కౌషీతక్యుపనిషద్

स होवाच ये वै के चास्माल्लोकात्प्रयन्ति चन्द्रमसमेव ते सर्वे गच्छन्ति । तेषां प्राणैः पूर्वपक्ष आप्यायते । अथापरपक्षे न प्रजनयति । एतद्वै स्वर्गस्य लोकस्य द्वारं यश्चन्द्रमास्तं यत्प्रत्याह तमतिसृजतेऽथ य एनं प्रत्याहतमिह वृष्टिर्भूत्वा वर्षति स इह कीटो वा पतङ्गो वा शकुनिर्वा शार्दूलो वा सिंहो वा मत्स्यो वा परश्वा वा पुरुषो वान्यो वैतेषु स्थानेषु प्रत्याजायते यथाकर्म यथाविद्यम् । तमागतं पृच्छति कोऽसीति तं प्रतिब्रूयाद्विचक्षणादृतवो रेत आभृतं पञ्चदशात्प्रसूतात्पित्र्यावतस्तन्मा पुंसि कर्तर्येरयध्वं पुंसा कर्त्रा मातरि मा निषिक्तः स जायमान उपजायमानो द्वादश त्रयोदश उपमासो द्वादशत्रयोदशेन पित्रा सन्तद्विदेहं तन्म ऋतवो मर्त्यव आरभध्वम् । तेन सत्येन तपसर्तुरस्म्यार्तवोऽस्मि कोऽसि त्वमस्मीति तमतिसृजते

అతడు ఇలా చెప్పాడు: 'ఈ లోకాన్ని వదిలి వెళ్లే వారందరూ చంద్రుని లోకానికి చేరుకుంటారు. వారి ప్రాణశక్తితో చంద్రుడు పెరుగుతాడు. కానీ చంద్రుడు తగ్గే కాలంలో, వారు అక్కడ సంతానం పొందరు. ఇదే స్వర్గానికి వెళ్లే ద్వారం. చంద్రుడు అడిగిన ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పినవాడు విడుదల అవుతాడు; చెప్పని వాడు మళ్లీ వానగా భూమికి వస్తాడు. ఆ వానతో పురుగు, క్రిమి, పక్షి, పులి, సింహం, చేప, మనిషి లేదా తన కర్మ, జ్ఞానం ప్రకారం ఏ రూపంలోనైనా పుడతాడు. పుట్టినవాడిని అడుగుతారు: 'నువ్వెవరు?' అని. అతడు ఇలా చెప్పాలి: 'ఋతువుల నుండి జన్మించినవాడిని, పదిహేను భాగాల తండ్రి వంశంలో పుట్టినవాడిని, తండ్రి వంశానికి చెందినవాడిని. నన్ను తల్లిలో వేయకండి, తండ్రి ద్వారా సృష్టించండి. ఋతువులు, మానవులు నా శరీరాన్ని స్వీకరించండి.' ఈ సత్యం, తపస్సుతోనే నేను ఋతువు, నేను సంతానం. నువ్వెవరు?' అని అడిగితే, అతడిని విడుదల చేస్తారు.'

स एतं देवयानं पन्थानमासाद्याग्निलोकमागच्छति स वायुलोकं स वरुणलोकं स आदित्यलोकं स इन्द्रलोकं स प्रजापतिलोकं स ब्रह्मलोकं तस्य ह वा एतस्य ब्रह्मलोकस्यारोहृदो मुहूर्तॊऽन्वेष्टिहा विरजा नदील्यो वृक्षः सालज्यं संस्थानमपराजितमायतनमिन्द्रप्रजापती द्वारगोपौ । विभुप्रमितं विचक्षणाऽऽसन्द्यमितौजाः पर्यङ्कः प्रिया च मानसी प्रतिरूपा च चाक्षुषी पुष्पाण्यावयतौ वै च जगान्यम्बाश्चाम्बावयवीश्चाप्सरसः । अम्बया नद्यस्तमित्थंविदागच्छति तं ब्रह्मा हाभिधावत मम यशसा विजरां वा अयं नदीं प्रापन्न वा अयं जरयिष्यतीति

ఆ దేవయాన మార్గాన్ని చేరుకున్నవాడు ముందుగా అగ్ని లోకానికి, తరువాత వాయువు లోకానికి, తరువాత వరుణ లోకానికి, తరువాత సూర్య లోకానికి, తరువాత ఇంద్ర లోకానికి, తరువాత ప్రజాపతి లోకానికి, చివరకు బ్రహ్మ లోకానికి చేరుకుంటాడు. ఆ బ్రహ్మ లోకానికి చేరే వారికి, అక్కడ ముహూర్తాలు, విరజా నది, సాల వృక్షం, సంస్థాన నగరం, అపరాజిత ప్రాసాదం, ద్వారపాలకులుగా ఇంద్రుడు, ప్రజాపతి ఉంటారు. అక్కడ విభుప్రమిత అనే ఆసనం, విజ్ఞానం కలిగిన ఆసనం, అమితౌజ అనే మంచం, మనసుకు ప్రియమైనది, కళ్లకు అందమైనది, పుష్పాలు, నదులు, తల్లులు, అప్సరసలు ఉంటారు. ఆ నదికట్ట వద్ద తల్లులు ఇలా వస్తారు. అప్పుడు బ్రహ్ముడు పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చి, 'నా మహిమతో ఈవాడు వృద్ధాప్యములేని నదిని చేరాడా, లేక వృద్ధాప్యానికి లోనవుతాడా?' అని అంటాడు.

तं पञ्चशतान्यप्सरसां प्रतिधावन्ति शतं चूर्णहस्ताः शतं फलहस्ताः शतमाञ्जनहस्ताः शतं माल्याहस्ताः ब्रह्मालङ्कारेणालङ्कुर्वन्ति स ब्रह्मालङ्कारेणालङ्कृतो ब्रह्म विद्वान् ब्रह्मैवाभिप्रैति स आगच्छत्यारं हृदं तन्मनसात्येति तमित्वा सम्प्रतिविदो मज्जन्ति स आगच्छति मुहूर्तान्येष्टिहांस्तेऽस्मादपद्रवन्ति स आगच्छति विरजां नदीं तां मनसैवात्येति । तत्सुकृतदुष्कृते धूनुते । तस्य प्रिया ज्ञातयः सुकृतमुपयन्त्यप्रिया दुष्कृतं तद्यथा रथेन धावयन्रथचक्रे पर्यवेक्षत, एवमहोरात्रे पर्यवेक्षत एवं सुकृतदुष्कृते सर्वाणि च द्वन्द्वानि स एष विसुकृतो विदुष्कृतो ब्रह्म विद्वान्ब्रह्मैवाभिप्रैति

అతని దగ్గరకు ఐదు వందల అప్సరసలు పరుగెత్తుకుంటూ వస్తారు: వంద మంది పొడి చేతులతో, వంద మంది పండ్లు పట్టుకుని, వంద మంది అంజనం చేతుల్లో, వంద మంది పుష్పమాలలు చేతుల్లో. బ్రహ్ముడు అతనిని దివ్య అలంకారాలతో అలంకరిస్తాడు. అలా అలంకరించబడినవాడు, బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవాడు, బ్రహ్మను చేరుకుంటాడు. అతడు హృదయ సరస్సు వద్దకు వచ్చి, తన మనసుతో దాన్ని దాటి వెళ్తాడు. తెలియని వారు అక్కడే మునిగిపోతారు. అతడు ముహూర్తాల దగ్గరకు వచ్చి, అవి అతడిని చూసి పారిపోతాయి. విరజా నది వద్దకు వచ్చి, తన మనసుతో దాటి వెళ్తాడు. అక్కడ తన పుణ్యపాపాలను వదిలేస్తాడు. అతని ప్రియమైన బంధువులు పుణ్యాన్ని అనుసరిస్తారు, ఇష్టంలేని వారు పాపాన్ని అనుసరిస్తారు. రథాన్ని నడుపుతూ, చక్రాన్ని వెనక్కి చూసినట్టు, అతడు పగలు, రాత్రి, అన్ని ద్వంద్వాలను, పుణ్యపాపాలను వెనక్కి చూస్తాడు. అలా పుణ్యపాపాల నుండి శుద్ధుడై, బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవాడు, బ్రహ్మను చేరుకుంటాడు.

स आगच्छतील्यं वृक्षं तं ब्रह्मगन्धः प्रविशति, स आगच्छति सालज्यं संस्थानं तं ब्रह्मरसः प्रविशति, आगच्छत्यपराजितमायतनं तं ब्रह्मतेजः प्रविशति स आगच्छति । इन्द्रप्रजापती द्वारगोपौ तावस्मादपद्रवतः स आगच्छति विभुप्रमितं तं ब्रह्मयशः प्रविशति स आगच्छति विचक्षणामासन्दीं बृहद्रथन्तरे सामनी पूर्वौ पादौ श्यैत नौधसे चापरौ वैरूपवैराजे अनूच्येते शाक्वररैवते तिरश्ची सा प्रज्ञा प्रज्ञया हि विपश्यति स आगच्छ्त्यमितौजसं पर्यङ्कं स प्राणस्तस्य भूतं च भविष्यच्च पूर्वौ पादौ श्रीश्चेरा चापरौ बृहद्रथन्तरे अनूच्ये भद्रयज्ञायज्ञीये शीर्षण्यमृचश्च सामानि च प्राचीनातानानि यजूंषि तिरश्चीनानि सोमांशव उपस्तरणमुद्गीथ उपश्रीः श्रीरुपबर्हणं तस्मिन्ब्रह्मास्ते तमित्थंवित्पादेनैवाग्र आरोहति । तं ब्रह्माह कोऽसीति तं प्रतिब्रूयात्

అతడు ఇలాయ వృక్షం వద్దకు వస్తాడు. ఆ వృక్షంలో బ్రహ్మ సువాసన ప్రవేశిస్తుంది. తరువాత అతడు సాలజ్యం అనే పట్టణానికి చేరుకుంటాడు. అక్కడ బ్రహ్మ రుచి ప్రవేశిస్తుంది. తరువాత అపరాజిత అనే మందిరానికి చేరుకుంటాడు. అక్కడ బ్రహ్మ తేజస్సు ప్రవేశిస్తుంది. అప్పుడు అతడు ఇంద్రుడు, ప్రజాపతి అనే ఇద్దరు ద్వారపాలకులను ఎదుర్కొంటాడు. వారు అతడికి దారి ఇస్తారు. తరువాత అతడు విభుప్రమిత అనే సింహాసనానికి చేరుకుంటాడు. అక్కడ బ్రహ్మ మహిమ ప్రవేశిస్తుంది. తరువాత అతడు విచక్షణ అనే ఆసనానికి చేరుకుంటాడు. దాని ముందు కాళ్లు బృహద్రథంతర, శ్యైత అనే సామగానాలు; వెనుక కాళ్లు నౌధస, వైరూపవైరాజ అనే సామగానాలు; అడ్డంగా శాక్వర, రైవత అనే సామగానాలు ఉంటాయి. ఇది జ్ఞానం, ఎందుకంటే జ్ఞానంతోనే మనిషి చూస్తాడు. తరువాత అతడు అమితౌజస అనే పరుపు వద్దకు వస్తాడు. దాని ముందు కాళ్లు గతమూ భవిష్యత్తూ, వెనుక కాళ్లు బృహద్రథంతర సామగానాలు; తల భాగంలో భద్ర, యజ్ఞాయజ్ఞీయ సామగానాలు; అడ్డంగా పాత సామ, యజుర్వేదాలు; పరుపు మీద సోమరసం పరచబడింది; దాని మీద ఉద్గీథం కప్పబడింది; శ్రీవంతమైన దిండు ఉంది. ఆ పరుపు మీద బ్రహ్ముడు కూర్చుంటాడు. అతడు బ్రహ్ముని దగ్గరకు చేరి, బ్రహ్ముడు అడుగుతాడు: "నీవెవరు?" అప్పుడు అతడు సమాధానం చెప్పాలి.

ऋतुरस्म्यार्तवोऽस्म्याकाशाद्योनेः सम्भूतो भार्या एतत्संवत्सरस्य तेजोभूतस्य भूतस्यात्मभूतस्य त्वमात्मासि यस्त्वमसि सोहमस्मीति तमाह कोऽहमस्मीति सत्यमिति ब्रूयात्किं तद्यत्सत्यमिति यदन्यद्देवेभ्यश्च प्राणेभ्यश्च तत्सदथ यद्देवाच्च प्राणाश्च तत्त्यं तदेतया वाचाभिव्याह्रियते सत्यमित्येतावदिदं सर्वमिदं सर्वमसि । इत्येवैनं तदाह । तदेतदृक्श्लोकेनाभ्युक्तं यजूदरः सामशिरा असावृङ्मूर्तिरव्ययः । स ब्रह्मेति हि विज्ञेय ऋषिर्ब्रह्ममयो महानिति । तमाह केन मे पौंस्रानि नामान्याप्नोतीति प्राणेनेति ब्रूयात् । केन स्त्रीनामानीति वाचेति केन नपुंसकनामानीति मनसेति केन गन्धानिति घ्राणेनेति ब्रूयात् । केन रूपाणीति चक्षुषेति केन शब्दानिति श्रोत्रेणेति केनान्नरसानिति जिह्वयेति केन कर्माणीति हस्ताभ्यामिति केन सुखदुःखे इति शरीरेणेति केनानन्दं रतिं प्रजापतिमित्युपस्थेनेति । केनेत्या इति पादाभ्यामिति केन धियो विज्ञातव्यं कामानिति प्रज्ञयेति ब्रूयात्तमह । आपो वै खलु मे ह्यसावयं ते लोक इति सा या ब्रह्मणॊ जितिर्या व्यष्टिस्तां जितिं जयति तां व्यष्टिं व्यश्नुते य एवं वेद य एवं वेद

నేను ఋతువు, నేను ఋతుపుత్రుడిని. ఆకాశాన్ని గర్భంగా తీసుకుని పుట్టాను. ఓ భార్యా! నువ్వు సంవత్సరమవు, తేజోవంతురాలు, భూతమయురాలు, భూతాల ఆత్మవు. నువ్వే నా ఆత్మవు; నువ్వు ఏవైతేవో, నేనూ అవే. అప్పుడు బ్రహ్ముడు అడుగుతాడు: "నేను ఎవరు?" అప్పుడు అతడు ఇలా చెప్పాలి: "నిజమే." ఆ నిజం ఏమిటంటే, దేవతలకు, ప్రాణులకు వేరైనది సత్యం; దేవతలు, ప్రాణులు కలిసినదే త్రుథ్యం. ఈ మాటతోనే 'సత్యం' అని అన్నదంతా వ్యక్తమవుతుంది. ఈ లోకం అంతా అదే; నువ్వు కూడా ఇదే. అలా అతనికి ఉపదేశం ఇస్తారు. దీనిని ఋక్స్లోకంలో ఇలా చెప్పారు: యజుర్వేదం కడుపు, సామవేదం తల, ఇది ఋగ్వేద స్వరూపం, అది అవినాశి. బ్రహ్మమే తెలుసుకోవలసినది; ఋషి బ్రహ్మమయుడు, మహాత్ముడు. అప్పుడు బ్రహ్ముడు అడుగుతాడు: "పురుష నామాలు నాకు ఎలా వస్తాయి?" అప్పుడు అతడు ఇలా చెప్పాలి: "ప్రాణంతో." "స్త్రీ నామాలు ఎలా వస్తాయి?" "వాకుతో." "నపుంసక నామాలు ఎలా వస్తాయి?" "మనసుతో." "గంధాలు ఎలా వస్తాయి?" "ఘ్రాణంతో." "రూపాలు ఎలా వస్తాయి?" "కళ్లతో." "శబ్దాలు ఎలా వస్తాయి?" "చెవులతో." "అన్నరుచులు ఎలా వస్తాయి?" "నాలుకతో." "కార్యాలు ఎలా జరుగుతాయి?" "చేతులతో." "సుఖ, దుఃఖాలు ఎలా అనుభవిస్తారు?" "శరీరంతో." "ఆనందం, రతి, సంతానం ఎలా కలుగుతాయి?" "ఉపస్థంతో." "నడక ఎలా జరుగుతుంది?" "పాదాలతో." "బుద్ధి, కోరికలు ఎలా తెలుస్తాయి?" "ప్రజ్ఞతో." అలా ఉపదేశం ఇస్తారు. నీ లోకం కూడా, నా లోకం కూడా నీరు. ఎవడు ఇలా తెలుసుకుంటాడో, వాడే ఆ విజయాన్ని సాధిస్తాడు, వాడే ఆ ప్రత్యేకతను పొందుతాడు. ఎవడు ఇలా తెలుసుకుంటాడో, వాడే నిజంగా తెలుసుకున్నవాడు.

प्राणो ब्रह्मेति ह स्माह कौषीतकिस्तस्य ह वा एतस्य प्राणस्य ब्रह्मणो मनो दूतं वाक्परिवेष्ट्री चक्षुर्गात्रं श्रोत्रं संश्रावयितृ तस्मै वा एतस्मै प्राणाय ब्रह्मण एताः सर्वा देवता अयाचमानाय बलिं हरन्ति तथो एवास्मै सर्वाणि भूतान्ययाचमानायैव बलिं हरन्ति य एवं वेद तस्योपनिषन्न याचेदिति । तद्यथा ग्रामं भिक्षित्वाऽलब्धोपविशेन्नाहमतो दत्तमश्नीयामिति । य एवैनं पुरस्तात्प्रत्याचक्षीरंस्त एवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इत्येष धर्मो याचतो भवति । अन्यतस्त्वेवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इति

ప్రాణమే బ్రహ్మ అని కౌశీతకి చెప్పారు. ఆ ప్రాణానికి, అంటే బ్రహ్మకు, మనస్సు దూత, వాక్కు సేవకురాలు, చూపు శరీరం, చెవి వినిపించేది. ఆ ప్రాణబ్రహ్మకు అన్ని దేవతలు అడగకుండానే బలి సమర్పిస్తాయి. అలాగే, ఎవడు దీనిని తెలుసుకుంటాడో, అతనికి కూడా అన్ని భూతాలు అడగకుండానే బలి సమర్పిస్తాయి. అందువల్ల, పక్కన కూర్చున్నవాడిని ఏదైనా అడగకూడదు. ఊహించుకో, ఒక గ్రామంలో భిక్ష అడిగి దొరకకపోతే, "ఇక్కడ ఇచ్చింది తినను" అని కూర్చుంటాడు. ముందు వాళ్లు తిరస్కరించినా, "ఇస్తాం" అని చెబుతారు. అడిగినవాడికి ఇది ధర్మం. లేకపోతే, వారు "ఇస్తాం" అని చెప్పినా, ఇవ్వరు.

प्राणो ब्रह्मेति ह स्माह पैङ्ग्यस्तस्य ह वा एतस्य प्राणस्य ब्रह्मणो वाक्परस्ताच्चक्षुरारुन्धे चक्षुः परस्ताच्छ्रोत्रमारुन्धे श्रोत्रं परस्तान्मन आरुन्धे मनः परस्तात्प्राण आरुन्धे तस्मै वा एतस्मै वा प्राणाय ब्रह्मण एताः सर्वा देवता अयाचमानाय बलिं हरन्ति एवास्मै सर्वाणि भूतान्ययचमानायैव बलिं हरन्ति य एवं वेद तस्यॊपनिषन्न याचेदिति तद्यथा ग्रामं भिक्षित्वाऽलब्ध्वोपविशेन्नाहमतो दत्तमश्नीयामिति य एवैनं पुरस्तात्प्रत्याचक्षीरंस्त एवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इत्येष धर्मो याचितो भवत्यन्यतस्त्वेवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इति

పైంగ్యుడు ఇలా అన్నాడు: "ప్రాణమే పరబ్రహ్మం." ఈ ప్రాణానికి, అంటే బ్రహ్మానికి, మాట దాటి ఉంటుంది; దృష్టిని అది ఆపేస్తుంది, దృష్టికి మించి వినికిడి ఉంటుంది; వినికిడిని అది ఆపేస్తుంది, వినికిడికి మించి మనస్సు ఉంటుంది; మనస్సును అది ఆపేస్తుంది, మనస్సుకు మించి ప్రాణం ఉంటుంది. ఈ ప్రాణమే బ్రహ్మం అని తెలిసినవారికి, ఆ దేవతలు అన్నీ అడగకుండానే బలి సమర్పిస్తాయి. అలాగే, ఈ విధంగా తెలిసినవారికి, అన్ని జీవులు కూడా అడగకుండానే బలి సమర్పిస్తాయి. అందువల్ల, దగ్గర కూర్చున్నవారి దగ్గర ఏదైనా కోరుకోరాదు. ఊహించుకోండి, ఒక గ్రామంలో భిక్ష అడిగి దొరకకపోతే, "ఇక్కడ దక్కినది కాకుండా తినను" అని కూర్చుంటారు. అప్పుడు ముందున్నవారు ఇస్తామని చెప్పినప్పుడు మాత్రమే అది ధర్మం. లేకపోతే, వారు ఇస్తామని మాట ఇచ్చి, ఇవ్వరు.

अथात एकधनावरोधनं यदेकधनमभिध्यायात्पौर्णमास्यां वाऽमावास्यायां वा शुद्धपक्षे वा पुण्ये नक्षत्रेऽग्निमुपसमाधाय परिसमुह्य परिस्तीर्य पर्युक्ष्योपूर्वदक्षिणं जान्वाच्य स्रुवेण वा चमसेन वा कंसेन वैता आज्याहुतीर्जुहोति वाङ्नामदेवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । प्राणॊ नाम देवताऽवरॊधिनी सा मेमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । चक्षुर्नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । श्रोत्रं नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहा । मनो नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाह। प्रज्ञा नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्धां तस्यै स्वाहेत्यथ धूमगन्धं प्रजिघ्रायाज्यलेपेनाङ्गान्यनुविमृज्य वाचंयमोऽभिप्रवृज्यार्थं ब्रवीत दूतं वा प्रहिणुयाल्लभते हैव

ఇప్పుడు ఒకే ఒక ధనాన్ని పొందాలనుకునే విధానం: ఎవరికైనా ఒక్క ధనం కావాలనిపిస్తే, పౌర్ణమి లేదా అమావాస్య లేదా శుభమైన పక్షంలో, లేదా శుభ నక్షత్రంలో, అగ్ని వెలిగించి, చుట్టూ శుద్ధి చేసి, తూర్పు లేదా దక్షిణ దిశగా ముఖం తిప్పి, కంచం లేదా గిన్నెతో, నెయ్యి హోమాలు సమర్పించాలి: "మాట అనే దేవతా, నీవు నాకు ఆ ధనాన్ని దక్కించు, నీకు స్వాహా." "ప్రాణం అనే దేవతా, నీవు నాకు ఆ ధనాన్ని దక్కించు, నీకు స్వాహా." "కళ్ళు అనే దేవతా, నీవు నాకు ఆ ధనాన్ని దక్కించు, నీకు స్వాహా." "వినికిడి అనే దేవతా, నీవు నాకు ఆ ధనాన్ని దక్కించు, నీకు స్వాహా." "మనస్సు అనే దేవతా, నీవు నాకు ఆ ధనాన్ని దక్కించు, నీకు స్వాహా." "బుద్ధి అనే దేవతా, నీవు నాకు ఆ ధనాన్ని దక్కించు, నీకు స్వాహా." ఆ తరువాత, పొగ వాసన పీల్చి, నెయ్యి రాసుకుని, మాటను నియంత్రించి, తాను కోరినది స్పష్టంగా చెప్పాలి లేదా దూతను పంపాలి; తప్పకుండా అది లభిస్తుంది.

अथातो दैवस्मरो यस्य प्रियो बुभूषेद्यस्यै वा एषां वै तेषामेवैकस्मिन्पर्वण्यग्निमुपसमाधायैतयैवावृतैता आज्याहुतीर्जुहोति वाचं मयि जुहॊम्यसौ स्वाहा । चक्षुस्ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहा । श्रॊत्रं ते मयि जुहॊम्यसौ स्वाहा । मनस्ते मयि जुहॊम्यसौ स्वाहा । प्रज्ञां ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहेत्यथ धूमगन्धं प्रजिघ्रायाज्यलेपेनाङ्गान्यनुविमृज्य वाचंयमोऽभिप्रवृज्य संस्पर्शं जिगमिषेदपि वाताद्वा सम्भाषमाणस्तिष्ठेत्प्रियो हैव भवति स्मरन्ति हैवास्य

ఇప్పుడు దైవస్మరణ గురించి: ఎవరికైనా ప్రియమైనవారు గుర్తు చేసుకోవాలనుకుంటే, లేదా ఎవరి కోసం ఇది చేయాలో, ఏ పర్వదినమైనా, అగ్ని వెలిగించి, ఇదే విధంగా నెయ్యి హోమాలు చేయాలి: "నీ మాటను నాలో సమర్పిస్తున్నాను, స్వాహా." "నీ చూపును నాలో సమర్పిస్తున్నాను, స్వాహా." "నీ వినికిడిని నాలో సమర్పిస్తున్నాను, స్వాహా." "నీ మనస్సును నాలో సమర్పిస్తున్నాను, స్వాహా." "నీ బుద్ధిని నాలో సమర్పిస్తున్నాను, స్వాహా." ఆ తరువాత, పొగ వాసన పీల్చి, నెయ్యి రాసుకుని, మాటను నియంత్రించి, ఆ వ్యక్తిని తాకేందుకు ప్రయత్నించాలి; లేకపోతే, గాలి మాట్లాడినా కూడా మౌనంగా ఉండాలి. అప్పుడు అతను ప్రియుడవుతాడు; అందరూ అతన్ని గుర్తు చేసుకుంటారు.

अथातः सायमन्नं प्रातर्दनमान्तरमग्निहोत्रमिति चाचक्षते यावद्वै पुरुषो भाषते न तावत्प्राणितुं शक्नोति प्राणं तदा वाचि जुहोति । यावद्वै पुरुषः प्राणिति न तावद्भाषितुं शक्नोति वाचं तदा प्राणे जुहोति । एतेऽनन्तेऽमृताहुतिर्जाग्रच्च स्वपंश्च सन्ततमव्यवच्छिन्नं जुहोत्यथ या अन्या आहुतयोऽन्तवत्यस्ताः कर्ममय्यो हि भवन्त्येतद्ध वै पूर्वे विद्वांसोऽग्निहोत्रं न जुहवांचक्रुः

ఇప్పుడు సాయంత్రం, ఉదయం భోజనం మధ్యలో జరిగే అగ్నిహోత్రం గురించి: ఇది మధ్య అగ్నిహోత్రం అంటారు. మనిషి మాట్లాడుతున్నంత కాలం శ్వాస తీసుకోలేడు; అప్పుడు ప్రాణాన్ని మాటలో సమర్పిస్తాడు. మనిషి శ్వాస తీసుకుంటున్నంత కాలం మాట్లాడలేడు; అప్పుడు మాటను ప్రాణంలో సమర్పిస్తాడు. ఇవే అంతులేని, అమృతమైన హోమాలు — మెలకువలోనూ, నిద్రలోనూ, ఎప్పుడూ ఆగకుండా జరుగుతుంటాయి. ఇతర హోమాలు మాత్రం ముగింపు కలిగినవే; అవన్నీ కర్మల వల్లే జరుగుతాయి. అందుకే, పూర్వకాలంలో జ్ఞానులు ఆ హోమాలను చేయలేదు.

उक्थं ब्रह्मेति ह स्माह शुष्कभृङ्गरस्तदृगित्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्यायाभ्यर्च्यन्ते तद्यजुरित्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्याय युज्यन्ते तत्सामेत्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्याय सन्नमन्ते तच्छ्रीरित्युपासीत तद्यश इत्युपासीत तत्तेज इत्युपासीत तद्यथैतच्छास्त्राणां श्रीमत्तमं यशस्वितमं तेजस्वितमं भवति । तथैवैवं विद्वान्सर्वेषां भूतानां श्रीमत्तमो यशस्वितमस्तेजस्वितमो भवति । तमेतमैष्टकं कर्ममयमात्मानमध्वर्युः संस्करोति तस्मिन्यजुर्मयं प्रवयति यजुर्मयम् ऋङ्मयं होता ऋङ्मये साममयमुद्गाता स एष सर्वस्यै त्रयीविद्याया आत्मैष उ एवास्यात्मा एतदात्मा भवति य एवं वेद

ఒకసారి శుష్కభృంగరుడు ఇలా అన్నాడు: "ఉక్తం అనగా వేదపాఠం పరమాత్మ స్వరూపమే." దాన్ని ఋగ్వేదంగా భావిస్తూ ధ్యానం చేయాలి. అప్పుడు అన్ని జీవులు అతనిని గొప్పతనానికి గౌరవిస్తాయి. దాన్ని యజుర్వేదంగా భావిస్తూ ధ్యానం చేయాలి. అప్పుడు అన్ని జీవులు అతనితో ఐక్యమవుతాయి. దాన్ని సామవేదంగా భావిస్తూ ధ్యానం చేయాలి. అప్పుడు అన్ని జీవులు అతనికి నమస్కరిస్తాయి. దాన్ని ఐశ్వర్యంగా, కీర్తిగా, తేజస్సుగా భావిస్తూ ధ్యానం చేయాలి. వేదాలలో అత్యంత ఐశ్వర్యవంతమైనది, కీర్తివంతమైనది, తేజోవంతమైనది ఎలా ఉంటుందో, అలాగే ఈ విధంగా తెలిసినవాడు కూడా అన్ని జీవుల్లో అత్యంత ఐశ్వర్యవంతుడు, కీర్తివంతుడు, తేజోవంతుడవుతాడు. యజ్ఞంలో యజ్ఞకర్త తనను తానే ఒక ఇటుకలా, క్రియారూపంగా తయారు చేసుకుంటాడు. అందులో యజుర్వేదాన్ని నింపుతాడు; హోతా ఋగ్వేదాన్ని నింపుతాడు; ఉద్గాతా సామవేదాన్ని నింపుతాడు. ఇది మూడు వేదాల సారమైన ఆత్మ. ఇది దాని అసలైన ఆత్మ. ఎవడు ఈ విధంగా తెలుసుకుంటాడో, వాడే నిజమైన ఆత్మను పొందుతాడు.

अथातः सर्वजितः कौषीतकेस्त्रीण्युपासनानि भवन्ति यज्ञोपवीतं कृत्वाप आचम्य त्रिरुदपात्रं प्रसिच्योद्यन्तमादित्यमुपतिष्ठेत वर्गोऽसि पाप्मानं मे वृङ्धीत्येतयैवावृता मध्ये सन्तमुद्वर्गोऽसि पाप्मानं मे वृङ्धीत्येतयैवावृताऽस्तं यन्तं संवर्गोऽसि पाप्मानं मे संवृङ्धीति । यदहोरात्राभ्यां पापं करोति सं तद्वृङ्क्ते

ఇప్పుడు సర్వవిజేతగా ఉండేందుకు, కౌశీతకుల వారికి మూడు విధాల ధ్యానాలు ఉన్నాయి. మొదట యజ్ఞోపవీతం ధరించి, నీళ్లు ముక్కురూ ముట్టి, మూడుసార్లు మట్టిపాత్రతో నీళ్లు చల్లి, ఉదయిస్తున్న సూర్యుడిని ఇలా ధ్యానించాలి: "నీవు వెలుగు, నా పాపాన్ని తొలగించు." ఇదే మంత్రంతో మధ్యాహ్నం సూర్యుడిని ధ్యానించాలి: "నీవు పైకి వెలుగు, నా పాపాన్ని తొలగించు." ఇదే మంత్రంతో సాయంత్రం అస్తమిస్తున్న సూర్యుడిని ధ్యానించాలి: "నీవు క్రిందికి వెలుగు, నా పాపాన్ని తొలగించు." ఇలా రోజు, రాత్రి చేసిన పాపం అంతా తొలగిపోతుంది.

अथ मासि मास्यमावास्यायां पश्चाच्चन्द्रमसं दृश्यमानमुपतिष्ठेतैतयैवावृता हरिततृणाभ्यां वाक्प्रत्यस्यति यत्ते सुसीमं हृदयमधि चन्द्रमसि श्रितं तेनामृतत्वस्येशानं माहं पौत्रमघं रुदमिति न हास्मात्पूर्वाः प्रजाः प्रयन्तीति नु जातपुत्रस्याथाजातपुत्रस्याप्यायस्व समेतु ते सन्ते पयांसि समुयन्तु वाजा यमादित्या अंशुमाप्याययन्तीत्येतास्तिस्र ऋचो जपित्वा मास्माकं प्राणेन प्रजया पशुभिराप्याययिष्ठा यॊऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तस्य प्राणेन प्रजया पशुभिराप्यायस्वेति दैवीमावृतमावर्त आदित्यस्यावृतमन्वावर्तयति दक्षिणं बाहुमन्वावर्तते

ప్రతి నెల అమావాస్య రోజున, పశ్చిమ దిశలో కనబడే చంద్రుణ్ణి ఇదే మంత్రంతో ధ్యానించాలి. ఆ సమయంలో రెండు పచ్చికట్టెలను వేసి ఇలా చెప్పాలి: "ఓ చంద్రుడా! నీ హృదయంలో ఉన్న పవిత్రత నాకు అమృతత్వాన్ని కలిగించు. కుమారుని పాపానికి నేను కన్నీరు కార్చకూడదు." అందుకే పూర్వీకులు అతనికంటే ముందుగా పోవరు. కుమారుడు ఉన్నా, లేకపోయినా, "నీ జీవం, సంతానం, ధనంతో నీవు అభివృద్ధి చెందు. నీ పాలెర్రగా పోయి, నీకు నీళ్లు, ఐశ్వర్యం కలిసిరావాలి. ఆదిత్యులు తమ కిరణాలతో నిన్ను అభివృద్ధి పరచాలి" అని మూడు ఋచలను జపించాలి. "మా ప్రాణంతో, సంతానంతో, పశువులతో నీవు మమ్మల్ని అభివృద్ధి పరచాలి. ఎవడు మాకు ద్వేషిస్తాడో, మేము ఎవడిని ద్వేషిస్తామో, అతనికి ప్రాణంతో, సంతానంతో, పశువులతో అభివృద్ధి కలగాలి" అని చెప్పాలి. ఇది దైవమంత్రం, సూర్యుని కాంతి తిరుగుదల, కుడి చేయి తిరిగినట్టు చేయాలి.

अथ पौर्णमास्यां पुरस्ताच्चन्द्रमसं दृश्यमानमुपतिष्ठेतैतयैवावृता सोमो राजासि विचकक्षणः पञ्चमुखोऽसि प्रजापतिर्ब्राह्मणस्त एकं मुखं तेन मुखेन राज्ञोऽत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु राजा त एकं मुखं तेन मुखेन विशोत्सि तेनैव मुखेन मामन्नादं कुरु श्येनस्त एकं मुखं तेन मुखेन पक्षिणोऽत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु अग्निष्ट एकं मुखं तेन मुखेनेमं लोकमत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु त्वयि पञ्चमं मुखं तेन मुखेन सर्वाणि भूतान्यत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु मास्माकं प्राणेन प्रजया पशुभिरवक्षेष्ठा योऽस्माद्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तस्य प्राणेन प्रजया पशुभिरवक्षीयस्वेति दैवीमावृतमावर्त आदित्यस्यावृतमन्वावर्तन्त इति दक्षिणं बाहुमन्वावर्तते

పౌర్ణమి రోజున, తూర్పు దిశలో కనబడే చంద్రుణ్ణి ఇదే మంత్రంతో ధ్యానించాలి: "నీవు సోముడు, రాజు, జ్ఞానవంతుడు, అయిదు ముఖాలవాడు. నీవు ప్రజాపతి, బ్రాహ్మణుడు; ఒక ముఖంతో రాజును భక్షిస్తావు, ఆ ముఖంతో నన్ను తినవద్దు. నీవు రాజు; ఒక ముఖంతో ప్రజలను భక్షిస్తావు, ఆ ముఖంతో నన్ను తినవద్దు. నీవు గద్ద; ఒక ముఖంతో పక్షులను భక్షిస్తావు, ఆ ముఖంతో నన్ను తినవద్దు. నీవు అగ్ని; ఒక ముఖంతో ఈ లోకాన్ని భక్షిస్తావు, ఆ ముఖంతో నన్ను తినవద్దు. నీలో ఐదవ ముఖం ఉంది; ఆ ముఖంతో అన్ని జీవులను భక్షిస్తావు, ఆ ముఖంతో నన్ను తినవద్దు. మా ప్రాణం, సంతానం, పశువులు తగ్గిపోవద్దు. ఎవడు మాకు ద్వేషిస్తాడో, మేము ఎవడిని ద్వేషిస్తామో, అతనికి ప్రాణం, సంతానం, పశువులు తగ్గిపోవాలి" అని చెప్పాలి. ఇది దైవమంత్రం, సూర్యుని కాంతి తిరుగుదల, కుడి చేయి తిరిగినట్టు చేయాలి.

अथ प्रोष्यान्पुत्रस्य मूर्धानमभिमृशेत् । अङ्गादङ्गात्सम्भवसि हृदयादधिजायसे । आत्मा त्वं पुत्र माविथ स जीव शरदः शतमसाविति नामास्य गृह्णाति । अश्मा भव परशुर्भव हिरण्यमस्तृतं भव । तेजो वै पुत्रनामासि स जीव शरदः शतमसाविति नामास्य गृह्णाति। येन प्रजापतिः प्रजाः पर्यगृह्णादरिष्ट्यै तेन त्वा परिगृह्णाम्यसाविति नामास्य गृह्णात्यथास्य दक्षिणे कर्णे जपत्यस्मै प्रयन्धि मघवन्नृजीषिन्नितीन्द्र श्रेष्ठानि द्रविणानि धेहीति सव्ये मा च्छित्था मा व्यथिष्ठाः शतं शरद आयुषो जीव पुत्र । ते नाम्ना मूर्धानमभिजिघ्राम्यसाविति त्रिर्मूर्धानमवजिघ्रेद्गवां त्वा हिङ्कारेणाभिहिङ्करोमीति त्रिर्मूर्धानमभिहिङ्कुर्यात्

తరువాత, ప్రయాణం నుంచి తిరిగి వచ్చినప్పుడు కుమారుని తల తాకుతూ ఇలా చెప్పాలి: "నీ శరీర భాగాలన్నింటినుండి నీవు పుట్టావు, హృదయంనుండి జన్మించావు. నీవు నా ప్రాణమే కుమారా, నీవు నశించకూడదు. వంద సంవత్సరాలు ఆయుష్షుతో జీవించు." అని పేరు పెట్టాలి. "రాయి లా బలంగా ఉండు, కత్తిలా పదునుగా ఉండు, బంగారం లా మెరుగు పడు. నీ పేరు తేజస్సు, కుమారా, వంద సంవత్సరాలు జీవించు." అని పేరు పెట్టాలి. "ప్రజాపతి సృష్టిని రక్షించడానికి ఎలా ఆలింగనం చేసాడో, అలాగే నేను నిన్ను రక్షణ కోసం ఆలింగనం చేస్తున్నాను." అని పేరు పెట్టాలి. తరువాత, కుడి చెవిలో ఇలా జపించాలి: "మఘవంతుడా, ఇంద్రుడా, అతనికి ఉత్తమమైన ధనాన్ని ఇచ్చు." ఎడమ చెవిలో: "వదిలిపెట్టవద్దు, భయపడవద్దు. వంద సంవత్సరాలు జీవించు కుమారా." అని చెప్పాలి. ఆ తరువాత, పేరు పలుకుతూ తలపై మూడుసార్లు వాసన పూయాలి: "గోవుల గొంతుతో నిన్ను వాసన పుచ్చుకుంటున్నాను." అని మూడుసార్లు తలపై వాసన పుచ్చాలి, మూడుసార్లు గోవుల గొంతు శబ్దం చేయాలి.

अथातो दैवः परिमर एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यदग्निर्ज्वलत्यथैतन्म्रियते यन्न ज्वलति तस्यादित्यमेव तेजो गच्छति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यथादित्यो दृश्यतेऽथैतन्म्रियते यन्न दृश्यते तस्य चन्द्रमसमेव तेजो गचछति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्चन्द्रमा दृश्यते । अथैतन्म्रियते यन्न दृश्यते तस्य विद्युतमेव तेजो गच्छति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यद्विद्युद्विद्योततेऽथैतन्म्रियते यन्न विद्योतते तस्य वायुमेव तेजो गच्छति वायुं प्राणः । ता वा एताः सर्वा देवता वायुमेव प्रविश्य वायौ मृता न मृच्छन्ते तस्मादेव उ पुनरुदीरत इत्यधिदैवतमथाध्यात्मम्

ఇప్పుడు, దైవిక లయ గురించి: అగ్ని వెలిగినప్పుడు అది బ్రహ్మ తేజంగా ప్రకాశిస్తుంది. అగ్ని ఆగిపోయినప్పుడు దాని తేజస్సు సూర్యునికి చేరుతుంది, ప్రాణం వాయువుకు చేరుతుంది. సూర్యుడు కనిపించినప్పుడు అది బ్రహ్మ తేజంగా ప్రకాశిస్తుంది. సూర్యుడు కనిపించకపోతే దాని తేజస్సు చంద్రునికి చేరుతుంది, ప్రాణం వాయువుకు చేరుతుంది. చంద్రుడు కనిపించినప్పుడు అది బ్రహ్మ తేజంగా ప్రకాశిస్తుంది. చంద్రుడు కనిపించకపోతే దాని తేజస్సు మెరుపుకు చేరుతుంది, ప్రాణం వాయువుకు చేరుతుంది. మెరుపు మెరిసినప్పుడు అది బ్రహ్మ తేజంగా ప్రకాశిస్తుంది. మెరుపు మెరియకపోతే దాని తేజస్సు వాయువుకు చేరుతుంది, ప్రాణం వాయువుకే చేరుతుంది. ఈ దేవతలన్నీ వాయువులో కలిసిపోతాయి. వాయువులో లయమైనా అవి నశించవు. అందుకే అవి మళ్లీ ప్రబలుతాయి. ఇది దేవతల గురించి వివరణ. ఇప్పుడు వ్యక్తిగతంగా చెప్పబడుతుంది.

एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यद्वाचा वदत्यथैतन्म्रियते यन्न वदति तस्य चक्षुरेव तेजो गच्छति प्राणं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्चक्षुषा पश्यत्यथैतन्म्रियते यन्न पश्यति तस्य श्रोत्रमेव तेजो गच्छति प्राणं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्छ्रोत्रेण शृणोत्यथैतन्म्रियते यन्न शृणोति तस्य मन एव तेजो गच्छति प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यन्मनसा ध्यायत्यथैतन्म्रियते यन्न ध्यायति तस्य प्राणमेव तेजो गच्छति प्राणं प्राणस्तावा एताः सर्वा देवताः प्राणमेव प्रविश्य प्राणे मृता न मृच्छन्ते तस्मा देव उ पुनरुदीरते तद्यदिह वा एवं विद्वांस उभौ पर्वतावभिप्रवर्तेयातां तुस्तूर्षमाणो दक्षिणश्चोत्तरश्च न हैवैनं स्तृण्वीयाताम् । अथ य एनं द्विषन्ति यांश्च स्वयं द्वेष्टि त एनं सर्वे परिम्रियन्ते

ఇప్పుడు, వాక్కుతో మాట్లాడినప్పుడు అది బ్రహ్మ తేజంగా ప్రకాశిస్తుంది. మాట ఆగిపోయినప్పుడు దాని తేజస్సు కన్నుకు చేరుతుంది, ప్రాణం ప్రాణానికే చేరుతుంది. కన్నుతో చూసినప్పుడు అది బ్రహ్మ తేజంగా ప్రకాశిస్తుంది. చూపు ఆగిపోయినప్పుడు దాని తేజస్సు చెవికి చేరుతుంది, ప్రాణం ప్రాణానికే చేరుతుంది. చెవితో వినినప్పుడు అది బ్రహ్మ తేజంగా ప్రకాశిస్తుంది. వినికిడి ఆగిపోయినప్పుడు దాని తేజస్సు మనసుకు చేరుతుంది, ప్రాణం ప్రాణానికే చేరుతుంది. మనసుతో ధ్యానం చేసినప్పుడు అది బ్రహ్మ తేజంగా ప్రకాశిస్తుంది. ధ్యానం ఆగిపోయినప్పుడు దాని తేజస్సు ప్రాణానికే చేరుతుంది, ప్రాణం ప్రాణానికే చేరుతుంది. ఈ దేవతలన్నీ ప్రాణంలో కలిసిపోతాయి. ప్రాణంలో లయమైనా అవి నశించవు. అందుకే అవి మళ్లీ ప్రబలుతాయి. ఈ విధంగా తెలిసిన ఇద్దరు జ్ఞానులు దక్షిణం, ఉత్తరం నుంచి రెండు కొండలవైపు వచ్చినా, వారిని ఎవరూ జయించలేరు. కానీ అతనిని ద్వేషించే వారు, అతను ద్వేషించే వారందరూ నశిస్తారు.

अथातो निःश्रेयसादानं सर्वा ह वै देवता अहं श्रेयसे विवदमानाः । अस्माच्छरीरादुच्चक्रमुस्तद्दारुभूतं शिष्येथैतद्वाक्प्रविवेश तद्वाचा वदच्छिष्य एव । अथैतच्चक्षुः प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छिष्य एवाथैनच्छ्रोत्रं प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छ्रोत्रेण शृण्वच्छिष्य एवाथैनन्मनः प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छ्रोत्रेण शृण्वन्मनसा ध्यायच्छिष्य एवाथैतत्प्राणः प्रविवेश तत्तत एव समुत्तस्थौ ते देवाः प्राणे निःश्रेयसं विचिन्त्य प्राणमेव प्रज्ञात्मानमभिसम्भूय सहैतैः सर्वैरस्माल्लोकादुच्चक्रमुः । ते वायु-प्रतिष्ठाकाशात्मानः स्वर्ययुस्तथॊ एवैवं विद्वान्सर्वेषां भूतानां प्राणमेव प्रज्ञात्मानमभिसम्भूय सहैतैः सर्वैरस्माच्छरीरादुत्क्रामति स वायुप्रतिष्ठाकाशात्मा न स्वरेति तद्भवति यत्रैतद्देवास्तत्प्राप्य तदमृतो भवतियदमृता देवाः

ఇప్పుడు పరమ శ్రేయస్సు పొందడాన్ని వివరించుదాం. అన్ని దేవతలు, ఎవరు గొప్పవారో అని వాదించుకుంటూ, ఈ శరీరం నుంచి బయటకు వెళ్లిపోయి, అవి చలించని దేహంలా ఉండిపోయాయి. మొదట వాక్కు లోపలికి వచ్చింది, వాక్కుతో మాట్లాడినా, జీవం రాలేదు. తరువాత చూపు లోపలికి వచ్చింది, వాక్కుతో మాట్లాడి, చూపుతో చూచినా, జీవం రాలేదు. తరువాత చెవి లోపలికి వచ్చింది, వాక్కుతో మాట్లాడి, చూపుతో చూచి, చెవితో వినినా, జీవం రాలేదు. తరువాత మనస్సు లోపలికి వచ్చింది, వాక్కుతో మాట్లాడి, చూపుతో చూచి, చెవితో వినిపించి, మనస్సుతో ఆలోచించినా, జీవం రాలేదు. చివరికి ప్రాణం లోపలికి వచ్చింది, అప్పుడే ఆ శరీరం లేచి కూర్చుంది. అప్పుడు దేవతలు, ప్రాణంలోనే పరమ శ్రేయస్సు ఉందని గ్రహించి, ప్రాణాన్ని జ్ఞాన స్వరూపంగా అంగీకరించి, అందరితో కలిసి ఈ లోకాన్ని విడిచారు. వారు వాయువును ఆధారంగా, ఆకాశాన్ని స్వరూపంగా స్వీకరించి స్వర్గాన్ని పొందారు. ఈ విధంగా, ఎవరు ప్రాణాన్ని జ్ఞాన స్వరూపంగా అంగీకరిస్తారో వారు కూడా అన్ని జీవులతో కలిసి ఈ శరీరం విడిచి వెళ్తారు. వారు వాయువును ఆధారంగా, ఆకాశాన్ని స్వరూపంగా స్వర్గాన్ని పొందుతారు. దేవతలు అక్కడికి చేరినప్పుడు అవి అమరత్వాన్ని పొందుతాయి. అందుకే దేవతలు అమరులు.

अथातः पितापुत्रीयं सम्प्रदानमिति चाचक्षते । पिता पुत्रं प्रेष्यन्नाह्वयति नवैस्तृणैरगारं संस्तीर्याग्निमुपसमाधायोदकुम्भं सपात्रमुपनिधायाहतेन वाससा सम्प्रच्छन्नः स्वयं श्येत एत्य पुत्र उपरिषटादभिनिपद्यते, इन्द्रियैरस्येन्द्रियाणि संस्पृश्यापि वास्याभिमुखत एवासीताथास्मै संप्रयच्छति वाचं मे त्वयि दधानीति पिता वाचं ते मयि दध इति पुत्रः प्राणं मे त्वयि दधानीति पिता प्राणं ते मयि दध इति पुत्रः । चक्षुर्मे त्वयि दधानीति पिता चक्षुस्ते मयि दध इति पुत्रः । श्रोत्रं मे त्वयि दधानीति पिता श्रोत्रं ते मयि दध इति पुत्रः । मनो मे त्वयि दधानीति पिता मनस्ते मयि दध इति पुत्रः । अन्नरसान्मे त्वयि दधानीति पितान्नरसांस्ते मयि दध इति पुत्रः । कर्माणि मे त्वयि दधानीति पिता कर्माणि ते मयि दध इति पुत्रः । सुखदुःखे मे त्वयि दधानीति पिता सुखदुःखे ते मयि दध इति पुत्रः । आनन्दं रतिं प्रजातिं मे त्वयि दधानीति पिता आनन्दं रतिं प्रजातिं ते मयि दध इति पुत्रः । इत्या मे त्वयि दधानीति पिता इत्या ते मयि दध इति पुत्रः । धियो विज्ञातव्यं कामान्मे त्वयि दधानीति पिता धियो विज्ञातव्यं कामांस्ते मयि दध इति पुत्रः । अथ दक्षिणावुत्प्राङुपनिष्क्रामति तं पितानुमन्त्रयते यशो ब्रह्मवर्चसमन्नाद्यं कीर्तिस्त्वा जुषतामित्यथेतरः सव्यमंसमन्ववेक्षते पाणिनान्तर्धाय वसनान्तेन वा प्रच्छाद्य स्वर्गांल्लोकान्कामानवाप्नुहीति स यद्यगदः स्यात्पुत्रस्यैश्वर्ये पिता वसेत्परि वा व्रजेद्यद्यु वै प्रेयाद्यदेवैनं समापयति तथा समापयितव्यो भवति तथा समापयितव्यो भवति

ఇప్పుడు తండ్రి-కొడుకు మధ్య సమర్పణ విధానం గురించి చెబుతారు. తండ్రి తన కుమారుని పిలిచి, తొమ్మిది గడ్డి పొదలను పరచి, అగ్నిని వెలిగించి, నీటి కుండను పాత్రతో ఉంచి, పాత బట్టతో తనను తాను కప్పుకుని పడుకుంటాడు. కొడుకు దగ్గరికి వచ్చి పక్కన కూర్చుంటాడు. తండ్రి తన ఇంద్రియాలను కొడుకుతో తాకి, కొడుకు తండ్రి వైపు చూస్తూ కూర్చుంటాడు. అప్పుడు తండ్రి ఇలా అంటాడు: 'నా వాక్కును నీలో ఉంచుతున్నాను.' కొడుకు: 'తండ్రి, నా వాక్కును నాలో ఉంచు.' తండ్రి: 'నా ప్రాణాన్ని నీలో ఉంచుతున్నాను.' కొడుకు: 'తండ్రి, నా ప్రాణాన్ని నాలో ఉంచు.' తండ్రి: 'నా చూపును నీలో ఉంచుతున్నాను.' కొడుకు: 'తండ్రి, నా చూపును నాలో ఉంచు.' తండ్రి: 'నా వినికిడిని నీలో ఉంచుతున్నాను.' కొడుకు: 'తండ్రి, నా వినికిడిని నాలో ఉంచు.' తండ్రి: 'నా మనస్సును నీలో ఉంచుతున్నాను.' కొడుకు: 'తండ్రి, నా మనస్సును నాలో ఉంచు.' తండ్రి: 'నా అన్నరసాన్ని నీలో ఉంచుతున్నాను.' కొడుకు: 'తండ్రి, నా అన్నరసాన్ని నాలో ఉంచు.' తండ్రి: 'నా కర్మలను నీలో ఉంచుతున్నాను.' కొడుకు: 'తండ్రి, నా కర్మలను నాలో ఉంచు.' తండ్రి: 'నా సుఖదుఃఖాలను నీలో ఉంచుతున్నాను.' కొడుకు: 'తండ్రి, నా సుఖదుఃఖాలను నాలో ఉంచు.' తండ్రి: 'నా ఆనందం, సంతోషం, సంతానాన్ని నీలో ఉంచుతున్నాను.' కొడుకు: 'తండ్రి, నా ఆనందం, సంతోషం, సంతానాన్ని నాలో ఉంచు.' తండ్రి: 'నా చలనం నీలో ఉంచుతున్నాను.' కొడుకు: 'తండ్రి, నా చలనం నాలో ఉంచు.' తండ్రి: 'నా బుద్ధి, వివేకం, కోరికలను నీలో ఉంచుతున్నాను.' కొడుకు: 'తండ్రి, నా బుద్ధి, వివేకం, కోరికలను నాలో ఉంచు.' ఇలా సమర్పణ పూర్తయిన తరువాత తండ్రి తూర్పు వైపు లేచి, కొడుకును ఆశీర్వదిస్తూ: 'నీకు యశస్సు, బ్రహ్మవర్చస్సు, సమృద్ధి, కీర్తి కలుగుగాక' అని అంటాడు. తరువాత మరొకరు కుడి తొడను పరిశీలించి, చేతితో లేదా వస్త్రంతో కప్పి, 'నీకు స్వర్గ లోకాలు, కోరికలు సిద్ధించుగాక' అని ప్రార్థిస్తాడు. తండ్రి ఆరోగ్యంగా ఉంటే, కొడుకు సౌభాగ్యంతో పాటు ఉంటాడు లేదా వెళ్లిపోతాడు. కొడుకు వెళ్లిపోతే, తండ్రి విధిగా సమర్పణను పూర్తిచేస్తాడు.

प्रतर्दनो ह दैवोदासिरिन्द्रस्य प्रियं धामोपजगाम । युद्धेन च पौरुषेण च तं हेन्द्र उवाच । प्रतर्दन वरं ते ददानीति स होवाच प्रतर्दनः । त्वमेव मे वृणीष्व यं त्वं मनुष्याय हिततमं मन्यस इति तं हेन्द्र उवाच । न वै वरोऽवरस्मै वृणीते त्वमेव वृणीष्वेत्येवमरो वै किल म इति होवाच प्रतर्दनोऽथो खल्विन्द्रः सत्यादेव नेयाय । सत्यं हीन्द्रः स होवाच । मामेव विजानीह्येतदेवाहं मनुष्याय हिततमं मन्ये । यन्मां विजानीयात् । त्रिशीर्षाणं त्वाष्ट्रमहनमवाङ्मुखान्यतीन्सालावृकेभ्यः प्रायच्छं बह्वीः सन्धा अतिक्रम्य दिवि प्रह्लादीयानतृणमहमन्तरिक्षे पौलोमान्पृथिव्यां कालखाञ्जान् । तस्य मे तत्र न लोम च मामीयते । स यो मां विजानीयान्नास्य केन च कर्मणा लोको मीयते । न मातृवधेन न पितृवधेन न स्तेयेन न भ्रूणहत्यया नास्य पापं च न चकृषो मुखान्नीलं वेत्तीति

ప్రతర్దనుడు, దివోదాసుని కుమారుడు, ఇంద్రుని ప్రియమైన స్థలానికి వెళ్లాడు. యుద్ధంలో ధైర్యంతో గెలిచి, ఇంద్రుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'ప్రతర్దనా, నీకు ఒక వరం ఇస్తాను.' ప్రతర్దనుడు ఇలా అన్నాడు: 'నాకు మేలు చేసే దానిని నువ్వే ఎంచుకో.' ఇంద్రుడు: 'ఇతరుల కోసం వరం ఎవరూ ఎంచుకోరు, నువ్వే ఎంచుకో' అన్నాడు. ప్రతర్దనుడు: 'అయితే నాకు అమరత్వం కావాలి' అన్నాడు. ఇంద్రుని దగ్గరకు సత్యంతోనే చేరాలి, ఎందుకంటే ఇంద్రుడు సత్యమే. ఇంద్రుడు అన్నాడు: 'నన్ను తెలుసుకో, ఇదే మనుష్యులకు మేలు చేసే విషయం. నన్ను తెలుసుకోవడం మేలు. నేను త్రిశిరస్సు త్వష్టారుని తలదించుకుని సాలావృకులకు పంపాను. అనేక అడ్డంకులను దాటి, స్వర్గంలో ప్రహ్లాదీయులను, మధ్యలో పౌలోములను, భూమిపై కాలఖంజులను జయించాను. అందులో నాకు ఒక్క వెంట్రుక కూడా నష్టం కాలేదు. నన్ను తెలుసుకునేవారికి ఏ పని వల్లనూ హాని కలగదు; తల్లి హత్య వల్ల కాదు, తండ్రి హత్య వల్ల కాదు, దొంగతనం వల్ల కాదు, గర్భహత్య వల్ల కాదు, ఏ పాపం కూడా అతనిని తాకదు. అతడు నోటిలో నీలం చూడడు.'

स होवाच प्राणोऽस्मि प्रज्ञात्मा तं मामायुरमृतमित्युपास्व | आयुः प्राणः प्राणो वा आयुः प्राण एवाचामृतम् । यावद्ध्यस्मिञ्छरीरे प्राणो वसति तावदायुः । प्राणेन ह्येवामुष्मिंल्लोकेऽमृतत्वमाप्नोति । प्रज्ञया सत्यसङ्कल्पं स यो ममायुरमृतमित्युपास्ते सर्वमायुरस्मिंल्लोक एति । आप्नोत्यमृतत्वमक्षितिं स्वर्गे लोके । तद्धैक आहुरेकभूयं वै प्राणा गच्छन्तीति । न हि कश्चन शक्नुयात्सकृद्वाचा नाम प्रज्ञापयितुं चक्षुषा रूपं श्रोत्रेण शब्दं मनसा ध्यानमित्येकभूयं वै प्राणाः । एकैकमेतानि सर्वाण्येव प्रज्ञापयन्ति । वाचं वदन्ती सर्वे प्राणा अनुवदन्ति । चक्षुः पश्यत्सर्वे प्राणा अनुपश्यन्ति श्रोत्रं शृण्वत्सर्वे प्राणा अनुशृण्वन्ति मनो ध्यायत्सर्वे प्राणा अनुध्यायन्ति प्राणं प्राणन्तं सर्वे प्राणा अनुप्राणन्तीति । एवमुहैवैतदिति हेन्द्र उवाच । अस्तीत्येव प्राणानां निःश्रेयसादानमिति

అప్పుడు ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: 'నేనే ప్రాణం, నేనే జ్ఞాన స్వరూపుడను. నన్ను ఆయువు, అమృతంగా భావించి ఉపాసన చేయు.' ఆయువు అంటే ప్రాణం, ప్రాణమే ఆయువు, ప్రాణమే అమృతం. ఈ శరీరంలో ప్రాణం ఉన్నంతవరకు ఆయువు ఉంటుంది. ప్రాణంతోనే పరలోకంలో అమరత్వాన్ని పొందుతారు. జ్ఞానంతో సత్యనిశ్చయుడు అవుతారు. ఎవరు నన్ను ఆయువు, అమృతంగా భావించి ఉపాసన చేస్తారో వారు ఈ లోకంలో సంపూర్ణ ఆయువు పొందుతారు, స్వర్గలోకంలో అమరత్వాన్ని, స్థిరత్వాన్ని పొందుతారు. కొందరు 'ప్రాణాలు వేర్వేరుగా పోతాయి' అంటారు. కానీ ఒక్కసారి వాక్కుతో అన్ని పేర్లను, చూపుతో అన్ని రూపాలను, వినికిడితో అన్ని శబ్దాలను, మనస్సుతో అన్ని ఆలోచనలను చెప్పడం ఎవ్వరూ చేయలేరు. ప్రాణాలు అన్నీ కలిసే ఉంటాయి. ఒక్కొక్కటి మిగతావన్నీ తెలియజేస్తుంది. వాక్కు మాట్లాడితే అన్ని ప్రాణాలు అనుసరిస్తాయి. చూపు చూస్తే అన్ని ప్రాణాలు చూస్తాయి. వినికిడి వింటే అన్ని ప్రాణాలు వింటాయి. మనస్సు ధ్యానం చేస్తే అన్ని ప్రాణాలు ధ్యానం చేస్తాయి. ప్రాణం ఊపిరి తీసుకుంటే అన్ని ప్రాణాలు ఊపిరి తీసుకుంటాయి. ఇదే విధంగా జరుగుతుందని ఇంద్రుడు అన్నాడు. ఇదే ప్రాణాలకు పరమ శ్రేయస్సు సాధన.

जीवति वागपेतो मूकान्हि पश्यामो जीवति चक्षुरपेतोऽन्धान्हि पश्यामो जीवति श्रोत्रापेतो बधिरान्हि पश्यामो जीवति मनोपेतो बालान्हि पश्यामो जीवति बाहुच्छिन्नो जीवत्यूरुच्छिन्न इति । एवं हि पश्याम इति । अथ खलु प्राण एव प्रज्ञात्मेदं शरीरं परिगृह्योतथापयति । तस्मादेतदेवोऽथमुपासीत । यो वै प्राणः सा प्रज्ञा या वा प्रज्ञा स प्राणः । सह ह्येतावस्मिञ्छरीरे वसतः सहोत्क्रामतस्तस्यैषैव दृष्टिः । एतद्विज्ञानम् । यत्रैतत्पुरुषः सुप्तः स्वप्नं न कञ्चन पश्यत्यथास्मिन्प्राण एवैकधा भवति । तदैनं वाक्सर्वैर्नामभिः सहाप्येति चक्षुः सर्वै रूपैः सहाप्येति श्रोत्रं सर्वैः शब्दैः सहाप्येति मनः सर्वैर्ध्यातैः सहाप्येति । स यदा प्रतिबुध्यते यथाग्नेर्ज्वलतो सर्वा दिशॊ विस्फुलिङ्गा विप्रतिष्ठेरन्नेवमेवैतस्मादात्मनः प्राणा यथायतनं विप्रतिष्ठन्ते प्राणेभ्यो देवा देवेभ्यो लोकाः । तस्यैषैव सिद्धिरेतद्विज्ञानम् । यत्रैतत्पुरुष आर्तो मरिष्यन्नाबल्यं न्येत्य मोहं नैति तदाहुः । उदक्रमीच्चित्तम् । न शृणोति न पश्यति वाचा वदति न ध्यायत्यथास्मिन्प्राण एवैकधा भवति तदैनं वाक्सर्वैर्नामभिः सहाप्येति चक्षुः सर्वै रूपैः सहाप्येति श्रोत्रं सर्वैः शब्दैः सहाप्येति मनः सर्वैर्ध्यातैः सहाप्येति स यदा प्रतिबुध्यते यथाग्नेर्ज्वलतो विस्फुलिङ्गा विप्रतिष्ठेरन्नेवमेवैतस्मादात्मनः प्राणा यथायतनं विप्रतिष्ठन्ते प्राणेभ्यो देवा देवेभ्यो लोकाः

మనిషి బ్రతికుండగానే మాట పోయినవారిని మౌనులుగా చూస్తాము. చూపు పోయినవారిని అంధులుగా చూస్తాము. వినికిడి పోయినవారిని చెవిటివారిగా చూస్తాము. మనస్సు పోయినవారిని పిల్లలవలె చూస్తాము. చేతి భాగం కోసినా, కాలు భాగం కోసినా బ్రతికే ఉంటారు. ఇది మనం చూస్తున్నదే. కానీ, ప్రాణమే జ్ఞానరూపమైన ఆత్మగా ఈ శరీరాన్ని పట్టుకుని నిలబెడుతుంది. అందుకే, దాన్ని మాత్రమే ఆరాధించాలి. ప్రాణమే జ్ఞానం, జ్ఞానమే ప్రాణం. ఇవి కలసి శరీరంలో ఉంటాయి, కలసే బయటకు వెళ్తాయి. ఇదే దృష్టి, ఇదే జ్ఞానం. మనిషి నిద్రలోకి వెళ్లి, ఏ స్వప్నం కనకపోయినప్పుడు, అతనిలో ప్రాణమే ఒక్కటిగా మిగిలిపోతుంది. మాట అన్ని పేర్లతో కలిసిపోతుంది, చూపు అన్ని రూపాలతో కలిసిపోతుంది, వినికిడి అన్ని శబ్దాలతో కలిసిపోతుంది, మనస్సు అన్ని ధ్యానాలతో కలిసిపోతుంది. అతను మళ్ళీ లేచినప్పుడు, ఎలా అగ్ని నుండి నిప్పురవ్వలు అన్ని దిశలకూ పాకుతాయో, అలాగే ఆత్మ నుండి ప్రాణాలు తమ తమ స్థలాలకు వెళ్తాయి; ప్రాణాల నుండి దేవతలకు, దేవతల నుండి లోకాలకూ వ్యాపిస్తాయి. ఇదే సిద్ధి, ఇదే జ్ఞానం. మనిషి బాధతో మరణించబోతున్నప్పుడు, బలహీనతతో మూర్ఖత్వంలోకి వెళ్లినప్పుడు, 'మనస్సు పోయింది' అంటారు. అతను వినడు, చూడడు, మాట్లాడడు, ధ్యానం చేయడు. అప్పుడు అతనిలో ప్రాణమే ఒక్కటిగా మిగిలిపోతుంది. మాట అన్ని పేర్లతో కలిసిపోతుంది, చూపు అన్ని రూపాలతో కలిసిపోతుంది, వినికిడి అన్ని శబ్దాలతో కలిసిపోతుంది, మనస్సు అన్ని ధ్యానాలతో కలిసిపోతుంది. అతను మళ్ళీ లేచినప్పుడు, అగ్నిలోంచి నిప్పురవ్వలు విస్తరించునట్లు, ఆత్మ నుండి ప్రాణాలు తమ తమ స్థలాలకు వెళ్తాయి; ప్రాణాల నుండి దేవతలకు, దేవతల నుండి లోకాలకూ వ్యాపిస్తాయి.

स यदास्माच्छरीरादुत्क्रामति सहैवैतैः सर्वैरुत्क्रामति वागस्मात्सर्वाणि नामान्यभिविसृजते सृजते । वाचा सर्वाणि नामान्याप्नोति प्राणोऽस्मात्सर्वान्गन्धानभिविसृजते प्राणेन सर्वान्गन्धानाप्नोति चक्षुरस्मात्सर्वाणि रूपाण्यभिविसृजते चक्षुषा सर्वाणि रूपाण्याप्नोति श्रोत्रमस्मात्सर्वाञ्च्छब्दानभिविसृजते श्रोत्रेण सर्वाञ्च्छब्दानाप्नोति मनोऽस्मात्सर्वाणि ध्यातान्यभिविसृजते मनसा सर्वाणि ध्यातान्याप्नोति सैषा प्राणे सर्वाप्तिः । यो वै प्राणः सा प्रज्ञा या वा प्रज्ञा स प्राणः स ह ह्येतावस्मिञ्च्छरीरे वसतः सहोत्क्रामतः । अथ खलु यथाऽस्यै प्रज्ञायै सर्वाणि भूतान्येकं भवन्ति तद्व्याख्यास्यामः

మనిషి ఈ శరీరం విడిచిపోతే, తనతో పాటు ఇవన్నీ కూడా వెళ్తాయి. మాటతో అన్ని పేర్లను పంపుతాడు, మాటతోనే అన్ని పేర్లను పొందుతాడు. ప్రాణంతో అన్ని వాసనలను పంపుతాడు, ప్రాణంతోనే అన్ని వాసనలను పొందుతాడు. చూపుతో అన్ని రూపాలను పంపుతాడు, చూపుతోనే అన్ని రూపాలను పొందుతాడు. వినికిడితో అన్ని శబ్దాలను పంపుతాడు, వినికిడితోనే అన్ని శబ్దాలను పొందుతాడు. మనస్సుతో అన్ని ధ్యానాలను పంపుతాడు, మనస్సుతోనే అన్ని ధ్యానాలను పొందుతాడు. ఇలా ప్రాణంలోనే అన్నీ పొందడం జరుగుతుంది. ప్రాణమే జ్ఞానం, జ్ఞానమే ప్రాణం. ఇవి కలసి శరీరంలో ఉంటాయి, కలసే బయటకు వెళ్తాయి. ఇక, ఈ జ్ఞానంలో అన్ని భూతాలు ఏకమవుతాయన్నది వివరించబడుతుంది.

वागेवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्यै नाम परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा । घ्राणमेवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्य गन्धः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा चक्षुरेवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्य रूपं परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा श्रोत्रमेवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्य शब्दः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा जिह्वैवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्यान्नरसः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा हस्तावेवास्या एकमङ्गमुदूढं तयोः कर्म परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा शरीरमेवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्य सुखदुःखे परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा उपस्थ एवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्यानन्दो रतिः प्रजातिः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा पादावेवास्या एकमङ्गमुदूढं तयोरित्या परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा प्रज्ञैवास्या एकमङ्गमुदूढं तस्यै धियो विज्ञातव्यं कामाः परस्तात्प्रतिविहिता भूतमात्रा

మాటే జ్ఞానానికి ఒక అంగం, దానికి పేరు అనేది భూతమూలంగా బయట స్థాపించబడింది. ముక్కే జ్ఞానానికి ఒక అంగం, దానికి వాసన భూతమూలంగా బయట స్థాపించబడింది. చూపే జ్ఞానానికి ఒక అంగం, దానికి రూపం భూతమూలంగా బయట స్థాపించబడింది. చెవియే జ్ఞానానికి ఒక అంగం, దానికి శబ్దం భూతమూలంగా బయట స్థాపించబడింది. నాలుకే జ్ఞానానికి ఒక అంగం, దానికి అన్నరసం భూతమూలంగా బయట స్థాపించబడింది. చేతులే జ్ఞానానికి ఒక అంగం, వాటికి కర్మ భూతమూలంగా బయట స్థాపించబడింది. శరీరమే జ్ఞానానికి ఒక అంగం, దానికి సుఖదుఃఖాలు భూతమూలంగా బయట స్థాపించబడాయి. ఉపస్థానమే జ్ఞానానికి ఒక అంగం, దానికి ఆనందం, రతి, సంతానం భూతమూలంగా బయట స్థాపించబడ్డాయి. కాళ్లే జ్ఞానానికి ఒక అంగం, వాటికి నడక భూతమూలంగా బయట స్థాపించబడింది. జ్ఞానమే ఒక అంగంగా, దానికి బుద్ధి, వివేకం, కోరికలు భూతమూలంగా బయట స్థాపించబడ్డాయి.

प्रज्ञया वाचं समारुह्य वाचा सर्वाणि सामान्याप्नोति । प्रज्ञया प्राणं समारुह्य प्राणेन सर्वान्गन्धानाप्नोति प्रज्ञया चक्षुः समारुह्य चक्षुषा सर्वाणि रूपाण्याप्नोति प्रज्ञया श्रोत्रं समारुह्य श्रोत्रेण सर्वाञ्च्छब्दानाप्नोति प्रज्ञया जिह्वां समारुह्य जिह्वया सर्वानन्नरसानाप्नोति प्रज्ञया हस्तौ समारुह्य हस्ताभ्यां सर्वाणि कर्माण्याप्नोति प्रज्ञया शरीरं समारुह्य शरीरेण सुखदुःखे आप्नोति प्रज्ञयोपस्थं समारुह्योपस्थेनानन्दं रतिं प्रज्ञामाप्नोति प्रज्ञया पादौ समारुह्य पादाभ्यां सर्वा इत्या आप्नोति प्रज्ञयैव धियं समारुह्य प्रज्ञयैव धियो विज्ञातव्यं कामानाप्नोति

జ్ఞానంతో మాటను అధిరోహిస్తే, మాట ద్వారా అన్ని పేర్లను పొందుతాడు. జ్ఞానంతో ప్రాణాన్ని అధిరోహిస్తే, ప్రాణం ద్వారా అన్ని వాసనలను పొందుతాడు. జ్ఞానంతో చూపును అధిరోహిస్తే, చూపు ద్వారా అన్ని రూపాలను పొందుతాడు. జ్ఞానంతో వినికిడిని అధిరోహిస్తే, వినికిడి ద్వారా అన్ని శబ్దాలను పొందుతాడు. జ్ఞానంతో నాలుకను అధిరోహిస్తే, నాలుక ద్వారా అన్నిరకాల రుచులను పొందుతాడు. జ్ఞానంతో చేతులను అధిరోహిస్తే, చేతుల ద్వారా అన్ని పనులను పొందుతాడు. జ్ఞానంతో శరీరాన్ని అధిరోహిస్తే, శరీరం ద్వారా సుఖదుఃఖాలను పొందుతాడు. జ్ఞానంతో ఉపస్థానాన్ని అధిరోహిస్తే, ఉపస్థానంతో ఆనందం, రతి, సంతానం పొందుతాడు. జ్ఞానంతో కాళ్లను అధిరోహిస్తే, కాళ్ల ద్వారా అన్ని నడకలను పొందుతాడు. జ్ఞానంతోనే బుద్ధిని అధిరోహిస్తే, జ్ఞానంతోనే బుద్ధి, వివేకం, కోరికలను పొందుతాడు.

न हि प्रज्ञापेता वाङ्नाम किञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह । नाहमेतन्नाम प्राज्ञासिषमिति । न हि प्रज्ञापेतः प्राणो गन्धं कञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह नाहमेतं गन्धं प्राज्ञासिषमिति । न हि प्रज्ञापेतं चक्षू रूपं किञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह । नाहमेतद्रूपं प्राज्ञासिषमिति न प्रज्ञापेतं श्रोत्रं शब्दं कञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह । नाहमेतं शब्दं प्राज्ञासिषमिति न हि प्रज्ञापेता जिह्वान्नरसं कञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह । नाहमेतमन्नरसं प्राज्ञासिषमिति न प्रज्ञापेतौ हतौ कर्म किञ्चन प्रज्ञपयेतामन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह नाहमेतत्कर्म प्राज्ञासिषमिति न हि प्रज्ञापेतं शरीरं सुखदुःखं किञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह नाहमेतत्सुखदुःखं प्राज्ञासिषमिति न हि प्रज्ञापेत उपस्थ आनन्दं रतिं प्रजातिं काञ्चन प्रज्ञपयेदन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह । नाहमेतमानन्दं न रतिं प्रजातिं प्राज्ञासिषमिति न हि प्रज्ञापेतौ पादावित्यां काञ्चन प्रज्ञापयेतामन्यत्र मे मनोऽभूदित्याह । नाहमेतामित्यां प्राज्ञसिषमिति न हि प्रज्ञापेता धीः काचन सिद्ध्येन्न प्रज्ञातव्यं प्रज्ञायेत्

బుద్ధి లేకుండా మాట ఏమీ తెలియజేయదు, నా మనస్సు లేకపోతే అని అంటాడు. 'ఈ పేరు నాకు తెలియదు' అంటాడు. అలాగే, బుద్ధి లేకుండా ఊపిరి వాసనను తెలియజేయదు, నా మనస్సు లేకపోతే అని అంటాడు. 'ఈ వాసన నాకు తెలియదు' అంటాడు. అలాగే, బుద్ధి లేకుండా కళ్ళు రూపాన్ని చూపించవు, నా మనస్సు లేకపోతే అని అంటాడు. 'ఈ రూపం నాకు తెలియదు' అంటాడు. అలాగే, బుద్ధి లేకుండా చెవులు శబ్దాన్ని వినిపించవు, నా మనస్సు లేకపోతే అని అంటాడు. 'ఈ శబ్దం నాకు తెలియదు' అంటాడు. అలాగే, బుద్ధి లేకుండా నాలుక అన్నంలో రుచిని తెలియజేయదు, నా మనస్సు లేకపోతే అని అంటాడు. 'ఈ రుచి నాకు తెలియదు' అంటాడు. అలాగే, బుద్ధి లేకుండా చేతులు పని చేయవు, నా మనస్సు లేకపోతే అని అంటాడు. 'ఈ పని నాకు తెలియదు' అంటాడు. అలాగే, బుద్ధి లేకుండా శరీరం సుఖదుఃఖాలను తెలియజేయదు, నా మనస్సు లేకపోతే అని అంటాడు. 'ఈ సుఖదుఃఖాలు నాకు తెలియదు' అంటాడు. అలాగే, బుద్ధి లేకుండా ఉపస్థానం ఆనందం, ఆనందం, సంతానం ఏదీ తెలియజేయదు, నా మనస్సు లేకపోతే అని అంటాడు. 'ఈ ఆనందం, ఆనందం, సంతానం నాకు తెలియదు' అంటాడు. అలాగే, బుద్ధి లేకుండా కాళ్లు నడకను తెలియజేయవు, నా మనస్సు లేకపోతే అని అంటాడు. 'ఈ నడక నాకు తెలియదు' అంటాడు. అలాగే, బుద్ధి లేకుండా ధీ అంటే జ్ఞానం నెరవేరదు, ఏదీ తెలుసుకోలేరు, తెలియజేయలేరు.

न वाचं विजिज्ञासीत वक्तारं विद्यान्न गन्धं विजिज्ञासीत घ्रातारं विद्यान्न रूपं विजिज्ञासीत रूपविद्यं विद्यान्न शब्दं विजिज्ञासीत श्रोतारं विद्यान्नान्नरसं विजिज्ञासीतान्नरसविज्ञातारं विद्यान्न कर्म विजिज्ञासीत कर्तारं विद्यान्न सुखदुःखे विजिज्ञासीत सुखदुःखयोर्विज्ञातारं विद्यान्नानन्दं न रतिं न प्रजातिं विजिज्ञासीतानन्दस्य रतेः प्रजातेर्विज्ञातारं विद्यान्नेत्यां विजिज्ञासीतैतारं विद्यात् । न मनो विजिज्ञासीत मन्तारं विद्यात् । ता वा एता दशैव भूतमात्रा अधिप्रज्ञं दश प्रज्ञामात्रा अधिभूतं यद्धि भूतमात्रा न स्युर्न प्रज्ञामात्राः स्युर्यद्वा प्रज्ञामात्रा न स्युर्न भूतमात्राः स्युः

మాటను తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించకూడదు, మాట్లాడేవాడిని తెలుసుకోవాలి. వాసనను తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించకూడదు, వాసన పుట్టించేవాడిని తెలుసుకోవాలి. రూపాన్ని తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించకూడదు, చూడేవాడిని తెలుసుకోవాలి. శబ్దాన్ని తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించకూడదు, వినేవాడిని తెలుసుకోవాలి. అన్నంలో రుచిని తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించకూడదు, రుచి తెలుసుకునేవాడిని తెలుసుకోవాలి. పనిని తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించకూడదు, పనిచేసేవాడిని తెలుసుకోవాలి. సుఖదుఃఖాలను తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించకూడదు, అవి అనుభవించేవాడిని తెలుసుకోవాలి. ఆనందం, ఆనందం, సంతానం తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించకూడదు, వాటిని అనుభవించేవాడిని తెలుసుకోవాలి. నడక తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించకూడదు, నడిచేవాడిని తెలుసుకోవాలి. మనస్సును తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించకూడదు, ఆలోచించేవాడిని తెలుసుకోవాలి. ఇవి పది భూతమూలాలు, ఇవి బుద్ధికి ఆధారం. అలాగే, పది బుద్ధి మూలాలు భూతాలకు ఆధారం. భూతమూలాలు లేకపోతే బుద్ధి మూలాలు ఉండవు; బుద్ధి మూలాలు లేకపోతే భూతమూలాలు ఉండవు.