ఓం ఆప్యాయన్తు మమాఙ్గాని వాక్ ప్రాణశ్చక్షుః శ్రోత్రమథో వలమిన్ద్రియాణి చ సర్వాణి । సర్వమ్ బ్రహ్మౌపనిషదం మాహం బ్రహ్మ నిరాకుర్యాం మా మా బ్రహ్మ నిరాకరోత్ అనిరాకరణమస్త్వనిరాకరణం మేఽస్తు । తదాత్మని నిరతే యే ఉపనిషత్సు ధర్మాస్తే మయి సన్తు తే మయి సన్తు ॥ ఓం శాన్తిః శాన్తిః శాన్తిః
ఓం. నా అవయవాలు, మాట, ఊపిరి, కళ్ళు, చెవులు, బలము, ఇంకా అన్నీ ఇంద్రియాలు బలంగా ఉండాలి. ఈ లోకంలో ఉన్నదంతా బ్రహ్మమే, ఉపనిషత్తులు చెప్పినట్లు. నేను బ్రహ్మను ఎప్పుడూ తిరస్కరించకూడదు; బ్రహ్మ కూడా నన్ను విడిచిపెట్టకూడదు. నాకు ఎలాంటి తిరస్కారం కలగకూడదు. ఉపనిషత్తులలో చెప్పిన ధర్మాలు, నేను ఆత్మను ధ్యానిస్తూ ఉండగా, నా లోపల నిలవాలి. అవే నాలో నిలవాలి. ఓం. శాంతి. శాంతి. శాంతి.
ఓం కేనేషితమ్ పతతి ప్రేషితం మనః కేన ప్రాణః ప్రథమః ప్రైతి యుక్తః । కేనేషితాం వాచామిమాం వదన్తి చక్షుః శ్రోత్రం క ఉ దేవో యునక్తి ॥
మనస్సు ఏదో ఆదేశంతో దాని పని చేస్తుంది. ఊపిరి ఎవరి ఇశారాతో ముందుగా కదులుతుంది? మనం మాట్లాడే మాటలకు ఎవరు ప్రేరణ ఇస్తారు? కళ్ళు, చెవులు—ఈ అవయవాలను ఏ దేవుడు నడిపిస్తాడు?
శ్రోత్రస్య శ్రోత్రం మనసో మనో యద్వాచో హ వాచం స ఉ ప్రాణస్య ప్రాణః । చక్షుషశ్చక్షురతిముచ్య ధీరాః ప్రేత్యాస్మాల్లోకాదమృతా భవన్తి ॥
చెవికి చెవి, మనస్సుకు మనస్సు, మాటకు మాట, ఊపిరికి ఊపిరి, కంటికి కన్ను—అది ఎవరో తెలుసుకుంటే, ఆ జ్ఞానంతో మేధావులు ఈ లోకాన్ని విడిచి అమరత్వాన్ని పొందుతారు.
న తత్ర చక్షుర్గచ్ఛతి న వాగ్గచ్ఛతి నో మనో న విద్మో న విజానిమో యథైతదనుశిష్యాదన్యదేవ తదవిదితాదథో అవిదితాదధి । ఇతి శుశ్రుమ పుర్వేషాం యే నస్తద్వ్యాచచక్షిరే ॥
అక్కడ కన్ను చేరదు, మాట చేరదు, మనస్సు కూడా చేరదు. మనం దాన్ని ఎలా నేర్పాలో కూడా తెలియదు. అది తెలిసినదానికి భిన్నంగా ఉంటుంది, తెలియనిదానికి కూడా మించి ఉంటుంది. ఇదే మనకు పురాతనులు వివరించారు అని విన్నాము.
యద్వాచానభ్యుదితం యేన వాగభ్యుధ్యతే । తదేవ బ్రహ్మ త్వం విద్ధి నేదం యదిదముపాసతే ॥
మాట పలకలేని దానిని, కానీ మాటను పలికించేది ఏదో, అదే బ్రహ్మ అని తెలుసుకో. మనం ఇక్కడ పూజించేది అది కాదు.
యన్మనసా న మనుతే యేనాహుర్మనో మతమ్ । తదేవ బ్రహ్మ త్వం విద్ధి నేదం యదిదముపాసతే ॥
మనస్సు ఆలోచించలేని దానిని, కానీ మనస్సు ఆలోచించేది దానివల్లే అని అంటారు. అదే బ్రహ్మ అని తెలుసుకో. మనం ఇక్కడ పూజించేది అది కాదు.
యచ్చక్షుషా న పశ్యతే యేన చక్షూంషి పశ్యతి । తదేవ బ్రహ్మ త్వం విద్ధి నేదం యదిదముపాసతే ॥
కన్ను చూడలేని దానిని, కానీ కళ్ళు చూడగలిగేది దానివల్లే. అదే బ్రహ్మ అని తెలుసుకో. మనం ఇక్కడ పూజించేది అది కాదు.
యచ్ఛ్రోత్రేణ న శ్రుణోతి యేన శ్రోత్రమిదం శ్రుతమ్ । తదేవ బ్రహ్మ త్వం విద్ధి నేదం యదిదముపాసతే ॥
చెవి వినలేని దానిని, కానీ చెవి వినగలిగేది దానివల్లే. అదే బ్రహ్మ అని తెలుసుకో. మనం ఇక్కడ పూజించేది అది కాదు.
యన్ప్రాణేన న ప్రాణితి యేన ప్రాణః ప్రణియతే । తదేవ బ్రహ్మ త్వం విద్ధి నేదం యదిదముపాసతే ॥ ఇతి కేనోపనషది ప్రథమః ఖణ్డః ॥
ఊపిరి ఊపిరాడలేని దానిని, కానీ ఊపిరి కదలగలిగేది దానివల్లే. అదే బ్రహ్మ అని తెలుసుకో. మనం ఇక్కడ పూజించేది అది కాదు. ఇక్కడితో కేనోపనిషత్తులో మొదటి భాగం పూర్తయింది.
యది మన్యసే సువేదేతి దభ్రమేవాపి నూనం త్వం వేత్థ బ్రహ్మణో రుపమ్ । యదస్య త్వం యదస్య దేవేష్వథ ను మీమాంస్యమేవ తే మన్యే విదితమ్ ॥
నువ్వు 'నేను బాగా తెలుసుకున్నాను' అనుకుంటే, బ్రహ్మ స్వరూపాన్ని కొంత మాత్రమే తెలుసుకున్నావు. దేవతల్లోనూ, మనుషులలోనూ నీవు తెలిసినది కొంతే. ఇంకా తెలుసుకోవాలని నేను భావిస్తున్నాను.
నాహం మన్యే సువేదేతి నో న వేదేతి వేద చ । యో నస్తద్వేద తద్వేద నో న వేదేతి వేద చ ॥
నేను బాగా తెలుసుకున్నాను అనుకోను, కానీ తెలియదని కూడా అనుకోను. మనలో ఎవరు దాన్ని నిజంగా తెలుసుకుంటారో, వారు దాన్ని నిజంగా తెలుసుకుంటారు. నాకు తెలియదని కూడా అనిపించదు.
యస్యామతం తస్య మతం మతం యస్య న వేద సః । అవిజ్ఞాతం విజానతాం విజ్ఞాతమవిజానతామ్ ॥
ఎవడు 'నాకు తెలుసు' అని అనుకుంటాడో, వాడికి అది తెలియదు. ఎవడు 'నాకు తెలియదు' అని అనుకోకపోతాడో, వాడికే అది తెలుసు. తెలుసుకున్నవారికి అది తెలియదు, తెలియదనుకునేవారికి అది తెలుస్తుంది.
ప్రతిబోధవిదితం మతమమృతత్వం హి విన్దతే । ఆత్మనా విన్దతే వీర్యం విద్యయా విన్దతేఽమృతమ్ ॥
ప్రతి జ్ఞానంలో దాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు మాత్రమే అది నిజంగా తెలుస్తుంది. అప్పుడు అమరత్వాన్ని పొందుతారు. ఆత్మ ద్వారా బలాన్ని, జ్ఞానంతో అమరత్వాన్ని పొందుతారు.
ఇహ చేదవేదీదథ సత్యమస్తి న చేదిహావేదీన్మహతీ వినష్టిః । భుతేషు భుతేషు విచిత్య ధీరాః ప్రేత్యాస్మాల్లోకాదమృతా భవన్తి ॥ ఇతి కేనోపనిషది ద్వితియః ఖణ్డః ॥
ఇక్కడ దాన్ని తెలుసుకుంటే, అది నిజమే. ఇక్కడ తెలియకపోతే, అది పెద్ద నష్టమే. అన్ని జీవుల్లో దాన్ని తెలుసుకున్న మేధావులు, ఈ లోకాన్ని విడిచిన తర్వాత అమరులు అవుతారు. ఇక్కడితో కేనోపనిషత్తులో రెండవ భాగం పూర్తయింది.
బ్రహ్మ హ దేవేభ్యో విజిగ్యే తస్య హ బ్రహ్మణో విజయే దేవా అమహీయన్త త ఏక్షన్తాస్మాకమేవాయం విజయోఽస్మాకమేవాయం మహిమేతి ॥
బ్రహ్మ దేవతలకు విజయాన్ని ఇచ్చింది. ఆ బ్రహ్మ విజయాన్ని చూసి దేవతలు గర్వించారు—ఈ విజయం మనదే, ఈ మహిమ మనదే అని భావించారు.
తద్ధైషాం విజజ్ఞౌ తేభ్యో హ ప్రాదుర్బభూవ తన్న వ్యజానత కిమిదం యక్షమితి ॥
దేవతల గర్వాన్ని బ్రహ్మ తెలుసుకుంది. ఆ బ్రహ్మ వారి ముందు ప్రత్యక్షమైంది. కానీ అది ఎవరో, ఏమిటో వారు గుర్తించలేకపోయారు.
తేఽగ్నిమబ్రువఞ్జాతవేద ఏతద్ విజానీహి కిమిదం యక్షమితి తథేతి ॥
అప్పుడు వారు అగ్నిని పిలిచి, 'జాతవేదా! ఇది ఎవరో తెలుసుకో' అన్నారు. అగ్ని 'సరే' అని సమాధానమిచ్చింది.
తదభ్యద్రవత్ తమభ్యవదత్ కోఽసీత్యగ్నిర్వా అహమస్మీత్యబ్రవీజ్జాతవేదా వా అహమస్మీతి ॥
అగ్ని దాని దగ్గరకు వెళ్లింది. అది అడిగింది, 'నువ్వెవరు?' అగ్ని 'నేనే అగ్ని, నేనే జాతవేదా' అని చెప్పింది.
తస్మిన్స్త్వయి కిమ్ వీర్యమితి । అపీదంసర్వం దహేయమ్, యదిదం పృథివ్యామితి ॥
ఆయన అడిగాడు: "నీలో ఏమి శక్తి ఉంది?" అగ్ని సమాధానమిచ్చాడు: "ఈ భూమిపై ఉన్నదంతా నేను కాల్చగలను."
తస్మై తృణం నిదధావేతద్దహేతి । తదుపప్రేయాయ సర్వజవేన తన్న శశాక దగ్ధుం స తత్ ఏవ నేవవృతే, నైతదశకం విజ్ఞాతుం యదేతద్ యక్షమితి ॥
ఆయన అగ్నికి ఒక గడ్డి పెట్టి, "ఇది కాల్చు" అన్నాడు. అగ్ని తనంతట తాను ఎంత శక్తితో ప్రయత్నించినా, ఆ గడ్డిని కాల్చలేకపోయాడు. అప్పుడు అక్కడినుంచి వెనక్కు వెళ్లిపోయాడు, అది ఏ యక్షమో అర్థం చేసుకోలేకపోయాడు.
అథ వాయుమబ్రువన్ వాయవేతద్ విజానీహి కిమేతద్ యక్షమితి తథేతి ॥
తర్వాత వారు వాయువును పిలిచి, "వాయూ, ఇది ఏ యక్షమో తెలుసుకో" అన్నారు. వాయువు, "సరే" అని అంగీకరించాడు.
తదభ్యద్రవత్ తమభ్యవదత్ కోఽసీతి । వాయుర్వా అహమస్మీత్యబ్రవీన్మాతరిశ్వా వా అహమస్మీతి ॥
వాయువు దగ్గరకు వెళ్లగా, ఆ యక్షుడు అడిగాడు: "నువ్వెవరు?" వాయువు సమాధానమిచ్చాడు: "నేను వాయువు, మాతరిశ్వా కూడా నేనే."
తస్మిన్స్త్వయి కిమ్ వీర్యమితి । అపీదం సర్వమాదదీయమ్, యదిద్ం పృథివ్యామితి ॥
ఆయన అడిగాడు: "నీలో ఏమి శక్తి ఉంది?" వాయువు సమాధానమిచ్చాడు: "ఈ భూమిపై ఉన్నదంతా నేను ఎత్తుకుపోవచ్చు."
తస్మై తృణం నిదధావేతదాదత్స్వేతి । తదుపప్రేయాయ సర్వజవేన తన్న శశాకాదాతుం స తత్ ఏవ నివవృతే, నైతదశకం విజ్ఞాతుం యదేతద్ యక్షమితి ॥
ఆయన వాయువుకు ఒక గడ్డి పెట్టి, "ఇది ఎత్తు" అన్నాడు. వాయువు ఎంత వేగంగా ప్రయత్నించినా, ఆ గడ్డిని ఎత్తలేకపోయాడు. అప్పుడు అక్కడినుంచి వెనక్కు వెళ్లిపోయాడు, అది ఏ యక్షమో అర్థం చేసుకోలేకపోయాడు.
అథైన్ద్రమబ్రువన్ మఘవన్నేతద్ విజానీహి కిమేతద్ యక్షమితి । తథేతి । తదభ్యద్రవత్ । తస్మాత్ తిరోదధే ॥
తర్వాత వారు ఇంద్రుని పిలిచి, "మఘవన్, ఇది ఏ యక్షమో తెలుసుకో" అన్నారు. ఇంద్రుడు, "సరే" అన్నాడు. ఆయన దగ్గరకు వెళ్లగా, ఆ యక్షుడు కనబడకుండా పోయాడు.
స తస్మిన్నేవాకాశే స్త్రియమాజగామ బహుశోభమానాముమాంహైమవతీం తాంహోవాచ కిమేతద్ యక్షమితి ॥ ఇతి కేనోపనిషది తృతీయః ఖణ్డః ॥
ఆ ఆకాశంలోనే ఇంద్రుడు ఎంతో అందంగా మెరిసే ఉమాదేవిని చూశాడు, ఆమె హిమవంతుని కుమార్తె. ఇంద్రుడు ఆమెను అడిగాడు: "ఇది ఏ యక్షమో?" ఇక్కడితో కేనో ఉపనిషత్తు మూడవ భాగం ముగిసింది.
సా బ్రహ్మేతి హోవాచ । బ్రహ్మణో వా ఏతద్విజయే మహీయధ్వమితి, తతో హైవ విదాఞ్చకార బ్రహ్మేతి ॥
ఆమె సమాధానమిచ్చింది: "అది బ్రహ్మం. బ్రహ్మం విజయం మీద మీరు ఆనందించాలి." అప్పుడు ఆయన అది బ్రహ్మమని గ్రహించాడు.
తస్మాద్వా ఏతే దేవా అతితరామివాన్యాన్ దేవాన్ యదగ్నిర్వాయురిన్ద్రస్తే హ్యేనన్నేదిష్ఠం పస్పృశుస్తే హ్యేనత్ ప్రథమో విదాఞ్చకార బ్రహ్మేతి ॥
అందువల్ల అగ్ని, వాయువు, ఇంద్రులు ఇతర దేవతలకంటే గొప్పవారు, ఎందుకంటే వారు ఆ పరమాత్మను దగ్గరగా చేరి, అది బ్రహ్మమని మొదట తెలుసుకున్నారు.
తస్మాద్ వా ఇన్ద్రోఽతితరామివాన్యాన్ దేవాన్ స హ్యేనన్నేదిష్ఠం పస్పర్శ, స హ్యేనత్ ప్రథమో విదాఞ్చకార బ్రహ్మేతి ॥
అందువల్ల ఇంద్రుడు ఇతర దేవతలకంటే గొప్పవాడు, ఎందుకంటే ఆయన ఆ పరమాత్మను దగ్గరగా చేరి, అది బ్రహ్మమని మొదట తెలుసుకున్నాడు.
తస్యైష ఆదేశో యదేతద్ విద్యుతో వ్యద్యుతదా ఇతీన్న్యమీమిషదా ఇత్యధిదైవతమ్ ॥
దేవతల్లో అది మెరుపు మెరిపినట్లు, కన్ను మిటకరించినట్లు కనిపిస్తుంది — ఇదే దాని సూచన.