകൾ പല രൂപത്തിലും, സാദ്ധ്യന്മാർ, മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, പ്രാണാപാനങ്ങൾ, അരിയും യവവും, തപസ്സും വിശ്വാസവും സത്യം ബ്രഹ്മചര്യവും നിയമവും—all ഉദിക്കുന്നു.

സപ്ത പ്രാണാഃ പ്രഭവന്തി തസ്മാത് സപ്താര്ചിഷഃ സമിധഃ സപ്ത ഹോമാഃ । സപ്ത ഇമേ ലോകാ യേഷു ചരന്തി പ്രാണാ ഗുഹാശയാ നിഹിതാഃ സപ്ത സപ്ത

അവനിൽ നിന്ന് ഏഴു പ്രാണൻമാർ, ഏഴു ജ്വാലകൾ, ഏഴു ഹോമങ്ങൾ, ഏഴു ലോകങ്ങൾ—പ്രാണൻമാർ ഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഏഴു ഏഴായി—ഉദിക്കുന്നു.