ಮುಣ್ಡಕೋಪನಿಷದ್

ತಸ್ಮೈ ಸ ವಿದ್ವಾನುಪಸನ್ನಾಯ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಶಾನ್ತಚಿತ್ತಾಯ ಶಮಾನ್ವಿತಾಯ । ಯೇನಾಕ್ಷರಂ ಪುರುಷಂ ವೇದ ಸತ್ಯಂ ಪ್ರೋವಾಚ ತಾಂ ತತ್ವತೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಮ್

ಯಾರು ಗುರುವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಸಮೀಪಿಸಿ, ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿಯೂ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡವರಾಗಿರುವರೋ, ಅವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನಿ ಗುರುನು, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತದೇತತ್ ಸತ್ಯಂ ಯಥಾ ಸುದೀಪ್ತಾತ್ ಪಾವಕಾದ್ವಿಸ್ಫುಲಿಙ್ಗಾಃ ಸಹಸ್ರಶಃ ಪ್ರಭವನ್ತೇ ಸರೂಪಾಃ । ತಥಾಽಕ್ಷರಾದ್ವಿವಿಧಾಃ ಸೋಮ್ಯ ಭಾವಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತತ್ರ ಚೈವಾಪಿ ಯನ್ತಿ

ಇದು ಸತ್ಯ: ಹೇ ಸೌಮ್ಯ, ಹೇಗೋ ಹೊತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಸ್ಪಟಿಕಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವಿನಾಶಿಯಿಂದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ.

ದಿವ್ಯೋ ಹ್ಯಮೂರ್ತಃ ಪುರುಷಃ ಸ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರೋ ಹ್ಯಜಃ । ಅಪ್ರಾಣೋ ಹ್ಯಮನಾಃ ಶುಭ್ರೋ ಹ್ಯಕ್ಷರಾತ್ ಪರತಃ ಪರಃ

ಆ ದಿವ್ಯ, ರೂಪರಹಿತ ಪುರುಷನು ಒಳಗಾಗಿಯೂ ಹೊರಗಾಗಿಯೂ ಇದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಜನನರಹಿತನು, ಉಸಿರಿಲ್ಲದವನು, ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದವನು, ಶುದ್ಧನು, ಅವಿನಾಶಿಗಿಂತಲೂ ಉನ್ನತನೂ ಪರಮಾತ್ಮನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ಏತಸ್ಮಾಜ್ಜಾಯತೇ ಪ್ರಣೋ ಮನಃ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ । ಖಂ ವಾಯುರ್ಜ್ಯೋತಿರಾಪಃ ಪೃಥಿವೀ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಧಾರಿಣೀ

ಅವನಿಂದ ಪ್ರಾಣ, ಮನಸ್ಸು, ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಆಕಾಶ, ಗಾಳಿ, ಬೆಳಕು, ನೀರು, ಭೂಮಿ—ಈ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು—ಎಲ್ಲವೂ ಉಂಟಾಗಿವೆ.

ಅಗ್ನೀರ್ಮೂರ್ಧಾ ಚಕ್ಷುಷೀ ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯೌ ದಿಶಃ ಶ್ರೋತ್ರೇ ವಾಗ್ ವಿವೃತಾಶ್ಚ ವೇದಾಃ । ವಾಯುಃ ಪ್ರಣೋ ಹೃದಯಂ ವಿಶ್ವಮಸ್ಯ ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವೀ ಹ್ಯೇಷ ಸರ್ವಭೂತಾನ್ತರಾತ್ಮಾ

ಅವನ ತಲೆ ಅಗ್ನಿ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಅವನ ಕಿವಿಗಳು, ಮಾತು ಮತ್ತು ವೇದಗಳು ಅವನ ಬಾಯಿ, ಗಾಳಿ ಅವನ ಪ್ರಾಣ, ವಿಶ್ವ ಅವನ ಹೃದಯ, ಪಾದಗಳು ಭೂಮಿ—ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮ.

ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿಃ ಸಮಿಧೋ ಯಸ್ಯ ಸೂರ್ಯಃ ಸೋಮಾತ್ ಪರ್ಜನ್ಯ ಓಷಧಯಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮ್ । ಪುಮಾನ್ ರೇತಃ ಸಿಞ್ಚತಿ ಯೋಷಿತಾಯಾಂ ಬಹ್ವೀಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪುರುಷಾತ್ ಸಂಪ್ರಸೂತಾಃ

ಅವನಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಅದರ ಇಂಧನ ಸೂರ್ಯ; ಚಂದ್ರನಿಂದ ಮಳೆ, ಮಳೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳು; ಪುರುಷನು ಹೆಂಗಸಿಗೆ ಬೀಜವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ, ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಆ ಪುರುಷನಿಂದ ಜನಿಸುತ್ತವೆ.

ತಸ್ಮಾದೃಚಃ ಸಾಮ ಯಜೂಂಷಿ ದೀಕ್ಷಾ ಯಜ್ಞಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಕ್ರತವೋ ದಕ್ಷಿಣಾಶ್ಚ । ಸಂವತ್ಸರಶ್ಚ ಯಜಮಾನಶ್ಚ ಲೋಕಾಃ ಸೋಮೋ ಯತ್ರ ಪವತೇ ಯತ್ರ ಸೂರ್ಯಃ

ಅವನಿಂದ ಋಗ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ದೀಕ್ಷೆ, ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳು, ಕರ್ಮಗಳು, ದಾನಗಳು, ವರ್ಷ, ಯಜಮಾನ, ಲೋಕಗಳು, ಚಂದ್ರನು ಶುದ್ಧವಾಗುವ ಸ್ಥಳ, ಸೂರ್ಯನು ಹೊಳೆಯುವ ಸ್ಥಳ—ಎಲ್ಲವೂ ಅವನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿವೆ.

ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ದೇವಾ ಬಹುಧಾ ಸಂಪ್ರಸೂತಾಃ ಸಾಧ್ಯಾ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪಶವೋ ವಯಾಂಸಿ । ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ವ್ರೀಹಿಯವೌ ತಪಶ್ಚ ಶ್ರದ್ಧ ಸತ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ವಿಧಿಶ್ಚ

ಅವನಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿವೆ, ಸಾಧ್ಯರು, ಮಾನವರು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪ್ರಾಣಾಪಾನಗಳು, ಅಕ್ಕಿ-ಜೋಳ, ತಪಸ್ಸು, ಭಕ್ತಿ, ಸತ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಧರ್ಮ—ಎಲ್ಲವೂ ಅವನಿಂದಲೇ.

ಸಪ್ತ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ ಸಪ್ತಾರ್ಚಿಷಃ ಸಮಿಧಃ ಸಪ್ತ ಹೋಮಾಃ । ಸಪ್ತ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಯೇಷು ಚರನ್ತಿ ಪ್ರಾಣಾ ಗುಹಾಶಯಾ ನಿಹಿತಾಃ ಸಪ್ತ ಸಪ್ತ

ಅವನಿಂದ ಏಳು ಪ್ರಾಣಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಏಳು ಜ್ವಾಲೆಗಳು, ಏಳು ಹೋಮಗಳು, ಏಳು ಲೋಕಗಳು—ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಗಳು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ, ಏಳು ಏಳಾಗಿ.

ಅತಃ ಸಮುದ್ರಾ ಗಿರಯಶ್ಚ ಸರ್ವೇಽಸ್ಮಾತ್ ಸ್ಯನ್ದನ್ತೇ ಸಿನ್ಧವಃ ಸರ್ವರೂಪಾಃ । ಅತಶ್ಚ ಸರ್ವಾ ಓಷಧಯೋ ರಸಶ್ಚ ಯೇನೈಷ ಭೂತೈಸ್ತಿಷ್ಠತೇ ಹ್ಯನ್ತರಾತ್ಮಾ

ಅವನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಸಮುದ್ರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ; ಅವನಿಂದ ಎಲ್ಲ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ; ಅವನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ರಸಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರಾತ್ಮನಾಗಿ ಇರುವನು.

ಪುರುಷ ಏವೇದಂ ವಿಶ್ವಂ ಕರ್ಮ ತಪೋ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಾಮೃತಮ್ । ಏತದ್ಯೋ ವೇದ ನಿಹಿತಂ ಗುಹಾಯಾಂ ಸೋಽವಿದ್ಯಾಗ್ರನ್ಥಿಂ ವಿಕಿರತೀಹ ಸೋಮ್ಯ

ಈ ವಿಶ್ವವೆಲ್ಲವೂ ಪುರುಷನೇ—ಕರ್ಮ, ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಅಮೃತ; ಯಾರು ಇದನ್ನು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವನೋ, ಅವನು ಅಜ್ಞಾನಗಂಟಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಹೇ ಸೌಮ್ಯ.

ಆವಿಃ ಸಂನಿಹಿತಂ ಗುಹಾಚರಂ ನಾಮ ಮಹತ್ಪದಮತ್ರೈತತ್ ಸಮರ್ಪಿತಮ್ । ಏಜತ್ಪ್ರಾಣನ್ನಿಮಿಷಚ್ಚ ಯದೇತಜ್ಜಾನಥ ಸದಸದ್ವರೇಣ್ಯಂ ಪರಂ ವಿಜ್ಞಾನಾದ್ಯದ್ವರಿಷ್ಠಂ ಪ್ರಜಾನಾಮ್

ಆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಸ್ಥಾನವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ, ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿಯೇ, ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ; ಅದು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಉಸಿರಾಡುತ್ತದೆ, ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ—ಇದು ಸತ್ತು-ಬದುಕಿರುವ ಎರಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ; ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಪರಮ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಯದರ್ಚಿಮದ್ಯದಣುಭ್ಯೋಽಣು ಚ ಯಸ್ಮಿಁಲ್ಲೋಕಾ ನಿಹಿತಾ ಲೋಕಿನಶ್ಚ । ತದೇತದಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸ ಪ್ರಾಣಸ್ತದು ವಾಙ್ಮನಃ ತದೇತತ್ಸತ್ಯಂ ತದಮೃತಂ ತದ್ವೇದ್ಧವ್ಯಂ ಸೋಮ್ಯ ವಿದ್ಧಿ

ಯಾವುದು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವೂ, ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ, ಅದೇ ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮ; ಅದೇ ಪ್ರಾಣ, ಮಾತು, ಮನಸ್ಸು; ಅದೇ ಸತ್ಯ, ಅಮೃತ; ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಹೇ ಸೌಮ್ಯ, ನೀನು ತಿಳಿ.

ಧನುರ್ಗೃಹೀತ್ವೌಪನಿಷದಂ ಮಹಾಸ್ತ್ರಂ ಶರಂ ಹ್ಯುಪಾಸಾ ನಿಶಿತಂ ಸನ್ಧಯೀತ । ಆಯಮ್ಯ ತದ್ಭಾವಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಲಕ್ಷ್ಯಂ ತದೇವಾಕ್ಷರಂ ಸೋಮ್ಯ ವಿದ್ಧಿ

ಉಪನಿಷತ್ತನ್ನು ಮಹಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಧನುಸ್ಸಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಧ್ಯಾನದ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬಾಣವನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಿ ಎಳೆಯಬೇಕು; ಗುರಿಯೆಂದರೆ ಅದೇ ಅವಿನಾಶಿ, ಹೇ ಸೌಮ್ಯ, ನೀನು ಅದನ್ನು ಅರಿತುಕೋ.

ಪ್ರಣವೋ ಧನುಃ ಶಾರೋ ಹ್ಯಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ ತಲ್ಲಕ್ಷ್ಯಮುಚ್ಯತೇ । ಅಪ್ರಮತ್ತೇನ ವೇದ್ಧವ್ಯಂ ಶರವತ್ ತನ್ಮಯೋ ಭವೇತ್

ಓಂ ಎಂಬುದು ಧನುಸ್ಸು, ಆತ್ಮವೇ ಬಾಣ, ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಗುರಿ; ಅದನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಭೇದಿಸಬೇಕು; ಬಾಣವು ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗುವಂತೆ ನೀನು ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಬೇಕು.

ಯಸ್ಮಿನ್ ದ್ಯೌಃ ಪೃಥಿವೀ ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಮೋತಂ ಮನಃ ಸಹ ಪ್ರಾಣೈಶ್ಚ ಸರ್ವೈಃ । ತಮೇವೈಕಂ ಜಾನಥ ಆತ್ಮಾನಮನ್ಯಾ ವಾಚೋ ವಿಮುಞ್ಚಥಾಮೃತಸ್ಯೈಷ ಸೇತುಃ

ಯಾವ ಆತ್ಮನಲ್ಲಿಯೇ ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ, ದ್ಯುಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಗಳು ಕೂಡಿವೆ, ಆ ಒಬ್ಬನೇ ಆತ್ಮನನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ. ಬೇರೆ ಎಲ್ಲ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿರಿ—ಅದು ಅಮೃತತ್ವಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಸೇತುವೆ.

ಅರಾ ಇವ ರಥನಾಭೌ ಸಂಹತಾ ಯತ್ರ ನಾಡ್ಯಃ । ಸ ಏಷೋಽನ್ತಶ್ಚರತೇ ಬಹುಧಾ ಜಾಯಮಾನಃ । ಓಮಿತ್ಯೇವಂ ಧ್ಯಾಯಥ ಆತ್ಮಾನಂ ಸ್ವಸ್ತಿ ವಃ ಪಾರಾಯ ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್

ರಥದ ಚಕ್ರದ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಅರಗಳು ಹೇಗೆ ಸೇರಿವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ನಾಡಿಗಳು ಆ ಒಬ್ಬನಲ್ಲೇ ಒಂದಾಗಿವೆ. ಅವನು ಒಳಗೆ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತೋರುತ್ತಾನೆ. ಆ ಆತ್ಮನನ್ನು ಓಂ ಎಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಿ—ನಿಮಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ, ನೀವು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗಲಿ.

ಯಃ ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಸರ್ವವಿದ್ ಯಸ್ಯೈಷ ಮಹಿಮಾ ಭುವಿ । ದಿವ್ಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೇ ಹ್ಯೇಷ ವ್ಯೋಮ್ನ್ಯಾತ್ಮಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ॥ ಮನೋಮಯಃ ಪ್ರಾಣಶರೀರನೇತಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋಽನ್ನೇ ಹೃದಯಂ ಸನ್ನಿಧಾಯ । ತದ್ ವಿಜ್ಞಾನೇನ ಪರಿಪಶ್ಯನ್ತಿ ಧೀರಾ ಆನನ್ದರೂಪಮಮೃತಂ ಯದ್ ವಿಭಾತಿ

ಭಿದ್ಯತೇ ಹೃದಯಗ್ರನ್ಥಿಶ್ಛಿದ್ಯನ್ತೇ ಸರ್ವಸಂಶಯಾಃ । ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ಚಾಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ ತಸ್ಮಿನ್ ದೃಷ್ಟೇ ಪರಾವರೇ

ಯಾವಾಗ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆಗ ಹೃದಯದ ಗಠ್ಠು ಬಿಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲ ಸಂಶಯಗಳು ಕಡಿದುಹೋಗುತ್ತವೆ, ಅವನ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.

ಹಿರಣ್ಮಯೇ ಪರೇ ಕೋಶೇ ವಿರಜಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನಿಷ್ಕಲಮ್ । ತಚ್ಛುಭ್ರಂ ಜ್ಯೋತಿಷಂ ಜ್ಯೋತಿಸ್ತದ್ ಯದಾತ್ಮವಿದೋ ವಿದುಃ

ಅತ್ಯಂತ ಹೊಳಪಿನ ಹೊಡೆಯೊಳಗೆ, ಮಲಿನರಹಿತ, ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮನಿರುವನು. ಆ ಶುದ್ಧ ಪ್ರಕಾಶಸ್ವರೂಪನನ್ನು ಆತ್ಮಜ್ಞರು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.

ನ ತತ್ರ ಸೂರ್ಯೋ ಭಾತಿ ನ ಚನ್ದ್ರತಾರಕಂ ನೇಮಾ ವಿದ್ಯುತೋ ಭಾನ್ತಿ ಕುತೋಽಯಮಗ್ನಿಃ । ತಮೇವ ಭಾನ್ತಮನುಭಾತಿ ಸರ್ವಂ ತಸ್ಯ ಭಾಸಾ ಸರ್ವಮಿದಂ ವಿಭಾತಿ

ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಹೊಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಚಂದ್ರನೂ ನಕ್ಷತ್ರಗಳೂ ಅಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಮಿಂಚು ಕೂಡ ಅಲ್ಲ ಹೊಳೆಯದು, ಅಗ್ನಿಯಂತೂ ಇನ್ನೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಅವನ ಬೆಳಕಿನಿಂದೆಲ್ಲವೂ ತೋರುತ್ತದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮೈವೇದಮಮೃತಂ ಪುರಸ್ತಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಪಶ್ಚಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮ ದಕ್ಷಿಣತಶ್ಚೋತ್ತರೇಣ । ಅಧಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ಚ ಪ್ರಸೃತಂ ಬ್ರಹ್ಮೈವೇದಂ ವಿಶ್ವಮಿದಂ ವರಿಷ್ಠಮ್

ಈ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಅಮೃತಸ್ವರೂಪನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲೂ, ಹಿಂದೆಯೂ, ಬಲದಲ್ಲೂ, ಎಡದಲ್ಲೂ ಇದೆ. ಕೆಳಗೂ ಮೇಲಗೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿರುವುದು ಬ್ರಹ್ಮನೇ. ಈ ಸರ್ವವಿಶ್ವವೇ ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮ.

ದ್ವಾ ಸುಪರ್ಣಾ ಸಯುಜಾ ಸಖಾಯಾ ಸಮಾನಂ ವೃಕ್ಷಂ ಪರಿಷಸ್ವಜಾತೇ । ತಯೋರನ್ಯಃ ಪಿಪ್ಪಲಂ ಸ್ವಾದ್ವತ್ತ್ಯನಶ್ನನ್ನನ್ಯೋ ಅಭಿಚಾಕಶೀತಿ

ಎರಡು ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಹತ್ತಿರದ ಸ್ನೇಹಿತರು, ಒಂದೇ ಮರದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿವೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಸಿಹಿ ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ತಿನ್ನದೆ ನೋಡುತ್ತಾನೆ.

ಸಮಾನೇ ವೃಕ್ಷೇ ಪುರುಷೋ ನಿಮಗ್ನೋಽ ನೀಶಯಾ ಶೋಚತಿ ಮುಹ್ಯಮಾನಃ । ಜುಷ್ಟಂ ಯದಾ ಪಶ್ಯತ್ಯನ್ಯಮೀಶಮಸ್ಯ ಮಹಿಮಾನಮಿತಿ ವೀತಶೋಕಃ

ಅದೇ ಮರದ ಮೇಲೆ, ಆತ್ಮನು ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ದುಃಖಿಸಿ ಗೊಂದಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವನು ಇನ್ನೊಬ್ಬನಾದ ಈಶ್ವರನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ದುಃಖದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಯದಾ ಪಶ್ಯಃ ಪಶ್ಯತೇ ರುಕ್ಮವರ್ಣಂ ಕರ್ತಾರಮೀಶಂ ಪುರುಷಂ ಬ್ರಹ್ಮಯೋನಿಮ್ । ತದಾ ವಿದ್ವಾನ್ ಪುಣ್ಯಪಾಪೇ ವಿಧೂಯ ನಿರಞ್ಜನಃ ಪರಮಂ ಸಾಮ್ಯಮುಪೈತಿ

ಯಾವಾಗ ದರ್ಶಕನು ಹೊಳೆಯುವ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ, ಈಶ್ವರನಾದ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೂಲವಾದ ಪುರುಷನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಜ್ಞಾನಿಯು ಪುಣ್ಯಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು, ನಿರ್ದೋಷಿಯಾಗಿ ಪರಮ ಸಮತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರಣೋ ಹ್ಯೇಷ ಯಃ ಸರ್ವಭೂತೈರ್ವಿಭಾತಿ ವಿಜಾನನ್ ವಿದ್ವಾನ್ ಭವತೇ ನಾತಿವಾದೀ । ಆತ್ಮಕ್ರೀಡ ಆತ್ಮರತಿಃ ಕ್ರಿಯಾವಾ- ನೇಷ ಬ್ರಹ್ಮವಿದಾಂ ವರಿಷ್ಠಃ

ಅವನೇ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ. ಇದನ್ನು ಅರಿತ ಜ್ಞಾನಿ ಹೆಚ್ಚು ವಾದವಿವಾದ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆ ಮಾಡುವವನು, ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವನು, ಕ್ರಿಯಾಶೀಲನಾದವನು—ಅವನೇ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

ಸತ್ಯೇನ ಲಭ್ಯಸ್ತಪಸಾ ಹ್ಯೇಷ ಆತ್ಮಾ ಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾನೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ನಿತ್ಯಮ್ । ಅನ್ತಃಶರೀರೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯೋ ಹಿ ಶುಭ್ರೋ ಯಂ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಯತಯಃ ಕ್ಷೀಣದೋಷಾಃ

ಈ ಆತ್ಮನು ಸತ್ಯದಿಂದ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ, ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಸದಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ದೇಹದೊಳಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಯ, ಶುದ್ಧ ಆತ್ಮನನ್ನು ದೋಷಗಳು ಕ್ಷೀಣವಾದ ಯತಿಗಳು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.

ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೇ ನಾನೃತಂ ಸತ್ಯೇನ ಪನ್ಥಾ ವಿತತೋ ದೇವಯಾನಃ । ಯೇನಾಽಽಕ್ರಮನ್ತ್ಯೃಷಯೋ ಹ್ಯಾಪ್ತಕಾಮಾ ಯತ್ರ ತತ್ ಸತ್ಯಸ್ಯ ಪರಮಂ ನಿಧಾನಮ್

ಸತ್ಯವೇ ಜಯಿಸುತ್ತದೆ, ಅಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಸತ್ಯದಿಂದ ದೇವಯಾನ ಮಾರ್ಗವು ಹರಡಿದೆ. ಅದನ್ನು ಋಷಿಗಳು, ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳು ತೀರಿದವರು, ತಲುಪುತ್ತಾರೆ—ಅಲ್ಲಿ ಸತ್ಯದ ಪರಮ ನಿಧಿಯಿದೆ.

ಬೃಹಚ್ಚ ತದ್ ದಿವ್ಯಮಚಿನ್ತ್ಯರೂಪಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಚ್ಚ ತತ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮತರಂ ವಿಭಾತಿ । ದೂರಾತ್ ಸುದೂರೇ ತದಿಹಾನ್ತಿಕೇ ಚ ಪಶ್ಯನ್ತ್ವಿಹೈವ ನಿಹಿತಂ ಗುಹಾಯಾಮ್

ಅದು ವಿಶಾಲ, ದಿವ್ಯ, ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ರೂಪವುಳ್ಳದು. ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ದೂರಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೂರ, ಇಲ್ಲಿಯೇ ಹತ್ತಿರವೂ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೃದಯಗಹ್ವರದಲ್ಲಿ ಅದು ಅಡಗಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.