ಮೈತ್ರಾಯಣೀಯೋಪನಿಷದ್

ಇದು ಸಾಮವೇದದ Maitrāyaṇī ಉಪನಿಷದ್. ಈ ಉಪನಿಷದಿನಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತ ಋಷಿಗಳು, ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಭಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ, ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು—ಮೂರ್ತಿದೀಪ್ತಿಯನ್ನು—ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಾಗ, "ಓಂ, ನನ್ನ ಅಂಗಗಳು, ಮಾತು, ಉಸಿರು, ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿರಲಿ. ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ನನ್ನೊಳಗೆ ಸದಾ ನೆಲೆಸಿರಲಿ. ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ನಿರಾಕರಿಸದಿರಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮನೂ ನನ್ನನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸದಿರಲಿ. ಯಾವತ್ತೂ ನಿರಾಕರಣೆ ಆಗದಿರಲಿ. ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳು ನನ್ನೊಳಗೆ ನೆಲೆಸಿರಲಿ. ಓಂ, ಶಾಂತಿ, ಶಾಂತಿ, ಶಾಂತಿ," ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುವ ಕೆಲವು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಕಥೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಬೃಹದ್ರಥ ಎಂಬ ರಾಜನು ಇದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರನನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ದೇಹವು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರಿವಿನಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ಅಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯುನ್ನತ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತ, ಕೈಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೋಡುತ್ತ, ಸಾವಿರ ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಧೂಮವಿಲ್ಲದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಾಕಾಯನ್ಯ ಎಂಬ ಆತ್ಮಜ್ಞ ಋಷಿಯು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, "ಏಳು, ಏಳು, ವರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡು" ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: "ಪ್ರಭು, ನಾನು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನೂ, ನಿಜವನ್ನು ತಿಳಿಯುವವನೂ ಅಲ್ಲ. ನಾವು ಅದನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ನಮಗೆ ಉಪದೇಶಿಸು. ನೀವು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ್ದಂತೆ, ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೂ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಗಳ ಭೋಗಾಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಕುರಿತು ಕೇಳಬೇಡಿ, ಬೇರೆ ವರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದೀರಿ." ಶಾಕಾಯನ್ಯನು ರಾಜನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ, ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು: "ಪ್ರಭು, ಈ ದೇಹವು ಎಲುಬು, ಚರ್ಮ, ಸ್ನಾಯು, ಮಜ್ಜೆ, ಮಾಂಸ, ವೀರ್ಯ, ರಕ್ತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮ, ಕಣ್ಣೀರು, ಬೆವರು, ಮೂತ್ರ, ಪಿತ್ತ, ವಾತ, ಮಲ, ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದುರ್ಗಂಧದ, ನಶ್ವರವಾದ ಪಿಂಡ. ಇಂತಹ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಸುಖದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂತೋಷವಿದೆ?" "ಈ ದೇಹವು ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಭಯ, ವಿಷ, ಈರ್ಷೆ, ಇಚ್ಛಿತದಿಂದ ದೂರವಾಗುವುದು, ಅನಿಚ್ಛಿತದೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವಿಕೆ, ಹಸಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ಮೃತ್ಯು, ರೋಗ, ದುಃಖ ಇವುಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಸುಖದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂತೋಷವಿದೆ?" "ಇದುವರೆಗೂ ನಾವು ನೋಡುತ್ತಿರುವುದೆಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೇನುಹುಳು, ಕಿಡಿ, ಹುಳು ಮುಂತಾದವು ಹೇಗೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆಯೋ, ಹಚ್ಚಿದ ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ, ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ನಾಶವಾಗಲೇ ಬೇಕು." "ಮಹಾ ಧನುರ್ಧಾರಿಗಳಾದ, ವಿಶ್ವಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಸುದ್ಯುಮ್ನ, ಭೂರಿದ್ಯುಮ್ನ, ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಕುವಲಯಾಶ್ವ, ಯೌವನಾಶ್ವ, ವದ್ಧೀಯ, ಶ್ವಾಶ್ವಪತಿ, ಶಶಬಿಂದು, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಅಂಬರೀಷ, ನೌಕ್ತ, ಸ್ವರಾಜ್, ಯಯಾತಿ, ನರ, ಆಯುಕ್ಷ, ಸೇನೋತ್ತ, ಮರುತ್ತ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇತರರು—ಇವರನ್ನೂ ಅವರ ಬಂಧುಗಳು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು. ಅವರು ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಈ ಲೋಕದಿಂದ ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದರು." "ಗಂಧರ್ವ, ಅಸುರ, ಯಕ್ಷ, ರಾಕ್ಷಸ, ಭೂತಗಣ, ಪಿಶಾಚ, ನಾಗ, ಗ್ರಹಗಳು—ಇವರ ನಾಶವನ್ನೂ ನಾವು ನೋಡುತ್ತೇವೆ." "ಮಹಾಸಾಗರಗಳು ಒಣಗುವುದು, ಪರ್ವತಗಳು ಉರುಳುವುದು, ಧ್ರುವತಾರೆಯು ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುವುದು, ವಾಯುವಿನ ಬಂಧಗಳು ಮುರಿಯುವುದು, ಮರಗಳು ಬಿದ್ದುಹೋಗುವುದು, ಭೂಮಿ ಮುಳುಗುವುದು, ದೇವತೆಗಳು ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುವುದು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಪುನಃ ಪುನಃ 'ನಾನು ಇದುವೆ' ಎಂದು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾ, ಈಚೆ ಈಚೆಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಕುಣಿತ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವ ಹಪ್ಪಳದಂತೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಭು, ನೀವು ನಮ್ಮ ಆಶ್ರಯ." ಈ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯಿತು. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಶಾಕಾಯನ್ಯ ಸಂತೋಷದಿಂದ ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಮಹಾರಾಜ ಬೃಹದ್ರಥ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದ ಧ್ವಜ, ನೀನು ನಿನ್ನ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ನೀನು ಮರುತ್ತೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೀಯೆ. ಯಾವುದು ಆತ್ಮ ಎಂದು ವಿವರಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದನು." "ಯಾವುದು ಹೊರಗಿನ ಆಧಾರದ ಮೂಲಕ ಮೇಲೇಳುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದುಃಖಪಡುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ—ಅದು ಆತ್ಮ. ಯಾವುದು ಶಾಂತವಾಗಿ, ಈ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಪರಮಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ—ಅದು ಆತ್ಮ. ಇದು ಅಮೃತ, ನಿರ್ಭಯ, ಇದು ಬ್ರಹ್ಮನ್." "ಈ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು, ಅಥವಾ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು, ಭಗವಾನ್ ಮೈತ್ರೇಯನು ನಮಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದನು. ಅದನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಪಾಪರಹಿತ, ಪ್ರಖರತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ, ವೀರ್ಯವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿಸುವ ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಹೋದರು. ಅವರು ಕೇಳಿದರು: 'ಪ್ರಭು, ಈ ದೇಹವು ರಥದಂತೆ ಜಡವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಚೇತನಗೊಳಿಸುವ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳದು ಯಾರು? ಇದನ್ನು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವವರು ಯಾರು? ನಮಗೆ ಹೇಳಿ.'" "ಮಾತಿನ ಮೇಲಿರುವುದು ಏನು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅದು ಶುದ್ಧ, ವಿಶುದ್ಧ, ಶೂನ್ಯ, ಶಾಂತವಾದ ಪ್ರಾಣ. ಅದು ನಿರಾಧಿಪತಿ, ಅನಂತ, ಕ್ಷಯರಹಿತ, ಸ್ಥಿರ, ನಿತ್ಯ, ಅಜ, ಸ್ವತಂತ್ರ, ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವದು. ಇದರಿಂದ ದೇಹ ಚೇತನವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಚಲಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲ." "'ಪ್ರಭು, ಇದನ್ನು ಚೇತನಗೊಳಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವರು ಹೇಳಿದರು: 'ಇದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಅಗ್ರಹಣೀಯ, ಅದೃಶ್ಯ, ಪುರುಷ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು. ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಇದು ಇಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ, ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗ, ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶುದ್ಧ ಚೇತನ, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ, ಸಂಕಲ್ಪ, ನಿರ್ಣಯ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವದು ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಸರ್ವದರ್ಶಿ. ಈ ಚೇತನದಿಂದ ದೇಹ ಚೇತನವಾಗುತ್ತದೆ.'" "'ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗ ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯೊಬ್ಬನೇ ಇದ್ದನು. ಅವನು ತೃಪ್ತನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆತನು ತಾನು ಯೋಚಿಸಿ ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅವು ಅವನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ, ಉಸಿರಿಲ್ಲದೆ, ಕಂಬಗಳಂತೆ ನಿಂತಿದ್ದವು. ಅವನು ಇದನ್ನು ಕಂಡು ತೃಪ್ತನಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಯೋಚಿಸಿದನು: 'ನಾನು ಅವುಗಳನ್ನು ಚೇತನಗೊಳಿಸಲು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು.' ಹೀಗಾಗಿ, ಗಾಳಿಯಂತೆ ತಾನು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅವನು ಐದು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ಸಮಾನ, ಉದಾನ, ವ್ಯಾನ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದನು." "ಯಾವುದು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೋ ಅದು ಪ್ರಾಣ; ಕೆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಅಪಾನ; ಅಪಾನದಲ್ಲಿ ಭೋಜ್ಯವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಅವಶ್ಯಕವಲ್ಲದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಅಂಗಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚುವುದು ಸಮಾನ; ತಿನ್ನುವದು, ಕುಡಿಯುವದು, ನುಂಗುವದು ಹೊರಹಾಕುವುದು ಉದಾನ; ಎಲ್ಲ ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡುವದು ವ್ಯಾನ." "ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಒಳಗೆ ಇರುವಾಗ, ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು ಉಷ್ಣತೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಅದು ಮಾಸದ ಉಷ್ಣತೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವೈಶ್ವಾನರ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ. ಹಸಿವಿನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಈ ವೈಶ್ವಾನರ ಅಗ್ನಿಯು ಆಹಾರವನ್ನು ಪಾಕಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಾಗ ಕೇಳುವ ಶಬ್ದವೂ ಅದೇ. ಪ್ರಾಣ ಹೊರಡುವಾಗ ಆ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ." "ಹೀಗೆ ಐದು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಿಕೊಂಡು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡಿರುವನು. ದೇಹವೇ ಪ್ರಾಣ, ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಶುದ್ಧ ಸಂಕಲ್ಪದ ಆತ್ಮ. ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು, ಯಾವುದೇ ಗುರಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳದೆ, ಬೇರೆ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ತನ್ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಒಡೆದು ಮೇಲೆ ಏರಿ, ಐದು ಕಿರಣಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅವು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು; ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅವನ ಕುದುರೆಗಳು; ದೇಹ ರಥ; ಮನಸ್ಸು ಸಾರಥಿ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಂಕುಶದಿಂದ ದೇಹವು ಚಕ್ರದಂತೆ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ದೇಹ ಮೃತವಾದಾಗ, ಅದು ಚೇತನವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಚಲಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ." "ಇದು ಆತ್ಮ—ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕರ್ಮಗಳ ಫಲದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಂತೆ, ಆದರೆ ಅವನು ಅವ್ಯಕ್ತ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಅಗ್ರಹಣೀಯ, ಅಸಂಗವಾದುದರಿಂದ, ಅವನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಕರ್ತೃನೂ ಅಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವನು ಕರ್ತೃನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ." "ಇದು ಶುದ್ಧ, ಸ್ಥಿರ, ಅಚಲ, ಅಸ್ಪರ್ಶ್ಯ, ಅಶಾಂತ, ನಿರಾಶಯ, ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವದು, ತನ್ನ ಸ್ವಚರ್ಯೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವದು, ಗುಣಗಳ ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವದು, ಹಾಗಾಗಿ ಅವನು ಗುಪ್ತನಾಗಿರುವನು." ಈ ಭಾಗ ಮುಗಿಯಿತು. ಅವರು ಕೇಳಿದರು: "ಪೂಜ್ಯರೆ, ನೀವು ಆತ್ಮನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೀರಿ, ಆದರೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಆತ್ಮನು ಯಾರು? ಯಾರು ಶ್ವೇತ-ಕೃಷ್ಣ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ, ಶುಭ ಮತ್ತು ಅಶುಭ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತರಾಗಿ, ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ? ಅವನು ಯಾರು?" ಅವರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು: "ಇನ್ನೊಬ್ಬ, ಭೌತಿಕ ಆತ್ಮನು ಇದೆ. ಅವನು ಕರ್ಮಫಲಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತರಾಗಿ, ಶುಭ-ಅಶುಭ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತರಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಐದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭೂತಗಳು 'ಭೂತ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವು; ಐದು ಮಹಾಭೂತಗಳೂ 'ಭೂತ'; ಅವುಗಳ ಸಮೂಹವೇ ದೇಹ. ದೇಹವೇ ಭೌತಿಕ ಆತ್ಮ. ಅದರೊಳಗೆ ಒಂದು ಆತ್ಮ ಇದೆ, ಅದು ಕಮಲದೊಳಗಿನ ಹನಿ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇದು ಗುಣಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತನಾಗುತ್ತದೆ; ಆಗ ಅವನು ಮೋಹಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮೋಹಿತನಾಗದಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಗುಣಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗಿ, ಅಶುದ್ಧ, ಅಸ್ಥಿರ, ಚಂಚಲ, ಲೋಭಿ, ಆಸಕ್ತ, ವ್ಯಾಕುಲ, 'ನಾನು ಇದುವೆ, ಇದು ನನ್ನದು' ಎಂದು ಅಹಂಕರಿಸಿ, ತನ್ನಿಂದ ತಾನೇ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಕ್ಕಿ ಬಲೆಗೆ ಸಿಲುಕಿದಂತೆ, ಕರ್ಮಫಲಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಾನೆ." "ಮತ್ತೆ, ಕರ್ತೃನು ಈ ಭೌತಿಕ ಆತ್ಮನೇ, ಉಪಕರಣಗಳ ಮೂಲಕ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಕರ್ತೃ. ಕಬ್ಬಿಣದ ತುಂಡನ್ನು ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದಾಗ ಅದು ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಭೌತಿಕ ಆತ್ಮನು ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಗುಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಎಂಟು ಲಕ್ಷ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಗುಣಗಳು ಆತ್ಮದಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತ, ಚಕ್ರದಂತೆ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಕಬ್ಬಿಣದ ತುಂಡನ್ನು ಹೊಡೆಯುವಾಗ ಅಗ್ನಿಗೆ ಏನೂ ಆಗದಂತೆ, ಆತ್ಮನಿಗೆ ಏನೂ ಆಗದು; ಭೌತಿಕ ಆತ್ಮನೇ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ." "ಈ ದೇಹವು ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದು, ನರಕದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು, ಮೂತ್ರದ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹೊರಬರುವದು, ಎಲುಬಿನಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಮಾಂಸದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಚರ್ಮದಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಮಲ, ಮೂತ್ರ, ಪಿತ್ತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮ, ಮಜ್ಜೆ, ಕೊಬ್ಬು ಮುಂತಾದ ಅಶುದ್ಧಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ." "ಮೋಹ, ಭಯ, ನಿರಾಶೆ, ನಿದ್ರೆ, ಆಲಸ್ಯ, ಗಾಯ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ದುಃಖ, ಹಸಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ದುಃಖ, ಕ್ರೋಧ, ನಾಸ್ತಿಕತೆ, ಅಜ್ಞಾನ, ಈರ್ಷೆ, ಕ್ರೂರತೆ, ಮೂರ್ಖತೆ, ನಿರ್ಲಜ್ಜತೆ, ಮೋಸ, ಅಹಂಕಾರ, ಅಸಮಾನತೆ—ಇವುಗಳು ತಮೋಗುಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ತೃಷ್ಟಿ, ಪ್ರೀತಿ, ಕಾಮ, ಲೋಭ, ಹಿಂಸೆ, ಸುಖ, ಅಭಿಪ್ರಾಯಾಸಕ್ತಿ, ದ್ವೇಷ, ಆಸೆ, ಚಂಚಲತೆ, ಆಕಾಂಕ್ಷೆ, ಸಂಪತ್ತಿನ ಹಂಬಲ, ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿ, ಆಸ್ತಿ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬನೆ, ಅಪ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷ, ಪ್ರಿಯದ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿ—ಇವುಗಳು ರಾಜೋಗುಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಭೌತಿಕ ಆತ್ಮನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ." ಮೂರನೇ ಭಾಗ: ವೀರ್ಯವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿಸುವ ಋಷಿಗಳು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಕೇಳಿದರು: "ಪೂಜ್ಯರೆ, ನಮಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ. ನೀವು ನಮ್ಮ ಆಶ್ರಯ, ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಭೌತಿಕ ಆತ್ಮನ ಅತಿಥಿಯಾರು? ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಮತ್ತೊಂದರೊಂದಿಗೆ ಏಕ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವವರು ಯಾರು?" ಅವರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು: "ಹೆಚ್ಚು ನದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಅಲೆಗಳಂತೆ, ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮಫಲಗಳು ಮರಳುವುದು ತಪ್ಪಲಾಗದು; ಮೃತ್ಯುವಿನ ಬರುವಿಕೆ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ತಪ್ಪಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯ. ಶುಭ-ಅಶುಭ ಫಲಗಳ ಬಂಧನದಿಂದ, ಪಶುವಿನಂತೆ ಬಂಧಿತನು, ಯಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಯಗಳಿಂದ ಆವರಿತನು, ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ಮೋಹಿತನು, ಪಾಪದಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟನು, ಮಹಾಸರ್ಪದಿಂದ ಕಡಿದವನಂತೆ ಭಯದಲ್ಲಿ, ಕಾಮದಿಂದ ಕುರುಡಾದವನಂತೆ, ಮಾಯಾಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಕನಸಿನಂತೆ ಸುಳ್ಳು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡುವನು, ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಒಳಭಾಗದಂತೆ ಅಸಾರ, ನಟನಂತೆ ಕ್ಷಣಿಕ ವೇಷ ಧರಿಸುವನು, ಬಣ್ಣದ ಗೋಡೆಯಂತೆ ಸುಳ್ಳು ಆಕರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವನು. ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳು—ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ ಮುಂತಾದವು—ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳೊಡನೆ ಭೌತಿಕ ಆತ್ಮನು ಜೋಡಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಪರಮಪದವನ್ನು ಮರೆಯುತ್ತಾನೆ." "ಭೌತಿಕ ಆತ್ಮನಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಏನು ಎಂದರೆ: ಜ್ಞಾನಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಧರ್ಮಾಚರಣೆ, ಸ್ವಧರ್ಮ ಪಾಲನೆ, ಸ್ವಕರ್ಮ ಪಾಠ. ಬೇರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಇದರ ನೆರೆಗೆ ಶಾಖೆಗಳಂತೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವನು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಸ್ವಧರ್ಮದಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತನಾದವನು, ವೇದದ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಮೀರುವದಿಲ್ಲದವನು, ತನ್ನ ವರ್ಣಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದವನು, ತಪಸ್ವಿಯೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವನು. ತಪಸ್ಸಿಲ್ಲದೆ ಆತ್ಮಧ್ಯಾನ ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಶುದ್ಧಕರ್ಮ ಅಗತ್ಯ. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಶುದ್ಧಿ, ಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸು, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆತ್ಮ, ಆತ್ಮಪ್ರಾಪ್ತಿಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುವುದು." ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಉಚ್ಛರಿಸುತ್ತಾರೆ: "ಇಂಧನವಿಲ್ಲದ ಬೆಂಕಿಯು ಮೂಲಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುವಂತೆ, ಕ್ರಿಯೆಯ ಸ್ಥಗಿತದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಮೂಲಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತದೆ." "ಮೂಲಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ, ಅದು ಸತ್ಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದಾಗ, ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗದಿದ್ದಾಗ, ಸುಳ್ಳು ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಕರ್ಮಗಳು ಬಂಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ." "ಮನಸ್ಸೇ ಸಂಸಾರದ ಮೂಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು. ಮನಸ್ಸು ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತಾನೆ—ಇದು ಪುರಾತನ ರಹಸ್ಯ." "ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾದಾಗ, ಪುಣ್ಯಪಾಪ ಕರ್ಮಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಶಾಂತ ಆತ್ಮನು, ಅಕ್ಷಯ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.