ಮುಣ್ಡಕೋಪನಿಷದ್

अथर्वणे यां प्रवदेत ब्रह्माऽथर्वा तं पुरोवाचाङ्गिरे ब्रह्मविद्याम् । स भारद्वाजाय सत्यवाहाय प्राह भारद्वाजोऽङ्गिरसे परावराम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಥರ್ವಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಆ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಅಥರ್ವಣನು ಅಂಗಿರಸರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದರು. ಆಂಗಿರಸರು ಭಾರದ್ವಾಜ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವಾಹನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದರು. ಭಾರದ್ವಾಜನು ಪರಾ ಮತ್ತು ಅಪರಾ ಎಂಬ ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಅಂಗಿರಸರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.

शौनको ह वै महाशालोऽङ्गिरसं विधिवदुपसन्नः पप्रच्छ । कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवतीति

ಮಹಾ ಧನಿಕನಾದ ಶೌನಕನು, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅಂಗಿರಸರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ, 'ಭಗವನೇ, ಯಾವುದನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ಈ ಎಲ್ಲವೂ ತಿಳಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದರು.

तस्मै स होवाच । द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म यद्ब्रह्मविदो वदन्ति परा चैवापरा च

ಅವರಿಗೆ ಅಂಗಿರಸರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು: 'ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಅರಿತವರು ಹೇಳುವಂತೆ, ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ಎರಡು ವಿಧದ ವಿದ್ಯೆಗಳಿವೆ—ಒಂದು ಪರಾ, ಇನ್ನೊಂದು ಅಪರಾ.'

तत्रापरा ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति । अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते

ಅದರಲ್ಲಿಯ ಅಪರಾ ಎಂದರೆ ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಅಥರ್ವವೇದ, ಶಿಕ್ಷೆ, ಕಲ್ಪ, ವ್ಯಾಕರಣ, ನಿರುಕ್ತ, ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ. ಪರಾ ಎಂದರೆ ಅದನ್ನು ತಿಳಿದು ಅವಿನಾಶಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

यत्तदद्रेश्यमग्राह्यमगोत्रमवर्ण- मचक्षुःश्रोत्रं तदपाणिपादम् । नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः

ಅದು ಕಾಣದದ್ದು, ಹಿಡಿಯಲಾಗದದ್ದು, ಯಾವ ವಂಶವೂ ಇಲ್ಲದದ್ದು, ಬಣ್ಣವಿಲ್ಲದ್ದು, ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿ, ಕೈ, ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ್ದು, ಶಾಶ್ವತವಾದದ್ದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವದು, ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದದ್ದು, ಕ್ಷಯವಾಗದದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಮೂಲವಾದದ್ದು—ಇದನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ.

यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः संभवन्ति । यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् संभवतीह विश्वम्

ಹೆಬ್ಬೆಲೆಯು ತನ್ನ ಜಾಲವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೋ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಗಳು ಹೇಗೆ ಉದ್ಭವಿಸವೋ, ಜೀವಿಯಿಂದ ಹೇಗೆ ಕೂದಲು ಮತ್ತು ನಖಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ವಿಶ್ವವು ಅವಿನಾಶಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.

तपसा चीयते ब्रह्म ततोऽन्नमभिजायते । अन्नात् प्राणो मनः सत्यं लोकाः कर्मसु चामृतम्

ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆ ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಅನ್ನವು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಅನ್ನದಿಂದ ಪ್ರಾಣ, ಮನಸ್ಸು, ಸತ್ಯ, ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೃತತ್ವವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तापः । तस्मादेतद्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायाते

ಯಾರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವರು, ಅವರ ಜ್ಞಾನವೇ ತಪಸ್ಸು. ಅವರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಹೆಸರು, ರೂಪ ಮತ್ತು ಅನ್ನವು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

तदेतत् सत्यं मन्त्रेषु कर्माणि कवयो यान्यपश्यंस्तानि त्रेतायां बहुधा संततानि । तान्याचरथ नियतं सत्यकामा एष वः पन्थाः सुकृतस्य लोके

ಇದು ಸತ್ಯ: ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಕಂಡರು, ಅವು ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ನೀವು ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವವರು, ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿ; ಇದು ಪುಣ್ಯಮಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ನಿಮ್ಮ ಮಾರ್ಗ.

यदा लेलायते ह्यर्चिः समिद्धे हव्यवाहने । तदाऽऽज्यभागावन्तरेणाऽऽहुतीः प्रतिपादयेत्

ಯಾಗದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅದು ಲಾಲಾಯಿತವಾಗಿರುವಾಗ, ಆಗ ತಡವಿಲ್ಲದೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಘೃತವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

यस्याग्निहोत्रमदर्शमपौर्णमास- मचातुर्मास्यमनाग्रयणमतिथिवर्जितं च । अहुतमवैश्वदेवमविधिना हुत- मासप्तमांस्तस्य लोकान् हिनस्ति

ಯಾರ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ, ಪೂರ್ಣಿಮಾ, ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ, ಅಗ್ರಯಣ ಹೋಮಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ವೈಶ್ವದೇವ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ವಿಧಿಯಂತೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಆತನಿಗೆ ಏಳು ಲೋಕಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

काली कराली च मनोजवा च सुलोहिता या च सुधूम्रवर्णा । स्फुलिङ्गिनी विश्वरुची च देवी लेलायमाना इति सप्त जिह्वाः

ಕಾಳಿ, ಕರಾಳಿ, ಮನೋಜವಾ, ಸುಲೋಹಿತಾ, ಸುಧೂಮ್ರವರ್ಣಾ, ಸ್ಫುಲಿಂಗಿನಿ, ವಿಶ್ವರುಚಿ—ಈ ದೇವಿಯು ಲಾಲಾಯಿತವಾಗಿರುವಾಗ, ಇವು ಏಳು ಜ್ವಾಲೆಗಳಾಗಿವೆ.

एतेषु यश्चरते भ्राजमानेषु यथाकालं चाहुतयो ह्याददायन् । तं नयन्त्येताः सूर्यस्य रश्मयो यत्र देवानां पतिरेकोऽधिवासः

ಈ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಜ್ವಾಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಯಾರು ಯೋಗ್ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೋಮಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.

एह्येहीति तमाहुतयः सुवर्चसः सूर्यस्य रश्मिभिर्यजमानं वहन्ति । प्रियां वाचमभिवदन्त्योऽर्चयन्त्य एष वः पुण्यः सुकृतो ब्रह्मलोकः

'ಬಾ, ಬಾ' ಎಂದು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಹೋಮಗಳು ಕರೆಯುತ್ತವೆ; ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಯಜಮಾನನನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ, ಇದು ನಿಮ್ಮ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವಾಗಿದೆ.

प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपा अष्टादशोक्तमवरं येषु कर्म । एतच्छ्रेयो येऽभिनन्दन्ति मूढा जरामृत्युं ते पुनरेवापि यन्ति

ಈ ಯಜ್ಞರೂಪದ ಹತ್ತಿರದ ಕರ್ಮಗಳು, ಎಂಟು ಹದಿನೆಂಟು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಅವು ದುರ್ಬಲವಾದ ದೋಣಿಗಳಂತೆ. ಇವುಗಳನ್ನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಮೂಢರು, ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ಮರಣವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

अविद्यायामन्तरे वर्तमानाः स्वयं धीराः पण्डितं मन्यमानाः । जङ्घन्यमानाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः

ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವವರು, ತಾವು ಬುದ್ಧಿವಂತರು, ಪಂಡಿತರೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಮೂಢರು, ಅಂಧರು ಅಂಧರನ್ನು ಹಿಂಡಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ, ಅವರು ಪರದಾಡುತ್ತಾ ಸಂಕಟ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

अविद्यायां बहुधा वर्तमाना वयं कृतार्था इत्यभिमन्यन्ति बालाः । यत् कर्मिणो न प्रवेदयन्ति रागात् तेनातुराः क्षीणलोकाश्च्यवन्ते

ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬಾಲಕರು, ತಾವು ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಸೆಯಿಂದ, ಯಾರು ಅರಿಯಲಾಗದೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಅವರು ದುಃಖಪಡುವರು; ಅವರ ಲೋಕಗಳು ನಾಶವಾಗಿ, ಅವರು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.

इष्टापूर्तं मन्यमाना वरिष्ठं नान्यच्छ्रेयो वेदयन्ते प्रमूढाः । नाकस्य पृष्ठे ते सुकृतेऽनुभूत्वेमं लोकं हीनतरं वा विशन्ति

ಯಾರು ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ದಾನಗಳನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲು ಒಳ್ಳೆಯದು ಇಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಯದೆ, ಮೋಹದಿಂದಿರುವರೋ, ಅವರು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪುಣ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಈ ಲೋಕಕ್ಕಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಕೆಳಗಿನ ಲೋಕಕ್ಕಾಗಲಿ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಾರೆ.

तपःश्रद्धे ये ह्युपवसन्त्यरण्ये शान्ता विद्वांसो भैक्ष्यचर्यां चरन्तः । सूर्यद्वारेण ते विरजाः प्रयान्ति यत्रामृतः स पुरुषो ह्यव्ययात्मा

ಯಾರು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾ, ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವರೋ, ಅವರು ಸೂರ್ಯನ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಪವಿತ್ರರಾದು, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಅವಿನಾಶಿ ಆತ್ಮನಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायान्नास्त्यकृतः कृतेन । तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम्

ಯಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಕರ್ಮದಿಂದ ದೊರಕುವ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಕರ್ಮದಿಂದ ಅಕೃತವಾದುದು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ನಿರಾಶನಾಗುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯಲು, ವೇದಜ್ಞನೂ ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠನೂ ಆದ ಗುರುವನ್ನು ಸಮಿಧೆಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಹೋಗಿ ಶರಣಾಗಬೇಕು.

तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक् प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय । येनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यं प्रोवाच तां तत्वतो ब्रह्मविद्याम्

ಯಾರು ಗುರುವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಸಮೀಪಿಸಿ, ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿಯೂ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡವರಾಗಿರುವರೋ, ಅವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನಿ ಗುರುನು, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

तदेतत् सत्यं यथा सुदीप्तात् पावकाद्विस्फुलिङ्गाः सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः । तथाऽक्षराद्विविधाः सोम्य भावाः प्रजायन्ते तत्र चैवापि यन्ति

ಇದು ಸತ್ಯ: ಹೇ ಸೌಮ್ಯ, ಹೇಗೋ ಹೊತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಸ್ಪಟಿಕಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವಿನಾಶಿಯಿಂದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ.

दिव्यो ह्यमूर्तः पुरुषः स बाह्याभ्यन्तरो ह्यजः । अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो ह्यक्षरात् परतः परः

ಆ ದಿವ್ಯ, ರೂಪರಹಿತ ಪುರುಷನು ಒಳಗಾಗಿಯೂ ಹೊರಗಾಗಿಯೂ ಇದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಜನನರಹಿತನು, ಉಸಿರಿಲ್ಲದವನು, ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದವನು, ಶುದ್ಧನು, ಅವಿನಾಶಿಗಿಂತಲೂ ಉನ್ನತನೂ ಪರಮಾತ್ಮನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

एतस्माज्जायते प्रणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च । खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी

ಅವನಿಂದ ಪ್ರಾಣ, ಮನಸ್ಸು, ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಆಕಾಶ, ಗಾಳಿ, ಬೆಳಕು, ನೀರು, ಭೂಮಿ—ಈ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು—ಎಲ್ಲವೂ ಉಂಟಾಗಿವೆ.

अग्नीर्मूर्धा चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ दिशः श्रोत्रे वाग् विवृताश्च वेदाः । वायुः प्रणो हृदयं विश्वमस्य पद्भ्यां पृथिवी ह्येष सर्वभूतान्तरात्मा

ಅವನ ತಲೆ ಅಗ್ನಿ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಅವನ ಕಿವಿಗಳು, ಮಾತು ಮತ್ತು ವೇದಗಳು ಅವನ ಬಾಯಿ, ಗಾಳಿ ಅವನ ಪ್ರಾಣ, ವಿಶ್ವ ಅವನ ಹೃದಯ, ಪಾದಗಳು ಭೂಮಿ—ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮ.

तस्मादग्निः समिधो यस्य सूर्यः सोमात् पर्जन्य ओषधयः पृथिव्याम् । पुमान् रेतः सिञ्चति योषितायां बह्वीः प्रजाः पुरुषात् संप्रसूताः

ಅವನಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಅದರ ಇಂಧನ ಸೂರ್ಯ; ಚಂದ್ರನಿಂದ ಮಳೆ, ಮಳೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳು; ಪುರುಷನು ಹೆಂಗಸಿಗೆ ಬೀಜವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ, ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಆ ಪುರುಷನಿಂದ ಜನಿಸುತ್ತವೆ.

तस्मादृचः साम यजूंषि दीक्षा यज्ञाश्च सर्वे क्रतवो दक्षिणाश्च । संवत्सरश्च यजमानश्च लोकाः सोमो यत्र पवते यत्र सूर्यः

ಅವನಿಂದ ಋಗ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ದೀಕ್ಷೆ, ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳು, ಕರ್ಮಗಳು, ದಾನಗಳು, ವರ್ಷ, ಯಜಮಾನ, ಲೋಕಗಳು, ಚಂದ್ರನು ಶುದ್ಧವಾಗುವ ಸ್ಥಳ, ಸೂರ್ಯನು ಹೊಳೆಯುವ ಸ್ಥಳ—ಎಲ್ಲವೂ ಅವನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿವೆ.

तस्माच्च देवा बहुधा संप्रसूताः साध्या मनुष्याः पशवो वयांसि । प्राणापानौ व्रीहियवौ तपश्च श्रद्ध सत्यं ब्रह्मचर्यं विधिश्च

ಅವನಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿವೆ, ಸಾಧ್ಯರು, ಮಾನವರು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪ್ರಾಣಾಪಾನಗಳು, ಅಕ್ಕಿ-ಜೋಳ, ತಪಸ್ಸು, ಭಕ್ತಿ, ಸತ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಧರ್ಮ—ಎಲ್ಲವೂ ಅವನಿಂದಲೇ.

सप्त प्राणाः प्रभवन्ति तस्मात् सप्तार्चिषः समिधः सप्त होमाः । सप्त इमे लोका येषु चरन्ति प्राणा गुहाशया निहिताः सप्त सप्त

ಅವನಿಂದ ಏಳು ಪ್ರಾಣಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಏಳು ಜ್ವಾಲೆಗಳು, ಏಳು ಹೋಮಗಳು, ಏಳು ಲೋಕಗಳು—ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಗಳು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ, ಏಳು ಏಳಾಗಿ.