माण्डूक्योपनिषद्

ॐ। देवाः, अस्माकं कर्णैः शुभं श्रोतुं, नेत्रैः शुभं द्रष्टुं, शरीराङ्गबलसम्पन्नाः स्वजीवनकालं देवैः दत्तं स्तुत्यं च भुञ्जीमहि। ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः। ॐ इति अक्षरं सर्वं इदं अस्ति। तस्य विस्तारः—यत् भूतम्, यत् भवति, यत् भविष्यति, सर्वं वस्तुतः ॐ एव। यद् अपि त्रिकालात् परं, तत् अपि ॐ। नूनं सर्वं ब्रह्म। अयं आत्मा ब्रह्म। अस्य आत्मनः चतुर् विभागाः सन्ति। प्रथमः भागः जाग्रत् अवस्थाः—बहिः प्रज्ञः, सप्ताङ्गः, एकोनविंशतिमुखः, स्थूलविषयभुक्—सः वैश्वानरः इति कथ्यते। द्वितीयः भागः स्वप्नावस्था—अन्तः प्रज्ञः, सप्ताङ्गः, एकोनविंशतिमुखः, सूक्ष्मविषयभुक्—सः तैजसः इति। यत्र सुप्तिः, यत्र न किञ्चित् इच्छति, न किञ्चित् पश्यति—सा सुप्तिः। तत्र एकीभूतः, ज्ञानघनः, आनन्दमयः, आनन्दभुक्, चित्तद्वारः—सः प्राज्ञः, तृतीयः भागः। एषः सर्वस्य ईश्वरः, सर्वज्ञः, अन्तर्यामी, सर्वस्य मूलम्; यस्मात् सर्वे भूतानि उत्पद्यन्ते, यस्मिन सर्वे लीयन्ते। नायं अन्तः-प्रज्ञः, न बहिः-प्रज्ञः, न उभयतः-प्रज्ञः, न प्रज्ञानघनः, न प्रज्ञः, न अप्रज्ञः। अयम् अदृष्टः, अव्यवहार्यः, अग्राह्यः, अलक्षणः, अचिन्त्यः, अव्यपदेश्यः, एकात्मप्रत्ययसारः, प्रपञ्चोपशमः, शान्तः, शिवः, अद्वैतः—सः चतुर्थः इति मन्यते। एषः आत्मा, एषः ज्ञेयः। एषः आत्मा एव ॐ अक्षरः। तस्य विभागाः—अ, उ, म—एते चतुर् विभागाः। जाग्रत् अवस्थायाः वैश्वानरः अकारः, प्रथमः विभागः—प्राप्तित्वात्, प्रथमत्वात्। यः एतत् वेत्ति, सर्वान् कामान् प्राप्नोति, प्रथमः भवति। स्वप्नावस्थायाः तैजसः उकारः, द्वितीयः विभागः—उत्कर्षात्, मध्यत्वात्। यः एतत् वेत्ति, ज्ञानवृत्तिं वर्धयति, समः भवति; तस्य वंशे ब्रह्म-अविद् न जायते। सुप्त्याः प्राज्ञः मकारः, तृतीयः विभागः—मितित्वात्, लयत्वात्। यः एतत् वेत्ति, सर्वं मिमीते, सर्वं लयते। चतुर्थः विभागः अमितः, अव्यवहार्यः, प्रपञ्चोपशमः, शिवः, अद्वैतः। अतः ॐ आत्मा एव। यः एतत् वेत्ति, आत्मनात्मानम् प्रविशति।