:: ੴ ਵਾਙ੍ਮੇ ਮਨਸਿ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ । ਮਨੋ ਮੇ ਵਾਚਿ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ । ਆਵਿਰਾਵੀਰ੍ਮ ਏਧਿ । ਵੇਦਸ੍ਯ ਮਾ ਆਣੀਸ੍ਥਃ । ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮੇ ਮਾਪ੍ਰਹਾਸੀਃ । ਅਨੇਨਾਧੀਤੇਨਾਹੋਰਾਤ੍ਰਾਨ੍ਸਨ੍ਦਧਾਮਿ । ऋਤਂ ਵਦਿष੍ਯਾਮਿ। ਸਤ੍ਯਂ ਵਦਿष੍ਯਾਮਿ । ਤਨ੍ਮਾਮਵਤੁ । ਤਦ੍ਵਕ੍ਤਾਰਮਵਤੁ । ਅਵਤੁ ਮਾਮਵਤੁਵਕ੍ਤਾਰਮ੍ ਚਿਤ੍ਰੋ ਹ ਵੈ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯਾਯਣਿਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮਾਣ ਆਰੁਣਿਂ ਵਵ੍ਰੇ ਸ ਹ ਪੁਤ੍ਰਂ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁਂ ਪ੍ਰਜਿਘਾਯ ਯਾਜਯੇਤਿ । ਤਂ ਹਾਸੀਨਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਗੌਤਮਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਸਂਵृਤਂ ਲੋਕੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਮਾਧਾਸ੍ਯਸ੍ਯਨ੍ਯਮੁਤਾਹੋ ਬॊਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਲੋਕੇ ਧਾਸ੍ਯਸੀਤਿ । ਸ ਹੋਵਾਚ ਨਾਹਮੇਤਦ੍ਵੇਦ ਹਨ੍ਤਾਚਾਰ੍ਯਂ ਪृਚ੍ਛਾਨੀਤਿ । ਸ ਹ ਪਿਤਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੇਤੀਤਿ ਮਾ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਤ੍ਕਥਂ ਪ੍ਰਤਿਬ੍ਰਵਾਣੀਤਿ । ਸ ਹੋਵਾਚਾਹਮਪ੍ਯੇਤਨ੍ਨ ਵੇਦ ਸਦਸ੍ਯੇਵ ਵਯਂ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਧੀਤ੍ਯ ਹਰਾਮਹੇ ਯਨ੍ਨਃ ਪਰੇ ਦਦਤ੍ਯੇਹ੍ਯੁਭੌ ਗਮਿष੍ਯਾਵ ਇਤਿ । ਸ ਹ ਸਮਿਤ੍ਪਾਣਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯਾਯਣਿਂ ਪ੍ਰਤਿਚਕ੍ਰਮ ਉਪਾਯਾਨੀਤਿ ਤਂ ਹੋਵਾਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਰ੍ਹੋਸਿ ਗੌਤਮ ਯੋ ਮਾਮੁਪਾਗਾ ਏਹਿ ਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਪਯਿष੍ਯਾਮੀਤਿ
ਓਂ। ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹੇ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ। ਹੇ ਆਪ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ। ਮੈਂ ਜੋ ਵੇਦ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਭੁੱਲੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਾ ਉਡ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਪਾਠ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਚਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਚਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਚਿਤ੍ਰ ਗਾਰਗਿਆਣੀ ਨੇ ਆਰੁਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਯਜਮਾਨ ਚੁਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਥਾਂ ਯਜਨਾ ਕਰ।" ਜਦ ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਬੈਠਿਆ, ਤਾਂ ਚਿਤ੍ਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਗੌਤਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਕੋਈ ਐਸਾ ਲੋਕ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰੱਖੇਂਗਾ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਿਚ?" ਸ਼੍ਵੇਤਕੇਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲ ਪੁੱਛ ਆਉਂ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਿਆਂ?" ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਹੋਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਿਰਫ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਜੋ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਚਲੋ, ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਪੁੱਛੀਏ।" ਫਿਰ ਉਹ ਲੱਕੜ ਲੈ ਕੇ ਚਿਤ੍ਰ ਗਾਰਗਿਆਣੀ ਕੋਲ ਗਏ। ਚਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਗੌਤਮ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਂਗ ਆਇਆ ਹੈਂ। ਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਿਖਾਵਾਂਗਾ।"
ਦ੍ਵਿਤੀਯॊऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ।
ਅਥ ਸਂਵੇਸ਼ਞ੍ਜਾਯਾਯੈ ਹृਦਯਮਭਿਮृਸ਼ੇਦ੍ਯਤ੍ਤੇ ਸੁਸੀਮੇ ਹृਦਯੇ ਹਿਤਮਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੌ ਮਨ੍ਯੇऽਹਂ ਮਾਂ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਂ ਤੇਨ ਮਾਹਂ ਪੌਤ੍ਰਮਘਂ ਰੁਦਮਿਤਿ ਨ ਹਾਸ੍ਮਤ੍ਪੂਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪ੍ਰੈਤੀਤਿ
ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ: 'ਜੋ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਿਸੇ ਪਾਪ ਲਈ ਕਦੇ ਰੋਵਾਂ ਨਾ। ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਜਾਣ।'
ਸ ਹੋਵਾਚ ਯੇ ਵੈ ਕੇ ਚਾਸ੍ਮਾਲ੍ਲੋਕਾਤ੍ਪ੍ਰਯਨ੍ਤਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਮੇਵ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ । ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਾਣੈਃ ਪੂਰ੍ਵਪਕ੍ਸ਼ ਆਪ੍ਯਾਯਤੇ । ਅਥਾਪਰਪਕ੍ਸ਼ੇ ਨ ਪ੍ਰਜਨਯਤਿ । ਏਤਦ੍ਵੈ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰਂ ਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਸ੍ਤਂ ਯਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹ ਤਮਤਿਸृਜਤੇऽਥ ਯ ਏਨਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਤਮਿਹ ਵृष੍ਟਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਰ੍षਤਿ ਸ ਇਹ ਕੀਟੋ ਵਾ ਪਤਙ੍ਗੋ ਵਾ ਸ਼ਕੁਨਿਰ੍ਵਾ ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੋ ਵਾ ਸਿਂਹੋ ਵਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯੋ ਵਾ ਪਰਸ਼੍ਵਾ ਵਾ ਪੁਰੁषੋ ਵਾਨ੍ਯੋ ਵੈਤੇषੁ ਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਜਾਯਤੇ ਯਥਾਕਰ੍ਮ ਯਥਾਵਿਦ੍ਯਮ੍ । ਤਮਾਗਤਂ ਪृਚ੍ਛਤਿ ਕੋऽਸੀਤਿ ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਬ੍ਰੂਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਾਦृਤਵੋ ਰੇਤ ਆਭृਤਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਤ੍ਪ੍ਰਸੂਤਾਤ੍ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਾਵਤਸ੍ਤਨ੍ਮਾ ਪੁਂਸਿ ਕਰ੍ਤਰ੍ਯੇਰਯਧ੍ਵਂ ਪੁਂਸਾ ਕਰ੍ਤ੍ਰਾ ਮਾਤਰਿ ਮਾ ਨਿषਿਕ੍ਤਃ ਸ ਜਾਯਮਾਨ ਉਪਜਾਯਮਾਨੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਉਪਮਾਸੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੇਨ ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਨ੍ਤਦ੍ਵਿਦੇਹਂ ਤਨ੍ਮ ऋਤਵੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯਵ ਆਰਭਧ੍ਵਮ੍ । ਤੇਨ ਸਤ੍ਯੇਨ ਤਪਸਰ੍ਤੁਰਸ੍ਮ੍ਯਾਰ੍ਤਵੋऽਸ੍ਮਿ ਕੋऽਸਿ ਤ੍ਵਮਸ੍ਮੀਤਿ ਤਮਤਿਸृਜਤੇ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਂਸਾਂ ਨਾਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਵਧਦਾ ਪੱਖ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਟਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਉਥੇ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ। ਇਹੀ ਸੁਰਗ ਲੋਕ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਇਥੇ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੀਂਹ ਬਣ ਕੇ, ਕਦੇ ਕੀੜਾ, ਕਦੇ ਪਤੰਗਾ, ਕਦੇ ਪੰਛੀ, ਬੱਘ, ਸਿੰਘ, ਮੱਛੀ, ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੇ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਜੰਮਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?' ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਰੁੱਤਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬੀਜ ਤੋਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੋਂ। ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾ, ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਲ ਹੀ ਭੇਜ। ਰੁੱਤਾਂ ਤੇ ਮਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਸੱਚ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਰੁੱਤ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
ਸ ਏਤਂ ਦੇਵਯਾਨਂ ਪਨ੍ਥਾਨਮਾਸਾਦ੍ਯਾਗ੍ਨਿਲੋਕਮਾਗਚ੍ਛਤਿ ਸ ਵਾਯੁਲੋਕਂ ਸ ਵਰੁਣਲੋਕਂ ਸ ਆਦਿਤ੍ਯਲੋਕਂ ਸ ਇਨ੍ਦ੍ਰਲੋਕਂ ਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਲੋਕਂ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਤਸ੍ਯ ਹ ਵਾ ਏਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਸ੍ਯਾਰੋਹृਦੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤॊऽਨ੍ਵੇष੍ਟਿਹਾ ਵਿਰਜਾ ਨਦੀਲ੍ਯੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਸਾਲਜ੍ਯਂ ਸਂਸ੍ਥਾਨਮਪਰਾਜਿਤਮਾਯਤਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦ੍ਵਾਰਗੋਪੌ । ਵਿਭੁਪ੍ਰਮਿਤਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਾऽऽਸਨ੍ਦ੍ਯਮਿਤੌਜਾਃ ਪਰ੍ਯਙ੍ਕਃ ਪ੍ਰਿਯਾ ਚ ਮਾਨਸੀ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪਾ ਚ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੀ ਪੁष੍ਪਾਣ੍ਯਾਵਯਤੌ ਵੈ ਚ ਜਗਾਨ੍ਯਮ੍ਬਾਸ਼੍ਚਾਮ੍ਬਾਵਯਵੀਸ਼੍ਚਾਪ੍ਸਰਸਃ । ਅਮ੍ਬਯਾ ਨਦ੍ਯਸ੍ਤਮਿਤ੍ਥਂਵਿਦਾਗਚ੍ਛਤਿ ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਹਾਭਿਧਾਵਤ ਮਮ ਯਸ਼ਸਾ ਵਿਜਰਾਂ ਵਾ ਅਯਂ ਨਦੀਂ ਪ੍ਰਾਪਨ੍ਨ ਵਾ ਅਯਂ ਜਰਯਿष੍ਯਤੀਤਿ
ਉਹ ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਹਵਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਵਰੁਣ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖੋਜ ਦੇ ਪਲ, ਵਿਰਜਾ ਨਦੀ, ਸਾਲ ਦਾ ਰੁੱਖ, ਸੰਸਥਾਨ ਨਗਰ, ਅਪਰਾਜਿਤ ਮਹਲ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਰਬਾਨ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਵਿਭੂਪ੍ਰਮਿਤਾ ਸਿੰਘਾਸਨ, ਵਿਚਕਸ਼ਣਾ ਆਸਨ, ਅਮਿਤੌਜਾ ਮੰਜਾ, ਮਨ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ, ਫੁੱਲ, ਨਦੀਆਂ, ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਦੀ ਕੋਲ ਮਾਵਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਮੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ, ਕੀ ਇਹ ਬੁਢਾਪੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਨਦੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਇਹ ਹੁਣ ਵੀ ਬੁਢਾਪਾ ਵੇਖੇਗਾ?'
ਤਂ ਪਞ੍ਚਸ਼ਤਾਨ੍ਯਪ੍ਸਰਸਾਂ ਪ੍ਰਤਿਧਾਵਨ੍ਤਿ ਸ਼ਤਂ ਚੂਰ੍ਣਹਸ੍ਤਾਃ ਸ਼ਤਂ ਫਲਹਸ੍ਤਾਃ ਸ਼ਤਮਾਞ੍ਜਨਹਸ੍ਤਾਃ ਸ਼ਤਂ ਮਾਲ੍ਯਾਹਸ੍ਤਾਃ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਲਙ੍ਕਾਰੇਣਾਲਙ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਲਙ੍ਕਾਰੇਣਾਲਙ੍ਕृਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਭਿਪ੍ਰੈਤਿ ਸ ਆਗਚ੍ਛਤ੍ਯਾਰਂ ਹृਦਂ ਤਨ੍ਮਨਸਾਤ੍ਯੇਤਿ ਤਮਿਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿਵਿਦੋ ਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸ ਆਗਚ੍ਛਤਿ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਨ੍ਯੇष੍ਟਿਹਾਂਸ੍ਤੇऽਸ੍ਮਾਦਪਦ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਸ ਆਗਚ੍ਛਤਿ ਵਿਰਜਾਂ ਨਦੀਂ ਤਾਂ ਮਨਸੈਵਾਤ੍ਯੇਤਿ । ਤਤ੍ਸੁਕृਤਦੁष੍ਕृਤੇ ਧੂਨੁਤੇ । ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਾ ਜ੍ਞਾਤਯਃ ਸੁਕृਤਮੁਪਯਨ੍ਤ੍ਯਪ੍ਰਿਯਾ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਤਦ੍ਯਥਾ ਰਥੇਨ ਧਾਵਯਨ੍ਰਥਚਕ੍ਰੇ ਪਰ੍ਯਵੇਕ੍ਸ਼ਤ, ਏਵਮਹੋਰਾਤ੍ਰੇ ਪਰ੍ਯਵੇਕ੍ਸ਼ਤ ਏਵਂ ਸੁਕृਤਦੁष੍ਕृਤੇ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਨਿ ਸ ਏष ਵਿਸੁਕृਤੋ ਵਿਦੁष੍ਕृਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਭਿਪ੍ਰੈਤਿ
ਉਸ ਵੱਲ ਪੰਜ ਸੌ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੌੜਦੀਆਂ ਹਨ: ਸੌ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚੂਰਨ, ਸੌ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲ, ਸੌ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਲੇਪ, ਸੌ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾਵਾਂ। ਬ੍ਰਹਮ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜ ਕੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਲ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਨਾ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਖੋਜ ਦੇ ਪਲਾਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਰਜਾ ਨਦੀ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਝਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨਾ ਪਿਆਰੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਤੇ ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ ਪਿੱਛੇ ਰਥ ਦਾ ਪਹੀਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਦੁਖ-ਸੁਖ, ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਪਿੱਛੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਆਗਚ੍ਛਤੀਲ੍ਯਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਗਨ੍ਧਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ, ਸ ਆਗਚ੍ਛਤਿ ਸਾਲਜ੍ਯਂ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਸਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ, ਆਗਚ੍ਛਤ੍ਯਪਰਾਜਿਤਮਾਯਤਨਂ ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੇਜਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਸ ਆਗਚ੍ਛਤਿ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦ੍ਵਾਰਗੋਪੌ ਤਾਵਸ੍ਮਾਦਪਦ੍ਰਵਤਃ ਸ ਆਗਚ੍ਛਤਿ ਵਿਭੁਪ੍ਰਮਿਤਂ ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਸ਼ਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਸ ਆਗਚ੍ਛਤਿ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਾਮਾਸਨ੍ਦੀਂ ਬृਹਦ੍ਰਥਨ੍ਤਰੇ ਸਾਮਨੀ ਪੂਰ੍ਵੌ ਪਾਦੌ ਸ਼੍ਯੈਤ ਨੌਧਸੇ ਚਾਪਰੌ ਵੈਰੂਪਵੈਰਾਜੇ ਅਨੂਚ੍ਯੇਤੇ ਸ਼ਾਕ੍ਵਰਰੈਵਤੇ ਤਿਰਸ਼੍ਚੀ ਸਾ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਹਿ ਵਿਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਆਗਚ੍ਛ੍ਤ੍ਯਮਿਤੌਜਸਂ ਪਰ੍ਯਙ੍ਕਂ ਸ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭੂਤਂ ਚ ਭਵਿष੍ਯਚ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵੌ ਪਾਦੌ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚੇਰਾ ਚਾਪਰੌ ਬृਹਦ੍ਰਥਨ੍ਤਰੇ ਅਨੂਚ੍ਯੇ ਭਦ੍ਰਯਜ੍ਞਾਯਜ੍ਞੀਯੇ ਸ਼ੀਰ੍षਣ੍ਯਮृਚਸ਼੍ਚ ਸਾਮਾਨਿ ਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਤਾਨਾਨਿ ਯਜੂਂषਿ ਤਿਰਸ਼੍ਚੀਨਾਨਿ ਸੋਮਾਂਸ਼ਵ ਉਪਸ੍ਤਰਣਮੁਦ੍ਗੀਥ ਉਪਸ਼੍ਰੀਃ ਸ਼੍ਰੀਰੁਪਬਰ੍ਹਣਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਤੇ ਤਮਿਤ੍ਥਂਵਿਤ੍ਪਾਦੇਨੈਵਾਗ੍ਰ ਆਰੋਹਤਿ । ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਹ ਕੋऽਸੀਤਿ ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਬ੍ਰੂਯਾਤ੍
ਉਹ ਇਲਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਥਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸੁਆਦ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਪਰਾਜਿਤ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਜੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਭੂਪ੍ਰਮਿਤਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਚਕਸ਼ਣਾ ਆਸਣ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੱਗਲੇ ਪੈਰ ਬ੍ਰਹਦਰਥੰਤਰਾ ਤੇ ਸ਼ਯੈਤਾ ਸਾਮ ਹਨ, ਪਿੱਛਲੇ ਪੈਰ ਨੌਧਸੇ ਤੇ ਵੈਰੂਪ-ਵੈਰਾਜੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਲਟੇ ਪੱਟੇ ਸ਼ਾਕਵਰ ਤੇ ਰੈਵਤ ਸਾਮ ਹਨ। ਇਹ ਹੀ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਿਤੌਜਸਾ ਪਲੰਗ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੱਗਲੇ ਪੈਰ ਭੂਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਹਨ, ਪਿੱਛਲੇ ਪੈਰ ਬ੍ਰਹਦਰਥੰਤਰਾ ਸਾਮ ਹਨ, ਸਿਰ ਭਦਰਾ ਤੇ ਯਜਨਯਜਨੀਯ ਸਾਮ ਹਨ, ਉਲਟੇ ਪੱਟੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਮ ਤੇ ਯਜੁਸ ਹਨ, ਵਿਛੋਣਾ ਸੋਮ-ਰਸ ਹੈ, ਓੜਕ ਉਦਗੀਥ ਹੈ, ਤੇ ਤਕੀਆ ਸ਼੍ਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਪਲੰਗ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?' ਉਹ ਉੱਤਰ ਦੇਵੇ।
ऋਤੁਰਸ੍ਮ੍ਯਾਰ੍ਤਵੋऽਸ੍ਮ੍ਯਾਕਾਸ਼ਾਦ੍ਯੋਨੇਃ ਸਮ੍ਭੂਤੋ ਭਾਰ੍ਯਾ ਏਤਤ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯ ਤੇਜੋਭੂਤਸ੍ਯ ਭੂਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਭੂਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾਸਿ ਯਸ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਸੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਤਮਾਹ ਕੋऽਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਸਤ੍ਯਮਿਤਿ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਕਿਂ ਤਦ੍ਯਤ੍ਸਤ੍ਯਮਿਤਿ ਯਦਨ੍ਯਦ੍ਦੇਵੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਣੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਸਦਥ ਯਦ੍ਦੇਵਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਯਂ ਤਦੇਤਯਾ ਵਾਚਾਭਿਵ੍ਯਾਹ੍ਰਿਯਤੇ ਸਤ੍ਯਮਿਤ੍ਯੇਤਾਵਦਿਦਂ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਮਸਿ । ਇਤ੍ਯੇਵੈਨਂ ਤਦਾਹ । ਤਦੇਤਦृਕ੍ਸ਼੍ਲੋਕੇਨਾਭ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਯਜੂਦਰਃ ਸਾਮਸ਼ਿਰਾ ਅਸਾਵृਙ੍ਮੂਰ੍ਤਿਰਵ੍ਯਯਃ । ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਹਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯ ऋषਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਯੋ ਮਹਾਨਿਤਿ । ਤਮਾਹ ਕੇਨ ਮੇ ਪੌਂਸ੍ਰਾਨਿ ਨਾਮਾਨ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤੀਤਿ ਪ੍ਰਾਣੇਨੇਤਿ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ । ਕੇਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀਨਾਮਾਨੀਤਿ ਵਾਚੇਤਿ ਕੇਨ ਨਪੁਂਸਕਨਾਮਾਨੀਤਿ ਮਨਸੇਤਿ ਕੇਨ ਗਨ੍ਧਾਨਿਤਿ ਘ੍ਰਾਣੇਨੇਤਿ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ । ਕੇਨ ਰੂਪਾਣੀਤਿ ਚਕ੍ਸ਼ੁषੇਤਿ ਕੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨਿਤਿ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਣੇਤਿ ਕੇਨਾਨ੍ਨਰਸਾਨਿਤਿ ਜਿਹ੍ਵਯੇਤਿ ਕੇਨ ਕਰ੍ਮਾਣੀਤਿ ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ ਕੇਨ ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਇਤਿ ਸ਼ਰੀਰੇਣੇਤਿ ਕੇਨਾਨਨ੍ਦਂ ਰਤਿਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮਿਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥੇਨੇਤਿ । ਕੇਨੇਤ੍ਯਾ ਇਤਿ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ ਕੇਨ ਧਿਯੋ ਵਿਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਂ ਕਾਮਾਨਿਤਿ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯੇਤਿ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਤਮਹ । ਆਪੋ ਵੈ ਖਲੁ ਮੇ ਹ੍ਯਸਾਵਯਂ ਤੇ ਲੋਕ ਇਤਿ ਸਾ ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣॊ ਜਿਤਿਰ੍ਯਾ ਵ੍ਯष੍ਟਿਸ੍ਤਾਂ ਜਿਤਿਂ ਜਯਤਿ ਤਾਂ ਵ੍ਯष੍ਟਿਂ ਵ੍ਯਸ਼੍ਨੁਤੇ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਮੈਂ ਰੁੱਤ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਹੇ ਪਤਨੀ, ਤੂੰ ਸਾਲ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਜੀਵ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਹੈਂ; ਜੋ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਹਮ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?' ਉਹ ਉੱਤਰ ਦੇਵੇ, 'ਸਚ।' ਉਹ ਸਚ ਕੀ ਹੈ? ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਤ ਹੈ; ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹਨ, ਉਹ ਸਚ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਚ ਵਚਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੂੰ ਹੈਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਕ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ: 'ਯਜੁਸ ਪੇਟ ਹੈ, ਸਾਮ ਸਿਰ ਹੈ, ਇਹ ਰਿਕ ਦੀ ਅਟੱਲ ਰੂਪ ਹੈ।' ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਹਮ-ਮਈ ਮਹਾਨ। ਬ੍ਰਹਮ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ?' ਉਹ ਉੱਤਰ ਦੇਵੇ, 'ਪ੍ਰਾਣ ਰਾਹੀਂ।' 'ਮੈਂ ਇਸਤਰੀ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ?' 'ਵਚਨ ਰਾਹੀਂ।' 'ਨਪੁੰਸਕ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ?' 'ਮਨ ਰਾਹੀਂ।' 'ਸੁਗੰਧ ਕਿਵੇਂ?' 'ਘ੍ਰਾਣ ਰਾਹੀਂ।' 'ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ?' 'ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ।' 'ਧੁਨੀਆਂ ਕਿਵੇਂ?' 'ਕੰਨ ਰਾਹੀਂ।' 'ਸੁਆਦ ਕਿਵੇਂ?' 'ਜਿਹਵਾ ਰਾਹੀਂ।' 'ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ?' 'ਹੱਥਾਂ ਰਾਹੀਂ।' 'ਸੁਖ-ਦੁਖ ਕਿਵੇਂ?' 'ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ।' 'ਆਨੰਦ, ਰਤੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕਿਵੇਂ?' 'ਉਪਸਥ ਰਾਹੀਂ।' 'ਚਲਣ ਕਿਵੇਂ?' 'ਪੈਰਾਂ ਰਾਹੀਂ।' 'ਧਿਆਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?' 'ਪ੍ਰਜਾ ਰਾਹੀਂ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਮੇਰਾ ਤੇ ਤੇਰਾ ਲੋਕ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਕੌषੀਤਕਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਹ ਵਾ ਏਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਨੋ ਦੂਤਂ ਵਾਕ੍ਪਰਿਵੇष੍ਟ੍ਰੀ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਗਾਤ੍ਰਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਸਂਸ਼੍ਰਾਵਯਿਤृ ਤਸ੍ਮੈ ਵਾ ਏਤਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਾਣਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ ਏਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਦੇਵਤਾ ਅਯਾਚਮਾਨਾਯ ਬਲਿਂ ਹਰਨ੍ਤਿ ਤਥੋ ਏਵਾਸ੍ਮੈ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨ੍ਯਯਾਚਮਾਨਾਯੈਵ ਬਲਿਂ ਹਰਨ੍ਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ ਤਸ੍ਯੋਪਨਿषਨ੍ਨ ਯਾਚੇਦਿਤਿ । ਤਦ੍ਯਥਾ ਗ੍ਰਾਮਂ ਭਿਕ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਾऽਲਬ੍ਧੋਪਵਿਸ਼ੇਨ੍ਨਾਹਮਤੋ ਦਤ੍ਤਮਸ਼੍ਨੀਯਾਮਿਤਿ । ਯ ਏਵੈਨਂ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸ਼ੀਰਂਸ੍ਤ ਏਵੈਨਮੁਪਮਨ੍ਤ੍ਰਯਨ੍ਤੇ ਦਦਾਮ ਤ ਇਤ੍ਯੇष ਧਰ੍ਮੋ ਯਾਚਤੋ ਭਵਤਿ । ਅਨ੍ਯਤਸ੍ਤ੍ਵੇਵੈਨਮੁਪਮਨ੍ਤ੍ਰਯਨ੍ਤੇ ਦਦਾਮ ਤ ਇਤਿ
ਕੌਸ਼ੀਤਕੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।' ਇਸ ਪ੍ਰਾਣ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਲਈ ਮਨ ਦੂਤ ਹੈ, ਵਚਨ ਸਹਾਇਕ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਸਰੀਰ ਹਨ, ਤੇ ਕੰਨ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਣ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਭੇਟ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਭੇਟ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮੰਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਭਿਖ ਮੰਗ ਕੇ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੀ ਖਾਵਾਂਗਾ,' ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, 'ਅਸੀਂ ਦੇਵਾਂਗੇ।' ਇਹ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਧਰਮ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, 'ਅਸੀਂ ਦੇਵਾਂਗੇ,' ਪਰ ਦਿੰਦੇ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਾਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਪੈਙ੍ਗ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਹ ਵਾ ਏਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਾਕ੍ਪਰਸ੍ਤਾਚ੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਾਰੁਨ੍ਧੇ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਪਰਸ੍ਤਾਚ੍ਛ੍ਰੋਤ੍ਰਮਾਰੁਨ੍ਧੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਪਰਸ੍ਤਾਨ੍ਮਨ ਆਰੁਨ੍ਧੇ ਮਨਃ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣ ਆਰੁਨ੍ਧੇ ਤਸ੍ਮੈ ਵਾ ਏਤਸ੍ਮੈ ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ ਏਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਦੇਵਤਾ ਅਯਾਚਮਾਨਾਯ ਬਲਿਂ ਹਰਨ੍ਤਿ ਏਵਾਸ੍ਮੈ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨ੍ਯਯਚਮਾਨਾਯੈਵ ਬਲਿਂ ਹਰਨ੍ਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ ਤਸ੍ਯॊਪਨਿषਨ੍ਨ ਯਾਚੇਦਿਤਿ ਤਦ੍ਯਥਾ ਗ੍ਰਾਮਂ ਭਿਕ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਾऽਲਬ੍ਧ੍ਵੋਪਵਿਸ਼ੇਨ੍ਨਾਹਮਤੋ ਦਤ੍ਤਮਸ਼੍ਨੀਯਾਮਿਤਿ ਯ ਏਵੈਨਂ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸ਼ੀਰਂਸ੍ਤ ਏਵੈਨਮੁਪਮਨ੍ਤ੍ਰਯਨ੍ਤੇ ਦਦਾਮ ਤ ਇਤ੍ਯੇष ਧਰ੍ਮੋ ਯਾਚਿਤੋ ਭਵਤ੍ਯਨ੍ਯਤਸ੍ਤ੍ਵੇਵੈਨਮੁਪਮਨ੍ਤ੍ਰਯਨ੍ਤੇ ਦਦਾਮ ਤ ਇਤਿ
ਪੈੰਗਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਸਾਸ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।" ਇਸ ਸਾਸ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤਰੇ ਹੋਈ ਹੈ; ਉਸ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਹੈ; ਅੱਖਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰੇ ਹਨ; ਉਸ ਨੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਹੈ; ਕੰਨ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰੇ ਹਨ; ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਹੈ; ਮਨ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰੇ ਹੈ; ਸਾਸ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਸ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਬਿਨਾ ਮੰਗੇ ਹੀ ਭੇਟ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਬਿਨਾ ਮੰਗੇ ਹੀ ਭੇਟ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮੰਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਭਿਖ ਮੰਗ ਕੇ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੀ ਖਾਵਾਂਗਾ," ਐਸਾ, ਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਦੇਵਾਂਗੇ।" ਇਹ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਲਈ ਧਰਮ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਦੇਵਾਂਗੇ," ਪਰ ਦਿੰਦੇ ਨਹੀਂ।
ਅਥਾਤ ਏਕਧਨਾਵਰੋਧਨਂ ਯਦੇਕਧਨਮਭਿਧ੍ਯਾਯਾਤ੍ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਵਾऽਮਾਵਾਸ੍ਯਾਯਾਂ ਵਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਪਕ੍ਸ਼ੇ ਵਾ ਪੁਣ੍ਯੇ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇऽਗ੍ਨਿਮੁਪਸਮਾਧਾਯ ਪਰਿਸਮੁਹ੍ਯ ਪਰਿਸ੍ਤੀਰ੍ਯ ਪਰ੍ਯੁਕ੍ਸ਼੍ਯੋਪੂਰ੍ਵਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਜਾਨ੍ਵਾਚ੍ਯ ਸ੍ਰੁਵੇਣ ਵਾ ਚਮਸੇਨ ਵਾ ਕਂਸੇਨ ਵੈਤਾ ਆਜ੍ਯਾਹੁਤੀਰ੍ਜੁਹੋਤਿ ਵਾਙ੍ਨਾਮਦੇਵਤਾਵਰੋਧਿਨੀ ਸਾ ਮੇऽਮੁष੍ਮਾਦਿਦਮਵਰੁਨ੍ਧਾਂ ਤਸ੍ਯੈ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਪ੍ਰਾਣॊ ਨਾਮ ਦੇਵਤਾऽਵਰॊਧਿਨੀ ਸਾ ਮੇਮੁष੍ਮਾਦਿਦਮਵਰੁਨ੍ਧਾਂ ਤਸ੍ਯੈ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਨਾਮ ਦੇਵਤਾਵਰੋਧਿਨੀ ਸਾ ਮੇऽਮੁष੍ਮਾਦਿਦਮਵਰੁਨ੍ਧਾਂ ਤਸ੍ਯੈ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਨਾਮ ਦੇਵਤਾਵਰੋਧਿਨੀ ਸਾ ਮੇऽਮੁष੍ਮਾਦਿਦਮਵਰੁਨ੍ਧਾਂ ਤਸ੍ਯੈ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਮਨੋ ਨਾਮ ਦੇਵਤਾਵਰੋਧਿਨੀ ਸਾ ਮੇऽਮੁष੍ਮਾਦਿਦਮਵਰੁਨ੍ਧਾਂ ਤਸ੍ਯੈ ਸ੍ਵਾਹ। ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਨਾਮ ਦੇਵਤਾਵਰੋਧਿਨੀ ਸਾ ਮੇऽਮੁष੍ਮਾਦਿਦਮਵਰੁਨ੍ਧਾਂ ਤਸ੍ਯੈ ਸ੍ਵਾਹੇਤ੍ਯਥ ਧੂਮਗਨ੍ਧਂ ਪ੍ਰਜਿਘ੍ਰਾਯਾਜ੍ਯਲੇਪੇਨਾਙ੍ਗਾਨ੍ਯਨੁਵਿਮृਜ੍ਯ ਵਾਚਂਯਮੋऽਭਿਪ੍ਰਵृਜ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰਵੀਤ ਦੂਤਂ ਵਾ ਪ੍ਰਹਿਣੁਯਾਲ੍ਲਭਤੇ ਹੈਵ
ਹੁਣ ਇੱਕ ਖਜਾਨਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ: ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਖਜਾਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਜਾਂ ਅਮਾਵਸਿਆ ਜਾਂ ਚੰਗੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਾਰੇ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਜਗਾ ਕੇ, ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਛਾ ਕੇ, ਛਿੜਕ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰ ਕੇ, ਚਮਚ ਜਾਂ ਕਟੋਰਾ ਜਾਂ ਪਿਆਲੇ ਨਾਲ ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ: "ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਉਸ ਤੋਂ ਰੱਖੇ; ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ।" "ਸਾਸ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਉਸ ਤੋਂ ਰੱਖੇ; ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ।" "ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਉਸ ਤੋਂ ਰੱਖੇ; ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ।" "ਕੰਨ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਉਸ ਤੋਂ ਰੱਖੇ; ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ।" "ਮਨ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਉਸ ਤੋਂ ਰੱਖੇ; ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ।" "ਸਮਝ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਉਸ ਤੋਂ ਰੱਖੇ; ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ।" ਫਿਰ ਧੂੰਏ ਦੀ ਮਹਿਕ ਸੁੰਘ ਕੇ, ਘੀ ਨਾਲ ਅੰਗ ਮਲ ਕੇ, ਬੋਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਦੱਸੇ ਜਾਂ ਦੂਤਾ ਭੇਜੇ; ਉਹ ਪੱਕਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥਾਤੋ ਦੈਵਸ੍ਮਰੋ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯੋ ਬੁਭੂषੇਦ੍ਯਸ੍ਯੈ ਵਾ ਏषਾਂ ਵੈ ਤੇषਾਮੇਵੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ਪਰ੍ਵਣ੍ਯਗ੍ਨਿਮੁਪਸਮਾਧਾਯੈਤਯੈਵਾਵृਤੈਤਾ ਆਜ੍ਯਾਹੁਤੀਰ੍ਜੁਹੋਤਿ ਵਾਚਂ ਮਯਿ ਜੁਹॊਮ੍ਯਸੌ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ਤੇ ਮਯਿ ਜੁਹੋਮ੍ਯਸੌ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਸ਼੍ਰॊਤ੍ਰਂ ਤੇ ਮਯਿ ਜੁਹॊਮ੍ਯਸੌ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਮਨਸ੍ਤੇ ਮਯਿ ਜੁਹॊਮ੍ਯਸੌ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਤੇ ਮਯਿ ਜੁਹੋਮ੍ਯਸੌ ਸ੍ਵਾਹੇਤ੍ਯਥ ਧੂਮਗਨ੍ਧਂ ਪ੍ਰਜਿਘ੍ਰਾਯਾਜ੍ਯਲੇਪੇਨਾਙ੍ਗਾਨ੍ਯਨੁਵਿਮृਜ੍ਯ ਵਾਚਂਯਮੋऽਭਿਪ੍ਰਵृਜ੍ਯ ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਜਿਗਮਿषੇਦਪਿ ਵਾਤਾਦ੍ਵਾ ਸਮ੍ਭਾषਮਾਣਸ੍ਤਿष੍ਠੇਤ੍ਪ੍ਰਿਯੋ ਹੈਵ ਭਵਤਿ ਸ੍ਮਰਨ੍ਤਿ ਹੈਵਾਸ੍ਯ
ਹੁਣ ਦੈਵੀ ਯਾਦ: ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ ਜਾਂ ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਅੱਗ ਜਗਾ ਕੇ, ਇਹਨਾਂ ਹੀ ਆਹੁਤੀਆਂ ਘੀ ਨਾਲ ਦੇਵੇ: "ਤੇਰੀ ਬੋਲੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਹੈ, ਸਵਾਹਾ।" "ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਹੈ, ਸਵਾਹਾ।" "ਤੇਰੇ ਕੰਨ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਹੈ, ਸਵਾਹਾ।" "ਤੇਰਾ ਮਨ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਹੈ, ਸਵਾਹਾ।" "ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਹੈ, ਸਵਾਹਾ।" ਫਿਰ ਧੂੰਏ ਦੀ ਮਹਿਕ ਸੁੰਘ ਕੇ, ਘੀ ਨਾਲ ਅੰਗ ਮਲ ਕੇ, ਬੋਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਸੰਪਰਕ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਚੁੱਪ ਰਹੇ। ਉਹ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਥਾਤਃ ਸਾਯਮਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਦਨਮਾਨ੍ਤਰਮਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮਿਤਿ ਚਾਚਕ੍ਸ਼ਤੇ ਯਾਵਦ੍ਵੈ ਪੁਰੁषੋ ਭਾषਤੇ ਨ ਤਾਵਤ੍ਪ੍ਰਾਣਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਪ੍ਰਾਣਂ ਤਦਾ ਵਾਚਿ ਜੁਹੋਤਿ । ਯਾਵਦ੍ਵੈ ਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰਾਣਿਤਿ ਨ ਤਾਵਦ੍ਭਾषਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਵਾਚਂ ਤਦਾ ਪ੍ਰਾਣੇ ਜੁਹੋਤਿ । ਏਤੇऽਨਨ੍ਤੇऽਮृਤਾਹੁਤਿਰ੍ਜਾਗ੍ਰਚ੍ਚ ਸ੍ਵਪਂਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਤਤਮਵ੍ਯਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਜੁਹੋਤ੍ਯਥ ਯਾ ਅਨ੍ਯਾ ਆਹੁਤਯੋऽਨ੍ਤਵਤ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਕਰ੍ਮਮਯ੍ਯੋ ਹਿ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤਦ੍ਧ ਵੈ ਪੂਰ੍ਵੇ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸੋऽਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ ਨ ਜੁਹਵਾਂਚਕ੍ਰੁਃ
ਹੁਣ ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਸ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ; ਤਦ ਉਹ ਸਾਸ ਨੂੰ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਸਾਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਤਦ ਉਹ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਸਾਸ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਤਹੀਣ, ਅਮਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਗਦੇ ਤੇ ਸੁੱਤੇ, ਲਗਾਤਾਰ, ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਆਹੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਆਹੁਤੀਆਂ, ਜੋ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਉਕ੍ਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਸ਼ੁष੍ਕਭृਙ੍ਗਰਸ੍ਤਦृਗਿਤ੍ਯੁਪਾਸੀਤ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਹਾਸ੍ਮੈ ਭੂਤਾਨਿ ਸ਼੍ਰੈष੍ਠ੍ਯਾਯਾਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਦ੍ਯਜੁਰਿਤ੍ਯੁਪਾਸੀਤ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਹਾਸ੍ਮੈ ਭੂਤਾਨਿ ਸ਼੍ਰੈष੍ਠ੍ਯਾਯ ਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਸਾਮੇਤ੍ਯੁਪਾਸੀਤ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਹਾਸ੍ਮੈ ਭੂਤਾਨਿ ਸ਼੍ਰੈष੍ਠ੍ਯਾਯ ਸਨ੍ਨਮਨ੍ਤੇ ਤਚ੍ਛ੍ਰੀਰਿਤ੍ਯੁਪਾਸੀਤ ਤਦ੍ਯਸ਼ ਇਤ੍ਯੁਪਾਸੀਤ ਤਤ੍ਤੇਜ ਇਤ੍ਯੁਪਾਸੀਤ ਤਦ੍ਯਥੈਤਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ਤਮਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਤਮਂ ਤੇਜਸ੍ਵਿਤਮਂ ਭਵਤਿ । ਤਥੈਵੈਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ਤਮੋ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਤਮਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵਿਤਮੋ ਭਵਤਿ । ਤਮੇਤਮੈष੍ਟਕਂ ਕਰ੍ਮਮਯਮਾਤ੍ਮਾਨਮਧ੍ਵਰ੍ਯੁਃ ਸਂਸ੍ਕਰੋਤਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਯਜੁਰ੍ਮਯਂ ਪ੍ਰਵਯਤਿ ਯਜੁਰ੍ਮਯਮ੍ ऋਙ੍ਮਯਂ ਹੋਤਾ ऋਙ੍ਮਯੇ ਸਾਮਮਯਮੁਦ੍ਗਾਤਾ ਸ ਏष ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੈ ਤ੍ਰਯੀਵਿਦ੍ਯਾਯਾ ਆਤ੍ਮੈष ਉ ਏਵਾਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਏਤਦਾਤ੍ਮਾ ਭਵਤਿ ਯ ਏਵਂ ਵੇਦ
ਸ਼ੁਸ਼ਕਭ੍ਰਿੰਗਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਕਥ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।" ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਗ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਹੋਣ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਜੁਰ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਹੋਣ ਲਈ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਮ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਹੋਣ ਲਈ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਧਨ, ਇਜ਼ਤ ਅਤੇ ਚਮਕ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਜ਼ਤਦਾਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਜ਼ਤਦਾਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਜਮਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਰਮ ਦੀ ਇੱਟ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਯਜੁਰ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਹੋਤ੍ਰ ਰਿਗ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਦਗਾਤ੍ਰ ਸਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮ ਹੈ; ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਤਮ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੀ ਆਤਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥਾਤਃ ਸਰ੍ਵਜਿਤਃ ਕੌषੀਤਕੇਸ੍ਤ੍ਰੀਣ੍ਯੁਪਾਸਨਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤਂ ਕृਤ੍ਵਾਪ ਆਚਮ੍ਯ ਤ੍ਰਿਰੁਦਪਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸਿਚ੍ਯੋਦ੍ਯਨ੍ਤਮਾਦਿਤ੍ਯਮੁਪਤਿष੍ਠੇਤ ਵਰ੍ਗੋऽਸਿ ਪਾਪ੍ਮਾਨਂ ਮੇ ਵृਙ੍ਧੀਤ੍ਯੇਤਯੈਵਾਵृਤਾ ਮਧ੍ਯੇ ਸਨ੍ਤਮੁਦ੍ਵਰ੍ਗੋऽਸਿ ਪਾਪ੍ਮਾਨਂ ਮੇ ਵृਙ੍ਧੀਤ੍ਯੇਤਯੈਵਾਵृਤਾऽਸ੍ਤਂ ਯਨ੍ਤਂ ਸਂਵਰ੍ਗੋऽਸਿ ਪਾਪ੍ਮਾਨਂ ਮੇ ਸਂਵृਙ੍ਧੀਤਿ । ਯਦਹੋਰਾਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਪਾਪਂ ਕਰੋਤਿ ਸਂ ਤਦ੍ਵृਙ੍ਕ੍ਤੇ
ਹੁਣ, ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ: ਕਉਸ਼ੀਤਕੀ ਦੀ ਤਿੰਨ ਧਿਆਨ-ਪਧਤੀਆਂ ਹਨ। ਜਨੇਉ ਪਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਕੱਚੇ ਭਾਂਡੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: "ਤੂੰ ਚਮਕ ਹੈਂ, ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ।" ਇਹੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਦਿਨ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਸਮੇਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ: "ਤੂੰ ਉਪਰ ਚਮਕ ਹੈਂ, ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ।" ਇਹੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਡੁੱਬਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ: "ਤੂੰ ਹੇਠਾਂ ਚਮਕ ਹੈਂ, ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ।" ਜੋ ਪਾਪ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਮਾਸਿ ਮਾਸ੍ਯਮਾਵਾਸ੍ਯਾਯਾਂ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਂ ਦृਸ਼੍ਯਮਾਨਮੁਪਤਿष੍ਠੇਤੈਤਯੈਵਾਵृਤਾ ਹਰਿਤਤृਣਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾਕ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਸ੍ਯਤਿ ਯਤ੍ਤੇ ਸੁਸੀਮਂ ਹृਦਯਮਧਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਿ ਸ਼੍ਰਿਤਂ ਤੇਨਾਮृਤਤ੍ਵਸ੍ਯੇਸ਼ਾਨਂ ਮਾਹਂ ਪੌਤ੍ਰਮਘਂ ਰੁਦਮਿਤਿ ਨ ਹਾਸ੍ਮਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪ੍ਰਯਨ੍ਤੀਤਿ ਨੁ ਜਾਤਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯਾਥਾਜਾਤਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਯਸ੍ਵ ਸਮੇਤੁ ਤੇ ਸਨ੍ਤੇ ਪਯਾਂਸਿ ਸਮੁਯਨ੍ਤੁ ਵਾਜਾ ਯਮਾਦਿਤ੍ਯਾ ਅਂਸ਼ੁਮਾਪ੍ਯਾਯਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯੇਤਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰ ऋਚੋ ਜਪਿਤ੍ਵਾ ਮਾਸ੍ਮਾਕਂ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਪ੍ਰਜਯਾ ਪਸ਼ੁਭਿਰਾਪ੍ਯਾਯਯਿष੍ਠਾ ਯॊऽਸ੍ਮਾਨ੍ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਯਂ ਚ ਵਯਂ ਦ੍ਵਿष੍ਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਪ੍ਰਜਯਾ ਪਸ਼ੁਭਿਰਾਪ੍ਯਾਯਸ੍ਵੇਤਿ ਦੈਵੀਮਾਵृਤਮਾਵਰ੍ਤ ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯਾਵृਤਮਨ੍ਵਾਵਰ੍ਤਯਤਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਬਾਹੁਮਨ੍ਵਾਵਰ੍ਤਤੇ
ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਮਾਵਸ ਨੂੰ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚੰਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਹੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਦੋ ਹਰੇ ਘਾਹ ਪਾ ਕੇ ਕਹੋ: "ਚੰਦ, ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਾਏ। ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਾਪ ਲਈ ਰੋਵਾਂ ਨਾ।" ਇਸ ਲਈ ਪੂਰਵਜ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, "ਤੂੰ ਵਧ, ਤੇਰਾ ਦੁੱਧ ਇਕੱਠਾ ਹੋਵੇ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਧਨ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਆਉਣ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਵਧਾਉਣ।" ਇਹ ਤਿੰਨ ਰਿਗ ਪਾਠ ਕੇ, ਕਹੋ: "ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਸਾਸ, ਸੰਤਾਨ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਵਧਾ। ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਸ, ਸੰਤਾਨ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਵਧਾ।" ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਦਾ ਘੁੰਮਾਉਣ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਘੁੰਮਾਉਣ ਹੈ।
ਅਥ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਪੁਰਸ੍ਤਾਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਂ ਦृਸ਼੍ਯਮਾਨਮੁਪਤਿष੍ਠੇਤੈਤਯੈਵਾਵृਤਾ ਸੋਮੋ ਰਾਜਾਸਿ ਵਿਚਕਕ੍ਸ਼ਣਃ ਪਞ੍ਚਮੁਖੋऽਸਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤ ਏਕਂ ਮੁਖਂ ਤੇਨ ਮੁਖੇਨ ਰਾਜ੍ਞੋऽਤ੍ਸਿ ਤੇਨ ਮੁਖੇਨ ਮਾਮਨ੍ਨਾਦਂ ਕੁਰੁ ਰਾਜਾ ਤ ਏਕਂ ਮੁਖਂ ਤੇਨ ਮੁਖੇਨ ਵਿਸ਼ੋਤ੍ਸਿ ਤੇਨੈਵ ਮੁਖੇਨ ਮਾਮਨ੍ਨਾਦਂ ਕੁਰੁ ਸ਼੍ਯੇਨਸ੍ਤ ਏਕਂ ਮੁਖਂ ਤੇਨ ਮੁਖੇਨ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੋऽਤ੍ਸਿ ਤੇਨ ਮੁਖੇਨ ਮਾਮਨ੍ਨਾਦਂ ਕੁਰੁ ਅਗ੍ਨਿष੍ਟ ਏਕਂ ਮੁਖਂ ਤੇਨ ਮੁਖੇਨੇਮਂ ਲੋਕਮਤ੍ਸਿ ਤੇਨ ਮੁਖੇਨ ਮਾਮਨ੍ਨਾਦਂ ਕੁਰੁ ਤ੍ਵਯਿ ਪਞ੍ਚਮਂ ਮੁਖਂ ਤੇਨ ਮੁਖੇਨ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨ੍ਯਤ੍ਸਿ ਤੇਨ ਮੁਖੇਨ ਮਾਮਨ੍ਨਾਦਂ ਕੁਰੁ ਮਾਸ੍ਮਾਕਂ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਪ੍ਰਜਯਾ ਪਸ਼ੁਭਿਰਵਕ੍ਸ਼ੇष੍ਠਾ ਯੋऽਸ੍ਮਾਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਯਂ ਚ ਵਯਂ ਦ੍ਵਿष੍ਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਪ੍ਰਜਯਾ ਪਸ਼ੁਭਿਰਵਕ੍ਸ਼ੀਯਸ੍ਵੇਤਿ ਦੈਵੀਮਾਵृਤਮਾਵਰ੍ਤ ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯਾਵृਤਮਨ੍ਵਾਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਬਾਹੁਮਨ੍ਵਾਵਰ੍ਤਤੇ
ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੰਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਹੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ: "ਤੂੰ ਸੋਮ ਹੈਂ, ਰਾਜਾ ਹੈਂ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੈਂ, ਪੰਜ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈਂ; ਇੱਕ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਖਾਂ। ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਹੈਂ; ਇੱਕ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਖਾਂ। ਤੂੰ ਚੀਤਾ ਹੈਂ; ਇੱਕ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਖਾਂ। ਤੂੰ ਅੱਗ ਹੈਂ; ਇੱਕ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਖਾਂ। ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਮੂੰਹ ਹੈ; ਉਸ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਖਾਂ। ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਸਾਸ, ਸੰਤਾਨ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਘਟਾਵਾਂ ਨਾ। ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਸ, ਸੰਤਾਨ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਘਟਾ।" ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਦਾ ਘੁੰਮਾਉਣ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਘੁੰਮਾਉਣ ਹੈ।
ਅਥ ਪ੍ਰੋष੍ਯਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧਾਨਮਭਿਮृਸ਼ੇਤ੍ । ਅਙ੍ਗਾਦਙ੍ਗਾਤ੍ਸਮ੍ਭਵਸਿ ਹृਦਯਾਦਧਿਜਾਯਸੇ । ਆਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵਂ ਪੁਤ੍ਰ ਮਾਵਿਥ ਸ ਜੀਵ ਸ਼ਰਦਃ ਸ਼ਤਮਸਾਵਿਤਿ ਨਾਮਾਸ੍ਯ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ । ਅਸ਼੍ਮਾ ਭਵ ਪਰਸ਼ੁਰ੍ਭਵ ਹਿਰਣ੍ਯਮਸ੍ਤृਤਂ ਭਵ । ਤੇਜੋ ਵੈ ਪੁਤ੍ਰਨਾਮਾਸਿ ਸ ਜੀਵ ਸ਼ਰਦਃ ਸ਼ਤਮਸਾਵਿਤਿ ਨਾਮਾਸ੍ਯ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ। ਯੇਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪਰ੍ਯਗृਹ੍ਣਾਦਰਿष੍ਟ੍ਯੈ ਤੇਨ ਤ੍ਵਾ ਪਰਿਗृਹ੍ਣਾਮ੍ਯਸਾਵਿਤਿ ਨਾਮਾਸ੍ਯ ਗृਹ੍ਣਾਤ੍ਯਥਾਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਕਰ੍ਣੇ ਜਪਤ੍ਯਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਯਨ੍ਧਿ ਮਘਵਨ੍ਨृਜੀषਿਨ੍ਨਿਤੀਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਨਿ ਦ੍ਰਵਿਣਾਨਿ ਧੇਹੀਤਿ ਸਵ੍ਯੇ ਮਾ ਚ੍ਛਿਤ੍ਥਾ ਮਾ ਵ੍ਯਥਿष੍ਠਾਃ ਸ਼ਤਂ ਸ਼ਰਦ ਆਯੁषੋ ਜੀਵ ਪੁਤ੍ਰ । ਤੇ ਨਾਮ੍ਨਾ ਮੂਰ੍ਧਾਨਮਭਿਜਿਘ੍ਰਾਮ੍ਯਸਾਵਿਤਿ ਤ੍ਰਿਰ੍ਮੂਰ੍ਧਾਨਮਵਜਿਘ੍ਰੇਦ੍ਗਵਾਂ ਤ੍ਵਾ ਹਿਙ੍ਕਾਰੇਣਾਭਿਹਿਙ੍ਕਰੋਮੀਤਿ ਤ੍ਰਿਰ੍ਮੂਰ੍ਧਾਨਮਭਿਹਿਙ੍ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍
ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਦੂਰੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ: 'ਤੂੰ ਅੰਗ ਤੋਂ ਅੰਗ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਦਿਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਆਪ ਹੈਂ, ਪੁੱਤਰ, ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋ। ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਵੀਂ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। 'ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ, ਕੁਹਾੜੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹੋ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚੰਗਾ ਹੋ। ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਤੇਜ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ, ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਵੀਂ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਨਾਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। 'ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਗਲ ਲਾਇਆ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਗਲ ਲਾਂਦਾ ਹਾਂ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਨਾਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ: 'ਮਘਵਨ, ਇੰਦਰ, ਇਸਨੂੰ ਵਧੀਆ ਦੌਲਤ ਦੇ।' ਖੱਬੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਆਖਦਾ ਹੈ: 'ਕਦੇ ਛੱਡੀ ਨਾ, ਕਦੇ ਡਰੀਂ ਨਾ। ਪੁੱਤਰ, ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਵੀਂ।' ਫਿਰ, ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਸੂੰਘਦਾ ਹੈ, ਆਖਦਾ ਹੈ: 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸੂੰਘਦਾ ਹਾਂ।' ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਸੂੰਘਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਥਾਤੋ ਦੈਵਃ ਪਰਿਮਰ ਏਤਦ੍ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਯਦਗ੍ਨਿਰ੍ਜ੍ਵਲਤ੍ਯਥੈਤਨ੍ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਨ੍ਨ ਜ੍ਵਲਤਿ ਤਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਮੇਵ ਤੇਜੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਵਾਯੁਂ ਪ੍ਰਾਣ ਏਤਦ੍ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਯਥਾਦਿਤ੍ਯੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇऽਥੈਤਨ੍ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਨ੍ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਮੇਵ ਤੇਜੋ ਗਚਛਤਿ ਵਾਯੁਂ ਪ੍ਰਾਣ ਏਤਦ੍ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਯਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਅਥੈਤਨ੍ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਨ੍ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯੁਤਮੇਵ ਤੇਜੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਵਾਯੁਂ ਪ੍ਰਾਣ ਏਤਦ੍ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਵਿਦ੍ਯੋਤਤੇऽਥੈਤਨ੍ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਨ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯੋਤਤੇ ਤਸ੍ਯ ਵਾਯੁਮੇਵ ਤੇਜੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਵਾਯੁਂ ਪ੍ਰਾਣਃ । ਤਾ ਵਾ ਏਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਦੇਵਤਾ ਵਾਯੁਮੇਵ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਵਾਯੌ ਮृਤਾ ਨ ਮृਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦੇਵ ਉ ਪੁਨਰੁਦੀਰਤ ਇਤ੍ਯਧਿਦੈਵਤਮਥਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮ੍
ਹੁਣ, ਇਹ ਹੈ ਦਿਵਿਆ ਮਰਨ: ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਜਲਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਜਲਦੀ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ। ਜਦੋਂ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬਿਜਲੀ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੀ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਮੁੜ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਹੈ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਵਰਣ; ਹੁਣ, ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ।
ਏਤਦ੍ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ਵਾਚਾ ਵਦਤ੍ਯਥੈਤਨ੍ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਨ੍ਨ ਵਦਤਿ ਤਸ੍ਯ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰੇਵ ਤੇਜੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪ੍ਰਾਣਂ ਪ੍ਰਾਣ ਏਤਦ੍ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਯਚ੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਥੈਤਨ੍ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਨ੍ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮੇਵ ਤੇਜੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪ੍ਰਾਣਂ ਪ੍ਰਾਣ ਏਤਦ੍ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਯਚ੍ਛ੍ਰੋਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ृਣੋਤ੍ਯਥੈਤਨ੍ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਨ੍ਨ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਤਸ੍ਯ ਮਨ ਏਵ ਤੇਜੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪ੍ਰਾਣ ਏਤਦ੍ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਯਨ੍ਮਨਸਾ ਧ੍ਯਾਯਤ੍ਯਥੈਤਨ੍ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਨ੍ਨ ਧ੍ਯਾਯਤਿ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਮੇਵ ਤੇਜੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪ੍ਰਾਣਂ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤਾਵਾ ਏਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਦੇਵਤਾਃ ਪ੍ਰਾਣਮੇਵ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਾਣੇ ਮृਤਾ ਨ ਮृਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾ ਦੇਵ ਉ ਪੁਨਰੁਦੀਰਤੇ ਤਦ੍ਯਦਿਹ ਵਾ ਏਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸ ਉਭੌ ਪਰ੍ਵਤਾਵਭਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤੇਯਾਤਾਂ ਤੁਸ੍ਤੂਰ੍षਮਾਣੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਸ਼੍ਚ ਨ ਹੈਵੈਨਂ ਸ੍ਤृਣ੍ਵੀਯਾਤਾਮ੍ । ਅਥ ਯ ਏਨਂ ਦ੍ਵਿषਨ੍ਤਿ ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਯਂ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਤ ਏਨਂ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਿਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੋਲਣ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਹ ਸਾਹ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੇਖਣ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਹ ਸਾਹ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਕੰਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੁਣਨਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਹ ਸਾਹ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੋਚਣਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਹ ਸਾਹ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਮੁੜ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰ ਦੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਚੱਲੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਫਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨਫਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।