अथ बालाकिः अजातशत्रुम् उपगम्य एवं प्रोवाच—“एष एवायं पुरुषः यः दर्पणे दृश्यते, तम् एव अहम् उपासे।” तं श्रुत्वा अजातशत्रुः उवाच—“मा एनम् परमं ब्रूयाः; प्रतिरूप एवायम्, अहम् तु एवं उपासे। यः एवं उपास्ते, तस्य प्रतिरूप एव सुतः जायते, अप्रतिरूपो न भवति।” पुनः बालाकिः अवदत्—“एष एवायं पुरुषः प्रतिध्वनौ, तम् एव उपासे।” अजातशत्रुः तं प्रत्युवाच—“मा एनम् परमं ब्रूयाः; द्वितीय एवायम्, अव्यवहितः। अहम् तु एवं उपासे। यः एवं उपास्ते, द्वितीयं प्राप्नोति, द्वितीयवान् भवति।” अन्यदा बालाकिः अवदत्—“एष एवायं पुरुषः यः शब्दः अनुगच्छति, तम् एव उपासे।” तं अजातशत्रुः उवाच—“मा एनम् परमं ब्रूयाः; असुर एवायम्। अहम् तु एवं उपासे। यः एवं उपास्ते, सः स्वस्य सन्ततिं काले न प्राप्नोति, मोहं च आप्नोति।” पुनः बालाकिः अवदत्—“एष एवायं छायापुरुषः, तम् एव उपासे।” अजातशत्रुः उवाच—“मा एनम् परमं ब्रूयाः; मृत्युरेवायम्। अहम् तु एवं उपासे। यः एवं उपास्ते, सः सन्तानं काले न प्राप्नोति, विनश्यति च।” अथ बालाकिः अवदत्—“एष एवायं पुरुषः शरीरे, तम् एव उपासे।” अजातशत्रुः उवाच—“मा एनम् परमं ब्रूयाः; प्रजापतिर् एवायम्। अहम् तु एवं उपासे। यः एवं उपास्ते, सः सुतैः पशुभिः च सह जायते।” पुनः बालाकिः अवदत्—“एष एवायं प्राज्ञात्मा, येन एष पुरुषः स्वप्नं पश्यति, तम् एव उपासे।” अजातशत्रुः उवाच—“मा एनम् परमं ब्रूयाः; यम एवायम्, राजा च। अहम् तु एवं उपासे। यः एवं उपास्ते, तस्य सर्वमिदम् श्रेयसे सिध्यति।” पुनरपि बालाकिः अवदत्—“एष एवायं पुरुषः दक्षिणाक्षिणि, तम् एव उपासे।” अजातशत्रुः उवाच—“मा एनम् परमं ब्रूयाः; नामात्मा, अग्न्यात्मा, ज्योतिरात्मा चायम्। अहम् तु एवं उपासे। यः एवं उपास्ते, सः सर्वेषां आत्मा भवति।” पुनश्च बालाकिः अवदत्—“एष एवायं पुरुषः वामाक्षिणि, तम् एव उपासे।” अजातशत्रुः उवाच—“मा एनम् परमं ब्रूयाः; सत्यात्मा, विद्युतात्मा, तेजोऽात्मा चायम्। अहम् तु एवं उपासे। यः एवं उपास्ते, सः सर्वेषां आत्मा भवति।” एवं बालाकिः मौनम् उपागच्छत्। तदा अजातशत्रुः उवाच—“किम् एतावान् एव, बालाकि?” सः उवाच—“एष एव।” तदा अजातशत्रुः अवदत्—“निरर्थकं त्वया उपासितम्। अहम् तु ब्रह्म ते वक्ष्यामि। यः एषां पुरुषाणां कर्ता, यस्य एष कर्म, स एव ज्ञेयः।” ततः बालाकिः समिधं गृहित्वा उपनयनेन उपागमत्। अजातशत्रुः उवाच—“यदि क्षत्रियः ब्राह्मणं उपनयेत्, तर्हि विपर्यासः स्यात्। आगच्छ, अहम् त्वां शिक्षयामि।” सः तस्य हस्तं गृहीत्वा निर्गतः। तौ सुप्तं पुरुषम् उपेत्य स्थितवन्तौ। तत्र अजातशत्रुः तम् आह—“राजन् सोम, श्वेतवस्त्रधारिन्!” सः तु मौनं स्थितवान्। तदा दण्डेन तं ताडयामास, सः तत्क्षणमेव उत्तस्थौ। तदा अजातशत्रुः पप्रच्छ—“यः अयं पुरुषः अस्मिन शरीरे, सः कुत्र गच्छति? कुत्र आसीत्? कुत्रतः प्रत्यागतः?” बालाकिः न जानाति स्म। तदा अजातशत्रुः अवदत्—“यत्र अयं पुरुषः शयाने आसीत्, यतः प्रत्यागतः, तत्र हृदयस्य हिता नाम नाड्यः सन्ति, याः हृदयात् अन्तान् यान्ति। यथा सहस्रधा केशः छिद्यते, एवं नाड्यः सूक्ष्माः, हरिणलोमसमाः, श्वेता, कृष्णा, पीता, रक्ताश्च। तासु एव सः वसति। यदा स्वपिति, न किञ्चिद् पश्यति, तदा प्राणे एवैक्यं गच्छति। तदा वाक् सर्वैः नामभिः तस्मिन् प्रविशति, चक्षुः सर्वैः रूपैः, श्रोत्रं सर्वैः शब्दैः, मनः सर्वैः संकल्पैः तस्मिन् एव प्रविशन्ति। यदा जागर्ति, यथा वह्नेर् ज्वलतः स्फुलिङ्गाः सर्वतः निस्सरन्ति, एवं अस्मादात्मनः प्राणाः स्वस्थानानि यान्ति। प्राणेभ्यः देवाः, देवेभ्यः लोकाः। यथा कर्तरी कोशे, यथा ऊर्णनाभः सुत्त्रे, एवं प्राज्ञात्मा अस्मिन शरीरे केशान्तनखान्तेषु प्रविष्टः अस्ति।” एष आत्मा स्वमात्मानम् एव वेत्ति। यथा स्वामी सुखमासीत्, यथा स्वजनैः सह रमते, एवं प्राज्ञात्मा एतेषां आत्मनां सह रमते। एवं एते आत्मानः अस्मिन आत्मनि रमन्ते। यावत् इन्द्रः एतं आत्मानं न वेद, तावत् असुरा एनम् अभिभवन्ति।