ಮುಣ್ಡಕೋಪನಿಷದ್

ಅಥರ್ವಣೇ ಯಾಂ ಪ್ರವದೇತ ಬ್ರಹ್ಮಾಽಥರ್ವಾ ತಂ ಪುರೋವಾಚಾಙ್ಗಿರೇ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಮ್ । ಸ ಭಾರದ್ವಾಜಾಯ ಸತ್ಯವಾಹಾಯ ಪ್ರಾಹ ಭಾರದ್ವಾಜೋಽಙ್ಗಿರಸೇ ಪರಾವರಾಮ್

ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಥರ್ವಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಆ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಅಥರ್ವಣನು ಅಂಗಿರಸರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದರು. ಆಂಗಿರಸರು ಭಾರದ್ವಾಜ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವಾಹನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದರು. ಭಾರದ್ವಾಜನು ಪರಾ ಮತ್ತು ಅಪರಾ ಎಂಬ ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಅಂಗಿರಸರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.

ಶೌನಕೋ ಹ ವೈ ಮಹಾಶಾಲೋಽಙ್ಗಿರಸಂ ವಿಧಿವದುಪಸನ್ನಃ ಪಪ್ರಚ್ಛ । ಕಸ್ಮಿನ್ನು ಭಗವೋ ವಿಜ್ಞಾತೇ ಸರ್ವಮಿದಂ ವಿಜ್ಞಾತಂ ಭವತೀತಿ

ಮಹಾ ಧನಿಕನಾದ ಶೌನಕನು, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅಂಗಿರಸರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ, 'ಭಗವನೇ, ಯಾವುದನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ಈ ಎಲ್ಲವೂ ತಿಳಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದರು.

ತಸ್ಮೈ ಸ ಹೋವಾಚ । ದ್ವೇ ವಿದ್ಯೇ ವೇದಿತವ್ಯೇ ಇತಿ ಹ ಸ್ಮ ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮವಿದೋ ವದನ್ತಿ ಪರಾ ಚೈವಾಪರಾ ಚ

ಅವರಿಗೆ ಅಂಗಿರಸರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು: 'ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಅರಿತವರು ಹೇಳುವಂತೆ, ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ಎರಡು ವಿಧದ ವಿದ್ಯೆಗಳಿವೆ—ಒಂದು ಪರಾ, ಇನ್ನೊಂದು ಅಪರಾ.'

ತತ್ರಾಪರಾ ಋಗ್ವೇದೋ ಯಜುರ್ವೇದಃ ಸಾಮವೇದೋಽಥರ್ವವೇದಃ ಶಿಕ್ಷಾ ಕಲ್ಪೋ ವ್ಯಾಕರಣಂ ನಿರುಕ್ತಂ ಛನ್ದೋ ಜ್ಯೋತಿಷಮಿತಿ । ಅಥ ಪರಾ ಯಯಾ ತದಕ್ಷರಮಧಿಗಮ್ಯತೇ

ಅದರಲ್ಲಿಯ ಅಪರಾ ಎಂದರೆ ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಅಥರ್ವವೇದ, ಶಿಕ್ಷೆ, ಕಲ್ಪ, ವ್ಯಾಕರಣ, ನಿರುಕ್ತ, ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ. ಪರಾ ಎಂದರೆ ಅದನ್ನು ತಿಳಿದು ಅವಿನಾಶಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಯತ್ತದದ್ರೇಶ್ಯಮಗ್ರಾಹ್ಯಮಗೋತ್ರಮವರ್ಣ- ಮಚಕ್ಷುಃಶ್ರೋತ್ರಂ ತದಪಾಣಿಪಾದಮ್ । ನಿತ್ಯಂ ವಿಭುಂ ಸರ್ವಗತಂ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ತದವ್ಯಯಂ ಯದ್ಭೂತಯೋನಿಂ ಪರಿಪಶ್ಯನ್ತಿ ಧೀರಾಃ

ಅದು ಕಾಣದದ್ದು, ಹಿಡಿಯಲಾಗದದ್ದು, ಯಾವ ವಂಶವೂ ಇಲ್ಲದದ್ದು, ಬಣ್ಣವಿಲ್ಲದ್ದು, ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿ, ಕೈ, ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ್ದು, ಶಾಶ್ವತವಾದದ್ದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವದು, ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದದ್ದು, ಕ್ಷಯವಾಗದದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಮೂಲವಾದದ್ದು—ಇದನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಯಥೋರ್ಣನಾಭಿಃ ಸೃಜತೇ ಗೃಹ್ಣತೇ ಚ ಯಥಾ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮೋಷಧಯಃ ಸಂಭವನ್ತಿ । ಯಥಾ ಸತಃ ಪುರುಷಾತ್ ಕೇಶಲೋಮಾನಿ ತಥಾಽಕ್ಷರಾತ್ ಸಂಭವತೀಹ ವಿಶ್ವಮ್

ಹೆಬ್ಬೆಲೆಯು ತನ್ನ ಜಾಲವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೋ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಗಳು ಹೇಗೆ ಉದ್ಭವಿಸವೋ, ಜೀವಿಯಿಂದ ಹೇಗೆ ಕೂದಲು ಮತ್ತು ನಖಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ವಿಶ್ವವು ಅವಿನಾಶಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ತಪಸಾ ಚೀಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮ ತತೋಽನ್ನಮಭಿಜಾಯತೇ । ಅನ್ನಾತ್ ಪ್ರಾಣೋ ಮನಃ ಸತ್ಯಂ ಲೋಕಾಃ ಕರ್ಮಸು ಚಾಮೃತಮ್

ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆ ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಅನ್ನವು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಅನ್ನದಿಂದ ಪ್ರಾಣ, ಮನಸ್ಸು, ಸತ್ಯ, ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೃತತ್ವವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಃ ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಸರ್ವವಿದ್ಯಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಮಯಂ ತಾಪಃ । ತಸ್ಮಾದೇತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ನಾಮ ರೂಪಮನ್ನಂ ಚ ಜಾಯಾತೇ

ಯಾರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವರು, ಅವರ ಜ್ಞಾನವೇ ತಪಸ್ಸು. ಅವರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಹೆಸರು, ರೂಪ ಮತ್ತು ಅನ್ನವು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ತದೇತತ್ ಸತ್ಯಂ ಮನ್ತ್ರೇಷು ಕರ್ಮಾಣಿ ಕವಯೋ ಯಾನ್ಯಪಶ್ಯಂಸ್ತಾನಿ ತ್ರೇತಾಯಾಂ ಬಹುಧಾ ಸಂತತಾನಿ । ತಾನ್ಯಾಚರಥ ನಿಯತಂ ಸತ್ಯಕಾಮಾ ಏಷ ವಃ ಪನ್ಥಾಃ ಸುಕೃತಸ್ಯ ಲೋಕೇ

ಇದು ಸತ್ಯ: ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಕಂಡರು, ಅವು ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ನೀವು ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವವರು, ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿ; ಇದು ಪುಣ್ಯಮಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ನಿಮ್ಮ ಮಾರ್ಗ.

ಯದಾ ಲೇಲಾಯತೇ ಹ್ಯರ್ಚಿಃ ಸಮಿದ್ಧೇ ಹವ್ಯವಾಹನೇ । ತದಾಽಽಜ್ಯಭಾಗಾವನ್ತರೇಣಾಽಽಹುತೀಃ ಪ್ರತಿಪಾದಯೇತ್

ಯಾಗದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅದು ಲಾಲಾಯಿತವಾಗಿರುವಾಗ, ಆಗ ತಡವಿಲ್ಲದೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಘೃತವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಯಸ್ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಮದರ್ಶಮಪೌರ್ಣಮಾಸ- ಮಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಮನಾಗ್ರಯಣಮತಿಥಿವರ್ಜಿತಂ ಚ । ಅಹುತಮವೈಶ್ವದೇವಮವಿಧಿನಾ ಹುತ- ಮಾಸಪ್ತಮಾಂಸ್ತಸ್ಯ ಲೋಕಾನ್ ಹಿನಸ್ತಿ

ಯಾರ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ, ಪೂರ್ಣಿಮಾ, ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ, ಅಗ್ರಯಣ ಹೋಮಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ವೈಶ್ವದೇವ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ವಿಧಿಯಂತೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಆತನಿಗೆ ಏಳು ಲೋಕಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

ಕಾಲೀ ಕರಾಲೀ ಚ ಮನೋಜವಾ ಚ ಸುಲೋಹಿತಾ ಯಾ ಚ ಸುಧೂಮ್ರವರ್ಣಾ । ಸ್ಫುಲಿಙ್ಗಿನೀ ವಿಶ್ವರುಚೀ ಚ ದೇವೀ ಲೇಲಾಯಮಾನಾ ಇತಿ ಸಪ್ತ ಜಿಹ್ವಾಃ

ಕಾಳಿ, ಕರಾಳಿ, ಮನೋಜವಾ, ಸುಲೋಹಿತಾ, ಸುಧೂಮ್ರವರ್ಣಾ, ಸ್ಫುಲಿಂಗಿನಿ, ವಿಶ್ವರುಚಿ—ಈ ದೇವಿಯು ಲಾಲಾಯಿತವಾಗಿರುವಾಗ, ಇವು ಏಳು ಜ್ವಾಲೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಏತೇಷು ಯಶ್ಚರತೇ ಭ್ರಾಜಮಾನೇಷು ಯಥಾಕಾಲಂ ಚಾಹುತಯೋ ಹ್ಯಾದದಾಯನ್ । ತಂ ನಯನ್ತ್ಯೇತಾಃ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಯೋ ಯತ್ರ ದೇವಾನಾಂ ಪತಿರೇಕೋಽಧಿವಾಸಃ

ಈ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಜ್ವಾಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಯಾರು ಯೋಗ್ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೋಮಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.

ಏಹ್ಯೇಹೀತಿ ತಮಾಹುತಯಃ ಸುವರ್ಚಸಃ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಿಭಿರ್ಯಜಮಾನಂ ವಹನ್ತಿ । ಪ್ರಿಯಾಂ ವಾಚಮಭಿವದನ್ತ್ಯೋಽರ್ಚಯನ್ತ್ಯ ಏಷ ವಃ ಪುಣ್ಯಃ ಸುಕೃತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಃ

'ಬಾ, ಬಾ' ಎಂದು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಹೋಮಗಳು ಕರೆಯುತ್ತವೆ; ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಯಜಮಾನನನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ, ಇದು ನಿಮ್ಮ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವಾಗಿದೆ.

ಪ್ಲವಾ ಹ್ಯೇತೇ ಅದೃಢಾ ಯಜ್ಞರೂಪಾ ಅಷ್ಟಾದಶೋಕ್ತಮವರಂ ಯೇಷು ಕರ್ಮ । ಏತಚ್ಛ್ರೇಯೋ ಯೇಽಭಿನನ್ದನ್ತಿ ಮೂಢಾ ಜರಾಮೃತ್ಯುಂ ತೇ ಪುನರೇವಾಪಿ ಯನ್ತಿ

ಈ ಯಜ್ಞರೂಪದ ಹತ್ತಿರದ ಕರ್ಮಗಳು, ಎಂಟು ಹದಿನೆಂಟು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಅವು ದುರ್ಬಲವಾದ ದೋಣಿಗಳಂತೆ. ಇವುಗಳನ್ನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಮೂಢರು, ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ಮರಣವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅವಿದ್ಯಾಯಾಮನ್ತರೇ ವರ್ತಮಾನಾಃ ಸ್ವಯಂ ಧೀರಾಃ ಪಣ್ಡಿತಂ ಮನ್ಯಮಾನಾಃ । ಜಙ್ಘನ್ಯಮಾನಾಃ ಪರಿಯನ್ತಿ ಮೂಢಾ ಅನ್ಧೇನೈವ ನೀಯಮಾನಾ ಯಥಾನ್ಧಾಃ

ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವವರು, ತಾವು ಬುದ್ಧಿವಂತರು, ಪಂಡಿತರೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಮೂಢರು, ಅಂಧರು ಅಂಧರನ್ನು ಹಿಂಡಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ, ಅವರು ಪರದಾಡುತ್ತಾ ಸಂಕಟ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅವಿದ್ಯಾಯಾಂ ಬಹುಧಾ ವರ್ತಮಾನಾ ವಯಂ ಕೃತಾರ್ಥಾ ಇತ್ಯಭಿಮನ್ಯನ್ತಿ ಬಾಲಾಃ । ಯತ್ ಕರ್ಮಿಣೋ ನ ಪ್ರವೇದಯನ್ತಿ ರಾಗಾತ್ ತೇನಾತುರಾಃ ಕ್ಷೀಣಲೋಕಾಶ್ಚ್ಯವನ್ತೇ

ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬಾಲಕರು, ತಾವು ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಸೆಯಿಂದ, ಯಾರು ಅರಿಯಲಾಗದೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಅವರು ದುಃಖಪಡುವರು; ಅವರ ಲೋಕಗಳು ನಾಶವಾಗಿ, ಅವರು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.

ಇಷ್ಟಾಪೂರ್ತಂ ಮನ್ಯಮಾನಾ ವರಿಷ್ಠಂ ನಾನ್ಯಚ್ಛ್ರೇಯೋ ವೇದಯನ್ತೇ ಪ್ರಮೂಢಾಃ । ನಾಕಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠೇ ತೇ ಸುಕೃತೇಽನುಭೂತ್ವೇಮಂ ಲೋಕಂ ಹೀನತರಂ ವಾ ವಿಶನ್ತಿ

ಯಾರು ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ದಾನಗಳನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲು ಒಳ್ಳೆಯದು ಇಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಯದೆ, ಮೋಹದಿಂದಿರುವರೋ, ಅವರು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪುಣ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಈ ಲೋಕಕ್ಕಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಕೆಳಗಿನ ಲೋಕಕ್ಕಾಗಲಿ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಾರೆ.

ತಪಃಶ್ರದ್ಧೇ ಯೇ ಹ್ಯುಪವಸನ್ತ್ಯರಣ್ಯೇ ಶಾನ್ತಾ ವಿದ್ವಾಂಸೋ ಭೈಕ್ಷ್ಯಚರ್ಯಾಂ ಚರನ್ತಃ । ಸೂರ್ಯದ್ವಾರೇಣ ತೇ ವಿರಜಾಃ ಪ್ರಯಾನ್ತಿ ಯತ್ರಾಮೃತಃ ಸ ಪುರುಷೋ ಹ್ಯವ್ಯಯಾತ್ಮಾ

ಯಾರು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾ, ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವರೋ, ಅವರು ಸೂರ್ಯನ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಪವಿತ್ರರಾದು, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಅವಿನಾಶಿ ಆತ್ಮನಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ಲೋಕಾನ್ ಕರ್ಮಚಿತಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಿರ್ವೇದಮಾಯಾನ್ನಾಸ್ತ್ಯಕೃತಃ ಕೃತೇನ । ತದ್ವಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಂ ಸ ಗುರುಮೇವಾಭಿಗಚ್ಛೇತ್ ಸಮಿತ್ಪಾಣಿಃ ಶ್ರೋತ್ರಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠಮ್

ಯಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಕರ್ಮದಿಂದ ದೊರಕುವ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಕರ್ಮದಿಂದ ಅಕೃತವಾದುದು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ನಿರಾಶನಾಗುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯಲು, ವೇದಜ್ಞನೂ ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠನೂ ಆದ ಗುರುವನ್ನು ಸಮಿಧೆಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಹೋಗಿ ಶರಣಾಗಬೇಕು.

ತಸ್ಮೈ ಸ ವಿದ್ವಾನುಪಸನ್ನಾಯ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಶಾನ್ತಚಿತ್ತಾಯ ಶಮಾನ್ವಿತಾಯ । ಯೇನಾಕ್ಷರಂ ಪುರುಷಂ ವೇದ ಸತ್ಯಂ ಪ್ರೋವಾಚ ತಾಂ ತತ್ವತೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಮ್

ಯಾರು ಗುರುವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಸಮೀಪಿಸಿ, ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿಯೂ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡವರಾಗಿರುವರೋ, ಅವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನಿ ಗುರುನು, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತದೇತತ್ ಸತ್ಯಂ ಯಥಾ ಸುದೀಪ್ತಾತ್ ಪಾವಕಾದ್ವಿಸ್ಫುಲಿಙ್ಗಾಃ ಸಹಸ್ರಶಃ ಪ್ರಭವನ್ತೇ ಸರೂಪಾಃ । ತಥಾಽಕ್ಷರಾದ್ವಿವಿಧಾಃ ಸೋಮ್ಯ ಭಾವಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತತ್ರ ಚೈವಾಪಿ ಯನ್ತಿ

ಇದು ಸತ್ಯ: ಹೇ ಸೌಮ್ಯ, ಹೇಗೋ ಹೊತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಸ್ಪಟಿಕಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವಿನಾಶಿಯಿಂದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ.

ದಿವ್ಯೋ ಹ್ಯಮೂರ್ತಃ ಪುರುಷಃ ಸ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರೋ ಹ್ಯಜಃ । ಅಪ್ರಾಣೋ ಹ್ಯಮನಾಃ ಶುಭ್ರೋ ಹ್ಯಕ್ಷರಾತ್ ಪರತಃ ಪರಃ

ಆ ದಿವ್ಯ, ರೂಪರಹಿತ ಪುರುಷನು ಒಳಗಾಗಿಯೂ ಹೊರಗಾಗಿಯೂ ಇದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಜನನರಹಿತನು, ಉಸಿರಿಲ್ಲದವನು, ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದವನು, ಶುದ್ಧನು, ಅವಿನಾಶಿಗಿಂತಲೂ ಉನ್ನತನೂ ಪರಮಾತ್ಮನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ಏತಸ್ಮಾಜ್ಜಾಯತೇ ಪ್ರಣೋ ಮನಃ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ । ಖಂ ವಾಯುರ್ಜ್ಯೋತಿರಾಪಃ ಪೃಥಿವೀ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಧಾರಿಣೀ

ಅವನಿಂದ ಪ್ರಾಣ, ಮನಸ್ಸು, ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಆಕಾಶ, ಗಾಳಿ, ಬೆಳಕು, ನೀರು, ಭೂಮಿ—ಈ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು—ಎಲ್ಲವೂ ಉಂಟಾಗಿವೆ.

ಅಗ್ನೀರ್ಮೂರ್ಧಾ ಚಕ್ಷುಷೀ ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯೌ ದಿಶಃ ಶ್ರೋತ್ರೇ ವಾಗ್ ವಿವೃತಾಶ್ಚ ವೇದಾಃ । ವಾಯುಃ ಪ್ರಣೋ ಹೃದಯಂ ವಿಶ್ವಮಸ್ಯ ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವೀ ಹ್ಯೇಷ ಸರ್ವಭೂತಾನ್ತರಾತ್ಮಾ

ಅವನ ತಲೆ ಅಗ್ನಿ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಅವನ ಕಿವಿಗಳು, ಮಾತು ಮತ್ತು ವೇದಗಳು ಅವನ ಬಾಯಿ, ಗಾಳಿ ಅವನ ಪ್ರಾಣ, ವಿಶ್ವ ಅವನ ಹೃದಯ, ಪಾದಗಳು ಭೂಮಿ—ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮ.

ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿಃ ಸಮಿಧೋ ಯಸ್ಯ ಸೂರ್ಯಃ ಸೋಮಾತ್ ಪರ್ಜನ್ಯ ಓಷಧಯಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮ್ । ಪುಮಾನ್ ರೇತಃ ಸಿಞ್ಚತಿ ಯೋಷಿತಾಯಾಂ ಬಹ್ವೀಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪುರುಷಾತ್ ಸಂಪ್ರಸೂತಾಃ

ಅವನಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಅದರ ಇಂಧನ ಸೂರ್ಯ; ಚಂದ್ರನಿಂದ ಮಳೆ, ಮಳೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳು; ಪುರುಷನು ಹೆಂಗಸಿಗೆ ಬೀಜವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ, ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಆ ಪುರುಷನಿಂದ ಜನಿಸುತ್ತವೆ.

ತಸ್ಮಾದೃಚಃ ಸಾಮ ಯಜೂಂಷಿ ದೀಕ್ಷಾ ಯಜ್ಞಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಕ್ರತವೋ ದಕ್ಷಿಣಾಶ್ಚ । ಸಂವತ್ಸರಶ್ಚ ಯಜಮಾನಶ್ಚ ಲೋಕಾಃ ಸೋಮೋ ಯತ್ರ ಪವತೇ ಯತ್ರ ಸೂರ್ಯಃ

ಅವನಿಂದ ಋಗ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ದೀಕ್ಷೆ, ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳು, ಕರ್ಮಗಳು, ದಾನಗಳು, ವರ್ಷ, ಯಜಮಾನ, ಲೋಕಗಳು, ಚಂದ್ರನು ಶುದ್ಧವಾಗುವ ಸ್ಥಳ, ಸೂರ್ಯನು ಹೊಳೆಯುವ ಸ್ಥಳ—ಎಲ್ಲವೂ ಅವನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿವೆ.

ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ದೇವಾ ಬಹುಧಾ ಸಂಪ್ರಸೂತಾಃ ಸಾಧ್ಯಾ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪಶವೋ ವಯಾಂಸಿ । ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ವ್ರೀಹಿಯವೌ ತಪಶ್ಚ ಶ್ರದ್ಧ ಸತ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ವಿಧಿಶ್ಚ

ಅವನಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿವೆ, ಸಾಧ್ಯರು, ಮಾನವರು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪ್ರಾಣಾಪಾನಗಳು, ಅಕ್ಕಿ-ಜೋಳ, ತಪಸ್ಸು, ಭಕ್ತಿ, ಸತ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಧರ್ಮ—ಎಲ್ಲವೂ ಅವನಿಂದಲೇ.

ಸಪ್ತ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ ಸಪ್ತಾರ್ಚಿಷಃ ಸಮಿಧಃ ಸಪ್ತ ಹೋಮಾಃ । ಸಪ್ತ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಯೇಷು ಚರನ್ತಿ ಪ್ರಾಣಾ ಗುಹಾಶಯಾ ನಿಹಿತಾಃ ಸಪ್ತ ಸಪ್ತ

ಅವನಿಂದ ಏಳು ಪ್ರಾಣಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಏಳು ಜ್ವಾಲೆಗಳು, ಏಳು ಹೋಮಗಳು, ಏಳು ಲೋಕಗಳು—ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಗಳು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ, ಏಳು ಏಳಾಗಿ.