మైత్రాయణీయోపనిషద్

విశ్వదేవతలు పద్దెనిమిదవ అనుష్టుప్ ఛందస్సు, వైరాజ రూపంలో ఉంటారు. శరదృతువు సంవత్సరంగా, వరుణుడు, సాధ్యులు ఉత్తర దిశలో ఉదయిస్తారు, వేడి ఇస్తారు, వర్షిస్తారు, స్తుతిస్తారు, మళ్లీ లోపలికి ప్రవేశిస్తారు. అంతరాళంలో వారు అంతర్గతంగా పవిత్రమైన, శుద్ధమైన, ఖాళీగా, శాంతంగా, శ్వాసలేని, ఆత్మలేని, అనంతమైనదాన్ని దర్శిస్తారు.

మిత్రావరుణౌ పఙ్క్తిస్త్రిణవత్రయస్త్రింశో శాక్వరరైవతే హేమన్త శిశిరా ఉదానోఽఙ్గిరసశ్చన్ద్రమా ఊర్ధ్వా ఉద్యన్తి తపన్తి వర్షన్తి స్తువన్తి పునర్విశన్తి అన్తర్వివరేణేక్షన్తి ప్రణవాఖ్యం ప్రణేతారమ్ భారూపమ్ విగతనిద్రమ్ విజరమ్ విమృత్యుమ్ విశోకమ్

మిత్రవరుుణులు పంక్తి ఛందస్సు, ముప్పై మూడు శాక్వర, రైవత రూపంలో ఉంటారు. హేమంతం, శిశిరం ఉదాన వాయువు. అంగిరసుడు చంద్రుడు, పైకి ఉదయిస్తాడు, వేడి ఇస్తాడు, వర్షిస్తాడు, స్తుతిస్తాడు, మళ్లీ లోపలికి ప్రవేశిస్తాడు. అంతరాళంలో వారు ప్రణవమనే పేరు గల మార్గదర్శకుడిని, ప్రకాశవంతమైన రూపాన్ని, నిద్ర లేని, వృద్ధాప్యము లేని, మరణం లేని, దుఃఖం లేని స్వరూపాన్ని దర్శిస్తారు.

ఏష హి ఖల్వాత్మన్తర్హృదయేఽణీయానిద్ధోఽగ్నిరివ విశ్వరూపోఽస్యైవాన్నమిదం సర్వమస్మిన్నోతా ఇమాః ప్రజాః ఏష ఆత్మాపహతపాప్మా విజరో విమృత్యుర్విశోకోఽవిచికిత్సోఽవిపాశః సత్యసఙ్కల్పః సత్యకామః ఏష పరమేశ్వరః ఏష భూతాధిపతిః ఏష భూతపాలః ఏష సేతుః విధరణః ఏష హి ఖల్వాత్మేశానః శమ్భుర్భవఓరుద్రః ప్రజాపతిర్ విశ్వసృఖిరణ్యగర్భః సత్యం ప్రాణో హంసః శస్తాచ్యుతో విష్ణుర్నారాయణః యశ్చైషోఽగ్నౌ యశ్చాయం హృదయేవయశ్చాసావాదిత్యే స ఏష ఏకః తస్మై తే విశ్వరూపాయ సత్యే నభసి హితాయ నమః

ఈ ఆత్మ హృదయంలో చాలా సూక్ష్మంగా, దాగిన అగ్నిలా ఉంటుంది. ఇది అన్ని రూపాలలో వెలుగుతుంది. ఈ భోజనం అంతా దీనిదే, అన్ని ప్రాణులు దీనిలో నిబద్ధంగా ఉన్నాయి. ఈ ఆత్మ పాపరహితుడు, వృద్ధాప్యము లేని, మరణం లేని, దుఃఖం లేని, సందేహం లేని, బంధనాలు లేని, నిజమైన సంకల్పం, నిజమైన కోరిక గలవాడు. ఇదే పరమేశ్వరుడు, భూతాధిపతి, భూతపాలకుడు, సేతువు, ధారకుడు. ఇదే ఆత్మ, ఈశానుడు, శంభువు, భవుడు, రుద్రుడు, ప్రజాపతి, సృష్టికర్త, హిరణ్యగర్భుడు, సత్యం, ప్రాణుడు, హంస, శస్త, అచ్యుతుడు, విష్ణువు, నారాయణుడు. అగ్నిలో ఉన్నవాడు, హృదయంలో ఉన్నవాడు, సూర్యునిలో ఉన్నవాడు — వీరందరూ ఒకటే. ఆ విశ్వరూపుడు, సత్యంలో, ఆకాశంలో స్థితుడైనవాడికి నమస్కారం.

అథేదానీం జ్ఞానోపసర్గా రాజన్మోహజాలస్యైష వై యోనిః యదస్వర్గైః సహ స్వర్గస్యైష వాట్యే పురస్తాదుక్తేఽప్యధః స్తమ్బేనాశ్లిష్యన్తి అథ యే చాన్యే హ నిత్యప్రముదితా నిత్యప్రవసితా నిత్యయాచనకా నిత్యం శిల్పోపజీవినోఽథ యే చాన్యే హ పురయాచకా అయాజ్యయాచకాః శుద్రశిష్యాః శూద్రశ్చ శాస్త్రవిద్వాంసోఽథ యే చాన్యే హ చాటజటనటభటప్రవ్రజితరఙ్గావతారిణో రాజకర్మణి పతితాదయోఽథయే చాన్యే హ యక్షరాక్షసభూతగణపిశాచోరగగ్రహాదీనామర్థం పురస్కృత్య శమయామ ఇత్యేవం బ్రువాణా అథ యే చాన్యే హ వృథా కషాయకుణ్డలినః కాపాలినోఽథ యే చాన్యే హ వృథా తర్కదృష్టాన్తకుహకేన్ద్రజాలైర్వైదికేషు పరిస్థాతుమిచ్ఛన్తి తైః సహ న సంవస్త్ ప్రకాశ్యభూతా వై తే తస్కరా అస్వర్గ్యా ఇత్యేవం హ్యాహ \: నైరాత్మ్యవాదకుహకైర్మిథ్యాదృష్టాన్తహేతుభిః । భ్రామ్యన్లోకో న జానాతి వేదవిద్యాన్తరన్తు యత్

ఇప్పుడు రాజా, జ్ఞానానికి అడ్డుకులు ఇవే. మోహజాలానికి మూలం ఇదే. స్వర్గంతో పాటు అస్వర్గ్యులు కూడా, ముందుగా చెప్పిన ప్రాకారంలో, క్రింద స్థంభంతో బంధింపబడతారు. ఎప్పుడూ ఆనందంగా, ఎప్పుడూ తిరుగుతూ, ఎప్పుడూ యాచిస్తూ, ఎప్పుడూ వృత్తితో జీవించే వారు, పట్టణాల్లో యాచించేవారు, అర్హత లేని యాచకులు, శూద్ర శిష్యులు, శూద్ర పండితులు, చాటువాళ్లు, జటాధారులు, నాటకులు, యోధులు, ప్రవ్రజకులు, రాజకార్యంలో పడిపోయినవారు, యక్ష, రాక్షస, భూత, పిశాచ, ఉరగ, గ్రహాదుల కోసం శాంతి చేస్తామని చెప్పేవారు, వృథాగా కషాయ వస్త్రాలు, కుండలాలు, కపాలాలు ధరించే వారు, వృథాగా తర్క, దృష్టాంత, మాయాజాలాలతో వేదమార్గంలో ఉండాలని ఆశించే వారు — వీరితో కలవకూడదు. వీరు దొంగలు, అస్వర్గ్యులు. అందుకే, "నిరాత్మవాద మాయాజాలాలతో, తప్పుడు దృష్టాంత, తప్పుడు కారణాలతో, ఈ లోకం తిరుగుతూ వేదవిద్య అంతం తెలియదు" అని చెప్పబడింది.

బృహస్పతిర్వై శుక్రో భూత్వేన్ద్రస్యాభయాయాసురేభ్యః క్షయాయేమామవిద్యామసృజత్ తయా శివమశివమిత్యుద్దిశన్త్యశివం శివమితి వేదాదిశాస్త్రహింసకధర్మాభిధ్యానమస్త్వితి వదన్తి అతో నైనామభిధీయేతాన్యథైషా బన్ధ్యేవైషా రతిమాత్రం ఫలమస్యా వృత్తచ్యుతస్యేవ నారమ్భణీయేత్యేవం హ్యాహ \: దూరమేతే విపరీతే విషూచీ అవిద్యా యా చ విద్యేతి జ్ఞాతా । విద్యాభీప్సితుం నచికేతసం మన్యే న త్వా కామా బహవో లోలుపన్తే ॥ విద్యాం చావిద్యాం చ యస్తద్వేదోభయం సహ । అవిద్యయా మృత్యుం తీర్త్వా విద్యయా అమృతమశ్నుతే ॥ అవిద్యాయామన్తరే వేష్ట్యమానాః స్వయం ధీరాః పణ్డితం మన్యమానాః । దన్ద్రమ్యమానాః పరియన్తి మూఢా అన్ధేనైవ నీయమానా యథాన్ధాః

బృహస్పతి శుక్రుడై, ఇంద్రునికి రక్షణకోసం, అసురులను నాశనం చేయడానికి ఈ అవిద్యను సృష్టించాడు. దాని వల్ల శుభాన్ని అశుభమని, అశుభాన్ని శుభమని ప్రకటిస్తారు, వేదాది శాస్త్రాల హానిపై ధ్యానం చేయాలని అంటారు. అందువల్ల దానిని అనుసరించకూడదు; అది వృథా, దాని ఫలం కేవలం రతి మాత్రమే, విరిగిన కొమ్మలా అది ప్రారంభించకూడదు. అందుకే, "విపరీతంగా విడిపోయినవి అవిద్య, విద్య; నచికేతుడు విద్యను కోరుకున్నాడు, అనేక కామాలు కాదు. ఎవడు విద్య, అవిద్య రెండింటిని తెలుసుకుంటాడో, అవిద్యతో మరణాన్ని దాటి, విద్యతో అమృతత్వాన్ని పొందుతాడు. అవిద్యలో మునిగిపోయి, తాము పండితులమని భావించే వారు, మూర్ఖులై, అంధుడిని అంధుడు నడిపినట్టు తిరుగుతారు" అని చెప్పబడింది.

దేవాసురా హ వై య ఆత్మకామా బ్రహ్మణోఽన్తికం ప్రయాతాః తస్మై నమస్కృత్వోచుః భగవన్ వయమాత్మకామాః స త్వం నో బ్రూహీతి అతశ్చిరం ధ్యాత్వాఽమన్యతాన్యతామానో వై తేఽసురా అతోఽన్యతమమేతేషాముక్తమ్ తదిమే మూఢా ఉపజీవన్త్యభిష్వఙ్గిణస్తర్యాభిఘాతినోఽనృతాభిశంసినః సత్యమివానృతం పశ్యన్తీన్ద్రజాలవదిత్యతో యద్వేదేష్వాభిహితం తత్సత్యం యద్వేదేషూక్తం తద్విద్వాంస ఉపజీవన్తి తస్మాద్బ్రాహ్మణో నావైదికమధీయీతాయమర్థః స్యాదితి

దేవతలు, అసురులు ఆత్మను కోరుతూ బ్రహ్మను ఆశ్రయించారు. నమస్కరించి, "ప్రభూ, మేము ఆత్మను కోరుతున్నాము, దయచేసి మాకు చెప్పండి" అన్నారు. బ్రహ్మ చాలాసేపు ధ్యానం చేసి, "ఈ అసురులు వేరే స్వభావం కలవారు" అని అనుకున్నాడు. అందుకే వారికి వేరే విధంగా చెప్పాడు. ఆ మూర్ఖులు, మోహంతో, దురాశతో, హింసతో, అబద్ధాలు చెప్పుతూ, అబద్ధాన్ని సత్యంగా చూస్తూ, మాయాజాలంలా జీవిస్తున్నారు. అందువల్ల వేదాల్లో చెప్పినదే సత్యం; వేదాల్లో చెప్పని దాన్ని పండితులు అనుసరించరు. అందుకే బ్రాహ్మణుడు అవైదిక గ్రంథాలను చదవకూడదు; ఇదే అర్థం.

ఏతద్వా వ తత్స్వరూపం నభసః ఖేఽన్తర్భూతస్య యత్పరం తేజస్తత్త్రేధాభిహితమగ్నా ఆదిత్యే ప్రాణ ఏతద్వా వ తత్స్వరూపం నభసః ఖేఽన్తర్భూతస్య యదోమిత్యేతదక్షరమనేనైవ తదుద్బుధ్న్యతి ఉదయతి ఉచ్ఛ్వసతి అజస్రం బ్రహ్మధీయాలమ్బం వాత్రైవైతత్సమీరణే నభసి ప్రసాఖయైవోత్క్రమ్య స్కధాత్స్కన్ధమనుసర్త్యప్సు ప్రక్షేపకో లవణస్యేవ ఘృతస్య చౌష్ణ్యమివాభిధ్యాతుర్విస్తృతిరివైతదిత్యాత్రోదాహరన్తి \: అథ కస్మాదుచ్యతే వైద్యుతో యస్మాదుచ్చారితమాత్ర ఏవ సర్వం శరీరం విద్యోతయతి తస్మాదోమిత్యనేనైతదుపాసీతాపరిమితం తేజః । ౧ పురుషశ్చక్షుషో యోఽయం దక్షిణోఽక్షిణ్యవస్థితః । ఇన్ద్రోఽయమస్య జాయేయం సవ్యే చాక్షిణ్యవస్థితా ॥ ౨ సమాగమస్తయోరేవ హృదయాన్తర్గతే సుషౌ । తేజస్తల్లోహితస్యాత్ర పిణ్డ ఏవోభయోస్తయోః ॥ ౩ హృదయాదాయాతి తావచ్చక్షుష్యస్మిన్ప్రతిష్ఠితా । సారణీ సా తయోర్నాడీ ద్వయోరేకా ద్విధా సతీ ॥ ౪ మనః కాయాగ్నిమాహన్తి స ప్రేరయతి మారుతమ్ । మారుతస్తూరసి చరన్మన్ద్రం జనయతి స్వరమ్ ॥ ౫ ఖజాగ్నియోగాద్ హృది సమ్ప్రయుక్తమణోర్హ్యణుర్ద్విరణుః కణ్ఠదేశే । జిహ్వాగ్రదేశే త్ర్యణుకం చ విద్ధి వినిర్గతం మాతృకమేవమాహుః ॥ ౬ న పశ్యన్మృత్యుమ్ం పశ్యతి న రోగం నోత దుఃఖతామ్ । సర్వం హి పశ్యన్పశ్యతి సర్వమాప్నోతి సర్వశః ॥ ౭ చాక్షుషః స్వప్నచారీ చ సుప్తః సుప్తాత్పరశ్చ యః । భేదాశ్చైతేఽస్య చత్వారస్తేభ్యస్తుర్యం మహత్తరమ్ ॥ ౮ త్రిష్వేకపాచ్చరేద్బ్రహ్మ త్రిపాచ్చరతి చోత్తరే । సత్యానృతోపభోగార్థాః ద్వైతీభావో మహాత్మన ఇతి ద్వైతీభావో మహాత్మన ఇతి

ఇది నిజంగా ఆకాశంలో ఉన్న పరమ తేజస్సు యొక్క స్వరూపం — అది అగ్ని, సూర్యుడు, ప్రాణంగా మూడు విధాలుగా చెప్పబడింది. అదే ఆకాశంలో ఉన్న స్వరూపం, అదే 'ఓం' అక్షరం. దానివల్లనే మనిషి మేల్కొంటాడు, పైకి లేచాడు, శ్వాస తీసుకుంటాడు; ఎప్పుడూ బ్రహ్మ ధ్యానంలో ఆధారపడతాడు. ఇది గాలిలో, ఆకాశంలో, కొమ్మల్లా విస్తరిస్తుంది, కాండం నుంచి పైకి, భుజాన్ని అనుసరించి, నీళ్లలోకి ప్రవేశిస్తుంది; ఉప్పులో ఉప్పు రుచి లాగ, నెయ్యిలో వేడి లాగ, ధ్యానంలో విస్తరణ లాగ విస్తరిస్తుంది. అందుకే, దీనిని విద్యుత్ అని ఎందుకు అంటారు అంటే, ఉచ్చరించిన వెంటనే శరీరమంతా వెలుగుతో నింపుతుంది. అందుకే, దీనిని అపరిమిత తేజస్సుగా ధ్యానించాలి. 1. కుడి కన్నులో ఉన్న పురుషుడు ఇంద్రుడు; ఎడమ కన్నులో ఆయన భార్య. 2. వీరిద్దరి కలయిక హృదయంలో, సూక్ష్మ నాడిలో ఉంటుంది; ఆ తేజస్సు ఇద్దరిదీ కలిసిన ఎర్రటి ముద్ద. 3. హృదయం నుంచి కన్నుకు వెళుతుంది, అక్కడే స్థిరమవుతుంది; ఇద్దరికీ ఒకే నాడి, రెండు భాగాలుగా కనిపిస్తుంది. 4. మనస్సు శరీరాగ్నిని ప్రేరేపిస్తుంది, అది వాయువును కదిలిస్తుంది; వాయువు ఛాతీలో సంచరిస్తూ మృదువైన ధ్వనిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. 5. ఖం, అగ్ని కలయికతో హృదయంలో సూక్ష్మణువు, ద్వి అణువు, కంఠంలో, నాలుక చివర మూడు అణువులు ఏర్పడతాయి; దీనినే మాతృక అంటారు. 6. అతడు మరణాన్ని చూడడు, వ్యాధిని చూడడు, దుఃఖాన్ని చూడడు; అన్నింటిని చూస్తూ, అన్నింటిని పొందుతాడు. 7. కంటితో కలిగే స్వప్నావస్థ, నిద్ర, నిద్రను దాటి ఉన్నదీ నాలుగు స్థితులు; వాటిలో నాల్గవది గొప్పది. 8. మూడు స్థితుల్లో ఒక పాదం బ్రహ్మలో నడుస్తుంది; నాల్గవ స్థితిలో మూడు పాదాలు నడుస్తాయి; సత్యాసత్య అనుభూతి కోసం ద్వైత భావం మహాత్మాలో కలుగుతుంది — అలా ద్వైత భావం మహాత్మాలో ఏర్పడుతుంది.