ॐ इति। मम अङ्गानि, वाक्, प्राणः, चक्षुः, श्रोत्रं, बलं, सर्वाणि च इन्द्रियाणि सुदृढानि सन्तु। सर्वं ब्रह्मोपनिषदि प्रतिपादितं ब्रह्मैव। मम ब्रह्म न प्रमादयेत्, ब्रह्म च मां न प्रमादयेत्। मम प्रमादो नास्तु, मम प्रमादो नास्तु। यानि उपनिषत्सु धर्माः प्रोक्ताः, ते मयि, आत्मनिष्ठायां, सदा स्थेयुः। ते मयि एव स्थेयुः। ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः। कस्मात् प्रेरितं मनः प्रजाः अर्थेषु प्रवर्तते? कः प्रथमो देवः प्राणस्य नियन्ता अस्ति? केन प्रेरिताः वयम् इमां वाचं वदामः? कः देवः चक्षुः श्रोत्रं च नियच्छति? यः श्रोत्रस्य श्रोत्रम्, मनसो मनः, वाचः वाचम्, प्राणस्य प्राणः, चक्षुषश्च चक्षुः अस्ति, तम् एव ज्ञात्वा धीराः इह प्रेत्य अमृताः भवन्ति। तत्र न चक्षुः गच्छति, न वाक्, न मनः। न वयं विद्य्मः, न यथा एतदनुशिष्यात्। अन्यदेव तत् विदितात्, अथो अविदितात् अधि। इति शुश्रुम पूर्वेषां ये नः तद् व्याचक्षिरे। यद्वाचानाभ्युदितं, येन वागभ्युदीयते, तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि, नेदं यदिदम् उपासते। यन्मनसा न मनुते, येन अहुर् मनो मतम्, तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि, नेदं यदिदम् उपासते। यच्चक्षुषा न पश्यति, येन चक्षूंषि पश्यन्ति, तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि, नेदं यदिदम् उपासते। यच्छ्रोत्रेण न शृणोति, येन श्रोत्रम् इदं श्रुतम्, तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि, नेदं यदिदम् उपासते। यत्प्राणेन न प्राणिति, येन प्राणः प्रणीयते, तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि, नेदं यदिदम् उपासते। इत्येतत् केनोपनिषदि प्रथमः खण्डः। यदि मन्यसे सुवेदेति, दह्रमेवापि नूनं त्वं वेत्थ ब्रह्मणो रूपम्। यदि देवेषु वा, यदि मनुष्येषु वा, अत एव त्वं विमंसीतव्यः। नाहं मन्ये सुवेदेति, नो न वेद इति वेद च। यो नस्तद्वेद, स वेद; न च न वेद इति मन्ये। यस्यामतं तस्य मतम्, मतं यस्य न वेद सः। अविज्ञातं विजानतां, विज्ञातं अविजानताम्। प्रतीबोधविदितं मतम्, अमृतत्वं हि विन्दते। आत्मना विन्दते वीर्यं, विद्यया विन्दते अमृतम्। इह चेत् अवेदित्, अथ सत्यमस्ति। न चेत् इह अवेदित्, महती विनष्टिः। भूतेषु भूतेषु विचिन्त्य, इह प्रेत्य, अमृताः भवन्ति। इत्येतत् केनोपनिषदि द्वितीयः खण्डः। ब्रह्मैव देवेषु विजयम् अवाप। देवाः तस्य ब्रह्मणः विजयस्य महिम्नः अभिमानं चक्रुः—“अस्माकं विजयः, अस्माकं एषा महिमा” इति। ब्रह्मा तेषां गर्वं विदित्वा, तेषां पुरतः प्रादुरभवत्, किं तदिदम् इति तैः न ज्ञातम्। ते अग्निम् ऊचुः—“जातवेदः, एतद्वेत्थ किमेतद् यक्षम्?” सः “एवं” इति उक्त्वा तदुपससार। स तदुपेत्य अपृच्छत्—“कस्त्वम्?” सः उवाच—“अहं अग्निः, अहं जातवेदाः।” सः पप्रच्छ—“किम् ते वीर्यम्?” सः उवाच—“इमां पृथिवीं यदिदं किं च अस्ति, सर्वं दहामि।” तस्मै तृणं निदधात्—“एतद् दह” इति। सः तत् सर्वेण तेजसा उपजगाम, न अशकत् तद् दग्धुम्। स प्रत्येत्य नाज्ञानत् यत् यत् यक्षम्। ते वायुम् ऊचुः—“वायो, एतद्वेत्थ किमेतद् यक्षम्?” सः “एवं” इति उक्त्वा तदुपससार। स तदुपेत्य अपृच्छत्—“कस्त्वम्?” सः उवाच—“अहं वायुः, अहं मातरिश्वा।” सः पप्रच्छ—“किम् ते वीर्यम्?” सः उवाच—“इमां पृथिवीं यदिदं किं च अस्ति, सर्वं आददेयम्।” तस्मै तृणं निदधात्—“एतदादद” इति। सः तत् सर्वेण वेगेन उपजगाम, न अशकत् तदादातुम्। स प्रत्येत्य नाज्ञानत् यत् यत् यक्षम्। ते इन्द्रम् ऊचुः—“मघवन्, एतद्वेत्थ किमेतद् यक्षम्?” सः “एवं” इति उक्त्वा तदुपससार। सः तस्य उपसर्पतः तद् अन्तर्धानम् अगच्छत्। तस्मिन् एव आकाशे, सः एकां स्त्रीं, उमा हेमवतीं, अलङ्कृतां, अपश्यत्। सः ताम् अपृच्छत्—“किमेतद् यक्षम्?” इत्येतत् केनोपनिषदि तृतीयः खण्डः। सा उवाच—“एतत् ब्रह्म। ब्रह्मणः विजयेन एव यूयं मोदध्वम्।” ततोऽसाव् इन्द्रः अवेत् यत् तद् ब्रह्मैव। तस्मात् एते देवाः—अग्निः, वायुः, इन्द्रः—अन्येभ्यः देवेभ्यः श्रेष्ठाः, यतः ते तस्मै ब्रह्मणे समीपतमाः अभवन्, प्रथमं च अविदन्। तस्मात् इन्द्रः अन्येभ्यः देवेभ्यः श्रेष्ठः, यतः सः तस्मै ब्रह्मणे समीपतमः अभवत्, प्रथमं च अविदन्। एषा ब्रह्मणः उपदेशः—यथा विद्युतः व्यद्युतात्, यथा चक्षुः निमीलयते, एवं देवेषु ब्रह्मणः प्रादुर्भावः। अथ मनुष्येषु—यथा मनः प्रविलीयते, पुनः पुनः स्मरति, एवं ब्रह्मणः संकल्पः। एषः एव तदनन्दः, एतदनन्द इति उपासीत। यः एतद् वेद, सर्वाणि भूतानि तम् कामयन्ते। “भगवन्, उपनिषदं ब्रूहि” इति ऊचुः। सः उवाच—“उपनिषदं खलु अहम् उक्तवान्, ब्रह्मणः रहस्यं।” तस्य तपः, दमः, कर्म, एतानि उपनिषदः आधाराणि; वेदाः सर्वे अङ्गानि; सत्यम् एव तस्य स्थानम्। एवं यो वेद, स पापं हित्वा, अनन्ते दिवि प्रतिष्ठते, प्रतिष्ठते एव।