ಮುಣ್ಡಕೋಪನಿಷದ್

ಪುರುಷ ಏವೇದಂ ವಿಶ್ವಂ ಕರ್ಮ ತಪೋ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಾಮೃತಮ್ । ಏತದ್ಯೋ ವೇದ ನಿಹಿತಂ ಗುಹಾಯಾಂ ಸೋಽವಿದ್ಯಾಗ್ರನ್ಥಿಂ ವಿಕಿರತೀಹ ಸೋಮ್ಯ

ಈ ವಿಶ್ವವೆಲ್ಲವೂ ಪುರುಷನೇ—ಕರ್ಮ, ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಅಮೃತ; ಯಾರು ಇದನ್ನು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವನೋ, ಅವನು ಅಜ್ಞಾನಗಂಟಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಹೇ ಸೌಮ್ಯ.

ಆವಿಃ ಸಂನಿಹಿತಂ ಗುಹಾಚರಂ ನಾಮ ಮಹತ್ಪದಮತ್ರೈತತ್ ಸಮರ್ಪಿತಮ್ । ಏಜತ್ಪ್ರಾಣನ್ನಿಮಿಷಚ್ಚ ಯದೇತಜ್ಜಾನಥ ಸದಸದ್ವರೇಣ್ಯಂ ಪರಂ ವಿಜ್ಞಾನಾದ್ಯದ್ವರಿಷ್ಠಂ ಪ್ರಜಾನಾಮ್

ಆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಸ್ಥಾನವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ, ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿಯೇ, ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ; ಅದು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಉಸಿರಾಡುತ್ತದೆ, ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ—ಇದು ಸತ್ತು-ಬದುಕಿರುವ ಎರಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ; ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಪರಮ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಯದರ್ಚಿಮದ್ಯದಣುಭ್ಯೋಽಣು ಚ ಯಸ್ಮಿಁಲ್ಲೋಕಾ ನಿಹಿತಾ ಲೋಕಿನಶ್ಚ । ತದೇತದಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸ ಪ್ರಾಣಸ್ತದು ವಾಙ್ಮನಃ ತದೇತತ್ಸತ್ಯಂ ತದಮೃತಂ ತದ್ವೇದ್ಧವ್ಯಂ ಸೋಮ್ಯ ವಿದ್ಧಿ

ಯಾವುದು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವೂ, ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ, ಅದೇ ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮ; ಅದೇ ಪ್ರಾಣ, ಮಾತು, ಮನಸ್ಸು; ಅದೇ ಸತ್ಯ, ಅಮೃತ; ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಹೇ ಸೌಮ್ಯ, ನೀನು ತಿಳಿ.

ಧನುರ್ಗೃಹೀತ್ವೌಪನಿಷದಂ ಮಹಾಸ್ತ್ರಂ ಶರಂ ಹ್ಯುಪಾಸಾ ನಿಶಿತಂ ಸನ್ಧಯೀತ । ಆಯಮ್ಯ ತದ್ಭಾವಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಲಕ್ಷ್ಯಂ ತದೇವಾಕ್ಷರಂ ಸೋಮ್ಯ ವಿದ್ಧಿ

ಉಪನಿಷತ್ತನ್ನು ಮಹಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಧನುಸ್ಸಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಧ್ಯಾನದ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬಾಣವನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಿ ಎಳೆಯಬೇಕು; ಗುರಿಯೆಂದರೆ ಅದೇ ಅವಿನಾಶಿ, ಹೇ ಸೌಮ್ಯ, ನೀನು ಅದನ್ನು ಅರಿತುಕೋ.

ಪ್ರಣವೋ ಧನುಃ ಶಾರೋ ಹ್ಯಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ ತಲ್ಲಕ್ಷ್ಯಮುಚ್ಯತೇ । ಅಪ್ರಮತ್ತೇನ ವೇದ್ಧವ್ಯಂ ಶರವತ್ ತನ್ಮಯೋ ಭವೇತ್

ಓಂ ಎಂಬುದು ಧನುಸ್ಸು, ಆತ್ಮವೇ ಬಾಣ, ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಗುರಿ; ಅದನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಭೇದಿಸಬೇಕು; ಬಾಣವು ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗುವಂತೆ ನೀನು ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಬೇಕು.

ಯಸ್ಮಿನ್ ದ್ಯೌಃ ಪೃಥಿವೀ ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಮೋತಂ ಮನಃ ಸಹ ಪ್ರಾಣೈಶ್ಚ ಸರ್ವೈಃ । ತಮೇವೈಕಂ ಜಾನಥ ಆತ್ಮಾನಮನ್ಯಾ ವಾಚೋ ವಿಮುಞ್ಚಥಾಮೃತಸ್ಯೈಷ ಸೇತುಃ

ಯಾವ ಆತ್ಮನಲ್ಲಿಯೇ ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ, ದ್ಯುಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಗಳು ಕೂಡಿವೆ, ಆ ಒಬ್ಬನೇ ಆತ್ಮನನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ. ಬೇರೆ ಎಲ್ಲ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿರಿ—ಅದು ಅಮೃತತ್ವಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಸೇತುವೆ.

ಅರಾ ಇವ ರಥನಾಭೌ ಸಂಹತಾ ಯತ್ರ ನಾಡ್ಯಃ । ಸ ಏಷೋಽನ್ತಶ್ಚರತೇ ಬಹುಧಾ ಜಾಯಮಾನಃ । ಓಮಿತ್ಯೇವಂ ಧ್ಯಾಯಥ ಆತ್ಮಾನಂ ಸ್ವಸ್ತಿ ವಃ ಪಾರಾಯ ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್

ರಥದ ಚಕ್ರದ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಅರಗಳು ಹೇಗೆ ಸೇರಿವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ನಾಡಿಗಳು ಆ ಒಬ್ಬನಲ್ಲೇ ಒಂದಾಗಿವೆ. ಅವನು ಒಳಗೆ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತೋರುತ್ತಾನೆ. ಆ ಆತ್ಮನನ್ನು ಓಂ ಎಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಿ—ನಿಮಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ, ನೀವು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗಲಿ.

ಯಃ ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಸರ್ವವಿದ್ ಯಸ್ಯೈಷ ಮಹಿಮಾ ಭುವಿ । ದಿವ್ಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೇ ಹ್ಯೇಷ ವ್ಯೋಮ್ನ್ಯಾತ್ಮಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ॥ ಮನೋಮಯಃ ಪ್ರಾಣಶರೀರನೇತಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋಽನ್ನೇ ಹೃದಯಂ ಸನ್ನಿಧಾಯ । ತದ್ ವಿಜ್ಞಾನೇನ ಪರಿಪಶ್ಯನ್ತಿ ಧೀರಾ ಆನನ್ದರೂಪಮಮೃತಂ ಯದ್ ವಿಭಾತಿ

ಭಿದ್ಯತೇ ಹೃದಯಗ್ರನ್ಥಿಶ್ಛಿದ್ಯನ್ತೇ ಸರ್ವಸಂಶಯಾಃ । ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ಚಾಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ ತಸ್ಮಿನ್ ದೃಷ್ಟೇ ಪರಾವರೇ

ಯಾವಾಗ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆಗ ಹೃದಯದ ಗಠ್ಠು ಬಿಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲ ಸಂಶಯಗಳು ಕಡಿದುಹೋಗುತ್ತವೆ, ಅವನ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.

ಹಿರಣ್ಮಯೇ ಪರೇ ಕೋಶೇ ವಿರಜಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನಿಷ್ಕಲಮ್ । ತಚ್ಛುಭ್ರಂ ಜ್ಯೋತಿಷಂ ಜ್ಯೋತಿಸ್ತದ್ ಯದಾತ್ಮವಿದೋ ವಿದುಃ

ಅತ್ಯಂತ ಹೊಳಪಿನ ಹೊಡೆಯೊಳಗೆ, ಮಲಿನರಹಿತ, ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮನಿರುವನು. ಆ ಶುದ್ಧ ಪ್ರಕಾಶಸ್ವರೂಪನನ್ನು ಆತ್ಮಜ್ಞರು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.

ನ ತತ್ರ ಸೂರ್ಯೋ ಭಾತಿ ನ ಚನ್ದ್ರತಾರಕಂ ನೇಮಾ ವಿದ್ಯುತೋ ಭಾನ್ತಿ ಕುತೋಽಯಮಗ್ನಿಃ । ತಮೇವ ಭಾನ್ತಮನುಭಾತಿ ಸರ್ವಂ ತಸ್ಯ ಭಾಸಾ ಸರ್ವಮಿದಂ ವಿಭಾತಿ

ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಹೊಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಚಂದ್ರನೂ ನಕ್ಷತ್ರಗಳೂ ಅಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಮಿಂಚು ಕೂಡ ಅಲ್ಲ ಹೊಳೆಯದು, ಅಗ್ನಿಯಂತೂ ಇನ್ನೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಅವನ ಬೆಳಕಿನಿಂದೆಲ್ಲವೂ ತೋರುತ್ತದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮೈವೇದಮಮೃತಂ ಪುರಸ್ತಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಪಶ್ಚಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮ ದಕ್ಷಿಣತಶ್ಚೋತ್ತರೇಣ । ಅಧಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ಚ ಪ್ರಸೃತಂ ಬ್ರಹ್ಮೈವೇದಂ ವಿಶ್ವಮಿದಂ ವರಿಷ್ಠಮ್

ಈ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಅಮೃತಸ್ವರೂಪನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲೂ, ಹಿಂದೆಯೂ, ಬಲದಲ್ಲೂ, ಎಡದಲ್ಲೂ ಇದೆ. ಕೆಳಗೂ ಮೇಲಗೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿರುವುದು ಬ್ರಹ್ಮನೇ. ಈ ಸರ್ವವಿಶ್ವವೇ ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮ.

ದ್ವಾ ಸುಪರ್ಣಾ ಸಯುಜಾ ಸಖಾಯಾ ಸಮಾನಂ ವೃಕ್ಷಂ ಪರಿಷಸ್ವಜಾತೇ । ತಯೋರನ್ಯಃ ಪಿಪ್ಪಲಂ ಸ್ವಾದ್ವತ್ತ್ಯನಶ್ನನ್ನನ್ಯೋ ಅಭಿಚಾಕಶೀತಿ

ಎರಡು ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಹತ್ತಿರದ ಸ್ನೇಹಿತರು, ಒಂದೇ ಮರದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿವೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಸಿಹಿ ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ತಿನ್ನದೆ ನೋಡುತ್ತಾನೆ.

ಸಮಾನೇ ವೃಕ್ಷೇ ಪುರುಷೋ ನಿಮಗ್ನೋಽ ನೀಶಯಾ ಶೋಚತಿ ಮುಹ್ಯಮಾನಃ । ಜುಷ್ಟಂ ಯದಾ ಪಶ್ಯತ್ಯನ್ಯಮೀಶಮಸ್ಯ ಮಹಿಮಾನಮಿತಿ ವೀತಶೋಕಃ

ಅದೇ ಮರದ ಮೇಲೆ, ಆತ್ಮನು ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ದುಃಖಿಸಿ ಗೊಂದಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವನು ಇನ್ನೊಬ್ಬನಾದ ಈಶ್ವರನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ದುಃಖದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಯದಾ ಪಶ್ಯಃ ಪಶ್ಯತೇ ರುಕ್ಮವರ್ಣಂ ಕರ್ತಾರಮೀಶಂ ಪುರುಷಂ ಬ್ರಹ್ಮಯೋನಿಮ್ । ತದಾ ವಿದ್ವಾನ್ ಪುಣ್ಯಪಾಪೇ ವಿಧೂಯ ನಿರಞ್ಜನಃ ಪರಮಂ ಸಾಮ್ಯಮುಪೈತಿ

ಯಾವಾಗ ದರ್ಶಕನು ಹೊಳೆಯುವ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ, ಈಶ್ವರನಾದ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೂಲವಾದ ಪುರುಷನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಜ್ಞಾನಿಯು ಪುಣ್ಯಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು, ನಿರ್ದೋಷಿಯಾಗಿ ಪರಮ ಸಮತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರಣೋ ಹ್ಯೇಷ ಯಃ ಸರ್ವಭೂತೈರ್ವಿಭಾತಿ ವಿಜಾನನ್ ವಿದ್ವಾನ್ ಭವತೇ ನಾತಿವಾದೀ । ಆತ್ಮಕ್ರೀಡ ಆತ್ಮರತಿಃ ಕ್ರಿಯಾವಾ- ನೇಷ ಬ್ರಹ್ಮವಿದಾಂ ವರಿಷ್ಠಃ

ಅವನೇ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ. ಇದನ್ನು ಅರಿತ ಜ್ಞಾನಿ ಹೆಚ್ಚು ವಾದವಿವಾದ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆ ಮಾಡುವವನು, ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವನು, ಕ್ರಿಯಾಶೀಲನಾದವನು—ಅವನೇ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

ಸತ್ಯೇನ ಲಭ್ಯಸ್ತಪಸಾ ಹ್ಯೇಷ ಆತ್ಮಾ ಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾನೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ನಿತ್ಯಮ್ । ಅನ್ತಃಶರೀರೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯೋ ಹಿ ಶುಭ್ರೋ ಯಂ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಯತಯಃ ಕ್ಷೀಣದೋಷಾಃ

ಈ ಆತ್ಮನು ಸತ್ಯದಿಂದ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ, ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಸದಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ದೇಹದೊಳಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಯ, ಶುದ್ಧ ಆತ್ಮನನ್ನು ದೋಷಗಳು ಕ್ಷೀಣವಾದ ಯತಿಗಳು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.

ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೇ ನಾನೃತಂ ಸತ್ಯೇನ ಪನ್ಥಾ ವಿತತೋ ದೇವಯಾನಃ । ಯೇನಾಽಽಕ್ರಮನ್ತ್ಯೃಷಯೋ ಹ್ಯಾಪ್ತಕಾಮಾ ಯತ್ರ ತತ್ ಸತ್ಯಸ್ಯ ಪರಮಂ ನಿಧಾನಮ್

ಸತ್ಯವೇ ಜಯಿಸುತ್ತದೆ, ಅಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಸತ್ಯದಿಂದ ದೇವಯಾನ ಮಾರ್ಗವು ಹರಡಿದೆ. ಅದನ್ನು ಋಷಿಗಳು, ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳು ತೀರಿದವರು, ತಲುಪುತ್ತಾರೆ—ಅಲ್ಲಿ ಸತ್ಯದ ಪರಮ ನಿಧಿಯಿದೆ.

ಬೃಹಚ್ಚ ತದ್ ದಿವ್ಯಮಚಿನ್ತ್ಯರೂಪಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಚ್ಚ ತತ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮತರಂ ವಿಭಾತಿ । ದೂರಾತ್ ಸುದೂರೇ ತದಿಹಾನ್ತಿಕೇ ಚ ಪಶ್ಯನ್ತ್ವಿಹೈವ ನಿಹಿತಂ ಗುಹಾಯಾಮ್

ಅದು ವಿಶಾಲ, ದಿವ್ಯ, ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ರೂಪವುಳ್ಳದು. ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ದೂರಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೂರ, ಇಲ್ಲಿಯೇ ಹತ್ತಿರವೂ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೃದಯಗಹ್ವರದಲ್ಲಿ ಅದು ಅಡಗಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ನ ಚಕ್ಷುಷಾ ಗೃಹ್ಯತೇ ನಾಪಿ ವಾಚಾ ನಾನ್ಯೈರ್ದೇವೈಸ್ತಪಸಾ ಕರ್ಮಣ ವಾ । ಜ್ಞಾನಪ್ರಸಾದೇನ ವಿಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವ- ಸ್ತತಸ್ತು ತಂ ಪಶ್ಯತೇ ನಿಷ್ಕಲಂ ಧ್ಯಾಯಮಾನಃ

ಅದು ಕಣ್ಣಿಂದ ಹಿಡಿಯಲಾಗದು, ಮಾತಿನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಬೇರೆ ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾದಾಗ, ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಆ ಅವಿಭಾಜ್ಯನನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಏಷೋಽಣುರಾತ್ಮಾ ಚೇತಸಾ ವೇದಿತವ್ಯೋ ಯಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಾಣಃ ಪಞ್ಚಧಾ ಸಂವಿವೇಶ । ಪ್ರಾಣೈಶ್ಚಿತ್ತಂ ಸರ್ವಮೋತಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ವಿಶುದ್ಧೇ ವಿಭವತ್ಯೇಷ ಆತ್ಮಾ

ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆತ್ಮನನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅರಿಯಬೇಕು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣವು ಐದು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಒಡಮೂಡಿವೆ. ಇದು ಶುದ್ಧವಾದಾಗ ಆತ್ಮನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಯಂ ಯಂ ಲೋಕಂ ಮನಸಾ ಸಂವಿಭಾತಿ ವಿಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಃ ಕಾಮಯತೇ ಯಾಂಶ್ಚ ಕಾಮಾನ್ । ತಂ ತಂ ಲೋಕಂ ಜಯತೇ ತಾಂಶ್ಚ ಕಾಮಾಂ- ಸ್ತಸ್ಮಾದಾತ್ಮಜ್ಞಂ ಹ್ಯರ್ಚಯೇತ್ ಭೂತಿಕಾಮಃ

ಯಾವ ಲೋಕವನ್ನು ಶುದ್ಧಮನಸ್ಸಿನವನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೋ, ಯಾವ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಆ ಲೋಕವನ್ನೂ ಆ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಆತ್ಮಜ್ಞನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.

ಸ ವೇದೈತತ್ ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಧಾಮ ಯತ್ರ ವಿಶ್ವಂ ನಿಹಿತಂ ಭಾತಿ ಶುಭ್ರಮ್ । ಉಪಾಸತೇ ಪುರುಷಂ ಯೇ ಹ್ಯಕಾಮಾಸ್ತೇ ಶುಕ್ರಮೇತದತಿವರ್ತನ್ತಿ ಧೀರಾಃ

ಯಾರು ಆ ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮನ ಧಾಮವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವನು, ಅಲ್ಲಿ ಸರ್ವವಿಶ್ವವು ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ, ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಚ್ಛೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪುರುಷನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಧೀರರು ಈ ಶುದ್ಧ ಲೋಕವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ.

ಕಾಮಾನ್ ಯಃ ಕಾಮಯತೇ ಮನ್ಯಮಾನಃ ಸ ಕಾಮಭಿರ್ಜಾಯತೇ ತತ್ರ ತತ್ರ । ಪರ್ಯಾಪ್ತಕಾಮಸ್ಯ ಕೃತಾತ್ಮನಸ್ತು ಇಹೈವ ಸರ್ವೇ ಪ್ರವಿಲೀಯನ್ತಿ ಕಾಮಾಃ

ಯಾರು ತಾನೇ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬಯಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಆ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯಾರು ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ತಣಿಸಿಕೊಂಡು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೋ, ಅವನಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲಾ ಆಸೆಗಳು ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತವೆ.

ನಾಯಮಾತ್ಮಾ ಪ್ರವಚನೇನ ಲಭ್ಯೋ ನ ಮೇಧಯಾ ನ ಬಹುನಾ ಶ್ರುತೇನ । ಯಮೇವೈಷ ವೃಣುತೇ ತೇನ ಲಭ್ಯ- ಸ್ತಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮಾ ವಿವೃಣುತೇ ತನೂಂ ಸ್ವಾಮ್

ಈ ಆತ್ಮನು ಉಪದೇಶದಿಂದಲೂ, ಬುದ್ಧಿಯಿಂದಲೂ, ಬಹಳ ಓದಿನಿಂದಲೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮನು ಯಾರನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಅವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಆತ್ಮನು ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ನಾಯಮಾತ್ಮಾ ಬಲಹೀನೇನ ಲಭ್ಯೋ ನ ಚ ಪ್ರಮಾದಾತ್ ತಪಸೋ ವಾಪ್ಯಲಿಙ್ಗಾತ್ । ಏತೈರುಪಾಯೈರ್ಯತತೇ ಯಸ್ತು ವಿದ್ವಾಂ- ಸ್ತಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮಾ ವಿಶತೇ ಬ್ರಹ್ಮಧಾಮ

ಈ ಆತ್ಮನು ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ತಪ್ಪಾದ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಈ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಆತ್ಮನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನೆಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸಂಪ್ರಾಪ್ಯೈನಮೃಷಯೋ ಜ್ಞಾನತೃಪ್ತಾಃ ಕೃತಾತ್ಮಾನೋ ವೀತರಾಗಾಃ ಪ್ರಶಾನ್ತಾಃ ತೇ ಸರ್ವಗಂ ಸರ್ವತಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಧೀರಾ ಯುಕ್ತಾತ್ಮಾನಃ ಸರ್ವಮೇವಾವಿಶನ್ತಿ

ಈ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದ ಋಷಿಗಳು ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತರಾದವರು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವರು, ಆಸೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದವರು, ಶಾಂತರಾದವರು. ಆ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಕಂಡು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಂದಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಎಲ್ಲದಲ್ಲಿಯೂ ಲೀನರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ವೇದಾನ್ತವಿಜ್ಞಾನಸುನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಾಃ ಸಂನ್ಯಾಸಯೋಗಾದ್ ಯತಯಃ ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಾಃ । ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಷು ಪರಾನ್ತಕಾಲೇ ಪರಾಮೃತಾಃ ಪರಿಮುಚ್ಯನ್ತಿ ಸರ್ವೇ

ವೇದಾಂತ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾದ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ, ತ್ಯಾಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ, ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ಯತಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಅಮೃತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಗತಾಃ ಕಲಾಃ ಪಞ್ಚದಶ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ದೇವಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಪ್ರತಿದೇವತಾಸು । ಕರ್ಮಾಣಿ ವಿಜ್ಞಾನಮಯಶ್ಚ ಆತ್ಮಾ ಪರೇಽವ್ಯಯೇ ಸರ್ವೇ ಏಕೀಭವನ್ತಿ

ಹದಿನೈದು ಅಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದಾಗ, ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಆತ್ಮನು ಪರಮ ಅವಿನಾಶಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ.