മുണ്ഡകോപനിഷദ്

अथर्वणे यां प्रवदेत ब्रह्माऽथर्वा तं पुरोवाचाङ्गिरे ब्रह्मविद्याम् । स भारद्वाजाय सत्यवाहाय प्राह भारद्वाजोऽङ्गिरसे परावराम्

അഥർവൻ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞതുപോലെ ആ ബ്രഹ്മവിദ്യ അംഗിരസിനോട് പഠിപ്പിച്ചു. അംഗിരസ് ആ ജ്ഞാനം ഭാരദ്വാജനും സത്യവാഹനും പഠിപ്പിച്ചു. ഭാരദ്വാജൻ അംഗിരസിനോട് പരവും അപരവും ഉൾപ്പെടുന്ന ജ്ഞാനം പഠിപ്പിച്ചു.

शौनको ह वै महाशालोऽङ्गिरसं विधिवदुपसन्नः पप्रच्छ । कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवतीति

ശൗനകൻ എന്ന മഹാശാലി, അംഗിരസിനെ യഥാവിധി സമീപിച്ച് ചോദിച്ചു: 'ഭഗവൻ, ഏത് അറിഞ്ഞാൽ ഈ എല്ലാം അറിയപ്പെടും?'

तस्मै स होवाच । द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म यद्ब्रह्मविदो वदन्ति परा चैवापरा च

അവനോട് അംഗിരസ് പറഞ്ഞു: 'രണ്ടു വിധത്തിലുള്ള വിദ്യകൾ അറിയേണ്ടതുണ്ട് എന്നു ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു—ഒരു പരവും മറ്റേത് അപരവും.'

तत्रापरा ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति । अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते

അവയിൽ അപരവിദ്യയെന്നു പറയുന്നത് ഋഗ്വേദം, യജുര്‍വേദം, സാമവേദം, അഥർവവേദം, ശിക്ഷ, കല്പം, വ്യാകരണം, നിരുക്തം, ഛന്ദസ്സ്, ജ്യോതിഷം എന്നിവയാണ്. അതിനപ്പുറം, അതാക്ഷരമായത് അറിയപ്പെടുന്ന വിദ്യയാണ് പരവിദ്യ.

यत्तदद्रेश्यमग्राह्यमगोत्रमवर्ण- मचक्षुःश्रोत्रं तदपाणिपादम् । नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः

അത് കാണാനാവാത്തത്, കൈവശപ്പെടുത്താൻ കഴിയാത്തത്, വംശമില്ലാത്തത്, വർണ്ണമില്ലാത്തത്, കണ്ണും ചെവിയും ഇല്ലാത്തത്, കൈയും കാലും ഇല്ലാത്തത്, ശാശ്വതവും സർവവ്യാപകവും അത്യന്തം സൂക്ഷ്മവും അക്ഷയവും, എല്ലാ ജീവികളുടെ ഉറവിടവുമാണ്. ധീരന്മാർ അതാണ് കാണുന്നത്.

यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः संभवन्ति । यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् संभवतीह विश्वम्

ഊർണ്ണനാഭി എന്ന പുഴു താൻ തന്നെ ജാലം ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെയും, നിലത്തിൽ നിന്ന് ഔഷധികൾ വളരുന്നതുപോലെയും, ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് മുടിയും നഖവും വളരുന്നതുപോലെയും, അക്ഷരത്തിൽ നിന്ന് ഈ ലോകം ഉദിക്കുന്നു.

तपसा चीयते ब्रह्म ततोऽन्नमभिजायते । अन्नात् प्राणो मनः सत्यं लोकाः कर्मसु चामृतम्

തപസ്സിലൂടെ ബ്രഹ്മം വളരുന്നു; അതിൽ നിന്ന് അന്നം ജനിക്കുന്നു. അന്നത്തിൽ നിന്ന് പ്രാണൻ, മനസ്, സത്യം, ലോകങ്ങൾ, കർമ്മങ്ങളിൽ അമൃതം എന്നിവ ഉത്ഭവിക്കുന്നു.

यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तापः । तस्मादेतद्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायाते

എല്ലാം അറിയുന്നവനും, എല്ലാ ജ്ഞാനവും തപസ്സായവനും, അവനിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മവും, നാമവും, രൂപവും, അന്നവും ഉത്ഭവിക്കുന്നു.

तदेतत् सत्यं मन्त्रेषु कर्माणि कवयो यान्यपश्यंस्तानि त्रेतायां बहुधा संततानि । तान्याचरथ नियतं सत्यकामा एष वः पन्थाः सुकृतस्य लोके

ഇതാണ് സത്യം: മന്ത്രങ്ങളിൽ, കവിചേർത്ത് കണ്ട കർമ്മങ്ങൾ, ത്രേതായുഗത്തിൽ പലവിധത്തിൽ വ്യാപിച്ചു. സത്യത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരേ, അവയെ നിയന്ത്രണത്തോടെ ആചരിക്കുക; ഇതാണ് നല്ല പ്രവൃത്തിയുടെ വഴി.

यदा लेलायते ह्यर्चिः समिद्धे हव्यवाहने । तदाऽऽज्यभागावन्तरेणाऽऽहुतीः प्रतिपादयेत्

നന്നായി തെളിഞ്ഞ അഗ്നിയിൽ ജ്വാലകൾ കുലുങ്ങുമ്പോൾ, അഹുതികൾ വിഴുങ്ങാതെ തന്നെ, അജ്യഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ സമർപ്പിക്കണം.

यस्याग्निहोत्रमदर्शमपौर्णमास- मचातुर्मास्यमनाग्रयणमतिथिवर्जितं च । अहुतमवैश्वदेवमविधिना हुत- मासप्तमांस्तस्य लोकान् हिनस्ति

ആർക്കും അഗ്നിഹോത്രം അമാവാസ്യയോ പൗർണമിയോ ഇല്ലാതെ, ചതുര്മാസ്യവും അഗ്രയണവും ഇല്ലാതെ, അതിഥികളെ അവഗണിച്ച്, വൈശ്വദേവം അർപ്പിക്കാതെ, വിധിപ്രകാരം സമർപ്പിക്കാതെ, അഹുതികൾ അർപ്പിക്കുന്നവനു ഏഴു ലോകങ്ങളും നശിക്കും.

काली कराली च मनोजवा च सुलोहिता या च सुधूम्रवर्णा । स्फुलिङ्गिनी विश्वरुची च देवी लेलायमाना इति सप्त जिह्वाः

കാളി, കരാളി, മനോജവാ, സുലോഹിതാ, സുധൂമ്രവർണ്ണാ, സ്ഫുലിംഗിനി, വിശ്വരുചി—ഈ ദേവി, കുലുങ്ങുന്ന ഏഴു ജിഹ്വകളാണ് അഗ്നിയുടെ.

एतेषु यश्चरते भ्राजमानेषु यथाकालं चाहुतयो ह्याददायन् । तं नयन्त्येताः सूर्यस्य रश्मयो यत्र देवानां पतिरेकोऽधिवासः

ഈ പ്രകാശമുള്ള അഗ്നിജ്വാലകളിൽ, സമയത്തിന് അനുസരിച്ച് അഹുതികൾ അർപ്പിക്കുന്നവനെ, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ വസിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് നയിക്കുന്നു.

एह्येहीति तमाहुतयः सुवर्चसः सूर्यस्य रश्मिभिर्यजमानं वहन्ति । प्रियां वाचमभिवदन्त्योऽर्चयन्त्य एष वः पुण्यः सुकृतो ब्रह्मलोकः

'വരൂ, വരൂ' എന്ന് പ്രകാശമുള്ള അഹുതികൾ വിളിക്കുന്നു; സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ യജമാനനെ കൊണ്ടുപോകുന്നു. മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ് സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട്, ഇതാണ് നന്മയാൽ ലഭിച്ച ബ്രഹ്മലോകം.

प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपा अष्टादशोक्तमवरं येषु कर्म । एतच्छ्रेयो येऽभिनन्दन्ति मूढा जरामृत्युं ते पुनरेवापि यन्ति

യജ്ഞരൂപത്തിലുള്ള ഈ അഷ്ടാദശവിധ കർമ്മങ്ങൾ ദുർബലമായ തൂണുകളാണ്. ഇതിൽ പരമശ്രേയസ്സ് എന്ന് സന്തോഷിക്കുന്ന മൂടന്മാർ, അവർ വീണ്ടും വയസ്സും മരണവും അനുഭവിക്കും.

अविद्यायामन्तरे वर्तमानाः स्वयं धीराः पण्डितं मन्यमानाः । जङ्घन्यमानाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः

അജ്ഞതയിൽ ജീവിച്ച്, തങ്ങൾ ധീരന്മാരാണെന്നും പണ്ഡിതന്മാരാണെന്നും കരുതുന്ന മൂടന്മാർ, അന്ധരെപ്പോലെ അന്ധന്മാർക്ക് പിന്നാലെ പോകുന്നതുപോലെ, വഴിതെറ്റി അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.

अविद्यायां बहुधा वर्तमाना वयं कृतार्था इत्यभिमन्यन्ति बालाः । यत् कर्मिणो न प्रवेदयन्ति रागात् तेनातुराः क्षीणलोकाश्च्यवन्ते

അജ്ഞതയിൽ പലവിധം ജീവിക്കുന്ന കുട്ടികൾ, തങ്ങൾ സഫലമായവരാണെന്ന് കരുതുന്നു. കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർ ആഗ്രഹം കൊണ്ടു മനസ്സിലാക്കാത്തതുകൊണ്ട്, അവർ ദുഃഖം അനുഭവിച്ച് ലോകങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നു.

इष्टापूर्तं मन्यमाना वरिष्ठं नान्यच्छ्रेयो वेदयन्ते प्रमूढाः । नाकस्य पृष्ठे ते सुकृतेऽनुभूत्वेमं लोकं हीनतरं वा विशन्ति

യാഗങ്ങളും ദാനങ്ങളും ഏറ്റവും ഉത്തമമെന്ന് കരുതുന്നവർ, മറ്റേതെങ്കിലും വലിയ നല്ലതിനെ അറിയുന്നില്ല; അജ്ഞാനികൾ ആണവർ. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലം അനുഭവിച്ചശേഷം, അവർ ഈ ലോകത്തോ അതിലും താഴ്ന്ന ലോകത്തോ തിരിച്ചെത്തുന്നു.

तपःश्रद्धे ये ह्युपवसन्त्यरण्ये शान्ता विद्वांसो भैक्ष्यचर्यां चरन्तः । सूर्यद्वारेण ते विरजाः प्रयान्ति यत्रामृतः स पुरुषो ह्यव्ययात्मा

വനാന്തരങ്ങളിൽ വാസം ചെയ്ത്, തപസ്സും വിശ്വാസവും പാലിച്ച്, മനസ്സിൽ സമാധാനവും ജ്ഞാനവും ഉള്ളവർ, ഭിക്ഷയാൽ ജീവിച്ച്, സൂര്യന്റെ വഴി വഴി പാപരഹിതരായി, അവിനാശിയായ അമൃതസ്വരൂപനായ ആത്മാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायान्नास्त्यकृतः कृतेन । तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम्

കർമ്മഫലമായി ലഭിക്കുന്ന ലോകങ്ങളെ പരിശോധിച്ചശേഷം, ബ്രാഹ്മണൻ നിരാശനാകുന്നു; കർമ്മം ചെയ്താൽ അജ്ഞാതമായത് ലഭിക്കില്ലെന്ന് അവൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു. അതറിയാൻ, ഇന്ധനം കൈവശം പിടിച്ച്, ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിൽ സ്ഥിരനായി, ശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഗുരുവിനെ സമീപിക്കണം.

तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक् प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय । येनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यं प्रोवाच तां तत्वतो ब्रह्मविद्याम्

ശാന്തമായ മനസ്സും, ശമവും ഉള്ളവൻ ശരിയായി സമീപിച്ചാൽ, ജ്ഞാനിയായ ഗുരു അവനോട് സത്യം അറിയാൻ കഴിയുന്ന ബ്രഹ്മവിദ്യ പൂർണ്ണമായി ഉപദേശിക്കുന്നു; അതിലൂടെ അവിനാശിയായ സത്യപുരുഷനെ അറിയാം.

तदेतत् सत्यं यथा सुदीप्तात् पावकाद्विस्फुलिङ्गाः सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः । तथाऽक्षराद्विविधाः सोम्य भावाः प्रजायन्ते तत्र चैवापि यन्ति

ഇതാണ് സത്യം: ഒരു വലിയ തീയിൽ നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് ചിങ്ങങ്ങൾ ഉയരുന്നതുപോലെ, അമരമായതിൽ നിന്ന് വിവിധ ജീവികൾ ഉദിക്കുന്നു, പിന്നെ അതിലേക്കേയ്ക്കു തന്നെ മടങ്ങുന്നു.

दिव्यो ह्यमूर्तः पुरुषः स बाह्याभ्यन्तरो ह्यजः । अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो ह्यक्षरात् परतः परः

ദൈവസ്വരൂപനും രൂപരഹിതനുമായ പുരുഷൻ അകത്തും പുറത്തും നിലകൊള്ളുന്നു; അവൻ ജനിച്ചിട്ടില്ല, ശ്വാസമോ മനസ്സോ ഇല്ല, പാവനനും അമരത്തിലും അതീതനും ഉന്നതനുമാണ്.

एतस्माज्जायते प्रणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च । खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी

അവനിൽ നിന്ന് പ്രാണനും മനസ്സും എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും, ആകാശം, വായു, പ്രകാശം, ജലം, ഭൂമി—ലോകത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായവ—ഉദിക്കുന്നു.

अग्नीर्मूर्धा चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ दिशः श्रोत्रे वाग् विवृताश्च वेदाः । वायुः प्रणो हृदयं विश्वमस्य पद्भ्यां पृथिवी ह्येष सर्वभूतान्तरात्मा

അഗ്നി അവന്റെ തല, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും കണ്ണുകൾ, ദിശകൾ ചെവികൾ, വാക്കും വെദങ്ങളും വായ്, വായു പ്രാണൻ, ഹൃദയം ഈ സർവ്വലോകം, കാലുകൾ ഭൂമി—അവൻ എല്ലാ ജീവികളുടെയും അന്തര്യാമിയാണ്.

तस्मादग्निः समिधो यस्य सूर्यः सोमात् पर्जन्य ओषधयः पृथिव्याम् । पुमान् रेतः सिञ्चति योषितायां बह्वीः प्रजाः पुरुषात् संप्रसूताः

അവനിൽ നിന്ന് അഗ്നി, സൂര്യൻ ഇന്ധനമായി, ചന്ദ്രനിൽ നിന്ന് മഴ, മഴയിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലെ ഔഷധികൾ. പുരുഷൻ സ്ത്രീയിൽ വിത്ത് വിതറിയാൽ, അനേകം ജീവികൾ അവനിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നു.

तस्मादृचः साम यजूंषि दीक्षा यज्ञाश्च सर्वे क्रतवो दक्षिणाश्च । संवत्सरश्च यजमानश्च लोकाः सोमो यत्र पवते यत्र सूर्यः

അവനിൽ നിന്ന് ഋക്, സാമ, യജുർവേദങ്ങൾ, ദീക്ഷ, എല്ലാ യാഗങ്ങൾ, കർമങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ, സംവത്സരം, യജമാനൻ, ലോകങ്ങൾ—ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഉള്ളിടത്താണ്—ഉദിക്കുന്നു.

तस्माच्च देवा बहुधा संप्रसूताः साध्या मनुष्याः पशवो वयांसि । प्राणापानौ व्रीहियवौ तपश्च श्रद्ध सत्यं ब्रह्मचर्यं विधिश्च

അവനിൽ നിന്ന് ദേവതകൾ പല രൂപത്തിലും, സാദ്ധ്യന്മാർ, മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, പ്രാണാപാനങ്ങൾ, അരിയും യവവും, തപസ്സും വിശ്വാസവും സത്യം ബ്രഹ്മചര്യവും നിയമവും—all ഉദിക്കുന്നു.

सप्त प्राणाः प्रभवन्ति तस्मात् सप्तार्चिषः समिधः सप्त होमाः । सप्त इमे लोका येषु चरन्ति प्राणा गुहाशया निहिताः सप्त सप्त

അവനിൽ നിന്ന് ഏഴു പ്രാണൻമാർ, ഏഴു ജ്വാലകൾ, ഏഴു ഹോമങ്ങൾ, ഏഴു ലോകങ്ങൾ—പ്രാണൻമാർ ഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഏഴു ഏഴായി—ഉദിക്കുന്നു.