ଏକ ସମୟରେ, ଶାକାୟନ୍ୟ ଋଷି ରାଜାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ, ଏହି ପ୍ରକାର କହିଲେ—“ଏହି ଜଗତରେ ଖାଦ୍ୟ ଅତି ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମାର ରୂପ। ପ୍ରାଣ ଖାଦ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଯଦି କେହି ଖାଦ୍ୟ ନଖାଏ, ତାହାର ଚିନ୍ତା, ଶୁଣିବା, ଛୁଇଁବା, ଦେଖିବା, କହିବା, ଘ୍ରାଣ, ରୁଚି—ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ପ୍ରାଣଗୁଡିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦିଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, ପ୍ରାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ପାଇଁ କୁହାଯାଇଛି—‘ଖାଦ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ, ଖାଦ୍ୟରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଏବଂ ଶେଷରେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଯାଇଯାନ୍ତି।’ ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଖାଦ୍ୟକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି ଲାଗିଯାନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର କିରଣରେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଉଠାଇ ନେଇ, ତାହାର ଲାଗି ଜଳାଇଥାଏ; ପ୍ରାଣ ଖାଦ୍ୟରେ ଅନ୍ୱିତ ହୋଇ ଜଳାଇଥାଏ; ଅଗ୍ନି ଖାଦ୍ୟରେ ଜଳାଇଥାଏ; ଏହି ଜଗତ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଉପସ୍ଥାପିତ; ଏହି ସବୁ ମୁଳ କ୍ରିୟା ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି। ଏହିପାଇଁ ଖାଦ୍ୟକୁ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଜଳରୁ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି; ଖାଦ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି; ପ୍ରାଣୀ ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି, ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଖାଯାଯାନ୍ତି; ଏହିପାଇଁ ତାହାକୁ ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହି ବିଶ୍ୱର ଉପରେ ଯେଉଁ ରୂପ ରହିଛି, ତାହା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ, ଯାହାକୁ 'ବିଶ୍ୱର ଧାରକ' କୁହାଯାଏ; ଏହି ଖାଦ୍ୟ, ପ୍ରାଣ ତାହାର ସାର, ମନ ତାହାର ସାର, ଜ୍ଞାନ ମନର ସାର, ଆନନ୍ଦ ଜ୍ଞାନର ସାର। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ସେ ଖାଦ୍ୟ, ପ୍ରାଣ, ମନ, ଜ୍ଞାନ, ଆନନ୍ଦର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ। ଖାଦ୍ୟକୁ ଅଜର ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଏକତାର ସାଧନ; ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନ, ଖାଦ୍ୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଖାଦ୍ୟ ଆରୋଗ୍ୟର ସ୍ମୃତି। ଖାଦ୍ୟରୁ ସମସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ; ସମୟ ଖାଦ୍ୟର ଉତ୍ସ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମୟର ଉତ୍ସ। ବର୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ; ଅଗ୍ନି ଓ ବରୁଣାର ଅର୍ଦ୍ଧ; ମାଘରୁ ଶ୍ରାବିଷ୍ଠା ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଅର୍ଦ୍ଧ, ଶେଷ ଅର୍ଦ୍ଧ ସୋମ ଅର୍ଦ୍ଧ। ଏହି ସମୟ ମାପରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଏହି ସମୟ ମାପ ନାହିଁ ଥିଲେ, ଜ୍ଞାନ ଅସମ୍ଭବ। ସମୟ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ସମୟରୁ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ବିଳୟ; ସମୟ ଆକାର ଓ ନିରାକାର। ବ୍ରହ୍ମାର ଦୁଇ ରୂପ—ସମୟ ଓ ଅସମୟ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଅସମୟ; ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ସମୟ ଆରମ୍ଭ। ବର୍ଷ ସମୟର ଆକାର; ବର୍ଷରୁ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ, ବୃଦ୍ଧି, ବିଳୟ। ବର୍ଷ ପ୍ରଜାପତି; ସମୟ ଖାଦ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମାର ନିଡ଼, ଆତ୍ମା। ସମୟ ବଡ଼ ଆତ୍ମାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ପାକାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ସମୟ ପାକାଯାଏ, ସେ ଏହି ବେଦର ଜ୍ଞାନୀ। ଏହି ସମୟ ଆକାରବନ୍ତ, ନଦୀ ଓ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ରାଜା; ସେ ସବିତା ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ; ତାହାରୁ ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା, ଗ୍ରହ, ବର୍ଷ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସମସ୍ତ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଏହିଠାରୁ ଆସେ। ଏହିପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ବ୍ରହ୍ମାର ରୂପେ, ସମୟ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ କେହି ବ୍ରହ୍ମା କୁହନ୍ତି। ପୁରୋହିତ, ଭୋଗୀ, ହୋମ, ମନ୍ତ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ପ୍ରଜାପତି—ସମସ୍ତ ଏହି ଦୀପ୍ତିରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅନନ୍ତ; ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର, ଦକ୍ଷିଣ, ଉପର, ତଳ—ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅନନ୍ତ; କୌଣସି ସୀମା ନାହିଁ। ଏହି ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ଅସୀମ, ଚିନ୍ତା ଓ ବିଚାରର ପାରାୟ। ଏହି ଆତ୍ମା ଆକାଶର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତକୁ ଜଗାଏ। ଏହି ଆତ୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତି, ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ଵାଳା, ପେଟରେ ଦୀପ୍ତି, ଖାଦ୍ୟ ପାକାଏ। ‘ଅଗ୍ନିରେ, ହୃଦୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଯାହା ଅଛି—ସେ ଏକ।’ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ଏକତା ପ୍ରାପ୍ତି। ଯୋଗର ଷଡ଼ ଅଙ୍ଗ—ପ୍ରାଣାୟାମ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ଧ୍ୟାନ, ଧାରଣା, ବିଚାର, ସମାଧି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ସୁନାଳି ଚିତ୍ତାଧିକ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଦେଖିବା, ମେରିଟ ଓ ଡିମେରିଟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଉଚ୍ଚ ଅବିନାଶୀରେ ଏକତା। ‘ଯେପରି ଜ୍ଵାଳା ଉପରେ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ଆସିପାରିନାହିଁ, ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଦୋଷ ଆସିପାରିନାହିଁ।’ ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ପ୍ରାଣ ସ୍ଥିର, ଅଭିପ୍ରାୟ ନାହିଁ, ପ୍ରାଣ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ରଖିବା; ‘ମନ ବିନା ମନ, ଚେତନାର ମଧ୍ୟ, ଅସମ୍ଭବ, ଉଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ—ଏଠି ମନକୁ ରଖିବା, ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚିହ୍ନ।’ ତଳୁ ଏକ ଅନ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ—ଜିହ୍ବା ଓ ତାଲୁ ଦବାଇ, ମନ ଓ ପ୍ରାଣ ନିଗ୍ରହ, ବିଚାର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଦେଖିବା। ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିବା, ଏକତା ପ୍ରାପ୍ତି, ଅସମ୍ଭବ, ଅଜନ୍ମା, ମୁକ୍ତିର ଚିହ୍ନ। ‘ମନ ଶୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ; ଶାନ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ଅବିଚଳ ଆନନ୍ଦ।’ ସୁଷୁମ୍ନା ଚ୍ୟାନେଲ ପ୍ରାଣକୁ ବହନ କରିଥାଏ; ଏହା ତାଲୁରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ; ଓଁ ଓ ମନ ସହିତ ପ୍ରାଣ ଉପରେ ଯାଏ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ଜିହ୍ବା ତଳେ ଦେଇ, ମହାତ୍ମାର ମହାତ୍ମାତ୍ୱ ଦେଖିବା; ଏକତା ପ୍ରାପ୍ତି; ଆତ୍ମା ବିନା, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ନାହିଁ, ଏକତା ପ୍ରାପ୍ତି। ‘ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରାଣ ନିଗ୍ରହ, ପରେ ଉପରେ ଯାଏ।’ ବ୍ରହ୍ମାର ଦୁଇ ରୂପ—ଶବ୍ଦ ଓ ନିର୍ବ୍ୟାଜ୍ୟ; ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବ୍ୟାଜ୍ୟ ପ୍ରକାଶ; ଏଠି ଓଁ ଶବ୍ଦ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଉପରେ ଯାଏ, ନିର୍ବ୍ୟାଜ୍ୟରେ ବିଳୟ। ଏହି ମାର୍ଗ, ଏହି ଅମୃତତ୍ୱ, ଏହି ଏକତା, ଏହି ମୁକ୍ତି। ‘ମକଡ଼ ତାର ଦ୍ୱାରା ଆକାଶକୁ ଯାଏ, ଧ୍ୟାନୀ ଓଁ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଏ।’ ଶବ୍ଦ ଉପାସନାକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୃଦୟରେ ଶୁଣିବା, ଏହାର ସାତ୍ ରୂପ—ନଦୀ, ଘଣ୍ଟା, ଲୋହ, ବେଙ୍ଗ, ଝିଙ୍କ, ବର୍ଷା, ପବନ। ଏହା ଉପରେ ଯାଇ ଅନ୍ୟ ନିର୍ବ୍ୟାଜ୍ୟ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି, ମଧୁ ପରି ଏକତା। ଦୁଇ ବ୍ରହ୍ମା—ଶବ୍ଦ ଓ ଉଚ୍ଚ; ଶବ୍ଦ ବ୍ରହ୍ମାର ଜ୍ଞାନୀ ଉଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି। ଓଁ ଶବ୍ଦ ଏହି ଆରମ୍ଭ—ଶାନ୍ତ, ନିର୍ବ୍ୟାଜ୍ୟ, ନିର୍ଭୟ, ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦ, ତୃପ୍ତି, ଅବିଚଳ, ଅମୃତ, ଅପତିତ, ଏକ, ନିର୍ମଳ, ବିଷ୍ଣୁ—ଉଚ୍ଚ ଉତ୍କର୍ଷ ପାଇଁ। ଏହିପାଇଁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ଉଚ୍ଚ ଓ ନିର୍ବ୍ୟାଜ୍ୟ ଦେବତା—ଓଁ ନାମରେ; ଶବ୍ଦ ନାହିଁ, ଶୁନ୍ୟ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।