ಮುಣ್ಡಕೋಪನಿಷದ್

ಯಸ್ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಮದರ್ಶಮಪೌರ್ಣಮಾಸ- ಮಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಮನಾಗ್ರಯಣಮತಿಥಿವರ್ಜಿತಂ ಚ । ಅಹುತಮವೈಶ್ವದೇವಮವಿಧಿನಾ ಹುತ- ಮಾಸಪ್ತಮಾಂಸ್ತಸ್ಯ ಲೋಕಾನ್ ಹಿನಸ್ತಿ

ಯಾರ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ, ಪೂರ್ಣಿಮಾ, ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ, ಅಗ್ರಯಣ ಹೋಮಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ವೈಶ್ವದೇವ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ವಿಧಿಯಂತೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಆತನಿಗೆ ಏಳು ಲೋಕಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

ಕಾಲೀ ಕರಾಲೀ ಚ ಮನೋಜವಾ ಚ ಸುಲೋಹಿತಾ ಯಾ ಚ ಸುಧೂಮ್ರವರ್ಣಾ । ಸ್ಫುಲಿಙ್ಗಿನೀ ವಿಶ್ವರುಚೀ ಚ ದೇವೀ ಲೇಲಾಯಮಾನಾ ಇತಿ ಸಪ್ತ ಜಿಹ್ವಾಃ

ಕಾಳಿ, ಕರಾಳಿ, ಮನೋಜವಾ, ಸುಲೋಹಿತಾ, ಸುಧೂಮ್ರವರ್ಣಾ, ಸ್ಫುಲಿಂಗಿನಿ, ವಿಶ್ವರುಚಿ—ಈ ದೇವಿಯು ಲಾಲಾಯಿತವಾಗಿರುವಾಗ, ಇವು ಏಳು ಜ್ವಾಲೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಏತೇಷು ಯಶ್ಚರತೇ ಭ್ರಾಜಮಾನೇಷು ಯಥಾಕಾಲಂ ಚಾಹುತಯೋ ಹ್ಯಾದದಾಯನ್ । ತಂ ನಯನ್ತ್ಯೇತಾಃ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಯೋ ಯತ್ರ ದೇವಾನಾಂ ಪತಿರೇಕೋಽಧಿವಾಸಃ

ಈ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಜ್ವಾಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಯಾರು ಯೋಗ್ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೋಮಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.

ಏಹ್ಯೇಹೀತಿ ತಮಾಹುತಯಃ ಸುವರ್ಚಸಃ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಿಭಿರ್ಯಜಮಾನಂ ವಹನ್ತಿ । ಪ್ರಿಯಾಂ ವಾಚಮಭಿವದನ್ತ್ಯೋಽರ್ಚಯನ್ತ್ಯ ಏಷ ವಃ ಪುಣ್ಯಃ ಸುಕೃತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಃ

'ಬಾ, ಬಾ' ಎಂದು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಹೋಮಗಳು ಕರೆಯುತ್ತವೆ; ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಯಜಮಾನನನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ, ಇದು ನಿಮ್ಮ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವಾಗಿದೆ.

ಪ್ಲವಾ ಹ್ಯೇತೇ ಅದೃಢಾ ಯಜ್ಞರೂಪಾ ಅಷ್ಟಾದಶೋಕ್ತಮವರಂ ಯೇಷು ಕರ್ಮ । ಏತಚ್ಛ್ರೇಯೋ ಯೇಽಭಿನನ್ದನ್ತಿ ಮೂಢಾ ಜರಾಮೃತ್ಯುಂ ತೇ ಪುನರೇವಾಪಿ ಯನ್ತಿ

ಈ ಯಜ್ಞರೂಪದ ಹತ್ತಿರದ ಕರ್ಮಗಳು, ಎಂಟು ಹದಿನೆಂಟು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಅವು ದುರ್ಬಲವಾದ ದೋಣಿಗಳಂತೆ. ಇವುಗಳನ್ನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಮೂಢರು, ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ಮರಣವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅವಿದ್ಯಾಯಾಮನ್ತರೇ ವರ್ತಮಾನಾಃ ಸ್ವಯಂ ಧೀರಾಃ ಪಣ್ಡಿತಂ ಮನ್ಯಮಾನಾಃ । ಜಙ್ಘನ್ಯಮಾನಾಃ ಪರಿಯನ್ತಿ ಮೂಢಾ ಅನ್ಧೇನೈವ ನೀಯಮಾನಾ ಯಥಾನ್ಧಾಃ

ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವವರು, ತಾವು ಬುದ್ಧಿವಂತರು, ಪಂಡಿತರೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಮೂಢರು, ಅಂಧರು ಅಂಧರನ್ನು ಹಿಂಡಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ, ಅವರು ಪರದಾಡುತ್ತಾ ಸಂಕಟ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅವಿದ್ಯಾಯಾಂ ಬಹುಧಾ ವರ್ತಮಾನಾ ವಯಂ ಕೃತಾರ್ಥಾ ಇತ್ಯಭಿಮನ್ಯನ್ತಿ ಬಾಲಾಃ । ಯತ್ ಕರ್ಮಿಣೋ ನ ಪ್ರವೇದಯನ್ತಿ ರಾಗಾತ್ ತೇನಾತುರಾಃ ಕ್ಷೀಣಲೋಕಾಶ್ಚ್ಯವನ್ತೇ

ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬಾಲಕರು, ತಾವು ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಸೆಯಿಂದ, ಯಾರು ಅರಿಯಲಾಗದೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಅವರು ದುಃಖಪಡುವರು; ಅವರ ಲೋಕಗಳು ನಾಶವಾಗಿ, ಅವರು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.

ಇಷ್ಟಾಪೂರ್ತಂ ಮನ್ಯಮಾನಾ ವರಿಷ್ಠಂ ನಾನ್ಯಚ್ಛ್ರೇಯೋ ವೇದಯನ್ತೇ ಪ್ರಮೂಢಾಃ । ನಾಕಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠೇ ತೇ ಸುಕೃತೇಽನುಭೂತ್ವೇಮಂ ಲೋಕಂ ಹೀನತರಂ ವಾ ವಿಶನ್ತಿ

ಯಾರು ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ದಾನಗಳನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲು ಒಳ್ಳೆಯದು ಇಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಯದೆ, ಮೋಹದಿಂದಿರುವರೋ, ಅವರು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪುಣ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಈ ಲೋಕಕ್ಕಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಕೆಳಗಿನ ಲೋಕಕ್ಕಾಗಲಿ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಾರೆ.

ತಪಃಶ್ರದ್ಧೇ ಯೇ ಹ್ಯುಪವಸನ್ತ್ಯರಣ್ಯೇ ಶಾನ್ತಾ ವಿದ್ವಾಂಸೋ ಭೈಕ್ಷ್ಯಚರ್ಯಾಂ ಚರನ್ತಃ । ಸೂರ್ಯದ್ವಾರೇಣ ತೇ ವಿರಜಾಃ ಪ್ರಯಾನ್ತಿ ಯತ್ರಾಮೃತಃ ಸ ಪುರುಷೋ ಹ್ಯವ್ಯಯಾತ್ಮಾ

ಯಾರು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾ, ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವರೋ, ಅವರು ಸೂರ್ಯನ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಪವಿತ್ರರಾದು, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಅವಿನಾಶಿ ಆತ್ಮನಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ಲೋಕಾನ್ ಕರ್ಮಚಿತಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಿರ್ವೇದಮಾಯಾನ್ನಾಸ್ತ್ಯಕೃತಃ ಕೃತೇನ । ತದ್ವಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಂ ಸ ಗುರುಮೇವಾಭಿಗಚ್ಛೇತ್ ಸಮಿತ್ಪಾಣಿಃ ಶ್ರೋತ್ರಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠಮ್

ಯಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಕರ್ಮದಿಂದ ದೊರಕುವ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಕರ್ಮದಿಂದ ಅಕೃತವಾದುದು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ನಿರಾಶನಾಗುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯಲು, ವೇದಜ್ಞನೂ ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠನೂ ಆದ ಗುರುವನ್ನು ಸಮಿಧೆಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಹೋಗಿ ಶರಣಾಗಬೇಕು.

ತಸ್ಮೈ ಸ ವಿದ್ವಾನುಪಸನ್ನಾಯ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಶಾನ್ತಚಿತ್ತಾಯ ಶಮಾನ್ವಿತಾಯ । ಯೇನಾಕ್ಷರಂ ಪುರುಷಂ ವೇದ ಸತ್ಯಂ ಪ್ರೋವಾಚ ತಾಂ ತತ್ವತೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಮ್

ಯಾರು ಗುರುವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಸಮೀಪಿಸಿ, ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿಯೂ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡವರಾಗಿರುವರೋ, ಅವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನಿ ಗುರುನು, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತದೇತತ್ ಸತ್ಯಂ ಯಥಾ ಸುದೀಪ್ತಾತ್ ಪಾವಕಾದ್ವಿಸ್ಫುಲಿಙ್ಗಾಃ ಸಹಸ್ರಶಃ ಪ್ರಭವನ್ತೇ ಸರೂಪಾಃ । ತಥಾಽಕ್ಷರಾದ್ವಿವಿಧಾಃ ಸೋಮ್ಯ ಭಾವಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತತ್ರ ಚೈವಾಪಿ ಯನ್ತಿ

ಇದು ಸತ್ಯ: ಹೇ ಸೌಮ್ಯ, ಹೇಗೋ ಹೊತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಸ್ಪಟಿಕಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವಿನಾಶಿಯಿಂದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ.

ದಿವ್ಯೋ ಹ್ಯಮೂರ್ತಃ ಪುರುಷಃ ಸ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರೋ ಹ್ಯಜಃ । ಅಪ್ರಾಣೋ ಹ್ಯಮನಾಃ ಶುಭ್ರೋ ಹ್ಯಕ್ಷರಾತ್ ಪರತಃ ಪರಃ

ಆ ದಿವ್ಯ, ರೂಪರಹಿತ ಪುರುಷನು ಒಳಗಾಗಿಯೂ ಹೊರಗಾಗಿಯೂ ಇದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಜನನರಹಿತನು, ಉಸಿರಿಲ್ಲದವನು, ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದವನು, ಶುದ್ಧನು, ಅವಿನಾಶಿಗಿಂತಲೂ ಉನ್ನತನೂ ಪರಮಾತ್ಮನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ಏತಸ್ಮಾಜ್ಜಾಯತೇ ಪ್ರಣೋ ಮನಃ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ । ಖಂ ವಾಯುರ್ಜ್ಯೋತಿರಾಪಃ ಪೃಥಿವೀ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಧಾರಿಣೀ

ಅವನಿಂದ ಪ್ರಾಣ, ಮನಸ್ಸು, ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಆಕಾಶ, ಗಾಳಿ, ಬೆಳಕು, ನೀರು, ಭೂಮಿ—ಈ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು—ಎಲ್ಲವೂ ಉಂಟಾಗಿವೆ.

ಅಗ್ನೀರ್ಮೂರ್ಧಾ ಚಕ್ಷುಷೀ ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯೌ ದಿಶಃ ಶ್ರೋತ್ರೇ ವಾಗ್ ವಿವೃತಾಶ್ಚ ವೇದಾಃ । ವಾಯುಃ ಪ್ರಣೋ ಹೃದಯಂ ವಿಶ್ವಮಸ್ಯ ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವೀ ಹ್ಯೇಷ ಸರ್ವಭೂತಾನ್ತರಾತ್ಮಾ

ಅವನ ತಲೆ ಅಗ್ನಿ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಅವನ ಕಿವಿಗಳು, ಮಾತು ಮತ್ತು ವೇದಗಳು ಅವನ ಬಾಯಿ, ಗಾಳಿ ಅವನ ಪ್ರಾಣ, ವಿಶ್ವ ಅವನ ಹೃದಯ, ಪಾದಗಳು ಭೂಮಿ—ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮ.

ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿಃ ಸಮಿಧೋ ಯಸ್ಯ ಸೂರ್ಯಃ ಸೋಮಾತ್ ಪರ್ಜನ್ಯ ಓಷಧಯಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮ್ । ಪುಮಾನ್ ರೇತಃ ಸಿಞ್ಚತಿ ಯೋಷಿತಾಯಾಂ ಬಹ್ವೀಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪುರುಷಾತ್ ಸಂಪ್ರಸೂತಾಃ

ಅವನಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಅದರ ಇಂಧನ ಸೂರ್ಯ; ಚಂದ್ರನಿಂದ ಮಳೆ, ಮಳೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳು; ಪುರುಷನು ಹೆಂಗಸಿಗೆ ಬೀಜವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ, ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಆ ಪುರುಷನಿಂದ ಜನಿಸುತ್ತವೆ.

ತಸ್ಮಾದೃಚಃ ಸಾಮ ಯಜೂಂಷಿ ದೀಕ್ಷಾ ಯಜ್ಞಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಕ್ರತವೋ ದಕ್ಷಿಣಾಶ್ಚ । ಸಂವತ್ಸರಶ್ಚ ಯಜಮಾನಶ್ಚ ಲೋಕಾಃ ಸೋಮೋ ಯತ್ರ ಪವತೇ ಯತ್ರ ಸೂರ್ಯಃ

ಅವನಿಂದ ಋಗ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ದೀಕ್ಷೆ, ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳು, ಕರ್ಮಗಳು, ದಾನಗಳು, ವರ್ಷ, ಯಜಮಾನ, ಲೋಕಗಳು, ಚಂದ್ರನು ಶುದ್ಧವಾಗುವ ಸ್ಥಳ, ಸೂರ್ಯನು ಹೊಳೆಯುವ ಸ್ಥಳ—ಎಲ್ಲವೂ ಅವನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿವೆ.

ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ದೇವಾ ಬಹುಧಾ ಸಂಪ್ರಸೂತಾಃ ಸಾಧ್ಯಾ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪಶವೋ ವಯಾಂಸಿ । ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ವ್ರೀಹಿಯವೌ ತಪಶ್ಚ ಶ್ರದ್ಧ ಸತ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ವಿಧಿಶ್ಚ

ಅವನಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿವೆ, ಸಾಧ್ಯರು, ಮಾನವರು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪ್ರಾಣಾಪಾನಗಳು, ಅಕ್ಕಿ-ಜೋಳ, ತಪಸ್ಸು, ಭಕ್ತಿ, ಸತ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಧರ್ಮ—ಎಲ್ಲವೂ ಅವನಿಂದಲೇ.

ಸಪ್ತ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ ಸಪ್ತಾರ್ಚಿಷಃ ಸಮಿಧಃ ಸಪ್ತ ಹೋಮಾಃ । ಸಪ್ತ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಯೇಷು ಚರನ್ತಿ ಪ್ರಾಣಾ ಗುಹಾಶಯಾ ನಿಹಿತಾಃ ಸಪ್ತ ಸಪ್ತ

ಅವನಿಂದ ಏಳು ಪ್ರಾಣಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಏಳು ಜ್ವಾಲೆಗಳು, ಏಳು ಹೋಮಗಳು, ಏಳು ಲೋಕಗಳು—ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಗಳು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ, ಏಳು ಏಳಾಗಿ.

ಅತಃ ಸಮುದ್ರಾ ಗಿರಯಶ್ಚ ಸರ್ವೇಽಸ್ಮಾತ್ ಸ್ಯನ್ದನ್ತೇ ಸಿನ್ಧವಃ ಸರ್ವರೂಪಾಃ । ಅತಶ್ಚ ಸರ್ವಾ ಓಷಧಯೋ ರಸಶ್ಚ ಯೇನೈಷ ಭೂತೈಸ್ತಿಷ್ಠತೇ ಹ್ಯನ್ತರಾತ್ಮಾ

ಅವನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಸಮುದ್ರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ; ಅವನಿಂದ ಎಲ್ಲ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ; ಅವನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ರಸಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರಾತ್ಮನಾಗಿ ಇರುವನು.

ಪುರುಷ ಏವೇದಂ ವಿಶ್ವಂ ಕರ್ಮ ತಪೋ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಾಮೃತಮ್ । ಏತದ್ಯೋ ವೇದ ನಿಹಿತಂ ಗುಹಾಯಾಂ ಸೋಽವಿದ್ಯಾಗ್ರನ್ಥಿಂ ವಿಕಿರತೀಹ ಸೋಮ್ಯ

ಈ ವಿಶ್ವವೆಲ್ಲವೂ ಪುರುಷನೇ—ಕರ್ಮ, ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಅಮೃತ; ಯಾರು ಇದನ್ನು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವನೋ, ಅವನು ಅಜ್ಞಾನಗಂಟಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಹೇ ಸೌಮ್ಯ.

ಆವಿಃ ಸಂನಿಹಿತಂ ಗುಹಾಚರಂ ನಾಮ ಮಹತ್ಪದಮತ್ರೈತತ್ ಸಮರ್ಪಿತಮ್ । ಏಜತ್ಪ್ರಾಣನ್ನಿಮಿಷಚ್ಚ ಯದೇತಜ್ಜಾನಥ ಸದಸದ್ವರೇಣ್ಯಂ ಪರಂ ವಿಜ್ಞಾನಾದ್ಯದ್ವರಿಷ್ಠಂ ಪ್ರಜಾನಾಮ್

ಆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಸ್ಥಾನವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ, ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿಯೇ, ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ; ಅದು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಉಸಿರಾಡುತ್ತದೆ, ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ—ಇದು ಸತ್ತು-ಬದುಕಿರುವ ಎರಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ; ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಪರಮ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಯದರ್ಚಿಮದ್ಯದಣುಭ್ಯೋಽಣು ಚ ಯಸ್ಮಿಁಲ್ಲೋಕಾ ನಿಹಿತಾ ಲೋಕಿನಶ್ಚ । ತದೇತದಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸ ಪ್ರಾಣಸ್ತದು ವಾಙ್ಮನಃ ತದೇತತ್ಸತ್ಯಂ ತದಮೃತಂ ತದ್ವೇದ್ಧವ್ಯಂ ಸೋಮ್ಯ ವಿದ್ಧಿ

ಯಾವುದು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವೂ, ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ, ಅದೇ ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮ; ಅದೇ ಪ್ರಾಣ, ಮಾತು, ಮನಸ್ಸು; ಅದೇ ಸತ್ಯ, ಅಮೃತ; ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಹೇ ಸೌಮ್ಯ, ನೀನು ತಿಳಿ.

ಧನುರ್ಗೃಹೀತ್ವೌಪನಿಷದಂ ಮಹಾಸ್ತ್ರಂ ಶರಂ ಹ್ಯುಪಾಸಾ ನಿಶಿತಂ ಸನ್ಧಯೀತ । ಆಯಮ್ಯ ತದ್ಭಾವಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಲಕ್ಷ್ಯಂ ತದೇವಾಕ್ಷರಂ ಸೋಮ್ಯ ವಿದ್ಧಿ

ಉಪನಿಷತ್ತನ್ನು ಮಹಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಧನುಸ್ಸಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಧ್ಯಾನದ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬಾಣವನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಿ ಎಳೆಯಬೇಕು; ಗುರಿಯೆಂದರೆ ಅದೇ ಅವಿನಾಶಿ, ಹೇ ಸೌಮ್ಯ, ನೀನು ಅದನ್ನು ಅರಿತುಕೋ.

ಪ್ರಣವೋ ಧನುಃ ಶಾರೋ ಹ್ಯಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ ತಲ್ಲಕ್ಷ್ಯಮುಚ್ಯತೇ । ಅಪ್ರಮತ್ತೇನ ವೇದ್ಧವ್ಯಂ ಶರವತ್ ತನ್ಮಯೋ ಭವೇತ್

ಓಂ ಎಂಬುದು ಧನುಸ್ಸು, ಆತ್ಮವೇ ಬಾಣ, ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಗುರಿ; ಅದನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಭೇದಿಸಬೇಕು; ಬಾಣವು ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗುವಂತೆ ನೀನು ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಬೇಕು.

ಯಸ್ಮಿನ್ ದ್ಯೌಃ ಪೃಥಿವೀ ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಮೋತಂ ಮನಃ ಸಹ ಪ್ರಾಣೈಶ್ಚ ಸರ್ವೈಃ । ತಮೇವೈಕಂ ಜಾನಥ ಆತ್ಮಾನಮನ್ಯಾ ವಾಚೋ ವಿಮುಞ್ಚಥಾಮೃತಸ್ಯೈಷ ಸೇತುಃ

ಯಾವ ಆತ್ಮನಲ್ಲಿಯೇ ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ, ದ್ಯುಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಗಳು ಕೂಡಿವೆ, ಆ ಒಬ್ಬನೇ ಆತ್ಮನನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ. ಬೇರೆ ಎಲ್ಲ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿರಿ—ಅದು ಅಮೃತತ್ವಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಸೇತುವೆ.

ಅರಾ ಇವ ರಥನಾಭೌ ಸಂಹತಾ ಯತ್ರ ನಾಡ್ಯಃ । ಸ ಏಷೋಽನ್ತಶ್ಚರತೇ ಬಹುಧಾ ಜಾಯಮಾನಃ । ಓಮಿತ್ಯೇವಂ ಧ್ಯಾಯಥ ಆತ್ಮಾನಂ ಸ್ವಸ್ತಿ ವಃ ಪಾರಾಯ ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್

ರಥದ ಚಕ್ರದ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಅರಗಳು ಹೇಗೆ ಸೇರಿವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ನಾಡಿಗಳು ಆ ಒಬ್ಬನಲ್ಲೇ ಒಂದಾಗಿವೆ. ಅವನು ಒಳಗೆ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತೋರುತ್ತಾನೆ. ಆ ಆತ್ಮನನ್ನು ಓಂ ಎಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಿ—ನಿಮಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ, ನೀವು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗಲಿ.

ಯಃ ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಸರ್ವವಿದ್ ಯಸ್ಯೈಷ ಮಹಿಮಾ ಭುವಿ । ದಿವ್ಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೇ ಹ್ಯೇಷ ವ್ಯೋಮ್ನ್ಯಾತ್ಮಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ॥ ಮನೋಮಯಃ ಪ್ರಾಣಶರೀರನೇತಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋಽನ್ನೇ ಹೃದಯಂ ಸನ್ನಿಧಾಯ । ತದ್ ವಿಜ್ಞಾನೇನ ಪರಿಪಶ್ಯನ್ತಿ ಧೀರಾ ಆನನ್ದರೂಪಮಮೃತಂ ಯದ್ ವಿಭಾತಿ

ಭಿದ್ಯತೇ ಹೃದಯಗ್ರನ್ಥಿಶ್ಛಿದ್ಯನ್ತೇ ಸರ್ವಸಂಶಯಾಃ । ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ಚಾಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ ತಸ್ಮಿನ್ ದೃಷ್ಟೇ ಪರಾವರೇ

ಯಾವಾಗ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆಗ ಹೃದಯದ ಗಠ್ಠು ಬಿಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲ ಸಂಶಯಗಳು ಕಡಿದುಹೋಗುತ್ತವೆ, ಅವನ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.