யோ ஹ கலு வாசோபரிஸ்தஃ ஶ்ரூயதே ஸ ஏவ வா ஏஷ ஶுத்தஃ பூதஃ ஶூந்யஃ ஶாந்தோ ப்ராணோऽநீஶத்மாऽநந்தோऽக்ஷய்யஃ ஸ்திரஃ ஶாஶ்வதோऽஜஃ ஸ்வதந்த்ரஃ ஸ்வே மஹிம்நி திஷ்டத்யநேநேதம் ஶரீரம் சேதநவத்ப்ரதிஷ்டாபிதம் ப்ரசோதயிதா சைஷோऽஸ்யேதி தே ஹோசுர்பகவந்கதமநேநேத்ரு'ஶேநாநிச்சேநைதத்விதமிதம் சேதநவத்ப்ரதிஷ்டாபிதம் ப்ரசோதயிதா சைஷோऽஸ்யேதி கதமிதி தாந்ஹோவாச
பேச்சுக்கு அப்பாற்பட்டதாக கேட்கப்படும் அதுவே தூய்மை, பரிசுத்தம், வெற்றிடம், அமைதி, உயிராகும். அதற்கு தலைவன் இல்லை, அது எல்லாம் பரவியது, அழியாதது, நிலையானது, நித்தியமானது, பிறப்பில்லாதது, சுதந்திரமானது, தன் மகிமையில் தானே நிற்கிறது. இதனால் உடல் உயிருள்ளதாக நிலைபெறுகிறது, இதுவே உயிரை இயக்கும் சக்தி. அவர்கள், "பகவனே, இப்படி விருப்பமில்லாதது எப்படி உடலை இயக்குகிறது?" என்று கேட்டார்கள். அவர் பதில் கூறினார்.
அத யோऽயமூர்த்வமுத்க்ராமதீத்யேஷ வாவ ஸ ப்ராணோऽத யோயமாவஞ்சம் ஸம்க்ராமத்வேஷ வாவ ஸோऽபாநோऽத யோயம் ஸ்தவிஷ்டமந்நதாதுமபாநே ஸ்தாபயத்யணிஷ்டம் சாங்கேऽங்கே ஸமம் நயத்யேஷ வாவ ஸ ஸமாநோऽத யோऽயம் பீதாஶிதமுத்கிரதி நிகிரதீதி சைஷ வாவ ஸ உதாநோऽத யேநைதாஃ ஶிரா அநுவ்யாப்தா ஏஷ வாவ ஸ வ்யாநஃ
மேலே செல்லும் சக்தி உயிராகும்; கீழே செல்லும் சக்தி அபானம்; அபானத்தில் உள்ள படிகமான உணவை வைத்திருக்கும் சக்தி, தேவையில்லாததை உடல் உறுப்புகளில் சமமாகப் பகிரும் சக்தி சமானம்; உண்டதும் குடித்ததும் வெளியேற்றும் சக்தி உதானம்; எல்லா நரம்புகளிலும் பரவியிருப்பது வியானம்.
அதோபாம்ஶுரந்தர்யாம்யமிபவத்யந்தர்யாமமுபாம்ஶுமேதயோரந்தராலே சௌஷ்ண்யம் மாஸவதௌஷ்ண்யம் ஸ புருஷோऽத யஃ புருஷஃ ஸோऽக்நிர்வைஶ்வாநரோऽப்யந்யத்ராப்யுக்தமயமக்நிர்வைஶ்வாநரோ யோऽயமநந்தஃ புருஷோ யேநேதமந்நம் பச்யதே யதிதமத்யதே தஸ்யைஷ கோஷோ பவதி யதேதத்கர்ணாவபிதாய ஶ்ரு'ணோதி ஸ யதோத்க்ரமிஷ்யந்பவதி நைநம் கோஷம் ஶ்ரு'ணோதி
ஸ வா ஏஷ ஆத்மேத்யதோ வஶம் நீத இவ ஸிதாஸிதைஃ கர்மபலைரபிபூயமாந இவ ப்ரதிஶரீரேஷு சரத்யவ்யக்தத்வாத்ஸூக்ஷ்மத்வாதத்ரு'ஶ்யத்வாதக்ராஹ்யத்வாந்நிர்மமத்வா ச்சாநவஸ்தோऽகர்தா கர்தேவாவஸ்திதஃ
இதுவே ஆத்மா—வெள்ளை, கருப்பு எனும் கர்ம பலன்களால் கட்டுப்பட்டவனாகத் தோன்றினாலும், ஒவ்வொரு உடலிலும் சஞ்சரிக்கிறான். ஆனால் வெளிப்படாதது, நுண்ணியது, காண முடியாதது, பற்றில்லாதது என்பதால், நிலைபெறாது, செயல்வாழ்வாளன் அல்ல, இருந்தாலும் செயல்வாழ்வாளனாகத் தோன்றுகிறான்.
ஸ வா ஏஷ ஶுத்தஃ ஸ்திரோऽசலஶ்சாலேபோऽவ்யக்ரோ நிஃஸ்ப்ரு'ஹஃ ப்ரேக்ஷகவதவஸ்திதஃ ஸ்வஸ்ய சரிதபுக்குணமயேந படேநாத்மாநமந்தர்தீயாவஸ்தித இத்யவஸ்தித இதி
இதுவே தூய்மை, நிலையானது, அசையாதது, ஒட்டாதது, கலங்காதது, ஆசை இல்லாதது, பார்வையாளர் போல அமைந்தது, தன் செயல்களை அனுபவிப்பவன், குணங்களின் போர்வையில் மறைந்திருப்பவன், இவ்வாறு மறைந்து நிற்கின்றான்.
அதாந்யத்ராப்யுக்தம் ஶரீரமிதம் மைதுநாதேவோத்பூதம் ஸம்விதபேதம் நிரய ஏவ மூத்ரத்வாரேண நிஷ்க்ராமந்தமஸ்திபிஶ்சிதம் மாம்ஸேநாநுலிப்தம் சர்மணாவபத்தம் விண்மூத்ரபித்தகபமஜ்ஜாமேதோவஸாபிரந்யைஶ்ச மலைர்பஹுபிஃ பரிபூர்ணம் கோஶ இவாவஸந்நேதி
த்ரு'தீயஃ ப்ரபாடகஃ ॥ தே ஹ கல்வதோர்த்வரேதஸோऽதிவிஸ்மிதா அதிஸமேத்யோசுர்பகவந்நமஸ்தே த்வம் நஃ ஶாதி த்வமஸ்மாகம் கதிரந்யா ந வித்யத இத்யஸ்ய கோऽதிதிர்பூதாத்மநோ யேநேதம் ஹித்வாமந்யேவ ஸாயுஜ்யமுபைதி தாந்ஹோவாச
அத்ரைதே ஶ்லோகா பவந்தி ॥ யதா நிரிந்தநோ வஹ்நிஃ ஸ்வயோநாவுபஶாம்யதி । ததா வ்ரு'த்திக்ஷயாச்சித்தம் ஸ்வயோநாவுபஶாம்யதி
இங்கே இந்தச் சுலோகங்கள் கூறப்படுகின்றன: எப்படிச் சாம்பல் இல்லா நெருப்பு தன் மூலத்திலே அமைதியாகிறதோ, அதுபோல் செயல்கள் முடிவடைந்தால் மனமும் தன் மூலத்திலே அமைதியாகிறது.
ஸ்வயோநாவுபஶாந்தஸ்ய மநஸஃ ஸத்யகாமிநஃ । இந்த்ரியார்தாவிமூடஸ்யாந்ரு'தாஃ கர்மவஶாநுகாஃ
தன் மூலத்திலே அமைதி அடைந்த மனம், உண்மையை நோக்கி செல்பவன், அறிவாற்றல் கொண்டவன், புலன்களின் பொருள்களால் மயங்காதவன், பொய்யான செயல்களால் கட்டுப்படமாட்டான்.
சித்தமேவ ஹி ஸம்ஸாரஸ்தத்ப்ரயத்நேந ஶோதயேத் । யச்சித்தஸ்தந்மயோ பவதி குஹ்யமேதத்ஸநாதநம்
மனம் தான் பிறப்பு இறப்பின் சுழற்சி; ஆகவே, அதை முயற்சியுடன் தூய்மைப்படுத்த வேண்டும். மனம் எப்படி இருக்கிறதோ, அவ்வாறே மனிதன் ஆகிறான்; இது பழமையான ரகசியம்.
சித்தஸ்ய ஹி ப்ரஸாதேந ஹந்தி கர்ம ஶுபாஶுபம் । ப்ரஸந்நாத்மாத்மநி ஸ்தித்வா ஸுகமவ்யயமஶ்நுதே
மனதின் தெளிவால், நல்லதும் கெட்டதும் எனும் செயல்கள் அழிகின்றன. அமைதியான ஆத்மா, தன்னுள் உறைந்து, அழியாத ஆனந்தத்தை அனுபவிக்கிறான்.
ஸமாஸக்தம் யதா சித்தம் ஜந்தோர்விஷயகோசரே । யத்யேவம் ப்ரஹ்மணி ஸ்யாத்தத்கோ ந முச்யேத பந்தநாத்
ஒரு உயிரின் மனம் புலன்களின் பொருள்களில் பற்றுக்கொண்டால் அது கட்டுப்படும்; ஆனால் அது பிரம்மத்தில் அப்படியே பற்றுக்கொண்டால், யார் பந்தத்திலிருந்து விடுபடமாட்டார்?
மநோ ஹி த்விவிதம் ப்ரோக்தம் ஶுத்தம் சாஶுத்தமேவ ச । அஶுத்தம் காமஸங்கல்பம் ஶுத்தம் காமவிவர்ஜிதம்
மனம் இரண்டு வகை என்று கூறப்பட்டுள்ளது: தூய்மை மற்றும் அசுத்தம். ஆசை, எண்ணங்கள் நிறைந்தது அசுத்தமானது; ஆசை இல்லாதது தூய்மையானது.
லயவிக்ஷேபரஹிதம் மநஃ க்ரு'த்வா ஸுநிஶ்சலம் । யதா யாத்யமநீபாவம் ததா தத்பரமம் பதம்
மனதை கரையாமலும் சிதறாமலும், உறுதியாக அமைத்தால், அது மனமற்ற நிலையை அடையும் போது, அது பரம்பதத்தை அடைகிறது.
தாவதேவ நிரோத்தவ்யம் ஹ்ரு'தி யாவத்க்ஷயம் கதம் । ஏதஜ்ஜ்ஞாநம் ச மோக்ஷம் ச ஶேஷாஸ்து க்ரந்தவிஸ்தராஃ
மனம் அழியும்வரை இதயத்தில் கட்டுப்படுத்த வேண்டும். இதுவே அறிவும், விடுதலியும்; மீதியெல்லாம் நூல்களின் விரிவாகும்.
ஸமாதிநிர்தூதமலஸ்ய சேதஸோ நிவேஶிதஸ்யாத்மநி யத்ஸுகம் லபேத் । ந ஶக்யதே வர்ணயிதும் கிரா ததா ஸ்வயம் ததந்தஃகரணேந க்ரு'ஹ்யதே
தவத்தால் அசுத்தம் நீங்கிய மனம், ஆத்மாவில் நிலைத்திருக்கும்போது அடையும் ஆனந்தத்தை வார்த்தைகளால் விவரிக்க முடியாது; அப்போது அந்த ஆனந்தம் உள்ளுணர்வால் மட்டுமே அறியப்படுகிறது.
அபாமபோऽக்நிரக்நௌ வா வ்யோம்நி வ்யோம ந லக்ஷயேத் । ஏவமந்தர்கதம் சித்தம் புருஷஃ ப்ரதிமுச்யதே
தண்ணீரில் தண்ணீரை, நெருப்பில் நெருப்பை, ஆகாயத்தில் ஆகாயத்தை காண முடியாதது போல, மனம் உள்ளுக்குள் கலந்துவிட்டால், மனிதன் விடுதலை அடைகிறான்.
மந ஏவ மநுஷ்யாணாம் காரணம் பந்தமோக்ஷயோஃ । பந்தாய விஷயாஸக்தம் முக்த்யை நிர்விஷயம் ஸ்ம்ரு'தமிதி
மனிதர்களுக்கு பந்தமும் விடுதலையும் உண்டாக்குவது மனமே. மனம் உலக விஷயங்களில் பற்றுடன் இருந்தால் அது பந்தமாகிறது; அந்தப் பற்றுகள் இல்லாமல் இருந்தால் அது விடுதலையைத் தரும் என்று கூறப்படுகிறது.
அத யதேயம் கௌத்ஸாயநிஸ்துதிஃ ॥ த்வம் ப்ரஹ்மா த்வம் ச வை விஷ்ணுஸ்த்வம் ருத்ரஸ்த்வம் ப்ரஜாபதிஃ । த்வமக்நிர்வருணோ வாயுஸ்த்வமிந்த்ரஸ்த்வம் நிஶாகரஃ
இப்போது கவுத்ஸாயனரின் புகழ்ச்சி வருகிறதுஎ: நீ பிரம்மா, நீயே விஷ்ணு, நீயே ருத்ரன், நீயே பிரஜாபதி; நீயே அக்னி, நீயே வருணன், நீயே வாயு, நீயே இந்திரன், நீயே சந்திரன்.
த்வம் மநுஸ்த்வம் யமஶ்ச த்வம் ப்ரு'திவீ த்வமதாச்யுதஃ । ஸ்வார்தே ஸ்வாபாவிகேऽர்தே ச பஹுதா திஷ்டஸே திவி
நீயே மனு, நீயே யமன், நீயே பூமி, நீயே அழியாதவன்; உன் சொந்த காரணத்திற்கும் இயற்கை நோக்கத்திற்கும் நீ வானில் பல வடிவங்களில் நிற்கிறாய்.
விஶ்வேஶ்வர நமஸ்துப்யம் விஶ்வாத்மா விஶ்வகர்மக்ரு'த் । விஶ்வபுக்விஶ்வமாயஸ்த்வம் விஶ்வக்ரீடாரதிஃ ப்ரபுஃ
உலகத்தின் ஆண்டவரே, உமக்கு வணக்கம்; உலகின் ஆன்மாவும், உலகை உருவாக்குபவரும் நீயே; உலகை அனுபவிப்பவரும், உலக மாயையும், உலக விளையாட்டில் ஆனந்தம் கொள்பவரும், எல்லாம் செய்யும் பெருமையும் உன்னிடமே.
ஸ வா ஏஷ ஸூக்ஷ்மோऽக்ராஹ்யோऽத்ரு'ஶ்யஃ புருஷஸம்ஜ்ஞகோ புத்திபூர்வமிஹைவாவர்ததேம்ऽஶேந ஸுஷுப்தஸ்யைவ புத்திபூர்வம் நிபோதயத்யத யோஹ கலு வாவாஇதஸ்யாம்ஶோऽயம் யஶ்சேதநமாத்ரஃ ப்ரதிபூருஷம் க்ஷேத்ரஜ்ஞஃ ஸங்கல்பாத்யவஸாயாபிமாநலிங்கஃ ப்ரஜாபதிர்விஶ்வக்ஷஸ்தேந சேதநேநேதம் ஶரீரம் சேதநவத்ப்ரதிஷ்டாபிதம் ப்ரசோதயிதா சைஷோऽஸ்யேதி தே ஹோசுர்பகவந்நீத்ரு'ஶஸ்ய கதமம்ஶேந வர்தநமிதி தாந்ஹோவாச
இது மிகவும் நுண்ணியது, பிடிக்க முடியாதது, காண முடியாதது, புருஷன் என அழைக்கப்படுகிறது. எண்ணத்துடன் இங்கு சுழல்கிறது; ஒரு பகுதியால், ஆழ்ந்த நித்திரையில், அறிவுடன் எழுப்புகிறது. அதன் அந்த பகுதி, ஒவ்வொருவரிலும் உள்ள சுத்தமான அறிவு, அறிவாளி, தீர்மானம், எண்ணம், அகம்பாவு ஆகியவற்றால் அடையாளம் காணப்படுகிறது. அவனே பிரஜாபதி, எல்லாம் காண்பவன். இந்த அறிவால் உடல் உயிருள்ளதாக நிலைபெறுகிறது, இதுவே இயக்கும் சக்தி. அவர்கள், "பகவனே, இப்படிப்பட்டவன் எப்படி ஒரு பகுதியால் செயல்படுகிறான்?" என்று கேட்டார்கள். அவர் பதில் கூறினார்.
ப்ரஜாபதிர்வா ஏஷோऽக்ரேऽதிஷ்டத்ஸ நாரமதைகஃ ஸ ஆத்மநமபித்யாயத்பவ்ஹீஃ ப்ரஜா அஸ்ரு'ஜத்த அஸ்யைவாத்மப்ரபுத்தா அப்ராணா ஸ்தாணுரிவ திஷ்டமாநா அபஶ்யத்ஸ நாரமத ஸோऽமந்யதைதாஸம் ப்ரதிபோதநாயாப்யந்தரம் ப்ராவிஶாநீத்யத ஸ வாயுமிவாத்மாநம் க்ரு'த்வாப்யந்தரம் ப்ராவிஶத்ஸ ஏகோ நாவிஶத்ஸ பஞ்சதாத்மாநம் ப்ரவிபஜ்யோச்யதே யஃ ப்ராணோऽபாநஃ ஸமாந உதாநோ வ்யாந இதி
முதலில் பிரஜாபதி ஒருவனாக இருந்தான். அவன் திருப்தியடையவில்லை. தன்னை எண்ணி, பல உயிர்களை உருவாக்கினான். அவை அவனிலிருந்து விழித்தெழுந்தும் உயிரில்லாமல், தூண்கள்போல் நின்றன. இதைக் கண்ட பிரஜாபதி திருப்தியடையவில்லை. "இவற்றை விழிப்பூட்ட நான் உள்ளே புகவேண்டும்" என்று எண்ணினான். காற்றைப் போல தன்னை மாற்றி, உள்ளே புகுந்தான். தனக்கே மட்டும் புகாமல், தன்னை ஐந்து வகையாக்கி, உயிராக, அபானமாக, சமானமாக, உதானமாக, வியானமாக பிரித்துக் கொண்டான்.
உயிரும் அபானமும் நுண்மையான, உள்ளார்ந்த நிலையில் இருக்கும் போது, அவற்றுக்கிடையே மாதம் போல வெப்பம் இருக்கும். அந்த மனிதனே வைஶ்வானர அக்கினி. வேறு இடங்களிலும், இந்த வைஶ்வானர அக்கினி உடலுக்குள் இருப்பதாகவும், அதனால் உணவு செரிக்கப்படும் என்றும் கூறப்படுகிறது. இதன் ஓசை, காதுகளை மூடி கேட்டால் கேட்கும் ஒலி. உயிர் பிரியும் போது, அந்த ஓசை கேட்காது.
ஸ வா ஏஷ பஞ்சதாத்மாநம் ப்ரவிபஜ்ய நிஹிதோ குஹாயாம் மநோமயஃ ப்ராணஶரீரோ பஹுரூபஃ ஸத்யஸம் கல்ப ஆத்மேதி ஸ வா ஏஷோऽஸ்ய ஹ்ரு'தந்தரே திஷ்டந்நக்ரு'தார்தோऽமந்யதார்தாநஸாநி தத்ஸ்வாநீமாநி பித்த்வோதிதஃ பஞ்சபீ ரஶ்மிபிர்விஷயாநத்தீதி புத்தீந்த்ரியாணி யாநீமாந்யேதாந்யஸ்ய ரஶ்மயஃ கர்மேந்த்ரியாண்யஸ்ய ஹயா ரதஃ ஶரீரம் மநோ நியந்தா ப்ரக்ரு'திமயோஸ்ய ப்ரதோதநேந கல்வீரிதம் பரிப்ரமதீதம் ஶரீரம் சக்ரமிவ ம்ரு'தே ச நேதம் ஶரீரம் சேதநவத்ப்ரதிஷ்டாபிதம் ப்ரசோதயிதா சைஷோऽஸ்யேதி
இவ்வாறு, தன்னை ஐந்து வகையாகப் பிரித்து, அந்த ஆத்மா உள்ளார்ந்த குகையில், மனம் வடிவில், உயிரை உடலாகக் கொண்டு, பல வடிவங்களுடன், உண்மை எண்ணத்துடன் இருக்கிறது. இதுவே உள்ளத்தின் ஆழத்தில் இருந்து, நிறைவு இல்லாமல் வேறு நோக்கங்களை நினைக்கிறது. பின்னர், தன் சுவர்களை உடைத்து, ஐந்து கதிர்களால் புலன்களை அனுபவிக்கிறது. அறிவுப்புலன்கள் அவன் கதிர்கள்; செயல் புலன்கள் அவனது குதிரைகள்; உடல் ரதம்; மனம் வண்டி ஓட்டுபவன். இயற்கையின் ஊக்கத்தால், இந்த உடல் சக்கரம் போல சுழல்கிறது. உயிர் நீங்கியதும், உடல் உயிருள்ளதாக இருக்காது, இயக்கமும் இல்லை.
இதி த்விதீயஃ ப்ரபாடகஃ ॥ தே ஹோசுர்பகவந்யத்யேவமஸ்யாத்மநோ மஹிமாநம் ஸூசயஸீத்யந்யோ வா பரஃ கோऽயமாத்மா ஸிதாஸிதைஃ கர்மபலைரபிபூயமாநஃ ஸதஸத்யோநிமாபத்யத இத்யவாசீம் வோர்த்வாம் வா கதம் த்வந்த்வைரபிபூயமாநஃ பரிப்ரமதீதி கதம ஏஷ இதி தாந்ஹோவாச
இரண்டாம் பகுதி முடிவடைந்தது. அவர்கள் கேட்டார்கள்: 'பெரியவரே, நீங்கள் இந்த ஆத்மாவின் மகிமையை விளக்குகிறீர்கள். ஆனால், இந்த ஆத்மா வேறு யார்? வெள்ளையும் கருப்பும் எனும் கர்மப் பலங்களால் அடிமையாக்கப்பட்டு, நல்லதும் கெட்டதும் பிறவிகளை அடைந்து, இரட்டையில்களால் கட்டுப்பட்டு, மேலோ கீழோ அலைந்து திரியும் இந்த ஆத்மா யார்? எது இது?' என்று கேட்டார்கள். அவர் பதிலளித்தார்:
அஸ்தி கல்வந்யோऽபரோ பூதாத்மா யோऽயம் ஸிதாஸிதைஃ கர்மபலைரபிபூயமாநஃ ஸதஸதயோநிமாபத்யத இத்யவாசீம் வோர்த்வாம் கதிம் த்வந்த்வைரபிபூயமாநஃ பரிப்ரமதீத்யஸ்யோபவ்யாக்யாநம் பஞ்ச தந்மாத்ராணி பூதஶப்தேநோச்யந்தே பஞ்ச மஹாபூதாநி பூதஶப்தேநோச்யந்தேऽத தேஷாம் யஃ ஸமுதாயஃ ஶரீரமித்யுக்தமத யோ ஹ கலு வாவ ஶரீரமித்யுக்தம் ஸ பூதாத்மேத்யுக்தமதாஸ்தி தஸ்யாத்மா பிந்துரிவ புஷ்கர இதி ஸ வா ஏஷோऽபிபூதஃ ப்ராக்ரு'த்யைர்குணைரித்யதோऽபிபூதத்வாத்ஸம்மூடத்வம் ப்ரயாத்யஸம்மூடஸ்த்வாதாத்மஸ்தம் ப்ரபும் பகவந்தம் காரயிதாரம் நாபஶ்யத்குணௌகைஸ்த்ரு'ப்யமாநஃ கலுஷீக்ரு'தாஸ்திரஶ்சஞ்சலோ லோலுப்யமாநஃ ஸஸ்ப்ரு'ஹோ வ்யக்ரஶ்சாபிமாநத்வம் ப்ரயாத இத்யஹம் ஸோ மமேதமித்யேவம் மந்யமாநோ நிபத்நாத்யாத்மநாத்மாநம் ஜாலேநைவ கசரஃ க்ரு'தஸ்யாநுபலைரபிபூயமாநஃ பரிப்ரமதீதி
உண்மையில், இன்னொரு வகையான, வேறு ஒரு பூதாத்மா இருக்கிறது. அவன் வெள்ளை, கருப்பு எனும் கர்மப் பலங்களால் கட்டுப்பட்டு, நல்லதும் கெட்டதும் பிறவிகளை அடைந்து, இரட்டையில்களால் அடிமையாய், மேலும் கீழும் அலைந்து திரிகிறான். இதன் விளக்கம்: ஐந்து சூட்சுமப் பொருள்கள் 'பூதங்கள்' என்று அழைக்கப்படுகின்றன; ஐந்து பெரிய பூதங்களும் 'பூதங்கள்' என்று அழைக்கப்படுகின்றன; இவை எல்லாம் சேர்ந்து உருவாகும் உடலே 'உடல்' எனப்படுகிறது. இந்த உடலே பூதாத்மா எனப்படுகிறது. அதற்கு உள்ளே, தாமரைப்பூவில் துளி போல, ஒரு ஆத்மா இருக்கிறது. இவன் இயற்கையின் குணங்களால் அடிமையாக்கப்படுகிறான்; அதனால் அவன் குழப்பமடைந்துவிடுகிறான். குழப்பமில்லாதபோது, தன் உள்ளே உறைந்துள்ள ஆண்டவரை, பரமாத்மாவை, படைப்பாளியை காணமுடியாது. குணங்களின் ஆசைகளால் திருப்தியடைந்து, அசுத்தமாகி, நிலைதடுமாறி, அலைந்து, ஆசைபடுவான், விரும்புவான், கவலைப்படுவான், அகந்தையுடன் 'நான் தான், இது எனது' என்று நினைத்து, தானே தன்னை வலைப்பிடிக்கிறான். பறவை வலையில் சிக்குவது போல், தன் செயல்களின் பலன்களால் கட்டுப்பட்டு, பயனில்லாமல் அலைந்து திரிகிறான்.
அதாந்யத்ராப்யுக்தம் யஃ கர்தா ஸோऽயம் வை பூதாத்மா கரணைஃ காரயிதாந்தஃபுருஷோऽத யதாக்நிநாயஃபிண்டோ வாபிபூதஃ கர்த்ரு'பிர்ஹந்யமாநோ நாநாத்வமுபைத்யேவம் வாவ கல்வஸௌ பூதாத்மாந்தஃபுருஷேணாபிபூதோ குணைர்ஹந்யமாநோ நாநாத்வமுபைத்யத யத்த்ரிகுணம் சதுரஶீதிலக்ஷயோநிபரிணதம் பூதத்ரிகுணமேதத்வை நாநாத்வஸ்ய ரூபம் தாநி ஹ வா இமாநி குணாநி புருஷேணேரிதாநி சக்ரமிவ சக்ரிணேத்யத யதாயஃபிண்டே ஹந்யமாநே நாக்நிரபிபூயத்யேவம் நாபிபூயத்யஸௌ புருஷோऽபிபூயத்யயம் பூதாத்மோபஸம்ஶ்லிஷ்டத்வாதிதி
வேறு இடத்தில் கூறப்பட்டுள்ளது: செய்பவன் இந்த பூதாத்மாவே, கருவிகளின் மூலம் செய்கிறான்; உள்ளிருக்கும் புருஷன் தான் இயக்குபவன். எப்படிச் சாம்பல் துண்டு பலர் அடித்தால் பல வடிவங்கள் எடுக்கும், அதுபோல் பூதாத்மா, அந்தரங்க புருஷனால் அடிமையாக்கப்பட்டு, குணங்கள் தாக்கும்போது பல வடிவங்கள் எடுக்கிறது. மூன்று குணங்களால் நாற்பத்து நான்கு லட்சம் உயிரினங்களாக மாறுவது பூதாத்மாவே; இதுவே பலவிதமான உருவங்களின் காரணம். இந்த குணங்கள் புருஷனால் இயக்கப்பட்டு, சக்கரமென சுற்றுகின்றன. சாம்பல் துண்டு அடிபட்டாலும், அதில் உள்ள தீயை அடக்க முடியாதது போல, புருஷன் அடக்கப்படுவதில்லை; பூதாத்மா தான், அதன் இணைப்பால் அடிமையாக்கப்படுகிறது.
வேறு இடத்தில் கூறப்பட்டுள்ளது: இந்த உடல் பாலுணர்வால் உருவாகிறது, அறிவு இல்லாதது, நரகத்திற்கு உரியது, சிறுநீர்வழியாக வெளியில் வருகிறது, எலும்பால் மூடப்பட்டு, மாம்சம் பூசப்பட்டு, தோலால் கட்டப்பட்டு, மலம், சிறுநீர், பித்தம், கபம், மஜ்ஜை, கொழுப்பு மற்றும் பல அசுத்தங்களால் நிரம்பி, மூடிய பையில் போல் இருக்கிறது.
அதாந்யத்ராப்யுக்தம் ஸம்மோஹோ பயம் விஷாதோ நித்ரா தந்த்ரீ வ்ரணோ ஜரா ஶோகஃ க்ஷுத்பிபாஸா கார்பண்யம் க்ரோதோ நாஸ்திக்யமஜ்ஞாநம் மாத்ஸர்யம் வைகாருண்யம் மூடத்வம் நிர்வ்ரீடத்வம் நிக்ரு'தத்வமுத்தாதத்வமஸமத்வமிதி தாமஸாந்விதஸ்த்ரு'ஷ்ணா ஸ்நேஹோ ராகோ லோபோ ஹிம்ஸா ரதிர்த்ரு'ஷ்டிவ்யாப்ரு'தத்வமீர்ஷ்யா காமமவஸ்திதத்வம் சஞ்சலத்வம் ஜிஹீர்ஷார்தோபார்ஜநம் மித்ராநுக்ரஹணம் பரிக்ரஹாவலம்போऽநிஷ்டேஷ்விந்த்ரியார்தேஷு த்விஷ்டிரிஷ்டேஶ்வபிஷங்க இதி ராஜஸாந்விதைஃ பரிபூர்ண ஏதைரபிபூத இத்யயம் பூதாத்மா தஸ்மாந்நாநாரூபாண்யாப்நோதீத்யாப்நோதீதி
வேறு இடத்தில் கூறப்பட்டுள்ளது: குழப்பம், பயம், மனவேதனை, தூக்கம், சோம்பல், புண், முதுமை, துயரம், பசி, தாகம், ஏக்கம், கோபம், நம்பிக்கை இல்லாமை, அறியாமை, பொறாமை, இரக்கம் இல்லாமை, முட்டாள்தனம், வெட்கம் இல்லாமை, வஞ்சகம், அகந்தை, சமத்துவம் இல்லாமை—இவை எல்லாம் இருள் சார்ந்தவை. தாகம், பாசம், ஆசை, பேராசை, வன்மம், இன்பம், பார்வை பற்றுதல், பொறாமை, விருப்பு, நிலைமையின்மை, விருப்பம், பொருள் தேடல், நண்பர்களை ஆதரித்தல், சொத்துக்களை பற்றிக்கொள்வது, விருப்பமில்லாத பொருள்களில் வெறுப்பு, விருப்பமானவற்றில் பற்றுதல்—இவை எல்லாம் ரஜோ குணம் சார்ந்தவை. இவை அனைத்தால் நிரம்பி, அடிமையாக்கப்பட்ட பூதாத்மா பலவிதமான உருவங்களை அடைகிறது.
மூன்றாம் பகுதி. பிறப்பை தடுத்து மேலே செல்லும் சக்தி கொண்டவர்கள் மிக ஆச்சரியப்பட்டு வந்து, 'பெரியவரே, உமக்கு வணக்கம். எங்களை காத்து வழிகாட்டுங்கள்; உங்களைத்தவிர எங்களுக்கு வேறு தஞ்சம் இல்லை. இந்த பூதாத்மாவுக்கு விருந்தாளி யார்? யாரால் இதை விட்டு வேறு ஒன்றுடன் ஐக்கியம் அடைய முடிகிறது?' என்று கேட்டார்கள். அவர் பதிலளித்தார்:
அதாந்யத்ராப்யுக்தம் மஹாநதீஷூர்மய இவ நிவர்தகமஸ்ய யத்புராக்ரு'தம் ஸமுத்ரவேலேவ துர்நிவார்யமஸ்ய ம்ரு'த்யோராகமநம் ஸதஸத்பலமயைர்ஹி பாஶைஃ பஶுரிவ பத்தம் பந்தநஸ்தஸ்யேவாஸ்வாதந்த்ர்யம் யமவிஷயஸ்தஸ்யைவ பஹுபயாவஸ்தம் மதிரோந்மத்த இவாமோதமமதிரோந்மத்தம் பாப்மநா க்ரு'ஹீத இவ ப்ராம்யமாணம் மஹோரகதஷ்ட இவ விபத்ரு'ஷ்டம் மஹாந்தகார இவ ராகாந்தமிந்த்ரஜாலமிவ மாயாமயம் ஸ்வப்நமிவ மித்யாதர்ஶநம் கதலீகர்ப இவாஸாரம் நட இவ க்ஷணவேஷம் சித்ரபித்திரிவ மித்யாமநோரமமித்யதோக்தம் ॥ ஶப்தஸ்பர்ஶாதயோ யேऽர்தா அநர்தா இவ தே ஸ்திதாஃ । யேஷ்வாஸக்தஸ்து பூதாத்மா ந ஸ்மரேச்ச பரம் பதம்
வேறு இடத்தில் கூறப்பட்டுள்ளது: பெரிய நதிகளில் அலைகள் திரும்பி வருவது போல, முன்பு செய்தது திரும்பி வருவது தவிர்க்க முடியாதது; மரணம் கடலைப் போலத் தடுக்க முடியாதது. நல்லதும் கெட்டதும் எனும் பாசங்களால் கட்டப்பட்டு, மிருகம் போல் அடிமையாய், சுதந்திரமில்லாமல், கட்டுப்பட்டவனாக, யமனின் ஆளுமையில் பல பயங்களில் சிக்கி, மதுவில் மயங்குபவன் போல் இன்பத்தில் மூழ்கி, பாவத்தால் பிடிக்கப்பட்டு அலைந்து, பெரிய பாம்பு கடித்தவனாக அபாயம் காண்கிறான்; காமத்தில் கண் மறைந்தவன், பெரும் இருளில், மாயையில் மயங்குகிறான்; கனவில் போல பொய்யான காட்சிகள் காண்கிறான்; வாழைப்பழத்தின் உள்ளே போல் பொருளில்லாதவன்; நடிகன் போல ஒரு கணம் வேடம் போட்டு, சுவரில் ஓவியம் போல பொய்யான அழகில் மகிழ்கிறான். ஆகவே, ஒலி, தொடுதல் போன்ற விஷயங்கள் அர்த்தமுள்ளவை போலத் தோன்றினாலும், உண்மையில் அர்த்தமில்லாதவை. அவற்றில் பூதாத்மா பற்றிக்கொண்டால், பரம்பதத்தை நினைவில் கொள்ள முடியாது.
அயம் வா வ கல்வஸ்ய ப்ரதிவிதிர்பூதாத்மநோ யத்யேவ வித்யாதிகமஸ்ய தர்மஸ்யாநுசரணம் ஸ்வாஶ்ரமேஷ்வாநுக்ரமணம் ஸ்வதர்ம ஏவ ஸர்வம் தத்தே ஸ்தம்பஶாகேவேதராண்யநேநோர்த்வபாக்பவத்யந்யததஃ பதத்யேஷ ஸ்வதர்மாபிபூதோ யோ வேதேஷு ந ஸ்வதர்மாதிக்ரமேணாஶ்ரமீ பவத்யாஶ்ரமேஷ்வேவாவஸ்திதஸ்தபஸ்வீ சேத்யுச்யத ஏததப்யுக்தம் நாதபஸ்கஸ்யாத்மத்யாநேऽதிகமஃ கர்மஶுத்திர்வேத்யேவம் ஹ்யாஹ ॥ தபஸா ப்ராப்யதே ஸத்த்வம் ஸத்த்வாத்ஸம்ப்ராப்யதே மநஃ । மநஸா ப்ராப்யதே த்வாத்மா ஹ்யாத்மாபத்த்யா நிவர்தத இதி
இந்த பூதாத்மாவுக்கான மருந்து இதுவே: அறிவைப் பெறுதல், தர்மத்தைப் பின்பற்றுதல், தன் ஆசிரமத்தில் ஒழுங்காக நடப்பது, தன் தர்மத்தைப் பின்பற்றுதல். மரத்துக்குருத்தும் கிளைகளும் போல, மற்றவை அனைத்தும் இதில்தான் சார்ந்துள்ளன; இல்லையெனில் கீழே விழுந்துவிடும். தன் தர்மத்தில் நிலைத்திருப்பவன், வேதங்களில் தன் தர்மத்தை மீறாமல் இருப்பவன், ஆசிரமத்தில் உறுதியாய் இருப்பவன், தவம் செய்பவன் என்று அழைக்கப்படுகிறான். மேலும் கூறப்பட்டுள்ளது: தவம் இல்லாமல் ஆத்மத்யானம் கிடையாது; கர்மம் தூய்மையடைந்தால் தான் முடியும். ஆகவே, 'தவத்தால் தூய்மை கிடைக்கும்; தூய்மையால் மனம் கிடைக்கும்; மனத்தால் ஆத்மா கிடைக்கும்; ஆத்மாவை அடைந்தால் திரும்பி வருவான்' என்று கூறப்பட்டுள்ளது.