ଏକ ପବିତ୍ର ଶାନ୍ତି ପାଠରେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି—ଓଁ। ମୋର ଅଙ୍ଗ, କଥା, ଶ୍ୱାସ, ଦୃଷ୍ଟି, ଶ୍ରବଣ, ଶକ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ବଢିଯାଉ। ଉପନିଷଦ୍ରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଯେ ସବୁ କିଛି ବ୍ରହ୍ମ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ମୋ ମନରେ ଅବିଚଳ ରହୁ। ମୁଁ କେବେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର ନ କରିଁ, ବ୍ରହ୍ମ ମୋତେ କେବେ ଅସ୍ୱୀକାର ନ କରୁନ୍ତୁ। ମୋ ପାଇଁ କେବେ ଅସ୍ୱୀକାର ନ ହେଉ, ମୋ ପାଇଁ କେବେ ଅସ୍ୱୀକାର ନ ହେଉ। ଉପନିଷଦ୍ରେ ଯେ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋ ମନରେ ଅବିଚଳ ରହୁ, କାରଣ ମୁଁ ଆତ୍ମାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ଓଁ। ଶାନ୍ତି, ଶାନ୍ତି, ଶାନ୍ତି। ଏହି ଅନ୍ତଃପ୍ରେରଣା ସହିତ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା: କାହାର ଆଦେଶରେ ମନ ତାହାର ବସ୍ତୁ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ? କିଏ ପ୍ରାଣକୁ ଚାଳନା କରେ? ଲୋକମାନେ ଏହି କଥା କାହାର ଇଚ୍ଛାରେ କହନ୍ତି? ଚକ୍ଷୁ ଓ କର୍ଣ୍ଣ କୁ କେଉଁ ଦେବତା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇ, ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଯେଉଁଠାରେ କର୍ଣ୍ଣର କର୍ଣ୍ଣ, ମନର ମନ, ବାଣୀର ବାଣୀ, ଶ୍ୱାସର ଶ୍ୱାସ, ଚକ୍ଷୁର ଚକ୍ଷୁ ଅଛି—ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ ସତ୍ୟକୁ ଯେ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଏଇ ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ସେଠାକୁ ଚକ୍ଷୁ ଯାଇପାରେ ନାହିଁ, ବାଣୀ ଯାଇପାରେ ନାହିଁ, ମନ ଯାଇପାରେ ନାହିଁ; ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ, ଏବଂ କିପରି ଏହାକୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଶିଖାଇପାରିବେ ତାହା ବୁଝିପାରିନାହିଁ। ଏହା ଜଣାସୁନା ଓ ଅଜଣା ଦୁହିଁଠାରୁ ଭିନ୍ନ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ପୂର୍ବଜମାନେ ଆମକୁ ଶିଖାଇଥିଲେ। ଯେଉଁଟି ବାଣୀରେ କହାଯାଏ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବାଣୀ କହାଯାଏ—ସେଇ ବ୍ରହ୍ମ; ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଠି ନୁହେଁ। ଯେଉଁଟି ମନ ଚିନ୍ତା କରିପାରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମନ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ—ସେଇ ବ୍ରହ୍ମ; ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଠି ନୁହେଁ। ଯେଉଁଟି ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ଷୁ ଦେଖେ—ସେଇ ବ୍ରହ୍ମ; ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଠି ନୁହେଁ। ଯେଉଁଟି କର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣିପାରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଯାହା ଦ୍ୱାରା କର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣେ—ସେଇ ବ୍ରହ୍ମ; ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଠି ନୁହେଁ। ଯେଉଁଟି ଶ୍ୱାସ ଜୀବନ ଦେଉନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ଚାଲିଥାଏ—ସେଇ ବ୍ରହ୍ମ; ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଠି ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଉପନିଷଦର ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହାପରେ ଏକ ଗୁହ୍ୟ ଚିନ୍ତା ଆସିଲା: ଯଦି ତୁମେ ଭାବୁଛ, "ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଭଲଭଳି ଜାଣିଛି," ତେବେ ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କର ଏକ ଅନ୍ଶମାତ୍ରକୁ ଜାଣିଛ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନ୍ଶକୁ ଜାଣନ୍ତି, ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି; ତୁମେ ଆଉ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। କିଏ କହିଲେ: "ମୁଁ ଭଲଭଳି ଜାଣିନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଅଜାଣା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଏହି ଭାବରେ ବୁଝେ, ସେ ଏହାକୁ ଜାଣେ; ଯିଏ ଭାବେ ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଜାଣେ।" ଯିଏ ଭାବେ "ମୁଁ ଜାଣିଛି", ସେ ପାଇଁ ଏହା ଅଜ୍ଞାତ; ଯିଏ ଭାବେ "ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ", ସେ ପାଇଁ ଏହା ଜ୍ଞାତ। ଏହା ତାଙ୍କୁ ଜାଣାଯାଏ ଯିଏ ଭାବେ "ମୁଁ ଜାଣିଛି" ନୁହେଁ; ଯିଏ ଭାବେ "ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ", ସେ ଏହାକୁ ଜାଣେ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନୁଭୂତ ହେଲେ ଏହା ଲାଭ ହୁଏ; ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜନ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ମିଳେ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅମୃତତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଯଦି ଏଠାରେ ଜାଣିଯାଏ, ତେବେ ଏହା ସତ୍ୟ; ଯଦି ଏଠାରେ ଜାଣିଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ବଡ଼ ହାନି। ଯିଏ ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ସମସ୍ତ ଭୂତରେ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ଏହି ଜଗତ୍ ଛାଡ଼ି ଅମୃତ ହୁଏ। ଏହିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁପ୍ତତାର ଅନୁଭବ ଏଭଳି ଘଟିଲା: ବ୍ରହ୍ମ ବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଭାବିଲେ, "ଏହି ବିଜୟ ଆମର, ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱ ଆମର।" ବ୍ରହ୍ମ ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଅନୁଭବ କରି, ଦେବତାମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଅଜଣା ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହି ଚମତ୍କାରି ଚରିତ୍ରକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଆଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଜାତବେଦା, ଏହି ଅଜଣା ଚରିତ୍ର କିଏ ଜାଣ।" ଆଗ୍ନି କହିଲେ, "ଠିକ୍ ଅଛି।" ସେ ଏହାଠାରେ ଗଲେ। ସେ ଚରିତ୍ର ପଚାରିଲା, "ତୁମେ କିଏ?" ଆଗ୍ନି କହିଲେ, "ମୁଁ ଆଗ୍ନି, ମୁଁ ଜାତବେଦା।" ସେଠିଏ ପଚାରିଲା, "ତୁମର କଣ ଶକ୍ତି?" ଆଗ୍ନି କହିଲେ, "ମୁଁ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ କିଛି ଜଳାଇପାରିବି।" ତାକୁ ଏକ କୁଶ ଦେଇ କହିଲେ, "ଏହାକୁ ଜଳା।" ଆଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଜଳାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଫେରି ଆସିଲେ ଏବଂ ଏହି ଚରିତ୍ରକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ସେମାନେ ବାୟୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବାୟୁ, ଏହି ଚରିତ୍ର କିଏ ଜାଣ।" ବାୟୁ କହିଲେ, "ଠିକ୍ ଅଛି।" ସେ ଏହି ଚରିତ୍ର ସାମ୍ନାରେ ଗଲେ। ଏହି ଚରିତ୍ର ପଚାରିଲା, "ତୁମେ କିଏ?" ବାୟୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ବାୟୁ, ମୁଁ ମାତରିଶ୍ୱାନ।" ପୁଣି ପଚାରିଲେ, "ତୁମର କଣ ଶକ୍ତି?" ବାୟୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ କିଛି ଉଡ଼ାଇପାରିବି।" ତାକୁ ଏକ କୁଶ ଦେଇ କହିଲେ, "ଏହାକୁ ଉଠା।" ବାୟୁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଉଠାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଫେରି ଆସିଲେ ଏବଂ ଏହି ଚରିତ୍ରକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମଘବନ୍, ଏହି ଚରିତ୍ର କିଏ ଜାଣ।" ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, "ଠିକ୍ ଅଛି।