ஓம். என் உடல் உறுப்புகள், மொழி, மூச்சு, கண்கள், காதுகள், சக்தி, மற்றும் அனைத்து அறிவுப்புலன்களும் வலிமை பெறட்டும். உபநிஷத்துகளில் அறிவிக்கப்பட்டது போல, அனைத்தும் பரபிரம்மமே. நான் பரபிரம்மத்தை ஒருபோதும் மறுக்கக்கூடாது; பரபிரம்மமும் என்னை மறுக்கக்கூடாது. எனக்கு மறுப்பு ஏற்படாதே; மறுப்பு ஏற்படாதே. உபநிஷத்துகளில் கூறப்பட்ட அனைத்து நற்குணங்களும், ஆத்மாவுக்கு அர்ப்பணிக்கப்பட்ட எனக்குள் நிலைத்திருக்கட்டும்; அவை எனக்குள் நிலைத்திருக்கட்டும். ஓம். சாந்தி, சாந்தி, சாந்தி. ஒரு நாள், ஒரு மாணவன் ஆச்சரியத்துடன் கேட்கிறான்: "எந்த கட்டளையால் மனம் தனது பொருளை நோக்கி செல்கிறது? யாரால் முதன்மை செயல்பாட்டாளியான பிராணன் இயக்கப்படுகிறது? எந்த தேவனின் இச்சையால் மனிதர்கள் பேசுகிறார்கள்? கண்கள், காதுகள்—இவற்றை இயக்கும் அந்த இறைவன் யார்?" பண்டிதர்கள் பதிலளிக்கிறார்கள்: "காதுக்கு காதாக இருப்பவன், மனத்திற்கு மனமாக இருப்பவன், மொழிக்கு மொழியாக இருப்பவன், மூச்சுக்கு மூச்சாக இருப்பவன், கண்களுக்கு கண்களாக இருப்பவன்—அந்த ஒன்றை அறிந்தவனே, இவ்வுலகத்தை விட்டு விட்டபின் அமரராகிறான்." "அங்கே, அந்த பரமரகசியத்தை நோக்கி, கண் செல்ல முடியாது; மொழி, மனமும் செல்ல முடியாது. நாம் அதை அறியவில்லை, அதை எப்படி கற்றுக்கொடுக்க வேண்டும் என்று கூட புரியவில்லை. அது அறிந்ததிலிருந்தும் வேறாகவும், அறியப்படாததிலிருந்தும் அப்பாற்பட்டதாகவும் இருக்கிறது. இதை நமக்கு முன்னோர் சொன்னதை நாங்கள் கேட்டோம்." "மொழி பேசாத ஒன்றால் மொழி பேசப்படுகிறது—அதைப் பரபிரம்மம் என்று அறிக; இந்த உலகில் மக்கள் பூஜிக்கும் பொருள் அது அல்ல." "மனம் எண்ணாத ஒன்றால் மனம் எண்ணப்படுகிறது—அதைப் பரபிரம்மம் என்று அறிக; மக்கள் பூஜிப்பது அது அல்ல." "கண் காணாத ஒன்றால் கண்கள் காண்கின்றன—அதைப் பரபிரம்மம் என்று அறிக; மக்கள் பூஜிப்பது அது அல்ல." "காது கேட்காத ஒன்றால் காதுகள் கேட்கின்றன—அதைப் பரபிரம்மம் என்று அறிக; மக்கள் பூஜிப்பது அது அல்ல." "மூச்சு உயிரூட்டாத ஒன்றால் மூச்சு இயக்கப்படுகிறது—அதைப் பரபிரம்மம் என்று அறிக; மக்கள் பூஜிப்பது அது அல்ல." இவ்வாறு கேன உபநிஷத்தின் முதல் பகுதி முடிகிறது. பிறகு, ஒரு ஆசிரியர் மாணவரிடம் சொல்கிறார்: "நீ கூறுகிறாய், 'நான் பரபிரம்மத்தை நன்கு அறிவேன்' எனில், அதில் சிறிது பகுதியையே அறிந்திருக்கிறாய். தேவதைகளில், மனிதர்களில், நீ அறிந்தது எல்லாம் ஒரு பகுதியே. நீ இன்னும் ஆழமாக ஆராய வேண்டும்." மற்றொருவர் சொல்கிறார்: "நான் நன்கு அறிவதாக நினைக்கவில்லை, ஆனால் தெரியாததாகவும் நினைக்கவில்லை. எங்கள் நடுவே இதை உணர்ந்தவன் தான் உண்மையில் அறிவான்; நான் அறியவில்லை என்று நினைக்கவில்லை." "யார் 'நான் அறிவேன்' என்று நினைக்கிறாரோ, அவருக்கு அது அறியப்படாததே; யார் 'நான் அறியவில்லை' என்று நினைக்கிறாரோ, அவருக்கு அது அறியப்படுகிறது. அறிவேன் என்று நினைப்பவர்களுக்கு அது மறைபட்டதே; அறியவில்லை என்று நினைப்பவர்களுக்கு அது வெளிப்பட்டதே." "அனைத்து நிலைகளிலும் அதனை உணர்ந்தால், அதுவே உண்மை; அந்த அறிவால் ஒருவர் அமரத்துவத்தை அடைகிறார். ஆத்மாவால் பலம் பெறுகின்றார்; அறிவால் அமரத்துவம் பெறுகின்றார்." "இங்கே அதனை அறிந்தால், அது நிச்சயமான வெற்றி; அறியவில்லை என்றால், பெரும் இழப்பு. அறிவாளிகள், எல்லா உயிர்களிலும் அதனை உணர்ந்து, இவ்வுலகை விட்டபின் அமரர்களாகிறார்கள்." இவ்வாறு இரண்டாம் பகுதி முடிகிறது. ஒரு காலத்தில், தேவதைகள் ஒரு போரில் வெற்றி பெற்றார்கள். அந்த வெற்றி பரபிரம்மத்தின் அருளால் ஏற்பட்டது. ஆனாலும், அவர்கள் பெருமிதத்துடன், 'இந்த வெற்றி எங்களுடையது; இந்த மகிமை எங்களுக்கே உரியது' என்று எண்ணினர். பரபிரம்மம் அவர்களது பெருமிதத்தை உணர்ந்தது. அது ஒரு மர்மமான உருவாக அவர்களுக்கு முன்பாக தோன்றியது. ஆனால், அந்த உருவம் யார் என்று தேவதைகள் அறியவில்லை. அவர்கள் அக்னியிடம் சொன்னார்கள்: "ஓ ஜாதவேதஸ்! இந்த மர்ம உருவம் யார் என்று அறிக." அக்னி சம்மதித்து, அந்த உருவத்தை நோக்கிச் சென்றார். அந்த உருவம் அவரிடம், "நீ யார்?" என்று கேட்டது. அக்னி பதிலளித்தார்: "நான் அக்னி; நான் ஜாதவேதஸ்." அந்த உருவம் கேட்டது: "உன்னிடம் என்ன சக்தி உள்ளது?" அக்னி சொன்னார்: "இந்த பூமியில் உள்ள அனைத்தையும் நான் எரிக்க முடியும்." அந்த உருவம் ஒரு புல் தழலை எடுத்து, "இதை எரித்து பார்" என்று சொன்னது. அக்னி தனது முழு சக்தியுடன் முயன்றார்; ஆனால் அந்த தழலை எரிக்க முடியவில்லை. அவர் திரும்பி வந்தார்; அந்த உருவம் யார் என்று புரியவில்லை. பிறகு, அவர்கள் வாயுவிடம் சொன்னார்கள்: "வாயு! இந்த உருவம் யார் என்று அறிக." வாயு சம்மதித்து, சென்றார். அந்த உருவம் அவரிடம், "நீ யார்?" என்று கேட்டது. வாயு பதிலளித்தார்: "நான் வாயு; நான் மாதரிச்வன்." அந்த உருவம் கேட்டது: "உன்னிடம் என்ன சக்தி உள்ளது?" வாயு சொன்னார்: "இந்த பூமியில் உள்ள அனைத்தையும் நான் தூக்கிச் செல்ல முடியும்." அந்த உருவம் ஒரு புல் தழலை வைத்து, "இதை தூக்கிப் பார்" என்று சொன்னது. வாயு முழு வேகத்துடன் முயன்றார்; ஆனால் அந்த தழலை தூக்க முடியவில்லை. அவர் திரும்பி வந்தார்; அந்த உருவம் யார் என்று அவரும் அறியவில்லை. பிறகு, அவர்கள் இந்திரனிடம் சொன்னார்கள்: "மகவன்! இந்த உருவம் யார் என்று அறிக." இந்திரன் சம்மதித்து, அந்த உருவத்தை நோக்கிச் சென்றார். ஆனால், அந்த உருவம் திடீரென மறைந்தது. அந்த இடத்திலேயே, இந்திரன் ஒரு அபூர்வமான அழகிய பெண்ணை பார்த்தார்; அவள் உமாதேவி, இமவான் மகள். இந்திரன் அவளை நோக்கி, "இந்த உருவம் யார்?" என்று கேட்டார். இவ்வாறு மூன்றாம் பகுதி முடிகிறது. உமாதேவி பதிலளித்தாள்: "அது பரபிரம்மம். பரபிரம்மத்தின் வெற்றியில் நீர் மகிழ வேண்டும்." அப்போது இந்திரன் உணர்ந்தார்—அது பரபிரம்மமே. அதனால் தான், அக்னி, வாயு, இந்திரன் ஆகியோர் மற்ற தேவதைகளை விட சிறந்தவர்கள்; ஏனெனில் அவர்கள் அந்த பரபிரம்மத்தை மிக அருகில் சென்று அறிந்தவர்கள். அதிலும் இந்திரன் சிறந்தவன்; ஏனெனில் அவனே முதலில் பரபிரம்மத்தை உணர்ந்தான். அந்த பரபிரம்மத்தின் வெளிப்பாடு எப்படி என்பதை உபதேசம் கூறுகிறது: மின்னல் பளிச்சிடுவது போல, கண் இரும்பிடுவது போல, தேவதைகளிடையே அது திடீரென வெளிப்படுகிறது. மனிதனிடையே அது மனம் விரைந்து செல்லும் போல், நினைவுகள் மீண்டும் மீண்டும் எழும் போல் வெளிப்படுகிறது; இதுவே 'சங்கல்பம்'. அது உண்மையில் 'அமுதம்' என வணங்கப்பட வேண்டியது. அதை 'அமுதம்' என்று தியானிக்க வேண்டும். இதை அறிந்தவரை அனைத்து உயிர்களும் விரும்புகிறார்கள். "ஐயா, எங்களுக்கு உபநிஷத்தை உபதேசியுங்கள்" என்று அவர்கள் கேட்டார்கள். ஆசிரியர் பதிலளித்தார்: "நான் உங்களுக்கு உபநிஷத்தை, பரபிரம்மம் பற்றிய ரகசியத்தை உபதேசித்துவிட்டேன்." அதன் அடித்தளம் தவம், தண்மை, செயல்; வேதங்கள் அனைத்தும் அதன் உடல் உறுப்புகள்; சத்தியமே அதன் இருப்பிடம். இவ்வாறு அறிந்தவன், பாவங்களை விட்டு விட்டு, எல்லையற்ற உயர்ந்த சொர்க்க உலகில் நிலைத்திருப்பான்—நிச்சயமாக நிலைத்திருப்பான். இவ்வாறு கேன உபநிஷத்தின் கதையோடு, அதன் ஞானமும், ஆன்மீகத் தேடலும், ஆனந்தமும் நமக்குள் நிலை பெறட்டும்.