ಕೌಷೀತಕ್ಯುಪನಿಷದ್

ತತ ಉ ಹ ಬಾಲಾಕಿಸ್ತೂಷ್ಣೀಮಾಸ ತಂ ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುರೇತಾವನ್ನು ಬಾಲಾಕಾ೩ಇ ಇತ್ಯೇತಾವದ್ಧೀತಿ ಹೋವಾಚ ಬಾಲಾಕಿಸ್ತಂ ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುರ್ಮೃಷಾ ವೈ ಕಿಲ ಮಾ ಸಮವಾದಯಿಷ್ಠಾ ಬ್ರಹ್ಮ ತೇ ಬ್ರವಾಣೀತಿ । ಸ ಹೋವಾಚ ಯೋ ವೈ ಬಾಲಾಕ ಏತೇಷಾಂ ಪುರುಷಾಣಾಂ ಕರ್ತಾ ಯಸ್ಯ ವೈತತ್ಕರ್ಮ ಸ ವೈ ವೇದಿತವ್ಯ ಇತಿ ತತ ಉ ಹ ಬಾಲಾಕಿಃ ಸಮಿತ್ಪಾಣಿಃ ಪ್ರತಿಚಕ್ರಾಮೋಪಾಯಾನೀತಿ ತಂ ಹೋವಾಚಜಾತಶತ್ರುಃ ಪ್ರತಿಲೋಮರೂಪಮೇವ ಸ್ಯಾದ್ಯತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮುಪನಯೇತ್ । ಏಹಿ ವ್ಯೇವ ತ್ವಾ ಜ್ಞಪಯಿಷ್ಯಾಮೀತಿ ತಂ ಹ ಪಾಣಾವಭಿಪದ್ಯ ಪ್ರವವ್ರಾಜ ತೌ ಹ ಸುಪ್ತಂ ಪುರುಷಮೀಯತುಸ್ತಂ ಹಾಜಾತಶತ್ರುರಾಮನ್ತ್ರಯಾಂಚಕ್ರೇ । ಬೃಹತ್ಪಾಣ್ಡರವಾಸಃ ಸೋಮರಾಜನ್ನಿತಿ । ಸ ಉ ಹ ತೂಷ್ಣೀಮೇವ ಶಿಶ್ಯೇ । ತತ ಉ ಹೈನಂ ಯಷ್ಟ್ಯಾವಿಚಿಕ್ಷೇಪ ಸ ತತ ಏವ ಸಮುತ್ತಸ್ಥೌ ತಂ ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುಃ । ಕ್ವೈಷ ಏತದ್ವಾಲೋಕೇ ಪುರುಷೋಽಶಯಿಷ್ಟ ಕ್ವೈತದಭೂತ್ಕುತ ಏತದಾಗಾ೩ದಿತಿ । ತತ ಉ ಹ ಬಾಲಾಕಿರ್ನ ವಿಜಜ್ಞೌ

ಆಮೇಲೆ ಬಾಲಾಕಿ ಮೌನವಾಗಿದ್ದನು. ಅಜಾತಶತ್ರು ಅವನಿಗೆ ಕೇಳಿದನು: 'ಇದು ಸಾಕೆ, ಬಾಲಾಕಿ?' ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ಹೌದು, ಇದು ಸಾಕು.' ಅಜಾತಶತ್ರು ಹೇಳಿದನು: 'ನೀನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದ್ದೀ. ನಾನು ನಿನಗೆ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.' ಬಾಲಾಕಿ ಹೇಳಿದನು: 'ಈ ಎಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವನು, ಇವರ ಕಾರ್ಯವೆಲ್ಲ ಅವನದು, ಅವನೇ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವನು.' ಆಗ ಬಾಲಾಕಿ ಸಮಿಧನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು. ಅಜಾತಶತ್ರು ಹೇಳಿದನು: 'ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಉಪದೇಶ ನೀಡುವುದು ವಿರೋಧವಾಗಿದೆ. ಬಾ, ನಾನು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತೇನೆ.' ಅವನು ಬಾಲಾಕಿಯ ಕೈ ಹಿಡಿದು ಹೊರಟನು. ಇಬ್ಬರೂ ಒಬ್ಬ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಅಜಾತಶತ್ರು ಅವನನ್ನು ಕರೆಯಲು: 'ಬೃಹತ್ಪಾಂಡರ ವಾಸ ಧಾರಿ ಸೋಮರಾಜನೇ!' ಎಂದನು. ಆದರೆ ಅವನು ಮೌನವಾಗಿ ಮಲಗಿದ್ದ. ಆಗ ಅವನನ್ನು ದಂಡದಿಂದ ತಟ್ಟಿದನು, ಅವನು ತಕ್ಷಣ ಎದ್ದನು. ಅಜಾತಶತ್ರು ಕೇಳಿದನು: 'ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿದ್ದನು? ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು, ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದನು?' ಬಾಲಾಕಿಗೆ ಉತ್ತರ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ.

ತಂ ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುರ್ಯತ್ರೈಷ ಏತದ್ಬಾಲಾಕೇ ಪುರುಷೋಽಶಯಿಷ್ಟ ಯತ್ರೈತದಭೂದ್ಯತ ಏತದಾಗಾದ್ಧಿತಾ ನಾಮ ಹೃದಯಸ್ಯ ನಾಡ್ಯೋ ಹೃದಯಾತ್ಪುರೀತತಮಭಿಪ್ರತನ್ವನ್ತಿ ತದ್ಯಥಾ ಸಹಸ್ರಧಾ ಕೇಶೋ ವಿಪಾಟಿತಸ್ತಾವದಣ್ವ್ಯಃ ಪಿಙ್ಗಲಸ್ಯಾಣಿಮ್ನಾ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ । ಶುಕ್ಲಸ್ಯ ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ಪೀತಸ್ಯ ಲೋಹಿತಸ್ಯೇತಿ ತಾಸು ತದಾ ಭವತಿ । ಯದಾ ಸುಪ್ತಃ ಸ್ವಪ್ನಂ ನ ಕಞ್ಚನ ಪಶ್ಯತ್ಯಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಾಣ ಏವೈಕಧಾ ಭವತಿ ತಥೈನಂ ವಾಕ್ಸರ್ವೈರ್ನಾಮಭಿಃ ಸಹಾಪ್ಯೇತಿ ಚಕ್ಷುಃ ಸರ್ವೈ ರೂಪೈಃ ಸಹಾಪ್ಯೇತಿ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಸರ್ವೈಃ ಶಬ್ದೈಃ ಸಹಾಪ್ಯೇತಿ ಮನಃ ಸರ್ವೈರ್ಧ್ಯಾತೈಃ ಸಹಾಪ್ಯೇತಿ ಸ ಯದಾ ಪ್ರತಿಬುಧ್ಯತೇ ಯಥಾಗ್ನೇರ್ಜ್ವಲತೋ ಸರ್ವಾ ದಿಶೋ ವಿಸ್ಫುಲಿಙ್ಗಾ ವಿಪ್ರತಿಷ್ಠೇರನ್ನೇವಮೇವೈತಸ್ಮಾದಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಾಣಾ ಯಥಾಯತನಂ ವಿಪ್ರತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋ ದೇವಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಲೋಕಾಸ್ತದ್ಯಥಾ ಕ್ಷುರಃ ಕ್ಷುರಧ್ಯಾನೇಽವಹಿತಃ ಸ್ಯಾದ್ವಿಶ್ವಂಭರೋ ವಾ ವಿಶ್ವಂಭರಕುಲಾಯ ಏವಮೇವೈಷ ಪ್ರಾಜ್ಞ ಆತ್ಮೇದಂ ಶರೀರಮಾತ್ಮಾನಮನುಪ್ರವಿಷ್ಟ ಆ ಲೋಮಭ್ಯ ಆ ನಖೇಭ್ಯಃ

ಅಜಾತಶತ್ರು ಹೇಳಿದನು: 'ಬಾಲಾಕಿ, ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದನು, ಎಲ್ಲಿದ್ದನು, ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದನು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಹಿತಾ ಎಂಬ ನಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಬೇಕು. ಅವು ಹೃದಯದಿಂದ ದೇಹದ ಹೊರವರೆಗೂ ಹರಡಿವೆ. ಸಾವಿರ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯುವ ಕೂದಲು ಹೇಗಿರುತ್ತದೋ, ಹೀಗೆಯೇ ಅವು ತುಂಬಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿವೆ. ಅವು ಬಿಳುಪು, ಕಪ್ಪು, ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆತನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಿದ್ರಿಸುವಾಗ ಕನಸು ಕಾಣದೆ ಮಲಗಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಪ್ರಾಣದೊಡನೆ ಒಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಮಾತು ಎಲ್ಲ ಹೆಸರಿನೊಡನೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ; ಕಣ್ಣು ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳೊಡನೆ ಸೇರುತ್ತದೆ; ಕಿವಿ ಎಲ್ಲ ಶಬ್ದಗಳೊಡನೆ ಸೇರುತ್ತದೆ; ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲ ಚಿಂತನೆಗಳೊಡನೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಅವನು ಎದ್ದಾಗ, ಹಗೆಯ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಸಿಡಿಲು ಹಾರುವಂತೆ, ಈ ಆತ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಾಣಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹೊರಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಣಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳು, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಲೋಕಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಕ್ಷುರವನ್ನು ಆವರಣದೊಳಗೆ ಇಟ್ಟಂತೆ ಅಥವಾ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜೇಡನಂತೆ, ಈ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಆತ್ಮನು ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕೂದಲುಗಳಿಂದ ನಖಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರುವನು.'

ತಮೇತಮಾತ್ಮಾನಮೇತಮಾತ್ಮನೋಽನ್ವವಸ್ಯತಿ ಯಥಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಿನಂ ಸ್ವಾಸ್ತದ್ಯಥಾ ಶ್ರೇಷ್ಠೈಃ ಸ್ವೈರ್ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಯಥಾ ವಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಿನಂ ಸ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತ್ಯೇವಮೇವೈಷ ಪ್ರಾಜ್ಞಾತ್ಮೈತೈರಾತ್ಮಭಿರ್ಭುಙ್ಕ್ತೇ । ಏವಂ ವೈ ತಮಾತ್ಮಾನಮೇತ ಆತ್ಮಾನೋ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ । ಸ ಯಾವದ್ಧ ವಾ ಇನ್ದ್ರ ಏತಮಾತ್ಮಾನಂ ನ ವಿಜಜ್ಞೇ ತಾವದೇನಮಸುರಾ ಅಭಿಬಭೂವುಃ । ಸ ಯದಾ ವಿಜಜ್ಞೇಽಥ ಹತ್ವಾಸುರಾನ್ವಿಜಿತ್ಯ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಂ ಶ್ರೈಷ್ಠ್ಯಂ ಸ್ವಾರಾಜ್ಯಮಾಧಿಪತ್ಯಂ ಪರೀಯಾಯ ಏವೈವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಪಾಪ್ಮನೋಽಪಹತ್ಯ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಶ್ರೈಷ್ಠ್ಯಂ ಸ್ವಾರಾಜ್ಯಮಾಧಿಪತ್ಯಂ ಪರ್ಯೇತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಯ ಏವಂ ವೇದ

ಈ ಆತ್ಮನನ್ನು ಅವನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ, ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಹೇಗೆ ಒಬ್ಬ ಯಜಮಾನನು ತನ್ನವರೊಡನೆ ಸುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಹೇಗೆ ಅವನು ತನ್ನವರೊಡನೆ ಭೋಜನಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಆತ್ಮನು ಇತರ ಆತ್ಮಗಳೊಡನೆ ಭೋಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಇತರ ಆತ್ಮಗಳು ಈ ಆತ್ಮನೊಡನೆ ಭೋಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂದ್ರನು ಈ ಆತ್ಮನನ್ನು ಅರಿಯದವರೆಗೆ, ಅಸುರರು ಅವನನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದರು. ಅವನು ಇದನ್ನು ಅರಿತಾಗ, ಅಸುರರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಹೀಗೆಯೇ ಯಾರು ಇದನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಯಾರು ಹೀಗೆ ಅರಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಹೀಗೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.