ಕೌಷೀತಕ್ಯುಪನಿಷದ್

ಸ ಹೋವಾಚ ಯೇ ವೈ ಕೇ ಚಾಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರಯನ್ತಿ ಚನ್ದ್ರಮಸಮೇವ ತೇ ಸರ್ವೇ ಗಚ್ಛನ್ತಿ । ತೇಷಾಂ ಪ್ರಾಣೈಃ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷ ಆಪ್ಯಾಯತೇ । ಅಥಾಪರಪಕ್ಷೇ ನ ಪ್ರಜನಯತಿ । ಏತದ್ವೈ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ದ್ವಾರಂ ಯಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾಸ್ತಂ ಯತ್ಪ್ರತ್ಯಾಹ ತಮತಿಸೃಜತೇಽಥ ಯ ಏನಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹತಮಿಹ ವೃಷ್ಟಿರ್ಭೂತ್ವಾ ವರ್ಷತಿ ಸ ಇಹ ಕೀಟೋ ವಾ ಪತಙ್ಗೋ ವಾ ಶಕುನಿರ್ವಾ ಶಾರ್ದೂಲೋ ವಾ ಸಿಂಹೋ ವಾ ಮತ್ಸ್ಯೋ ವಾ ಪರಶ್ವಾ ವಾ ಪುರುಷೋ ವಾನ್ಯೋ ವೈತೇಷು ಸ್ಥಾನೇಷು ಪ್ರತ್ಯಾಜಾಯತೇ ಯಥಾಕರ್ಮ ಯಥಾವಿದ್ಯಮ್ । ತಮಾಗತಂ ಪೃಚ್ಛತಿ ಕೋಽಸೀತಿ ತಂ ಪ್ರತಿಬ್ರೂಯಾದ್ವಿಚಕ್ಷಣಾದೃತವೋ ರೇತ ಆಭೃತಂ ಪಞ್ಚದಶಾತ್ಪ್ರಸೂತಾತ್ಪಿತ್ರ್ಯಾವತಸ್ತನ್ಮಾ ಪುಂಸಿ ಕರ್ತರ್ಯೇರಯಧ್ವಂ ಪುಂಸಾ ಕರ್ತ್ರಾ ಮಾತರಿ ಮಾ ನಿಷಿಕ್ತಃ ಸ ಜಾಯಮಾನ ಉಪಜಾಯಮಾನೋ ದ್ವಾದಶ ತ್ರಯೋದಶ ಉಪಮಾಸೋ ದ್ವಾದಶತ್ರಯೋದಶೇನ ಪಿತ್ರಾ ಸನ್ತದ್ವಿದೇಹಂ ತನ್ಮ ಋತವೋ ಮರ್ತ್ಯವ ಆರಭಧ್ವಮ್ । ತೇನ ಸತ್ಯೇನ ತಪಸರ್ತುರಸ್ಮ್ಯಾರ್ತವೋಽಸ್ಮಿ ಕೋಽಸಿ ತ್ವಮಸ್ಮೀತಿ ತಮತಿಸೃಜತೇ

ಅವನು ಹೇಳಿದನು: 'ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವ ಎಲ್ಲರೂ ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಾಣಗಳಿಂದ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳೆಯುವ ಭಾಗ ಪೋಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕುಗ್ಗುವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದ ಬಾಗಿಲು. ಯಾರು ಚಂದ್ರನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಉತ್ತರಿಸದವರು ಮಳೆಯಾಗಿ ಮರಳಿ ಬಂದು, ಮಳೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹುಳ, ಕೀಟ, ಹಕ್ಕಿ, ಹುಲಿ, ಸಿಂಹ, ಮೀನು, ಪರಶು, ಮನುಷ್ಯ ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಯಾವುದಾದರೂ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದಾಗ, 'ನೀನು ಯಾರು?' ಎಂದು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು: 'ನಾನು ಋತುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಹದಿನೈದು ಭಾಗಗಳ ತಂದೆಯಿಂದ ಬಂದವನು, ಪಿತೃ ವಂಶದಿಂದ ಬಂದವನು. ನನ್ನನ್ನು ತಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಬೇಡಿ; ತಂದೆಯೇ ನನ್ನನ್ನು ರೂಪಿಸಲಿ. ಋತುಗಳು, ಮನುಷ್ಯರು ನನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಿ.' ಈ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಋತು, ನಾನು ಸಂತಾನ. ನೀನು ಯಾರು? ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದವನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.'

ಸ ಏತಂ ದೇವಯಾನಂ ಪನ್ಥಾನಮಾಸಾದ್ಯಾಗ್ನಿಲೋಕಮಾಗಚ್ಛತಿ ಸ ವಾಯುಲೋಕಂ ಸ ವರುಣಲೋಕಂ ಸ ಆದಿತ್ಯಲೋಕಂ ಸ ಇನ್ದ್ರಲೋಕಂ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿಲೋಕಂ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ತಸ್ಯ ಹ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸ್ಯಾರೋಹೃದೋ ಮುಹೂರ್ತೊಽನ್ವೇಷ್ಟಿಹಾ ವಿರಜಾ ನದೀಲ್ಯೋ ವೃಕ್ಷಃ ಸಾಲಜ್ಯಂ ಸಂಸ್ಥಾನಮಪರಾಜಿತಮಾಯತನಮಿನ್ದ್ರಪ್ರಜಾಪತೀ ದ್ವಾರಗೋಪೌ । ವಿಭುಪ್ರಮಿತಂ ವಿಚಕ್ಷಣಾಽಽಸನ್ದ್ಯಮಿತೌಜಾಃ ಪರ್ಯಙ್ಕಃ ಪ್ರಿಯಾ ಚ ಮಾನಸೀ ಪ್ರತಿರೂಪಾ ಚ ಚಾಕ್ಷುಷೀ ಪುಷ್ಪಾಣ್ಯಾವಯತೌ ವೈ ಚ ಜಗಾನ್ಯಮ್ಬಾಶ್ಚಾಮ್ಬಾವಯವೀಶ್ಚಾಪ್ಸರಸಃ । ಅಮ್ಬಯಾ ನದ್ಯಸ್ತಮಿತ್ಥಂವಿದಾಗಚ್ಛತಿ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹಾಭಿಧಾವತ ಮಮ ಯಶಸಾ ವಿಜರಾಂ ವಾ ಅಯಂ ನದೀಂ ಪ್ರಾಪನ್ನ ವಾ ಅಯಂ ಜರಯಿಷ್ಯತೀತಿ

ಅವನು ದೇವಯಾನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಅಗ್ನಿಲೋಕಕ್ಕೆ, ನಂತರ ವಾಯುಲೋಕಕ್ಕೆ, ನಂತರ ವರుణಲೋಕಕ್ಕೆ, ನಂತರ ಸೂರ್ಯಲೋಕಕ್ಕೆ, ನಂತರ ಇಂದ್ರಲೋಕಕ್ಕೆ, ನಂತರ ಪ್ರಜಾಪತಿಲೋಕಕ್ಕೆ, ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಏರುವವರಿಗೆ, ಹುಡುಕುವ ಕ್ಷಣಗಳು, ವಿರಜಾ ನದಿ, ಸಾಲ ಮರ, ಸಂಸ್ಥಾನ ನಗರ, ಅಪರಾಜಿತ ಮಹಲ್, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಬಾಗಿಲು ಕಾಯುವವರು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿದೆ ವಿಭುಪ್ರಮಿತ ಸಿಂಹಾಸನ, ವಿಚಕ್ಷಣಾ ಆಸನ, ಅಮಿತೌಜಾ ಹಾಸಿಗೆ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಪ್ರಿಯಾ, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರತಿರೂಪಾ, ಹೂವುಗಳು, ನದಿಗಳು, ತಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಪ್ಸರಸರು. ನದಿಯ ಬಳಿ ತಾಯಿಗಳು ಹೀಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ಓಡಿಬಂದು, 'ನನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ, ಅವನು ವಯಸ್ಸಿಲ್ಲದ ನದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದನೆ, ಅಥವಾ ಅವನು ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೋ?' ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.

ತಂ ಪಞ್ಚಶತಾನ್ಯಪ್ಸರಸಾಂ ಪ್ರತಿಧಾವನ್ತಿ ಶತಂ ಚೂರ್ಣಹಸ್ತಾಃ ಶತಂ ಫಲಹಸ್ತಾಃ ಶತಮಾಞ್ಜನಹಸ್ತಾಃ ಶತಂ ಮಾಲ್ಯಾಹಸ್ತಾಃ ಬ್ರಹ್ಮಾಲಙ್ಕಾರೇಣಾಲಙ್ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಾಲಙ್ಕಾರೇಣಾಲಙ್ಕೃತೋ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿದ್ವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮೈವಾಭಿಪ್ರೈತಿ ಸ ಆಗಚ್ಛತ್ಯಾರಂ ಹೃದಂ ತನ್ಮನಸಾತ್ಯೇತಿ ತಮಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪ್ರತಿವಿದೋ ಮಜ್ಜನ್ತಿ ಸ ಆಗಚ್ಛತಿ ಮುಹೂರ್ತಾನ್ಯೇಷ್ಟಿಹಾಂಸ್ತೇಽಸ್ಮಾದಪದ್ರವನ್ತಿ ಸ ಆಗಚ್ಛತಿ ವಿರಜಾಂ ನದೀಂ ತಾಂ ಮನಸೈವಾತ್ಯೇತಿ । ತತ್ಸುಕೃತದುಷ್ಕೃತೇ ಧೂನುತೇ । ತಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಾ ಜ್ಞಾತಯಃ ಸುಕೃತಮುಪಯನ್ತ್ಯಪ್ರಿಯಾ ದುಷ್ಕೃತಂ ತದ್ಯಥಾ ರಥೇನ ಧಾವಯನ್ರಥಚಕ್ರೇ ಪರ್ಯವೇಕ್ಷತ, ಏವಮಹೋರಾತ್ರೇ ಪರ್ಯವೇಕ್ಷತ ಏವಂ ಸುಕೃತದುಷ್ಕೃತೇ ಸರ್ವಾಣಿ ಚ ದ್ವನ್ದ್ವಾನಿ ಸ ಏಷ ವಿಸುಕೃತೋ ವಿದುಷ್ಕೃತೋ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿದ್ವಾನ್ಬ್ರಹ್ಮೈವಾಭಿಪ್ರೈತಿ

ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಐದು ನೂರು ಅಪ್ಸರಸರು ಓಡಿಬರುತ್ತಾರೆ: ನೂರು ಪುಡಿ ಹಿಡಿದವರು, ನೂರು ಹಣ್ಣು ಹಿಡಿದವರು, ನೂರು ಅಂಜನ ಹಿಡಿದವರು, ನೂರು ಹೂಮಾಲೆ ಹಿಡಿದವರು. ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನನ್ನು ದೈವಿಕ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿಯೇ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಹೃದಯ ಸರೋವರವನ್ನು ತಲುಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ; ತಿಳಿಯದವರು ಅಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಹುಡುಕುವ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತಲುಸಿ, ಅವು ಅವನಿಂದ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅವನು ವಿರಜಾ ನದಿಯನ್ನು ತಲುಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ಪುಣ್ಯಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಪ್ರಿಯ ಬಂಧುಗಳು ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಪ್ರಿಯರು ಪಾಪವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಥದಲ್ಲಿ ಓಡುತ್ತಿರುವವನು ರಥಚಕ್ರವನ್ನು ಹಿಂದುಮುಂದು ನೋಡಿದಂತೆ, ಅವನು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ, ಎಲ್ಲ ಜೋಡಿಗಳು, ಎಲ್ಲಾ ಪುಣ್ಯಪಾಪಗಳನ್ನು ಹಿಂದುಮುಂದು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಪುಣ್ಯಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿಯೇ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಸ ಆಗಚ್ಛತೀಲ್ಯಂ ವೃಕ್ಷಂ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಗನ್ಧಃ ಪ್ರವಿಶತಿ, ಸ ಆಗಚ್ಛತಿ ಸಾಲಜ್ಯಂ ಸಂಸ್ಥಾನಂ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮರಸಃ ಪ್ರವಿಶತಿ, ಆಗಚ್ಛತ್ಯಪರಾಜಿತಮಾಯತನಂ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಸ ಆಗಚ್ಛತಿ । ಇನ್ದ್ರಪ್ರಜಾಪತೀ ದ್ವಾರಗೋಪೌ ತಾವಸ್ಮಾದಪದ್ರವತಃ ಸ ಆಗಚ್ಛತಿ ವಿಭುಪ್ರಮಿತಂ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಯಶಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಸ ಆಗಚ್ಛತಿ ವಿಚಕ್ಷಣಾಮಾಸನ್ದೀಂ ಬೃಹದ್ರಥನ್ತರೇ ಸಾಮನೀ ಪೂರ್ವೌ ಪಾದೌ ಶ್ಯೈತ ನೌಧಸೇ ಚಾಪರೌ ವೈರೂಪವೈರಾಜೇ ಅನೂಚ್ಯೇತೇ ಶಾಕ್ವರರೈವತೇ ತಿರಶ್ಚೀ ಸಾ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರಜ್ಞಯಾ ಹಿ ವಿಪಶ್ಯತಿ ಸ ಆಗಚ್ಛ್ತ್ಯಮಿತೌಜಸಂ ಪರ್ಯಙ್ಕಂ ಸ ಪ್ರಾಣಸ್ತಸ್ಯ ಭೂತಂ ಚ ಭವಿಷ್ಯಚ್ಚ ಪೂರ್ವೌ ಪಾದೌ ಶ್ರೀಶ್ಚೇರಾ ಚಾಪರೌ ಬೃಹದ್ರಥನ್ತರೇ ಅನೂಚ್ಯೇ ಭದ್ರಯಜ್ಞಾಯಜ್ಞೀಯೇ ಶೀರ್ಷಣ್ಯಮೃಚಶ್ಚ ಸಾಮಾನಿ ಚ ಪ್ರಾಚೀನಾತಾನಾನಿ ಯಜೂಂಷಿ ತಿರಶ್ಚೀನಾನಿ ಸೋಮಾಂಶವ ಉಪಸ್ತರಣಮುದ್ಗೀಥ ಉಪಶ್ರೀಃ ಶ್ರೀರುಪಬರ್ಹಣಂ ತಸ್ಮಿನ್ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತೇ ತಮಿತ್ಥಂವಿತ್ಪಾದೇನೈವಾಗ್ರ ಆರೋಹತಿ । ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಹ ಕೋಽಸೀತಿ ತಂ ಪ್ರತಿಬ್ರೂಯಾತ್

ಅವನು ಇಳಾ ಮರದ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸುವಾಸನೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸಂಸ್ಥಾನ ಎಂಬ ಊರಿನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ರುಚಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಅಪರಾಜಿತ ಎಂಬ ಅರಮನೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಕಾಶ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಬಾಗಿಲುಗಾವಲುಗಾರರ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ, ಅವರು ಅವನಿಗೆ ದಾರಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ವಿಭುಪ್ರಮಿತ ಎಂಬ ಸಿಂಹಾಸನದ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕೀರ್ತಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ವಿಚಕ್ಷಣ ಎಂಬ ಜ್ಞಾನಾಸನದ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ, ಅದರ ಮುಂಭಾಗದ ಕಾಲುಗಳು ಬೃಹದ್ರಥಂತರ ಮತ್ತು ಶ್ಯೈತ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು, ಹಿಂಭಾಗದ ಕಾಲುಗಳು ನೌಧಸ ಮತ್ತು ವೈರೂಪವೈರಾಜ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು, ಅಡ್ಡದಂಡಗಳು ಶಾಕ್ವರ ಮತ್ತು ರೈವತ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು. ಅದು ಜ್ಞಾನವೇ, ಏಕೆಂದರೆ ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ನೋಡಬಹುದು. ಅವನು ಅಮಿತೌಜಸ್ ಎಂಬ ಹಾಸಿಗೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ, ಅದರ ಮುಂಭಾಗದ ಕಾಲುಗಳು ಹಳೆಯದು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನದು, ಹಿಂಭಾಗದ ಕಾಲುಗಳು ಬೃಹದ್ರಥಂತರ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು, ತಲೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭದ್ರ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಾಯಜ್ಞೀಯ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು, ಅಡ್ಡದಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಸಾಮ ಮತ್ತು ಯಜುರ್ವೇದಗಳು, ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೆತ್ತಸೋಮರಸ, ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಉದ್ಗೀತ, ತಲದ ಬಲಿಶ್ರೀ. ಆ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹತ್ತುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ: "ನೀನು ಯಾರು?" ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು.

ಋತುರಸ್ಮ್ಯಾರ್ತವೋಽಸ್ಮ್ಯಾಕಾಶಾದ್ಯೋನೇಃ ಸಮ್ಭೂತೋ ಭಾರ್ಯಾ ಏತತ್ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ತೇಜೋಭೂತಸ್ಯ ಭೂತಸ್ಯಾತ್ಮಭೂತಸ್ಯ ತ್ವಮಾತ್ಮಾಸಿ ಯಸ್ತ್ವಮಸಿ ಸೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ತಮಾಹ ಕೋಽಹಮಸ್ಮೀತಿ ಸತ್ಯಮಿತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ಕಿಂ ತದ್ಯತ್ಸತ್ಯಮಿತಿ ಯದನ್ಯದ್ದೇವೇಭ್ಯಶ್ಚ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯಶ್ಚ ತತ್ಸದಥ ಯದ್ದೇವಾಚ್ಚ ಪ್ರಾಣಾಶ್ಚ ತತ್ತ್ಯಂ ತದೇತಯಾ ವಾಚಾಭಿವ್ಯಾಹ್ರಿಯತೇ ಸತ್ಯಮಿತ್ಯೇತಾವದಿದಂ ಸರ್ವಮಿದಂ ಸರ್ವಮಸಿ । ಇತ್ಯೇವೈನಂ ತದಾಹ । ತದೇತದೃಕ್ಶ್ಲೋಕೇನಾಭ್ಯುಕ್ತಂ ಯಜೂದರಃ ಸಾಮಶಿರಾ ಅಸಾವೃಙ್ಮೂರ್ತಿರವ್ಯಯಃ । ಸ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಹಿ ವಿಜ್ಞೇಯ ಋಷಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಮಯೋ ಮಹಾನಿತಿ । ತಮಾಹ ಕೇನ ಮೇ ಪೌಂಸ್ರಾನಿ ನಾಮಾನ್ಯಾಪ್ನೋತೀತಿ ಪ್ರಾಣೇನೇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ । ಕೇನ ಸ್ತ್ರೀನಾಮಾನೀತಿ ವಾಚೇತಿ ಕೇನ ನಪುಂಸಕನಾಮಾನೀತಿ ಮನಸೇತಿ ಕೇನ ಗನ್ಧಾನಿತಿ ಘ್ರಾಣೇನೇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ । ಕೇನ ರೂಪಾಣೀತಿ ಚಕ್ಷುಷೇತಿ ಕೇನ ಶಬ್ದಾನಿತಿ ಶ್ರೋತ್ರೇಣೇತಿ ಕೇನಾನ್ನರಸಾನಿತಿ ಜಿಹ್ವಯೇತಿ ಕೇನ ಕರ್ಮಾಣೀತಿ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ಕೇನ ಸುಖದುಃಖೇ ಇತಿ ಶರೀರೇಣೇತಿ ಕೇನಾನನ್ದಂ ರತಿಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಮಿತ್ಯುಪಸ್ಥೇನೇತಿ । ಕೇನೇತ್ಯಾ ಇತಿ ಪಾದಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ಕೇನ ಧಿಯೋ ವಿಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ಕಾಮಾನಿತಿ ಪ್ರಜ್ಞಯೇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ತಮಹ । ಆಪೋ ವೈ ಖಲು ಮೇ ಹ್ಯಸಾವಯಂ ತೇ ಲೋಕ ಇತಿ ಸಾ ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೊ ಜಿತಿರ್ಯಾ ವ್ಯಷ್ಟಿಸ್ತಾಂ ಜಿತಿಂ ಜಯತಿ ತಾಂ ವ್ಯಷ್ಟಿಂ ವ್ಯಶ್ನುತೇ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಯ ಏವಂ ವೇದ

"ನಾನು ಋತು, ನಾನು ಋತುಫಲ, ಆಕಾಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು. ಹೆಂಡತಿ, ನೀನು ವರ್ಷ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಭೂತ, ಜೀವಿಗಳ ಆತ್ಮ. ನೀನು ನನ್ನ ಆತ್ಮ, ನೀನು ಏನೋ ಅದೇ ನಾನು." ಬ್ರಹ್ಮನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ: "ನಾನು ಯಾರು?" ಅವನು ಹೇಳಬೇಕು: "ನಿಜವು." ಆ ನಿಜವೆಂದರೆ ಏನು? ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೊರಗಿನದು ಸತ್ಯ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿರುವದು ನಿಜ. ಈ ಮಾತಿನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಸತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಎಲ್ಲವೂ ನೀನು, ಎಲ್ಲವೂ ನೀನೇ. ಹೀಗೆ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಋಕ್ಸ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: "ಯಜುರ್ವೇದ ಹೊಟ್ಟೆ, ಸಾಮವೇದ ತಲೆ, ಈ ಋಕ್ಸ್ವರೂಪ ಅವಿನಾಶಿ." ಅವನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಋಷಿಯು ಬ್ರಹ್ಮಮಯ, ಮಹಾನ್. ಬ್ರಹ್ಮನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ: "ನಾನು ಪುರುಷನಾಮಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ?" ಅವನು ಹೇಳಬೇಕು: "ಉಸಿರಿನಿಂದ." "ಮಹಿಳೆಯ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೋ?" "ಮಾತಿನಿಂದ." "ನಪುಂಸಕ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೋ?" "ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ." "ವಾಸನೆಗಳನ್ನೋ?" "ಮೂಗಿನಿಂದ." "ರೂಪಗಳನ್ನೋ?" "ಕಣ್ಣಿನಿಂದ." "ಶಬ್ದಗಳನ್ನೋ?" "ಕಿವಿಯಿಂದ." "ರಸಗಳನ್ನೋ?" "ಜಿಹ್ವೆಯಿಂದ." "ಕರ್ಮಗಳನ್ನೋ?" "ಕೈಗಳಿಂದ." "ಸಂತೋಷ ದುಃಖಗಳನ್ನೋ?" "ದೇಹದಿಂದ." "ಆನಂದ, ಸಂತೋಷ, ಸಂತಾನಗಳನ್ನೋ?" "ಗರ್ಭಾಂಗದಿಂದ." "ಚಲನೆಗಳನ್ನೋ?" "ಕಾಲಿನಿಂದ." "ಬುದ್ಧಿ, ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬಹುದು?" "ಜ್ಞಾನದಿಂದ." ಹೀಗೆ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಬೇಕು. ನೀರು ನನ್ನ ಲೋಕವೂ, ನಿನ್ನ ಲೋಕವೂ. ಯಾರು ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಆ ಜಯವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ, ಆ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ, ಯಾರು ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ.

ಪ್ರಾಣೋ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಕೌಷೀತಕಿಸ್ತಸ್ಯ ಹ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮನೋ ದೂತಂ ವಾಕ್ಪರಿವೇಷ್ಟ್ರೀ ಚಕ್ಷುರ್ಗಾತ್ರಂ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಸಂಶ್ರಾವಯಿತೃ ತಸ್ಮೈ ವಾ ಏತಸ್ಮೈ ಪ್ರಾಣಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಣ ಏತಾಃ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾ ಅಯಾಚಮಾನಾಯ ಬಲಿಂ ಹರನ್ತಿ ತಥೋ ಏವಾಸ್ಮೈ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯಯಾಚಮಾನಾಯೈವ ಬಲಿಂ ಹರನ್ತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ತಸ್ಯೋಪನಿಷನ್ನ ಯಾಚೇದಿತಿ । ತದ್ಯಥಾ ಗ್ರಾಮಂ ಭಿಕ್ಷಿತ್ವಾಽಲಬ್ಧೋಪವಿಶೇನ್ನಾಹಮತೋ ದತ್ತಮಶ್ನೀಯಾಮಿತಿ । ಯ ಏವೈನಂ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತ್ಯಾಚಕ್ಷೀರಂಸ್ತ ಏವೈನಮುಪಮನ್ತ್ರಯನ್ತೇ ದದಾಮ ತ ಇತ್ಯೇಷ ಧರ್ಮೋ ಯಾಚತೋ ಭವತಿ । ಅನ್ಯತಸ್ತ್ವೇವೈನಮುಪಮನ್ತ್ರಯನ್ತೇ ದದಾಮ ತ ಇತಿ

ಕೌಶೀತಕಿ ಹೇಳಿದನು: "ಉಸಿರು ಬ್ರಹ್ಮನು." ಈ ಉಸಿರಿಗೆ, ಅಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ, ಮನಸ್ಸು ದೂತ, ಮಾತು ಸೇವಕ, ದೃಷ್ಟಿ ದೇಹ, ಶ್ರವಣ ಪ್ರಕಟಕ. ಈ ಉಸಿರಿಗೆ, ಅಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಕೇಳದೆ ಬಲಿಯನ್ನು ತರುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಕೇಳದೆ ಬಲಿಯನ್ನು ತರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹತ್ತಿರ ಕುಳಿತವನಿಂದ ಏನನ್ನೂ ಕೇಳಬಾರದು. ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ, "ನನಗೆ ಕೊಡದೆ ಇರುವುದನ್ನು ನಾನು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಮುಂದೆ ಇರುವವರು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ, "ನಾವು ಕೊಡುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೇಳುವವನಿಗೆ ಇದು ಧರ್ಮ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಬೇರೆಯವರಂತೆ "ನಾವು ಕೊಡುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಾಣೋ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಪೈಙ್ಗ್ಯಸ್ತಸ್ಯ ಹ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಾಕ್ಪರಸ್ತಾಚ್ಚಕ್ಷುರಾರುನ್ಧೇ ಚಕ್ಷುಃ ಪರಸ್ತಾಚ್ಛ್ರೋತ್ರಮಾರುನ್ಧೇ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಪರಸ್ತಾನ್ಮನ ಆರುನ್ಧೇ ಮನಃ ಪರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಣ ಆರುನ್ಧೇ ತಸ್ಮೈ ವಾ ಏತಸ್ಮೈ ವಾ ಪ್ರಾಣಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಣ ಏತಾಃ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾ ಅಯಾಚಮಾನಾಯ ಬಲಿಂ ಹರನ್ತಿ ಏವಾಸ್ಮೈ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯಯಚಮಾನಾಯೈವ ಬಲಿಂ ಹರನ್ತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ತಸ್ಯೊಪನಿಷನ್ನ ಯಾಚೇದಿತಿ ತದ್ಯಥಾ ಗ್ರಾಮಂ ಭಿಕ್ಷಿತ್ವಾಽಲಬ್ಧ್ವೋಪವಿಶೇನ್ನಾಹಮತೋ ದತ್ತಮಶ್ನೀಯಾಮಿತಿ ಯ ಏವೈನಂ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತ್ಯಾಚಕ್ಷೀರಂಸ್ತ ಏವೈನಮುಪಮನ್ತ್ರಯನ್ತೇ ದದಾಮ ತ ಇತ್ಯೇಷ ಧರ್ಮೋ ಯಾಚಿತೋ ಭವತ್ಯನ್ಯತಸ್ತ್ವೇವೈನಮುಪಮನ್ತ್ರಯನ್ತೇ ದದಾಮ ತ ಇತಿ

ಪೈಙ್ಗ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: "ಉಸಿರೇ ಪರಮಾತ್ಮನು." ಈ ಉಸಿರಿಗೆ, ಅಂದರೆ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ, ಮಾತು ಮೀರಿದಂತಿದೆ; ಕಣ್ಣು ಅದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ, ಕಣ್ಣು ಮೀರಿದಂತಿದೆ; ಕಿವಿ ಅದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ, ಕಿವಿ ಮೀರಿದಂತಿದೆ; ಮನಸ್ಸು ಅದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸು ಮೀರಿದಂತಿದೆ; ಉಸಿರನ್ನು ಅದು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಉಸಿರಾದ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಕೇಳದೆ ಹೋಮವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ; ಹೀಗೆಯೇ, ಇದನ್ನು ಅರಿತವನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಕೇಳದೆ ಬಲಿಯನ್ನು ತರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹತ್ತಿರ ಕುಳಿತವನಿಂದ ಏನನ್ನೂ ಕೇಳಬಾರದು. ಹಳ್ಳಿ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡು ಸಿಗದಿದ್ದರೆ, "ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿನ್ನುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಮುಂದೆ ಕೂತವರು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ, "ನಾವು ಕೊಡುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬೇಡಿದವನಿಗೆ ಇದು ಧರ್ಮ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಕೊಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಥಾತ ಏಕಧನಾವರೋಧನಂ ಯದೇಕಧನಮಭಿಧ್ಯಾಯಾತ್ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ವಾಽಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಂ ವಾ ಶುದ್ಧಪಕ್ಷೇ ವಾ ಪುಣ್ಯೇ ನಕ್ಷತ್ರೇಽಗ್ನಿಮುಪಸಮಾಧಾಯ ಪರಿಸಮುಹ್ಯ ಪರಿಸ್ತೀರ್ಯ ಪರ್ಯುಕ್ಷ್ಯೋಪೂರ್ವದಕ್ಷಿಣಂ ಜಾನ್ವಾಚ್ಯ ಸ್ರುವೇಣ ವಾ ಚಮಸೇನ ವಾ ಕಂಸೇನ ವೈತಾ ಆಜ್ಯಾಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ ವಾಙ್ನಾಮದೇವತಾವರೋಧಿನೀ ಸಾ ಮೇಽಮುಷ್ಮಾದಿದಮವರುನ್ಧಾಂ ತಸ್ಯೈ ಸ್ವಾಹಾ । ಪ್ರಾಣೊ ನಾಮ ದೇವತಾಽವರೊಧಿನೀ ಸಾ ಮೇಮುಷ್ಮಾದಿದಮವರುನ್ಧಾಂ ತಸ್ಯೈ ಸ್ವಾಹಾ । ಚಕ್ಷುರ್ನಾಮ ದೇವತಾವರೋಧಿನೀ ಸಾ ಮೇಽಮುಷ್ಮಾದಿದಮವರುನ್ಧಾಂ ತಸ್ಯೈ ಸ್ವಾಹಾ । ಶ್ರೋತ್ರಂ ನಾಮ ದೇವತಾವರೋಧಿನೀ ಸಾ ಮೇಽಮುಷ್ಮಾದಿದಮವರುನ್ಧಾಂ ತಸ್ಯೈ ಸ್ವಾಹಾ । ಮನೋ ನಾಮ ದೇವತಾವರೋಧಿನೀ ಸಾ ಮೇಽಮುಷ್ಮಾದಿದಮವರುನ್ಧಾಂ ತಸ್ಯೈ ಸ್ವಾಹ। ಪ್ರಜ್ಞಾ ನಾಮ ದೇವತಾವರೋಧಿನೀ ಸಾ ಮೇಽಮುಷ್ಮಾದಿದಮವರುನ್ಧಾಂ ತಸ್ಯೈ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಥ ಧೂಮಗನ್ಧಂ ಪ್ರಜಿಘ್ರಾಯಾಜ್ಯಲೇಪೇನಾಙ್ಗಾನ್ಯನುವಿಮೃಜ್ಯ ವಾಚಂಯಮೋಽಭಿಪ್ರವೃಜ್ಯಾರ್ಥಂ ಬ್ರವೀತ ದೂತಂ ವಾ ಪ್ರಹಿಣುಯಾಲ್ಲಭತೇ ಹೈವ

ಈಗ ಒಬ್ಬನು ಒಂದು ಧನವನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಅಥವಾ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಅಥವಾ ಶುಭ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿ, ಸುತ್ತಲೂ ಶುಚಿಗೊಳಿಸಿ, ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ, ಹೋಮದ ಚಮಚ ಅಥವಾ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದ ಹೋಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು: "ಮಾತು ಎಂಬ ದೇವತೆ ನನಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಆತನಿಂದ ಪಡೆದು ಕೊಡಲಿ, ಅವಳಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ." "ಉಸಿರು ಎಂಬ ದೇವತೆ ನನಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಆತನಿಂದ ಪಡೆದು ಕೊಡಲಿ, ಅವಳಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ." "ಕಣ್ಣು ಎಂಬ ದೇವತೆ ನನಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಆತನಿಂದ ಪಡೆದು ಕೊಡಲಿ, ಅವಳಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ." "ಕಿವಿ ಎಂಬ ದೇವತೆ ನನಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಆತನಿಂದ ಪಡೆದು ಕೊಡಲಿ, ಅವಳಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ." "ಮನಸ್ಸು ಎಂಬ ದೇವತೆ ನನಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಆತನಿಂದ ಪಡೆದು ಕೊಡಲಿ, ಅವಳಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ." "ಬುದ್ಧಿ ಎಂಬ ದೇವತೆ ನನಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಆತನಿಂದ ಪಡೆದು ಕೊಡಲಿ, ಅವಳಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ." ನಂತರ, ಹೊಗೆಯ ವಾಸನೆನ್ನು ಹಿಮ್ಮಡಿಸಿ, ತುಪ್ಪವನ್ನು ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಮಾತನ್ನು ತಡೆದು, ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು ಅಥವಾ ದೂತನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಬೇಕು; ಅವನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅದು ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಅಥಾತೋ ದೈವಸ್ಮರೋ ಯಸ್ಯ ಪ್ರಿಯೋ ಬುಭೂಷೇದ್ಯಸ್ಯೈ ವಾ ಏಷಾಂ ವೈ ತೇಷಾಮೇವೈಕಸ್ಮಿನ್ಪರ್ವಣ್ಯಗ್ನಿಮುಪಸಮಾಧಾಯೈತಯೈವಾವೃತೈತಾ ಆಜ್ಯಾಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ ವಾಚಂ ಮಯಿ ಜುಹೊಮ್ಯಸೌ ಸ್ವಾಹಾ । ಚಕ್ಷುಸ್ತೇ ಮಯಿ ಜುಹೋಮ್ಯಸೌ ಸ್ವಾಹಾ । ಶ್ರೊತ್ರಂ ತೇ ಮಯಿ ಜುಹೊಮ್ಯಸೌ ಸ್ವಾಹಾ । ಮನಸ್ತೇ ಮಯಿ ಜುಹೊಮ್ಯಸೌ ಸ್ವಾಹಾ । ಪ್ರಜ್ಞಾಂ ತೇ ಮಯಿ ಜುಹೋಮ್ಯಸೌ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಥ ಧೂಮಗನ್ಧಂ ಪ್ರಜಿಘ್ರಾಯಾಜ್ಯಲೇಪೇನಾಙ್ಗಾನ್ಯನುವಿಮೃಜ್ಯ ವಾಚಂಯಮೋಽಭಿಪ್ರವೃಜ್ಯ ಸಂಸ್ಪರ್ಶಂ ಜಿಗಮಿಷೇದಪಿ ವಾತಾದ್ವಾ ಸಮ್ಭಾಷಮಾಣಸ್ತಿಷ್ಠೇತ್ಪ್ರಿಯೋ ಹೈವ ಭವತಿ ಸ್ಮರನ್ತಿ ಹೈವಾಸ್ಯ

ಈಗ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ಕುರಿತು: ಯಾರಾದರೂ ಪ್ರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರೆ, ಅಥವಾ ಅವನಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ, ಯಾವ ಹಬ್ಬದ ದಿನವಾದರೂ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿ, ಇದೇ ಹೋಮಗಳನ್ನು ತುಪ್ಪದಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು: "ನಿನ್ನ ಮಾತನ್ನು ನನ್ನೊಳಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಸ್ವಾಹಾ." "ನಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನನ್ನೊಳಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಸ್ವಾಹಾ." "ನಿನ್ನ ಶ್ರವಣವನ್ನು ನನ್ನೊಳಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಸ್ವಾಹಾ." "ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನನ್ನೊಳಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಸ್ವಾಹಾ." "ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನನ್ನೊಳಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಸ್ವಾಹಾ." ನಂತರ, ಹೊಗೆಯ ವಾಸನೆನ್ನು ಹಿಮ್ಮಡಿಸಿ, ತುಪ್ಪವನ್ನು ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಮಾತನ್ನು ತಡೆದು, ಅವನು ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕು; ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಗಾಳಿಯೂ ಮಾತಾಡಿದರೂ ಮೌನವಾಗಿರಬೇಕು. ಅವನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಥಾತಃ ಸಾಯಮನ್ನಂ ಪ್ರಾತರ್ದನಮಾನ್ತರಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಮಿತಿ ಚಾಚಕ್ಷತೇ ಯಾವದ್ವೈ ಪುರುಷೋ ಭಾಷತೇ ನ ತಾವತ್ಪ್ರಾಣಿತುಂ ಶಕ್ನೋತಿ ಪ್ರಾಣಂ ತದಾ ವಾಚಿ ಜುಹೋತಿ । ಯಾವದ್ವೈ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಾಣಿತಿ ನ ತಾವದ್ಭಾಷಿತುಂ ಶಕ್ನೋತಿ ವಾಚಂ ತದಾ ಪ್ರಾಣೇ ಜುಹೋತಿ । ಏತೇಽನನ್ತೇಽಮೃತಾಹುತಿರ್ಜಾಗ್ರಚ್ಚ ಸ್ವಪಂಶ್ಚ ಸನ್ತತಮವ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನಂ ಜುಹೋತ್ಯಥ ಯಾ ಅನ್ಯಾ ಆಹುತಯೋಽನ್ತವತ್ಯಸ್ತಾಃ ಕರ್ಮಮಯ್ಯೋ ಹಿ ಭವನ್ತ್ಯೇತದ್ಧ ವೈ ಪೂರ್ವೇ ವಿದ್ವಾಂಸೋಽಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ನ ಜುಹವಾಂಚಕ್ರುಃ

ಈಗ ಸಂಜೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಿನ ಊಟವನ್ನು ಮಧ್ಯಮ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವವರೆಗೆ ಉಸಿರಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆಗ ಅವನು ಉಸಿರನ್ನು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿರುವವರೆಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆಗ ಅವನು ಮಾತನ್ನು ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇವು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ, ಅಮೃತವಾದ ಹೋಮಗಳು, ಜಾಗ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ಉಳಿದ ಹೋಮಗಳು ಅಂತ್ಯವಿರುವವು, ಅವು ಕರ್ಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವವು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹಳೆಯ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವುಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

ಉಕ್ಥಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಶುಷ್ಕಭೃಙ್ಗರಸ್ತದೃಗಿತ್ಯುಪಾಸೀತ ಸರ್ವಾಣಿ ಹಾಸ್ಮೈ ಭೂತಾನಿ ಶ್ರೈಷ್ಠ್ಯಾಯಾಭ್ಯರ್ಚ್ಯನ್ತೇ ತದ್ಯಜುರಿತ್ಯುಪಾಸೀತ ಸರ್ವಾಣಿ ಹಾಸ್ಮೈ ಭೂತಾನಿ ಶ್ರೈಷ್ಠ್ಯಾಯ ಯುಜ್ಯನ್ತೇ ತತ್ಸಾಮೇತ್ಯುಪಾಸೀತ ಸರ್ವಾಣಿ ಹಾಸ್ಮೈ ಭೂತಾನಿ ಶ್ರೈಷ್ಠ್ಯಾಯ ಸನ್ನಮನ್ತೇ ತಚ್ಛ್ರೀರಿತ್ಯುಪಾಸೀತ ತದ್ಯಶ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ ತತ್ತೇಜ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ ತದ್ಯಥೈತಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಶ್ರೀಮತ್ತಮಂ ಯಶಸ್ವಿತಮಂ ತೇಜಸ್ವಿತಮಂ ಭವತಿ । ತಥೈವೈವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಶ್ರೀಮತ್ತಮೋ ಯಶಸ್ವಿತಮಸ್ತೇಜಸ್ವಿತಮೋ ಭವತಿ । ತಮೇತಮೈಷ್ಟಕಂ ಕರ್ಮಮಯಮಾತ್ಮಾನಮಧ್ವರ್ಯುಃ ಸಂಸ್ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಿನ್ಯಜುರ್ಮಯಂ ಪ್ರವಯತಿ ಯಜುರ್ಮಯಮ್ ಋಙ್ಮಯಂ ಹೋತಾ ಋಙ್ಮಯೇ ಸಾಮಮಯಮುದ್ಗಾತಾ ಸ ಏಷ ಸರ್ವಸ್ಯೈ ತ್ರಯೀವಿದ್ಯಾಯಾ ಆತ್ಮೈಷ ಉ ಏವಾಸ್ಯಾತ್ಮಾ ಏತದಾತ್ಮಾ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ

ಶುಷ್ಕಭೃಂಗರನು ಹೇಳಿದನು: "ಉಕ್ತಹವೆಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮವೇ." ಇದನ್ನು ಋಗ್ವೇದವೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಿಗಾಗಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಯಜುರ್ವೇದವೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಿಗಾಗಿ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಅವನಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಿಗಾಗಿ ವಂದಿಸುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಶ್ರೀಯೆಂದು, ಯಶಸ್ಸೆಂದು, ತೇಜಸ್ಸೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಶ್ರೀಮಂತ, ಯಶಸ್ವಿ, ತೇಜಸ್ವಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೋ, ಅದೇ ರೀತಿ ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೀಮಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಯಜಮಾನನು ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕರ್ಮದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಇಟ್ಟಿಗೆಯಂತೆ ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಯಜುರ್ವೇದವನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಹೋತೃನು ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಉದ್ಗಾತೃನು ಸಾಮವನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಮೂರು ವಿಧದ ವಿದ್ಯೆಗಳ ಆತ್ಮವಾಗಿದೆ; ಇದೇ ಅದರ ಆತ್ಮ. ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನು, ಅದೇ ಆತ್ಮನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಅಥಾತಃ ಸರ್ವಜಿತಃ ಕೌಷೀತಕೇಸ್ತ್ರೀಣ್ಯುಪಾಸನಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಯಜ್ಞೋಪವೀತಂ ಕೃತ್ವಾಪ ಆಚಮ್ಯ ತ್ರಿರುದಪಾತ್ರಂ ಪ್ರಸಿಚ್ಯೋದ್ಯನ್ತಮಾದಿತ್ಯಮುಪತಿಷ್ಠೇತ ವರ್ಗೋಽಸಿ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಮೇ ವೃಙ್ಧೀತ್ಯೇತಯೈವಾವೃತಾ ಮಧ್ಯೇ ಸನ್ತಮುದ್ವರ್ಗೋಽಸಿ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಮೇ ವೃಙ್ಧೀತ್ಯೇತಯೈವಾವೃತಾಽಸ್ತಂ ಯನ್ತಂ ಸಂವರ್ಗೋಽಸಿ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಮೇ ಸಂವೃಙ್ಧೀತಿ । ಯದಹೋರಾತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಪಾಪಂ ಕರೋತಿ ಸಂ ತದ್ವೃಙ್ಕ್ತೇ

ಈಗ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಜಯಿಸುವ ಉಪಾಸನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೌಷೀತಕರಿಗೆ ಮೂರು ಉಪಾಸನೆಗಳಿವೆ. ಯಜ್ಞೋಪವೀತ ಧರಿಸಿ, ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದು, ಮೂರ್ನೆ ಬಾರಿ ಕುಡಿಯಲು ಕುಡಿದ ನೀರನ್ನು ಉಂಡಾದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಪಿಸಿ, ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿ: 'ನೀನು ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿದ್ದೀಯೆ, ನನ್ನ ಪಾಪವನ್ನು ದೂರಮಾಡು' ಎಂದು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದೇ ಮಾತನ್ನು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ 'ನೀನು ಮೇಲಿನ ಪ್ರಕಾಶ, ನನ್ನ ಪಾಪವನ್ನು ದೂರಮಾಡು' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಅಸ್ತಮಯವಾಗುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ 'ನೀನು ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಕಾಶ, ನನ್ನ ಪಾಪವನ್ನು ದೂರಮಾಡು' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಹೀಗೆ ದಿನ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಮಾಡಿದ ಪಾಪವನ್ನೆಲ್ಲವೂ ಅದು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಅಥ ಮಾಸಿ ಮಾಸ್ಯಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಂ ಪಶ್ಚಾಚ್ಚನ್ದ್ರಮಸಂ ದೃಶ್ಯಮಾನಮುಪತಿಷ್ಠೇತೈತಯೈವಾವೃತಾ ಹರಿತತೃಣಾಭ್ಯಾಂ ವಾಕ್ಪ್ರತ್ಯಸ್ಯತಿ ಯತ್ತೇ ಸುಸೀಮಂ ಹೃದಯಮಧಿ ಚನ್ದ್ರಮಸಿ ಶ್ರಿತಂ ತೇನಾಮೃತತ್ವಸ್ಯೇಶಾನಂ ಮಾಹಂ ಪೌತ್ರಮಘಂ ರುದಮಿತಿ ನ ಹಾಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಯನ್ತೀತಿ ನು ಜಾತಪುತ್ರಸ್ಯಾಥಾಜಾತಪುತ್ರಸ್ಯಾಪ್ಯಾಯಸ್ವ ಸಮೇತು ತೇ ಸನ್ತೇ ಪಯಾಂಸಿ ಸಮುಯನ್ತು ವಾಜಾ ಯಮಾದಿತ್ಯಾ ಅಂಶುಮಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತೀತ್ಯೇತಾಸ್ತಿಸ್ರ ಋಚೋ ಜಪಿತ್ವಾ ಮಾಸ್ಮಾಕಂ ಪ್ರಾಣೇನ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರಾಪ್ಯಾಯಯಿಷ್ಠಾ ಯೊಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣೇನ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರಾಪ್ಯಾಯಸ್ವೇತಿ ದೈವೀಮಾವೃತಮಾವರ್ತ ಆದಿತ್ಯಸ್ಯಾವೃತಮನ್ವಾವರ್ತಯತಿ ದಕ್ಷಿಣಂ ಬಾಹುಮನ್ವಾವರ್ತತೇ

ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಪಶ್ಚಿಮದ ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಿ, ಇದೇ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನ ಎರಡು ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಎಸೆಯಬೇಕು: 'ಓ ಚಂದ್ರ, ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಶುದ್ಧತೆ ನನ್ನಲ್ಲಿರಲಿ, ಅದರಿಂದ ನಾನು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ. ಮಗನ ಪಾಪಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಅಳಬಾರದು.' ಆದ್ದರಿಂದ ಪೂರ್ವಿಕರು ಅವನಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಮಗ ಇದ್ದರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, 'ನೀನು ಹೆಚ್ಚಾಗು, ನಿನ್ನ ಹಾಲು ತುಂಬಲಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಧನವು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡು. ಆದಿತ್ಯರು ತಮ್ಮ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಿ' ಎಂದು ಮೂರು ಋಚಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. 'ನಮ್ಮ ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ, ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ, ಪಶುಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸು. ನಮ್ಮನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವನು, ನಾವು ದ್ವೇಷಿಸುವವನು, ಅವನ ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ, ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ, ಪಶುಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ಅವನನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸು' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಇದು ದೈವೀ ಮಂತ್ರ, ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶದ ಪರಿವರ್ತನೆ, ಬಲಗೈಯ ಪರಿವರ್ತನೆ.

ಅಥ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ಪುರಸ್ತಾಚ್ಚನ್ದ್ರಮಸಂ ದೃಶ್ಯಮಾನಮುಪತಿಷ್ಠೇತೈತಯೈವಾವೃತಾ ಸೋಮೋ ರಾಜಾಸಿ ವಿಚಕಕ್ಷಣಃ ಪಞ್ಚಮುಖೋಽಸಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತ ಏಕಂ ಮುಖಂ ತೇನ ಮುಖೇನ ರಾಜ್ಞೋಽತ್ಸಿ ತೇನ ಮುಖೇನ ಮಾಮನ್ನಾದಂ ಕುರು ರಾಜಾ ತ ಏಕಂ ಮುಖಂ ತೇನ ಮುಖೇನ ವಿಶೋತ್ಸಿ ತೇನೈವ ಮುಖೇನ ಮಾಮನ್ನಾದಂ ಕುರು ಶ್ಯೇನಸ್ತ ಏಕಂ ಮುಖಂ ತೇನ ಮುಖೇನ ಪಕ್ಷಿಣೋಽತ್ಸಿ ತೇನ ಮುಖೇನ ಮಾಮನ್ನಾದಂ ಕುರು ಅಗ್ನಿಷ್ಟ ಏಕಂ ಮುಖಂ ತೇನ ಮುಖೇನೇಮಂ ಲೋಕಮತ್ಸಿ ತೇನ ಮುಖೇನ ಮಾಮನ್ನಾದಂ ಕುರು ತ್ವಯಿ ಪಞ್ಚಮಂ ಮುಖಂ ತೇನ ಮುಖೇನ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯತ್ಸಿ ತೇನ ಮುಖೇನ ಮಾಮನ್ನಾದಂ ಕುರು ಮಾಸ್ಮಾಕಂ ಪ್ರಾಣೇನ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರವಕ್ಷೇಷ್ಠಾ ಯೋಽಸ್ಮಾದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣೇನ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರವಕ್ಷೀಯಸ್ವೇತಿ ದೈವೀಮಾವೃತಮಾವರ್ತ ಆದಿತ್ಯಸ್ಯಾವೃತಮನ್ವಾವರ್ತನ್ತ ಇತಿ ದಕ್ಷಿಣಂ ಬಾಹುಮನ್ವಾವರ್ತತೇ

ಹಬ್ಬದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಪೂರ್ವದ ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಿ, ಇದೇ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು: 'ನೀನು ಸೋಮ, ರಾಜ, ಜ್ಞಾನಿ, ಐದು ಮುಖಗಳವನು. ನೀನು ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ; ಒಂದು ಮುಖದಿಂದ ರಾಜನನ್ನು ಉಣುತ್ತೀಯೆ, ಆ ಮುಖದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಉಣಬೇಡ. ನೀನು ರಾಜನು; ಒಂದು ಮುಖದಿಂದ ಜನರನ್ನು ಉಣುತ್ತೀಯೆ, ಆ ಮುಖದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಉಣಬೇಡ. ನೀನು ಗಿಡುಗ; ಒಂದು ಮುಖದಿಂದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಉಣುತ್ತೀಯೆ, ಆ ಮುಖದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಉಣಬೇಡ. ನೀನು ಅಗ್ನಿ; ಒಂದು ಮುಖದಿಂದ ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಉಣುತ್ತೀಯೆ, ಆ ಮುಖದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಉಣಬೇಡ. ನಿನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಐದನೇ ಮುಖದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಉಣುತ್ತೀಯೆ, ಆ ಮುಖದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಉಣಬೇಡ. ನಮ್ಮ ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ, ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ, ಪಶುಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಡ. ನಮ್ಮನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವನು, ನಾವು ದ್ವೇಷಿಸುವವನು, ಅವನ ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ, ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ, ಪಶುಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ಅವನನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡು' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಇದು ದೈವೀ ಮಂತ್ರ, ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶದ ಪರಿವರ್ತನೆ, ಬಲಗೈಯ ಪರಿವರ್ತನೆ.

ಅಥ ಪ್ರೋಷ್ಯಾನ್ಪುತ್ರಸ್ಯ ಮೂರ್ಧಾನಮಭಿಮೃಶೇತ್ । ಅಙ್ಗಾದಙ್ಗಾತ್ಸಮ್ಭವಸಿ ಹೃದಯಾದಧಿಜಾಯಸೇ । ಆತ್ಮಾ ತ್ವಂ ಪುತ್ರ ಮಾವಿಥ ಸ ಜೀವ ಶರದಃ ಶತಮಸಾವಿತಿ ನಾಮಾಸ್ಯ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಅಶ್ಮಾ ಭವ ಪರಶುರ್ಭವ ಹಿರಣ್ಯಮಸ್ತೃತಂ ಭವ । ತೇಜೋ ವೈ ಪುತ್ರನಾಮಾಸಿ ಸ ಜೀವ ಶರದಃ ಶತಮಸಾವಿತಿ ನಾಮಾಸ್ಯ ಗೃಹ್ಣಾತಿ। ಯೇನ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪರ್ಯಗೃಹ್ಣಾದರಿಷ್ಟ್ಯೈ ತೇನ ತ್ವಾ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾಮ್ಯಸಾವಿತಿ ನಾಮಾಸ್ಯ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥಾಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣೇ ಕರ್ಣೇ ಜಪತ್ಯಸ್ಮೈ ಪ್ರಯನ್ಧಿ ಮಘವನ್ನೃಜೀಷಿನ್ನಿತೀನ್ದ್ರ ಶ್ರೇಷ್ಠಾನಿ ದ್ರವಿಣಾನಿ ಧೇಹೀತಿ ಸವ್ಯೇ ಮಾ ಚ್ಛಿತ್ಥಾ ಮಾ ವ್ಯಥಿಷ್ಠಾಃ ಶತಂ ಶರದ ಆಯುಷೋ ಜೀವ ಪುತ್ರ । ತೇ ನಾಮ್ನಾ ಮೂರ್ಧಾನಮಭಿಜಿಘ್ರಾಮ್ಯಸಾವಿತಿ ತ್ರಿರ್ಮೂರ್ಧಾನಮವಜಿಘ್ರೇದ್ಗವಾಂ ತ್ವಾ ಹಿಙ್ಕಾರೇಣಾಭಿಹಿಙ್ಕರೋಮೀತಿ ತ್ರಿರ್ಮೂರ್ಧಾನಮಭಿಹಿಙ್ಕುರ್ಯಾತ್

ಪ್ರಯಾಣದಿಂದ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದಾಗ, ಮಗನ ತಲೆಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, "ನೀನು ಅಂಗಾಂಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದೆಯೆ, ಹೃದಯದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತನಾದೆಯೆ, ನೀನು ನನ್ನ ಆತ್ಮ, ಮಗನೇ, ನೀನು ನಾಶವಾಗಬೇಡ, ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕು" ಎಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಅವನಿಗೆ ಹೆಸರಿಡಬೇಕು. "ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ದೃಢನಾಗು, ಕುಲ್ಹಾಡಿಯಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣನಾಗು, ಚಿನ್ನದಂತೆ ಅಪರಿಚ್ಛೇದನಾಗು. ನೀನು ತೇಜಸ್ಸು ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಧರಿಸು, ಮಗನೇ, ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕು" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಬೇಕು. "ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಹೇಗೆ ಆಲಿಂಗನ ಮಾಡಿದನೋ, ನಾನು ಕೂಡ ಅದೇ ರೀತಿ ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಆಲಿಂಗಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಬೇಕು. ನಂತರ ಅವನ ಬಲ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ, "ಮಘವಂತ, ಈ ಮಗನಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಪತ್ತು ನೀಡು, ಇಂದ್ರಾ" ಎಂದು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಎಡ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ, "ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಬೇಡ, ಭಯಪಡಬೇಡ, ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕು ಮಗನೇ" ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ನಂತರ ಅವನ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಅವನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮೂವರು ಬಾರಿ ಘಮಘಮನೆ ವಾಸನೆಯಂತೆ ಮೂಸಬೇಕು, "ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಹಸುಗಳ ಘೋಷದಿಂದ ಘಮಘಮನೆ ಮೂಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಘಮಘಮನೆ ಮೂಸಬೇಕು.

ಅಥಾತೋ ದೈವಃ ಪರಿಮರ ಏತದ್ವೈ ಬ್ರಹ್ಮ ದೀಪ್ಯತೇ ಯದಗ್ನಿರ್ಜ್ವಲತ್ಯಥೈತನ್ಮ್ರಿಯತೇ ಯನ್ನ ಜ್ವಲತಿ ತಸ್ಯಾದಿತ್ಯಮೇವ ತೇಜೋ ಗಚ್ಛತಿ ವಾಯುಂ ಪ್ರಾಣ ಏತದ್ವೈ ಬ್ರಹ್ಮ ದೀಪ್ಯತೇ ಯಥಾದಿತ್ಯೋ ದೃಶ್ಯತೇಽಥೈತನ್ಮ್ರಿಯತೇ ಯನ್ನ ದೃಶ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ಚನ್ದ್ರಮಸಮೇವ ತೇಜೋ ಗಚಛತಿ ವಾಯುಂ ಪ್ರಾಣ ಏತದ್ವೈ ಬ್ರಹ್ಮ ದೀಪ್ಯತೇ ಯಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ದೃಶ್ಯತೇ । ಅಥೈತನ್ಮ್ರಿಯತೇ ಯನ್ನ ದೃಶ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ವಿದ್ಯುತಮೇವ ತೇಜೋ ಗಚ್ಛತಿ ವಾಯುಂ ಪ್ರಾಣ ಏತದ್ವೈ ಬ್ರಹ್ಮ ದೀಪ್ಯತೇ ಯದ್ವಿದ್ಯುದ್ವಿದ್ಯೋತತೇಽಥೈತನ್ಮ್ರಿಯತೇ ಯನ್ನ ವಿದ್ಯೋತತೇ ತಸ್ಯ ವಾಯುಮೇವ ತೇಜೋ ಗಚ್ಛತಿ ವಾಯುಂ ಪ್ರಾಣಃ । ತಾ ವಾ ಏತಾಃ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾ ವಾಯುಮೇವ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ವಾಯೌ ಮೃತಾ ನ ಮೃಚ್ಛನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದೇವ ಉ ಪುನರುದೀರತ ಇತ್ಯಧಿದೈವತಮಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್

ಈಗ ದೇವತೆಗಳ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿದೆ. ಬೆಂಕಿ ನಂದಿದಾಗ ಅದರ ಪ್ರಕಾಶ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಉಸಿರು ಗಾಳಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಕಾಶ. ಸೂರ್ಯನು ಕಾಣಿಸದಾಗ ಅದರ ಪ್ರಕಾಶ ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಉಸಿರು ಗಾಳಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನು ಕಾಣಿಸಿದಾಗ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಕಾಶ. ಚಂದ್ರನು ಕಾಣಿಸದಾಗ ಅದರ ಪ್ರಕಾಶ ಮೆಘದೊಳಗಿನ ಮೆರುಗುಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಉಸಿರು ಗಾಳಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಮೆರುಗು ಹೊಳೆಯುವಾಗ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಕಾಶ. ಮೆರುಗು ಕಾಣಿಸದಾಗ ಅದರ ಪ್ರಕಾಶ ಗಾಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಉಸಿರು ಗಾಳಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಗಾಳಿಗೆ ಸೇರಿ, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದರೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರಿಂದ ಅವು ಮತ್ತೆ ಉದಯಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ದೇವತೆಗಳ ವಿಷಯ; ಈಗ ಆತ್ಮದ ವಿಷಯ.

ಏತದ್ವೈ ಬ್ರಹ್ಮ ದೀಪ್ಯತೇ ಯದ್ವಾಚಾ ವದತ್ಯಥೈತನ್ಮ್ರಿಯತೇ ಯನ್ನ ವದತಿ ತಸ್ಯ ಚಕ್ಷುರೇವ ತೇಜೋ ಗಚ್ಛತಿ ಪ್ರಾಣಂ ಪ್ರಾಣ ಏತದ್ವೈ ಬ್ರಹ್ಮ ದೀಪ್ಯತೇ ಯಚ್ಚಕ್ಷುಷಾ ಪಶ್ಯತ್ಯಥೈತನ್ಮ್ರಿಯತೇ ಯನ್ನ ಪಶ್ಯತಿ ತಸ್ಯ ಶ್ರೋತ್ರಮೇವ ತೇಜೋ ಗಚ್ಛತಿ ಪ್ರಾಣಂ ಪ್ರಾಣ ಏತದ್ವೈ ಬ್ರಹ್ಮ ದೀಪ್ಯತೇ ಯಚ್ಛ್ರೋತ್ರೇಣ ಶೃಣೋತ್ಯಥೈತನ್ಮ್ರಿಯತೇ ಯನ್ನ ಶೃಣೋತಿ ತಸ್ಯ ಮನ ಏವ ತೇಜೋ ಗಚ್ಛತಿ ಪ್ರಾಣ ಏತದ್ವೈ ಬ್ರಹ್ಮ ದೀಪ್ಯತೇ ಯನ್ಮನಸಾ ಧ್ಯಾಯತ್ಯಥೈತನ್ಮ್ರಿಯತೇ ಯನ್ನ ಧ್ಯಾಯತಿ ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಮೇವ ತೇಜೋ ಗಚ್ಛತಿ ಪ್ರಾಣಂ ಪ್ರಾಣಸ್ತಾವಾ ಏತಾಃ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾಃ ಪ್ರಾಣಮೇವ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಪ್ರಾಣೇ ಮೃತಾ ನ ಮೃಚ್ಛನ್ತೇ ತಸ್ಮಾ ದೇವ ಉ ಪುನರುದೀರತೇ ತದ್ಯದಿಹ ವಾ ಏವಂ ವಿದ್ವಾಂಸ ಉಭೌ ಪರ್ವತಾವಭಿಪ್ರವರ್ತೇಯಾತಾಂ ತುಸ್ತೂರ್ಷಮಾಣೋ ದಕ್ಷಿಣಶ್ಚೋತ್ತರಶ್ಚ ನ ಹೈವೈನಂ ಸ್ತೃಣ್ವೀಯಾತಾಮ್ । ಅಥ ಯ ಏನಂ ದ್ವಿಷನ್ತಿ ಯಾಂಶ್ಚ ಸ್ವಯಂ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ತ ಏನಂ ಸರ್ವೇ ಪರಿಮ್ರಿಯನ್ತೇ

ಯಾವಾಗ ಮಾತಿನಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇವೆ, ಆಗ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಕಾಶ. ಮಾತು ನಿಂತಾಗ ಅದರ ಪ್ರಕಾಶ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಉಸಿರು ಉಸಿರಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡುವಾಗ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಕಾಶ. ನೋಡುವುದು ನಿಂತಾಗ ಅದರ ಪ್ರಕಾಶ ಕಿವಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಉಸಿರು ಉಸಿರಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಕಿವಿಯಿಂದ ಕೇಳುವಾಗ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಕಾಶ. ಕೇಳುವುದು ನಿಂತಾಗ ಅದರ ಪ್ರಕಾಶ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಉಸಿರು ಉಸಿರಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಕಾಶ. ಧ್ಯಾನ ನಿಂತಾಗ ಅದರ ಪ್ರಕಾಶ ಉಸಿರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಉಸಿರು ಉಸಿರಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಉಸಿರಿಗೆ ಸೇರಿ, ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದರೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರಿಂದ ಅವು ಮತ್ತೆ ಉದಯಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಬ್ಬರು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಿಂದ ಎರಡು ಪರ್ವತಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರೂ, ಯಾರೂ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾರರು. ಆದರೆ ಅವನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವರು, ಅವನು ದ್ವೇಷಿಸುವವರೂ ಎಲ್ಲರೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಅಥಾತೋ ನಿಃಶ್ರೇಯಸಾದಾನಂ ಸರ್ವಾ ಹ ವೈ ದೇವತಾ ಅಹಂ ಶ್ರೇಯಸೇ ವಿವದಮಾನಾಃ । ಅಸ್ಮಾಚ್ಛರೀರಾದುಚ್ಚಕ್ರಮುಸ್ತದ್ದಾರುಭೂತಂ ಶಿಷ್ಯೇಥೈತದ್ವಾಕ್ಪ್ರವಿವೇಶ ತದ್ವಾಚಾ ವದಚ್ಛಿಷ್ಯ ಏವ । ಅಥೈತಚ್ಚಕ್ಷುಃ ಪ್ರವಿವೇಶ ತದ್ವಾಚಾ ವದಚ್ಚಕ್ಷುಷಾ ಪಶ್ಯಚ್ಛಿಷ್ಯ ಏವಾಥೈನಚ್ಛ್ರೋತ್ರಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ತದ್ವಾಚಾ ವದಚ್ಚಕ್ಷುಷಾ ಪಶ್ಯಚ್ಛ್ರೋತ್ರೇಣ ಶೃಣ್ವಚ್ಛಿಷ್ಯ ಏವಾಥೈನನ್ಮನಃ ಪ್ರವಿವೇಶ ತದ್ವಾಚಾ ವದಚ್ಚಕ್ಷುಷಾ ಪಶ್ಯಚ್ಛ್ರೋತ್ರೇಣ ಶೃಣ್ವನ್ಮನಸಾ ಧ್ಯಾಯಚ್ಛಿಷ್ಯ ಏವಾಥೈತತ್ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರವಿವೇಶ ತತ್ತತ ಏವ ಸಮುತ್ತಸ್ಥೌ ತೇ ದೇವಾಃ ಪ್ರಾಣೇ ನಿಃಶ್ರೇಯಸಂ ವಿಚಿನ್ತ್ಯ ಪ್ರಾಣಮೇವ ಪ್ರಜ್ಞಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಮ್ಭೂಯ ಸಹೈತೈಃ ಸರ್ವೈರಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾದುಚ್ಚಕ್ರಮುಃ । ತೇ ವಾಯು-ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಕಾಶಾತ್ಮಾನಃ ಸ್ವರ್ಯಯುಸ್ತಥೊ ಏವೈವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರಾಣಮೇವ ಪ್ರಜ್ಞಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಮ್ಭೂಯ ಸಹೈತೈಃ ಸರ್ವೈರಸ್ಮಾಚ್ಛರೀರಾದುತ್ಕ್ರಾಮತಿ ಸ ವಾಯುಪ್ರತಿಷ್ಠಾಕಾಶಾತ್ಮಾ ನ ಸ್ವರೇತಿ ತದ್ಭವತಿ ಯತ್ರೈತದ್ದೇವಾಸ್ತತ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ತದಮೃತೋ ಭವತಿಯದಮೃತಾ ದೇವಾಃ

ಇಗೋ, ಪರಮೋನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು, ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಾ, ಈ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟುಹೋದರು; ಆಗ ಅದು ಜಡವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಮಾತು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು; ಅವನು ಮಾತಿನಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದರೂ, ಜೀವ ಇಲ್ಲದೆ ಜಡವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದನು. ನಂತರ ಕಣ್ಣು ಒಳಗೆ ಬಂದಿತು; ಅವನು ಮಾತಿನಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದನು, ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡಿದನು, ಆದರೆ ಜೀವ ಇಲ್ಲದೆ ಜಡವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದನು. ನಂತರ ಕಿವಿ ಒಳಗೆ ಬಂದಿತು; ಅವನು ಮಾತಿನಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದನು, ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡಿದನು, ಕಿವಿಯಿಂದ ಕೇಳಿದನು, ಆದರೆ ಜೀವ ಇಲ್ಲದೆ ಜಡವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದನು. ನಂತರ ಮನಸ್ಸು ಒಳಗೆ ಬಂದಿತು; ಅವನು ಮಾತಿನಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದನು, ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡಿದನು, ಕಿವಿಯಿಂದ ಕೇಳಿದನು, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಿಂತಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಜೀವ ಇಲ್ಲದೆ ಜಡವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದನು. ಕೊನೆಗೆ ಉಸಿರು ಒಳಗೆ ಬಂದಾಗ, ಅವನು ಎದ್ದು ನಿಂತನು. ದೇವತೆಗಳು ಉಸಿರಿನಲ್ಲೇ ಪರಮೋನ್ನತವನ್ನು ಅರಿತು, ಉಸಿರನ್ನು ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟರು. ಅವರು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ, ಆಕಾಶವನ್ನು ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಹೀಗಾಗಿ, ಯಾರು ಇದನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಉಸಿರನ್ನು ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ತಿಳಿದು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡುವರು. ಅವರು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ, ಆಕಾಶವನ್ನು ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳು ಅದನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಅಮರರಾಗುತ್ತಾರೆ; ದೇವತೆಗಳು ಅಮರರಾಗಿರುವುದು ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ.

ಅಥಾತಃ ಪಿತಾಪುತ್ರೀಯಂ ಸಮ್ಪ್ರದಾನಮಿತಿ ಚಾಚಕ್ಷತೇ । ಪಿತಾ ಪುತ್ರಂ ಪ್ರೇಷ್ಯನ್ನಾಹ್ವಯತಿ ನವೈಸ್ತೃಣೈರಗಾರಂ ಸಂಸ್ತೀರ್ಯಾಗ್ನಿಮುಪಸಮಾಧಾಯೋದಕುಮ್ಭಂ ಸಪಾತ್ರಮುಪನಿಧಾಯಾಹತೇನ ವಾಸಸಾ ಸಮ್ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಃ ಸ್ವಯಂ ಶ್ಯೇತ ಏತ್ಯ ಪುತ್ರ ಉಪರಿಷಟಾದಭಿನಿಪದ್ಯತೇ, ಇನ್ದ್ರಿಯೈರಸ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಸಂಸ್ಪೃಶ್ಯಾಪಿ ವಾಸ್ಯಾಭಿಮುಖತ ಏವಾಸೀತಾಥಾಸ್ಮೈ ಸಂಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ವಾಚಂ ಮೇ ತ್ವಯಿ ದಧಾನೀತಿ ಪಿತಾ ವಾಚಂ ತೇ ಮಯಿ ದಧ ಇತಿ ಪುತ್ರಃ ಪ್ರಾಣಂ ಮೇ ತ್ವಯಿ ದಧಾನೀತಿ ಪಿತಾ ಪ್ರಾಣಂ ತೇ ಮಯಿ ದಧ ಇತಿ ಪುತ್ರಃ । ಚಕ್ಷುರ್ಮೇ ತ್ವಯಿ ದಧಾನೀತಿ ಪಿತಾ ಚಕ್ಷುಸ್ತೇ ಮಯಿ ದಧ ಇತಿ ಪುತ್ರಃ । ಶ್ರೋತ್ರಂ ಮೇ ತ್ವಯಿ ದಧಾನೀತಿ ಪಿತಾ ಶ್ರೋತ್ರಂ ತೇ ಮಯಿ ದಧ ಇತಿ ಪುತ್ರಃ । ಮನೋ ಮೇ ತ್ವಯಿ ದಧಾನೀತಿ ಪಿತಾ ಮನಸ್ತೇ ಮಯಿ ದಧ ಇತಿ ಪುತ್ರಃ । ಅನ್ನರಸಾನ್ಮೇ ತ್ವಯಿ ದಧಾನೀತಿ ಪಿತಾನ್ನರಸಾಂಸ್ತೇ ಮಯಿ ದಧ ಇತಿ ಪುತ್ರಃ । ಕರ್ಮಾಣಿ ಮೇ ತ್ವಯಿ ದಧಾನೀತಿ ಪಿತಾ ಕರ್ಮಾಣಿ ತೇ ಮಯಿ ದಧ ಇತಿ ಪುತ್ರಃ । ಸುಖದುಃಖೇ ಮೇ ತ್ವಯಿ ದಧಾನೀತಿ ಪಿತಾ ಸುಖದುಃಖೇ ತೇ ಮಯಿ ದಧ ಇತಿ ಪುತ್ರಃ । ಆನನ್ದಂ ರತಿಂ ಪ್ರಜಾತಿಂ ಮೇ ತ್ವಯಿ ದಧಾನೀತಿ ಪಿತಾ ಆನನ್ದಂ ರತಿಂ ಪ್ರಜಾತಿಂ ತೇ ಮಯಿ ದಧ ಇತಿ ಪುತ್ರಃ । ಇತ್ಯಾ ಮೇ ತ್ವಯಿ ದಧಾನೀತಿ ಪಿತಾ ಇತ್ಯಾ ತೇ ಮಯಿ ದಧ ಇತಿ ಪುತ್ರಃ । ಧಿಯೋ ವಿಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ಕಾಮಾನ್ಮೇ ತ್ವಯಿ ದಧಾನೀತಿ ಪಿತಾ ಧಿಯೋ ವಿಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ಕಾಮಾಂಸ್ತೇ ಮಯಿ ದಧ ಇತಿ ಪುತ್ರಃ । ಅಥ ದಕ್ಷಿಣಾವುತ್ಪ್ರಾಙುಪನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಿ ತಂ ಪಿತಾನುಮನ್ತ್ರಯತೇ ಯಶೋ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಮನ್ನಾದ್ಯಂ ಕೀರ್ತಿಸ್ತ್ವಾ ಜುಷತಾಮಿತ್ಯಥೇತರಃ ಸವ್ಯಮಂಸಮನ್ವವೇಕ್ಷತೇ ಪಾಣಿನಾನ್ತರ್ಧಾಯ ವಸನಾನ್ತೇನ ವಾ ಪ್ರಚ್ಛಾದ್ಯ ಸ್ವರ್ಗಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಕಾಮಾನವಾಪ್ನುಹೀತಿ ಸ ಯದ್ಯಗದಃ ಸ್ಯಾತ್ಪುತ್ರಸ್ಯೈಶ್ವರ್ಯೇ ಪಿತಾ ವಸೇತ್ಪರಿ ವಾ ವ್ರಜೇದ್ಯದ್ಯು ವೈ ಪ್ರೇಯಾದ್ಯದೇವೈನಂ ಸಮಾಪಯತಿ ತಥಾ ಸಮಾಪಯಿತವ್ಯೋ ಭವತಿ ತಥಾ ಸಮಾಪಯಿತವ್ಯೋ ಭವತಿ

ಈಗ ತಂದೆಯಿಂದ ಮಗನಿಗೆ ಪರಂಪರೆಯನ್ನೇನು ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಂದೆ ಮಗನನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಒಂಬತ್ತು ದರ್ಭೆಗಳನ್ನ ಹಾಸಿ, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿ, ನೀರಿನ ಕುಂಭವನ್ನು ಪಾತ್ರೆಯೊಡನೆ ಇಟ್ಟು, ಹಳೆಯ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ತಾನೇ ಮಲಗುತ್ತಾನೆ. ಮಗನು ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ತಂದೆಯ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಮಗನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೊಡನೆ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ತಂದೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: "ಮಾತನ್ನು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಇಡುತ್ತೇನೆ." ಮಗನು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ: "ತಂದೆ, ಮಾತನ್ನು ನನ್ನೊಳಗೆ ಇಡು." "ಉಸಿರನ್ನು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಇಡುತ್ತೇನೆ." "ತಂದೆ, ಉಸಿರನ್ನು ನನ್ನೊಳಗೆ ಇಡು." "ಕಣ್ಣನ್ನು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಇಡುತ್ತೇನೆ." "ತಂದೆ, ಕಣ್ಣನ್ನು ನನ್ನೊಳಗೆ ಇಡು." "ಕಿವಿಯನ್ನು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಇಡುತ್ತೇನೆ." "ತಂದೆ, ಕಿವಿಯನ್ನು ನನ್ನೊಳಗೆ ಇಡು." "ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಇಡುತ್ತೇನೆ." "ತಂದೆ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ನನ್ನೊಳಗೆ ಇಡು." "ಅನ್ನದ ರಸವನ್ನು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಇಡುತ್ತೇನೆ." "ತಂದೆ, ಅನ್ನದ ರಸವನ್ನು ನನ್ನೊಳಗೆ ಇಡು." "ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಇಡುತ್ತೇನೆ." "ತಂದೆ, ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನನ್ನೊಳಗೆ ಇಡು." "ಸಂತೋಷ ದುಃಖಗಳನ್ನು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಇಡುತ್ತೇನೆ." "ತಂದೆ, ಸಂತೋಷ ದುಃಖಗಳನ್ನು ನನ್ನೊಳಗೆ ಇಡು." "ಆನಂದ, ಪ್ರೀತಿ, ಸಂತಾನವನ್ನು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಇಡುತ್ತೇನೆ." "ತಂದೆ, ಆನಂದ, ಪ್ರೀತಿ, ಸಂತಾನವನ್ನು ನನ್ನೊಳಗೆ ಇಡು." "ಚಲನೆಗಳನ್ನು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಇಡುತ್ತೇನೆ." "ತಂದೆ, ಚಲನೆಗಳನ್ನು ನನ್ನೊಳಗೆ ಇಡು." "ಬುದ್ಧಿ, ವಿವೇಕ, ಆಸೆಗಳನ್ನು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಇಡುತ್ತೇನೆ." "ತಂದೆ, ಬುದ್ಧಿ, ವಿವೇಕ, ಆಸೆಗಳನ್ನು ನನ್ನೊಳಗೆ ಇಡು." ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟ ನಂತರ, ತಂದೆ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಎದ್ದು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಮಗನಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: "ಯಶಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸು, ಆಹಾರ, ಕೀರ್ತಿ ನಿನಗೆ ದೊರಕಲಿ." ನಂತರ ಮಗನು ಬಲಭಾಗದ ತೊಡೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಕೈಯಿಂದ ಅಥವಾ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ, "ಸ್ವರ್ಗಲೋಕ ಮತ್ತು ಇಚ್ಛಿತ ಫಲಗಳು ನನಗೆ ದೊರಕಲಿ" ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಂದೆ ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮಗನ ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬಹುದು ಅಥವಾ ಹೊರಡಬಹುದು. ಮಗನು ಹೊರಟರೆ, ತಂದೆ ವಿಧಿಯಂತೆ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರತರ್ದನೋ ಹ ದೈವೋದಾಸಿರಿನ್ದ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಂ ಧಾಮೋಪಜಗಾಮ । ಯುದ್ಧೇನ ಚ ಪೌರುಷೇಣ ಚ ತಂ ಹೇನ್ದ್ರ ಉವಾಚ । ಪ್ರತರ್ದನ ವರಂ ತೇ ದದಾನೀತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ಪ್ರತರ್ದನಃ । ತ್ವಮೇವ ಮೇ ವೃಣೀಷ್ವ ಯಂ ತ್ವಂ ಮನುಷ್ಯಾಯ ಹಿತತಮಂ ಮನ್ಯಸ ಇತಿ ತಂ ಹೇನ್ದ್ರ ಉವಾಚ । ನ ವೈ ವರೋಽವರಸ್ಮೈ ವೃಣೀತೇ ತ್ವಮೇವ ವೃಣೀಷ್ವೇತ್ಯೇವಮರೋ ವೈ ಕಿಲ ಮ ಇತಿ ಹೋವಾಚ ಪ್ರತರ್ದನೋಽಥೋ ಖಲ್ವಿನ್ದ್ರಃ ಸತ್ಯಾದೇವ ನೇಯಾಯ । ಸತ್ಯಂ ಹೀನ್ದ್ರಃ ಸ ಹೋವಾಚ । ಮಾಮೇವ ವಿಜಾನೀಹ್ಯೇತದೇವಾಹಂ ಮನುಷ್ಯಾಯ ಹಿತತಮಂ ಮನ್ಯೇ । ಯನ್ಮಾಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್ । ತ್ರಿಶೀರ್ಷಾಣಂ ತ್ವಾಷ್ಟ್ರಮಹನಮವಾಙ್ಮುಖಾನ್ಯತೀನ್ಸಾಲಾವೃಕೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಯಚ್ಛಂ ಬಹ್ವೀಃ ಸನ್ಧಾ ಅತಿಕ್ರಮ್ಯ ದಿವಿ ಪ್ರಹ್ಲಾದೀಯಾನತೃಣಮಹಮನ್ತರಿಕ್ಷೇ ಪೌಲೋಮಾನ್ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಕಾಲಖಾಞ್ಜಾನ್ । ತಸ್ಯ ಮೇ ತತ್ರ ನ ಲೋಮ ಚ ಮಾಮೀಯತೇ । ಸ ಯೋ ಮಾಂ ವಿಜಾನೀಯಾನ್ನಾಸ್ಯ ಕೇನ ಚ ಕರ್ಮಣಾ ಲೋಕೋ ಮೀಯತೇ । ನ ಮಾತೃವಧೇನ ನ ಪಿತೃವಧೇನ ನ ಸ್ತೇಯೇನ ನ ಭ್ರೂಣಹತ್ಯಯಾ ನಾಸ್ಯ ಪಾಪಂ ಚ ನ ಚಕೃಷೋ ಮುಖಾನ್ನೀಲಂ ವೇತ್ತೀತಿ

ಪ್ರತರ್ಧನನು, ದಿವೋದಾಸನ ಮಗನು, ಇಂದ್ರನ ಪ್ರಿಯ ನಿವಾಸವನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯದಿಂದ ಇಂದ್ರನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ಪ್ರತರ್ಧನ, ನಿನಗೆ ಒಂದು ವರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ." ಪ್ರತರ್ಧನನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: "ನೀನು ಮಾನವನಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಎಣಿಸುವ ವರವನ್ನು ನನಗೆ ನೀವೇ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ ಕೊಡು." ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: "ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಪರವಾಗಿ ವರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲು ಆಗದು; ನೀನೇ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಬೇಕು." ಪ್ರತರ್ಧನನು ಹೇಳಿದನು: "ನಾನು ಅಮರನಾಗಲಿ ಎಂದು ಇಚ್ಛೆಪಡುತ್ತೇನೆ." ಇಂದ್ರನನ್ನು ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಪಡೆಯಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಇಂದ್ರನು ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪಿ. ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: "ನನ್ನನ್ನು ಅರಿತುಕೋ; ಇದು ಮಾನವನಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಮುಖ್ಯ. ನಾನು ಮೂರು ತಲೆಯಿರುವ ತ್ವಷ್ಟೃನನ್ನು ಅವನ ತಲೆ ಕೆಳಗೆ ಮಾಡಿ ಸಾಲಾವೃಕರ ಬಳಿ ಕಳಿಸಿದ್ದೆ. ಅನೇಕ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಹ್ಲಾದಿಯರನ್ನು, ಮಧ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪೌಲೋಮರನ್ನು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲಖಂಜರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದೆ. ಈ ಎಲ್ಲದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಒಂದು ಕೂದಲುಗೂ ಹಾನಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನನ್ನು ಯಾರು ಅರಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಯಾವುದೇ ಕರ್ಮದಿಂದ ಲೋಕ ನಾಶವಾಗದು; ತಾಯಿಯನ್ನು ಕೊಂದರೂ, ತಂದೆಯನ್ನು ಕೊಂದರೂ, ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಿದರೂ, ಗರ್ಭಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದರೂ, ಪಾಪವು ಅವರನ್ನು ತಟ್ಟದು. ಅವರ ಬಾಯಿಂದ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣ ಕಾಣಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ."

ಸ ಹೋವಾಚ ಪ್ರಾಣೋಽಸ್ಮಿ ಪ್ರಜ್ಞಾತ್ಮಾ ತಂ ಮಾಮಾಯುರಮೃತಮಿತ್ಯುಪಾಸ್ವ | ಆಯುಃ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಆಯುಃ ಪ್ರಾಣ ಏವಾಚಾಮೃತಮ್ । ಯಾವದ್ಧ್ಯಸ್ಮಿಞ್ಛರೀರೇ ಪ್ರಾಣೋ ವಸತಿ ತಾವದಾಯುಃ । ಪ್ರಾಣೇನ ಹ್ಯೇವಾಮುಷ್ಮಿಂಲ್ಲೋಕೇಽಮೃತತ್ವಮಾಪ್ನೋತಿ । ಪ್ರಜ್ಞಯಾ ಸತ್ಯಸಙ್ಕಲ್ಪಂ ಸ ಯೋ ಮಮಾಯುರಮೃತಮಿತ್ಯುಪಾಸ್ತೇ ಸರ್ವಮಾಯುರಸ್ಮಿಂಲ್ಲೋಕ ಏತಿ । ಆಪ್ನೋತ್ಯಮೃತತ್ವಮಕ್ಷಿತಿಂ ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇ । ತದ್ಧೈಕ ಆಹುರೇಕಭೂಯಂ ವೈ ಪ್ರಾಣಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ । ನ ಹಿ ಕಶ್ಚನ ಶಕ್ನುಯಾತ್ಸಕೃದ್ವಾಚಾ ನಾಮ ಪ್ರಜ್ಞಾಪಯಿತುಂ ಚಕ್ಷುಷಾ ರೂಪಂ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ಶಬ್ದಂ ಮನಸಾ ಧ್ಯಾನಮಿತ್ಯೇಕಭೂಯಂ ವೈ ಪ್ರಾಣಾಃ । ಏಕೈಕಮೇತಾನಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವ ಪ್ರಜ್ಞಾಪಯನ್ತಿ । ವಾಚಂ ವದನ್ತೀ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಣಾ ಅನುವದನ್ತಿ । ಚಕ್ಷುಃ ಪಶ್ಯತ್ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಣಾ ಅನುಪಶ್ಯನ್ತಿ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಶೃಣ್ವತ್ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಣಾ ಅನುಶೃಣ್ವನ್ತಿ ಮನೋ ಧ್ಯಾಯತ್ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಣಾ ಅನುಧ್ಯಾಯನ್ತಿ ಪ್ರಾಣಂ ಪ್ರಾಣನ್ತಂ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಣಾ ಅನುಪ್ರಾಣನ್ತೀತಿ । ಏವಮುಹೈವೈತದಿತಿ ಹೇನ್ದ್ರ ಉವಾಚ । ಅಸ್ತೀತ್ಯೇವ ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ನಿಃಶ್ರೇಯಸಾದಾನಮಿತಿ

ಅವನು ಹೇಳಿದನು: "ನಾನು ಉಸಿರು, ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪಿ. ನನ್ನನ್ನು ಆಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಅಮೃತತ್ವವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸು." ಆಯುಷ್ಯವೇ ಉಸಿರು, ಉಸಿರೇ ಆಯುಷ್ಯ, ಉಸಿರೇ ಅಮೃತತ್ವ. ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಸಿರು ಇರುವವರೆಗೆ ಜೀವ ಇದೆ. ಉಸಿರಿನ ಮೂಲಕವೇ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸತ್ಯಸಂಕಲ್ಪನಾಗಬಹುದು. ನನ್ನನ್ನು ಆಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಅಮೃತತ್ವವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸುವವನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಮೃತತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವರು "ಉಸಿರುಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಯಾರೂ ಒಂದೇ ಮಾತಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು, ಒಂದೇ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳನ್ನು, ಒಂದೇ ಕೇಳುವಿಕೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು, ಒಂದೇ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗದು. ಉಸಿರುಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾತು ಮಾತನಾಡಿದಾಗ ಎಲ್ಲ ಉಸಿರುಗಳು ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ; ಕಣ್ಣು ನೋಡಿದಾಗ ಎಲ್ಲ ಉಸಿರುಗಳು ನೋಡುತ್ತವೆ; ಕಿವಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಎಲ್ಲ ಉಸಿರುಗಳು ಕೇಳುತ್ತವೆ; ಮನಸ್ಸು ಚಿಂತಿಸಿದಾಗ ಎಲ್ಲ ಉಸಿರುಗಳು ಚಿಂತಿಸುತ್ತವೆ; ಉಸಿರು ಉಸಿರಾಡಿದಾಗ ಎಲ್ಲ ಉಸಿರುಗಳು ಉಸಿರಾಡುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಇದೆ ಎಂದು ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು. ಹೀಗೆ ಉಸಿರುಗಳ ಪರಮೋನ್ನತ ಸಾಧನೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಜೀವತಿ ವಾಗಪೇತೋ ಮೂಕಾನ್ಹಿ ಪಶ್ಯಾಮೋ ಜೀವತಿ ಚಕ್ಷುರಪೇತೋಽನ್ಧಾನ್ಹಿ ಪಶ್ಯಾಮೋ ಜೀವತಿ ಶ್ರೋತ್ರಾಪೇತೋ ಬಧಿರಾನ್ಹಿ ಪಶ್ಯಾಮೋ ಜೀವತಿ ಮನೋಪೇತೋ ಬಾಲಾನ್ಹಿ ಪಶ್ಯಾಮೋ ಜೀವತಿ ಬಾಹುಚ್ಛಿನ್ನೋ ಜೀವತ್ಯೂರುಚ್ಛಿನ್ನ ಇತಿ । ಏವಂ ಹಿ ಪಶ್ಯಾಮ ಇತಿ । ಅಥ ಖಲು ಪ್ರಾಣ ಏವ ಪ್ರಜ್ಞಾತ್ಮೇದಂ ಶರೀರಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯೋತಥಾಪಯತಿ । ತಸ್ಮಾದೇತದೇವೋಽಥಮುಪಾಸೀತ । ಯೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಃ ಸಾ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಯಾ ವಾ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಸ ಪ್ರಾಣಃ । ಸಹ ಹ್ಯೇತಾವಸ್ಮಿಞ್ಛರೀರೇ ವಸತಃ ಸಹೋತ್ಕ್ರಾಮತಸ್ತಸ್ಯೈಷೈವ ದೃಷ್ಟಿಃ । ಏತದ್ವಿಜ್ಞಾನಮ್ । ಯತ್ರೈತತ್ಪುರುಷಃ ಸುಪ್ತಃ ಸ್ವಪ್ನಂ ನ ಕಞ್ಚನ ಪಶ್ಯತ್ಯಥಾಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಾಣ ಏವೈಕಧಾ ಭವತಿ । ತದೈನಂ ವಾಕ್ಸರ್ವೈರ್ನಾಮಭಿಃ ಸಹಾಪ್ಯೇತಿ ಚಕ್ಷುಃ ಸರ್ವೈ ರೂಪೈಃ ಸಹಾಪ್ಯೇತಿ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಸರ್ವೈಃ ಶಬ್ದೈಃ ಸಹಾಪ್ಯೇತಿ ಮನಃ ಸರ್ವೈರ್ಧ್ಯಾತೈಃ ಸಹಾಪ್ಯೇತಿ । ಸ ಯದಾ ಪ್ರತಿಬುಧ್ಯತೇ ಯಥಾಗ್ನೇರ್ಜ್ವಲತೋ ಸರ್ವಾ ದಿಶೊ ವಿಸ್ಫುಲಿಙ್ಗಾ ವಿಪ್ರತಿಷ್ಠೇರನ್ನೇವಮೇವೈತಸ್ಮಾದಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಾಣಾ ಯಥಾಯತನಂ ವಿಪ್ರತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋ ದೇವಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಲೋಕಾಃ । ತಸ್ಯೈಷೈವ ಸಿದ್ಧಿರೇತದ್ವಿಜ್ಞಾನಮ್ । ಯತ್ರೈತತ್ಪುರುಷ ಆರ್ತೋ ಮರಿಷ್ಯನ್ನಾಬಲ್ಯಂ ನ್ಯೇತ್ಯ ಮೋಹಂ ನೈತಿ ತದಾಹುಃ । ಉದಕ್ರಮೀಚ್ಚಿತ್ತಮ್ । ನ ಶೃಣೋತಿ ನ ಪಶ್ಯತಿ ವಾಚಾ ವದತಿ ನ ಧ್ಯಾಯತ್ಯಥಾಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಾಣ ಏವೈಕಧಾ ಭವತಿ ತದೈನಂ ವಾಕ್ಸರ್ವೈರ್ನಾಮಭಿಃ ಸಹಾಪ್ಯೇತಿ ಚಕ್ಷುಃ ಸರ್ವೈ ರೂಪೈಃ ಸಹಾಪ್ಯೇತಿ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಸರ್ವೈಃ ಶಬ್ದೈಃ ಸಹಾಪ್ಯೇತಿ ಮನಃ ಸರ್ವೈರ್ಧ್ಯಾತೈಃ ಸಹಾಪ್ಯೇತಿ ಸ ಯದಾ ಪ್ರತಿಬುಧ್ಯತೇ ಯಥಾಗ್ನೇರ್ಜ್ವಲತೋ ವಿಸ್ಫುಲಿಙ್ಗಾ ವಿಪ್ರತಿಷ್ಠೇರನ್ನೇವಮೇವೈತಸ್ಮಾದಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಾಣಾ ಯಥಾಯತನಂ ವಿಪ್ರತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋ ದೇವಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಲೋಕಾಃ

ಬದುಕಿರುವಾಗ ಮಾತು ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟರೂ, ನಾವು ಮೂಕರನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಬದುಕಿರುವಾಗ ಕಣ್ಣು ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟರೂ, ನಾವು ಕುರುಡರನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಬದುಕಿರುವಾಗ ಕಿವಿ ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟರೂ, ನಾವು ಬದಿರರನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಬದುಕಿರುವಾಗ ಮನಸ್ಸು ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟರೂ, ನಾವು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಕೈ ಕಡಿದುಹೋದರೂ ಬದುಕು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಕಾಲು ಕಡಿದುಹೋದರೂ ಬದುಕು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ — ನಾವು ಹೀಗೆ ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಉಸಿರೇ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿ ಈ ದೇಹವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಉಳಿಸಿ, ಎತ್ತುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನೇ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ಉಸಿರೇ ಜ್ಞಾನ, ಜ್ಞಾನವೇ ಉಸಿರು. ಇವು ಎರಡು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ, ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೊರಡುವುವು. ಇದೇ ನಿಜವಾದ ದೃಷ್ಟಿ, ಇದೇ ಜ್ಞಾನ. ಒಬ್ಬನು ನಿದ್ದೆಗೆ ಜಾರಿದಾಗ, ಕನಸು ಕಾಣದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಅವನಲ್ಲಿ ಉಸಿರೇ ಒಂದಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮಾತು ಎಲ್ಲಾ ಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಬಳಿ ಸೇರುತ್ತದೆ, ಕಣ್ಣು ಎಲ್ಲಾ ರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕಿವಿ ಎಲ್ಲಾ ಧ್ವನಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲಾ ಭಾವನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಅವನು ಎಚ್ಚರವಾದಾಗ, ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸ್ಪಟಿಕಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಾರುವಂತೆ, ಆತ್ಮದಿಂದ ಉಸಿರುಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಹಾರುತ್ತವೆ; ಉಸಿರಿನಿಂದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹೋದಂತೆ. ಇದೇ ಸಿದ್ಧಿ, ಇದೇ ಜ್ಞಾನ. ಒಬ್ಬನು ನೋವಿನಿಂದ ನರಳುತ್ತಾ, ಸಾಯುವಾಗ, ಶಕ್ತಿಹೀನನಾಗಿ, ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ಹೋದಾಗ, 'ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಹೊರಟಿತು' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ, ಮಾತಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಚಿಂತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ಅವನಲ್ಲಿ ಉಸಿರೇ ಒಂದಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮಾತು ಎಲ್ಲಾ ಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಬಳಿ ಸೇರುತ್ತದೆ, ಕಣ್ಣು ಎಲ್ಲಾ ರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕಿವಿ ಎಲ್ಲಾ ಧ್ವನಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲಾ ಭಾವನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಅವನು ಎಚ್ಚರವಾದಾಗ, ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸ್ಪಟಿಕಗಳು ಹಾರುವಂತೆ, ಆತ್ಮದಿಂದ ಉಸಿರುಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಹಾರುತ್ತವೆ; ಉಸಿರಿನಿಂದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹೋದಂತೆ.

ಸ ಯದಾಸ್ಮಾಚ್ಛರೀರಾದುತ್ಕ್ರಾಮತಿ ಸಹೈವೈತೈಃ ಸರ್ವೈರುತ್ಕ್ರಾಮತಿ ವಾಗಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಣಿ ನಾಮಾನ್ಯಭಿವಿಸೃಜತೇ ಸೃಜತೇ । ವಾಚಾ ಸರ್ವಾಣಿ ನಾಮಾನ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಪ್ರಾಣೋಽಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾನ್ಗನ್ಧಾನಭಿವಿಸೃಜತೇ ಪ್ರಾಣೇನ ಸರ್ವಾನ್ಗನ್ಧಾನಾಪ್ನೋತಿ ಚಕ್ಷುರಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಣಿ ರೂಪಾಣ್ಯಭಿವಿಸೃಜತೇ ಚಕ್ಷುಷಾ ಸರ್ವಾಣಿ ರೂಪಾಣ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಶ್ರೋತ್ರಮಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಞ್ಚ್ಛಬ್ದಾನಭಿವಿಸೃಜತೇ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ಸರ್ವಾಞ್ಚ್ಛಬ್ದಾನಾಪ್ನೋತಿ ಮನೋಽಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಣಿ ಧ್ಯಾತಾನ್ಯಭಿವಿಸೃಜತೇ ಮನಸಾ ಸರ್ವಾಣಿ ಧ್ಯಾತಾನ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಸೈಷಾ ಪ್ರಾಣೇ ಸರ್ವಾಪ್ತಿಃ । ಯೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಃ ಸಾ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಯಾ ವಾ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಸ ಪ್ರಾಣಃ ಸ ಹ ಹ್ಯೇತಾವಸ್ಮಿಞ್ಚ್ಛರೀರೇ ವಸತಃ ಸಹೋತ್ಕ್ರಾಮತಃ । ಅಥ ಖಲು ಯಥಾಽಸ್ಯೈ ಪ್ರಜ್ಞಾಯೈ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯೇಕಂ ಭವನ್ತಿ ತದ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ

ಯಾವಾಗ ಆತನು ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡುವನು, ಅವನು ಇವುಗಳೆಲ್ಲದೊಂದಿಗೆ ಹೊರಡುವನು. ಮಾತಿನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಾನೆ; ಮಾತಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಉಸಿರಿನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ವಾಸನೆಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಾನೆ; ಉಸಿರಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ವಾಸನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಾನೆ; ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕಿವಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಾನೆ; ಕಿವಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಾನೆ; ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ, ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಉಸಿರೇ ಜ್ಞಾನ, ಜ್ಞಾನವೇ ಉಸಿರು. ಇವು ಎರಡು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ, ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೊರಡುವುವು. ಈಗ, ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳು ಒಂದಾಗುವಂತೆ ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸೋಣ.

ವಾಗೇವಾಸ್ಯಾ ಏಕಮಙ್ಗಮುದೂಢಂ ತಸ್ಯೈ ನಾಮ ಪರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತಿವಿಹಿತಾ ಭೂತಮಾತ್ರಾ । ಘ್ರಾಣಮೇವಾಸ್ಯಾ ಏಕಮಙ್ಗಮುದೂಢಂ ತಸ್ಯ ಗನ್ಧಃ ಪರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತಿವಿಹಿತಾ ಭೂತಮಾತ್ರಾ ಚಕ್ಷುರೇವಾಸ್ಯಾ ಏಕಮಙ್ಗಮುದೂಢಂ ತಸ್ಯ ರೂಪಂ ಪರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತಿವಿಹಿತಾ ಭೂತಮಾತ್ರಾ ಶ್ರೋತ್ರಮೇವಾಸ್ಯಾ ಏಕಮಙ್ಗಮುದೂಢಂ ತಸ್ಯ ಶಬ್ದಃ ಪರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತಿವಿಹಿತಾ ಭೂತಮಾತ್ರಾ ಜಿಹ್ವೈವಾಸ್ಯಾ ಏಕಮಙ್ಗಮುದೂಢಂ ತಸ್ಯಾನ್ನರಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತಿವಿಹಿತಾ ಭೂತಮಾತ್ರಾ ಹಸ್ತಾವೇವಾಸ್ಯಾ ಏಕಮಙ್ಗಮುದೂಢಂ ತಯೋಃ ಕರ್ಮ ಪರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತಿವಿಹಿತಾ ಭೂತಮಾತ್ರಾ ಶರೀರಮೇವಾಸ್ಯಾ ಏಕಮಙ್ಗಮುದೂಢಂ ತಸ್ಯ ಸುಖದುಃಖೇ ಪರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತಿವಿಹಿತಾ ಭೂತಮಾತ್ರಾ ಉಪಸ್ಥ ಏವಾಸ್ಯಾ ಏಕಮಙ್ಗಮುದೂಢಂ ತಸ್ಯಾನನ್ದೋ ರತಿಃ ಪ್ರಜಾತಿಃ ಪರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತಿವಿಹಿತಾ ಭೂತಮಾತ್ರಾ ಪಾದಾವೇವಾಸ್ಯಾ ಏಕಮಙ್ಗಮುದೂಢಂ ತಯೋರಿತ್ಯಾ ಪರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತಿವಿಹಿತಾ ಭೂತಮಾತ್ರಾ ಪ್ರಜ್ಞೈವಾಸ್ಯಾ ಏಕಮಙ್ಗಮುದೂಢಂ ತಸ್ಯೈ ಧಿಯೋ ವಿಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ಕಾಮಾಃ ಪರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತಿವಿಹಿತಾ ಭೂತಮಾತ್ರಾ

ಮಾತು ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿ ಇದೆ; ಅದರ ಹೆಸರು ಅತೀತವಾದ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವವಾಗಿದೆ. ಮೂಗು ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿ ಇದೆ; ಅದರ ವಾಸನೆ ಅತೀತವಾದ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವವಾಗಿದೆ. ಕಣ್ಣು ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿ ಇದೆ; ಅದರ ರೂಪ ಅತೀತವಾದ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವವಾಗಿದೆ. ಕಿವಿ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿ ಇದೆ; ಅದರ ಧ್ವನಿ ಅತೀತವಾದ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವವಾಗಿದೆ. ನಾಲಿಗೆ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿ ಇದೆ; ಅದರ ಅನ್ನರಸ ಅತೀತವಾದ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವವಾಗಿದೆ. ಕೈಗಳು ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿ ಇವೆ; ಅವುಗಳ ಕ್ರಿಯೆ ಅತೀತವಾದ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವವಾಗಿದೆ. ದೇಹ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿ ಇದೆ; ಅದರ ಸುಖದುಃಖಗಳು ಅತೀತವಾದ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವವಾಗಿದೆ. ಉಪಸ್ಥಾನ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿ ಇದೆ; ಅದರ ಆನಂದ, ರತಿ, ಸಂತಾನಗಳು ಅತೀತವಾದ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವವಾಗಿದೆ. ಕಾಲುಗಳು ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿ ಇವೆ; ಅವುಗಳ ಚಲನೆ ಅತೀತವಾದ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವವಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನವೇ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿ ಇದೆ; ಅದರ ಬುದ್ಧಿ, ವಿವೇಕ, ಕಾಮನೆಗಳು ಅತೀತವಾದ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಜ್ಞಯಾ ವಾಚಂ ಸಮಾರುಹ್ಯ ವಾಚಾ ಸರ್ವಾಣಿ ಸಾಮಾನ್ಯಾಪ್ನೋತಿ । ಪ್ರಜ್ಞಯಾ ಪ್ರಾಣಂ ಸಮಾರುಹ್ಯ ಪ್ರಾಣೇನ ಸರ್ವಾನ್ಗನ್ಧಾನಾಪ್ನೋತಿ ಪ್ರಜ್ಞಯಾ ಚಕ್ಷುಃ ಸಮಾರುಹ್ಯ ಚಕ್ಷುಷಾ ಸರ್ವಾಣಿ ರೂಪಾಣ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಪ್ರಜ್ಞಯಾ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಸಮಾರುಹ್ಯ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ಸರ್ವಾಞ್ಚ್ಛಬ್ದಾನಾಪ್ನೋತಿ ಪ್ರಜ್ಞಯಾ ಜಿಹ್ವಾಂ ಸಮಾರುಹ್ಯ ಜಿಹ್ವಯಾ ಸರ್ವಾನನ್ನರಸಾನಾಪ್ನೋತಿ ಪ್ರಜ್ಞಯಾ ಹಸ್ತೌ ಸಮಾರುಹ್ಯ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಪ್ರಜ್ಞಯಾ ಶರೀರಂ ಸಮಾರುಹ್ಯ ಶರೀರೇಣ ಸುಖದುಃಖೇ ಆಪ್ನೋತಿ ಪ್ರಜ್ಞಯೋಪಸ್ಥಂ ಸಮಾರುಹ್ಯೋಪಸ್ಥೇನಾನನ್ದಂ ರತಿಂ ಪ್ರಜ್ಞಾಮಾಪ್ನೋತಿ ಪ್ರಜ್ಞಯಾ ಪಾದೌ ಸಮಾರುಹ್ಯ ಪಾದಾಭ್ಯಾಂ ಸರ್ವಾ ಇತ್ಯಾ ಆಪ್ನೋತಿ ಪ್ರಜ್ಞಯೈವ ಧಿಯಂ ಸಮಾರುಹ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞಯೈವ ಧಿಯೋ ವಿಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ಕಾಮಾನಾಪ್ನೋತಿ

ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾತಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದಾಗ, ಮಾತಿನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಸಿರಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದಾಗ, ಉಸಿರಿನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ವಾಸನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕಣ್ಣಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದಾಗ, ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕಿವಿಯ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದಾಗ, ಕಿವಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಾಲಿಗೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದಾಗ, ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಅನ್ನರಸಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೈಗಳ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದಾಗ, ಕೈಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನದಿಂದ ದೇಹದ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದಾಗ, ದೇಹದಿಂದ ಸುಖದುಃಖಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಪಸ್ಥಾನದ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದಾಗ, ಉಪಸ್ಥಾನದಿಂದ ಆನಂದ, ರತಿ, ಸಂತಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕಾಲುಗಳ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದಾಗ, ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಚಲನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಬುದ್ಧಿಯ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದಾಗ, ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಬುದ್ಧಿ, ವಿವೇಕ, ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ನ ಹಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೇತಾ ವಾಙ್ನಾಮ ಕಿಞ್ಚನ ಪ್ರಜ್ಞಪಯೇದನ್ಯತ್ರ ಮೇ ಮನೋಽಭೂದಿತ್ಯಾಹ । ನಾಹಮೇತನ್ನಾಮ ಪ್ರಾಜ್ಞಾಸಿಷಮಿತಿ । ನ ಹಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೇತಃ ಪ್ರಾಣೋ ಗನ್ಧಂ ಕಞ್ಚನ ಪ್ರಜ್ಞಪಯೇದನ್ಯತ್ರ ಮೇ ಮನೋಽಭೂದಿತ್ಯಾಹ ನಾಹಮೇತಂ ಗನ್ಧಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಾಸಿಷಮಿತಿ । ನ ಹಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೇತಂ ಚಕ್ಷೂ ರೂಪಂ ಕಿಞ್ಚನ ಪ್ರಜ್ಞಪಯೇದನ್ಯತ್ರ ಮೇ ಮನೋಽಭೂದಿತ್ಯಾಹ । ನಾಹಮೇತದ್ರೂಪಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಾಸಿಷಮಿತಿ ನ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೇತಂ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಶಬ್ದಂ ಕಞ್ಚನ ಪ್ರಜ್ಞಪಯೇದನ್ಯತ್ರ ಮೇ ಮನೋಽಭೂದಿತ್ಯಾಹ । ನಾಹಮೇತಂ ಶಬ್ದಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಾಸಿಷಮಿತಿ ನ ಹಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೇತಾ ಜಿಹ್ವಾನ್ನರಸಂ ಕಞ್ಚನ ಪ್ರಜ್ಞಪಯೇದನ್ಯತ್ರ ಮೇ ಮನೋಽಭೂದಿತ್ಯಾಹ । ನಾಹಮೇತಮನ್ನರಸಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಾಸಿಷಮಿತಿ ನ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೇತೌ ಹತೌ ಕರ್ಮ ಕಿಞ್ಚನ ಪ್ರಜ್ಞಪಯೇತಾಮನ್ಯತ್ರ ಮೇ ಮನೋಽಭೂದಿತ್ಯಾಹ ನಾಹಮೇತತ್ಕರ್ಮ ಪ್ರಾಜ್ಞಾಸಿಷಮಿತಿ ನ ಹಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೇತಂ ಶರೀರಂ ಸುಖದುಃಖಂ ಕಿಞ್ಚನ ಪ್ರಜ್ಞಪಯೇದನ್ಯತ್ರ ಮೇ ಮನೋಽಭೂದಿತ್ಯಾಹ ನಾಹಮೇತತ್ಸುಖದುಃಖಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಾಸಿಷಮಿತಿ ನ ಹಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೇತ ಉಪಸ್ಥ ಆನನ್ದಂ ರತಿಂ ಪ್ರಜಾತಿಂ ಕಾಞ್ಚನ ಪ್ರಜ್ಞಪಯೇದನ್ಯತ್ರ ಮೇ ಮನೋಽಭೂದಿತ್ಯಾಹ । ನಾಹಮೇತಮಾನನ್ದಂ ನ ರತಿಂ ಪ್ರಜಾತಿಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಾಸಿಷಮಿತಿ ನ ಹಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೇತೌ ಪಾದಾವಿತ್ಯಾಂ ಕಾಞ್ಚನ ಪ್ರಜ್ಞಾಪಯೇತಾಮನ್ಯತ್ರ ಮೇ ಮನೋಽಭೂದಿತ್ಯಾಹ । ನಾಹಮೇತಾಮಿತ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಸಿಷಮಿತಿ ನ ಹಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೇತಾ ಧೀಃ ಕಾಚನ ಸಿದ್ಧ್ಯೇನ್ನ ಪ್ರಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ಪ್ರಜ್ಞಾಯೇತ್

ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಮಾತು ಯಾವುದನ್ನೂ ತಿಳಿಸದು, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದೆ ಏನೂ ಹೇಳಲಾಗದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 'ಈ ಹೆಸರನ್ನು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಉಸಿರು ಯಾವ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಕೂಡ ತಿಳಿಸದು, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದೆ ಗೊತ್ತಾಗದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 'ಈ ವಾಸನೆಯನ್ನು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಕಣ್ಣು ಯಾವ ರೂಪವನ್ನೂ ತಿಳಿಸದು, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದೆ ಗೊತ್ತಾಗದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 'ಈ ರೂಪವನ್ನು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಕಿವಿ ಯಾವ ಶಬ್ದವನ್ನೂ ತಿಳಿಸದು, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದೆ ಗೊತ್ತಾಗದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 'ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ನಾಲಿಗೆ ಅನ್ನದ ರುಚಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸದು, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದೆ ಗೊತ್ತಾಗದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 'ಈ ರುಚಿಯನ್ನು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಕೈಗಳು ಯಾವ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ತಿಳಿಸದು, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದೆ ಗೊತ್ತಾಗದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 'ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ದೇಹ ಸುಖ ದುಃಖವನ್ನು ತಿಳಿಸದು, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದೆ ಗೊತ್ತಾಗದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 'ಈ ಸುಖ ದುಃಖವನ್ನು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಲೈಂಗಿಕ ಅಂಗ ಆನಂದ, ಸಂತೋಷ ಅಥವಾ ಸಂತಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸದು, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದೆ ಗೊತ್ತಾಗದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 'ಈ ಆನಂದ, ಸಂತೋಷ, ಸಂತಾನವನ್ನು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಕಾಲುಗಳು ನಡೆಯುವುದನ್ನು ತಿಳಿಸದು, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲದೆ ಗೊತ್ತಾಗದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 'ಈ ನಡೆಯುವುದನ್ನು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಬುದ್ಧಿ ಯಾವ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸದು, ತಿಳಿಯಲೂ ಆಗದು.

ನ ವಾಚಂ ವಿಜಿಜ್ಞಾಸೀತ ವಕ್ತಾರಂ ವಿದ್ಯಾನ್ನ ಗನ್ಧಂ ವಿಜಿಜ್ಞಾಸೀತ ಘ್ರಾತಾರಂ ವಿದ್ಯಾನ್ನ ರೂಪಂ ವಿಜಿಜ್ಞಾಸೀತ ರೂಪವಿದ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾನ್ನ ಶಬ್ದಂ ವಿಜಿಜ್ಞಾಸೀತ ಶ್ರೋತಾರಂ ವಿದ್ಯಾನ್ನಾನ್ನರಸಂ ವಿಜಿಜ್ಞಾಸೀತಾನ್ನರಸವಿಜ್ಞಾತಾರಂ ವಿದ್ಯಾನ್ನ ಕರ್ಮ ವಿಜಿಜ್ಞಾಸೀತ ಕರ್ತಾರಂ ವಿದ್ಯಾನ್ನ ಸುಖದುಃಖೇ ವಿಜಿಜ್ಞಾಸೀತ ಸುಖದುಃಖಯೋರ್ವಿಜ್ಞಾತಾರಂ ವಿದ್ಯಾನ್ನಾನನ್ದಂ ನ ರತಿಂ ನ ಪ್ರಜಾತಿಂ ವಿಜಿಜ್ಞಾಸೀತಾನನ್ದಸ್ಯ ರತೇಃ ಪ್ರಜಾತೇರ್ವಿಜ್ಞಾತಾರಂ ವಿದ್ಯಾನ್ನೇತ್ಯಾಂ ವಿಜಿಜ್ಞಾಸೀತೈತಾರಂ ವಿದ್ಯಾತ್ । ನ ಮನೋ ವಿಜಿಜ್ಞಾಸೀತ ಮನ್ತಾರಂ ವಿದ್ಯಾತ್ । ತಾ ವಾ ಏತಾ ದಶೈವ ಭೂತಮಾತ್ರಾ ಅಧಿಪ್ರಜ್ಞಂ ದಶ ಪ್ರಜ್ಞಾಮಾತ್ರಾ ಅಧಿಭೂತಂ ಯದ್ಧಿ ಭೂತಮಾತ್ರಾ ನ ಸ್ಯುರ್ನ ಪ್ರಜ್ಞಾಮಾತ್ರಾಃ ಸ್ಯುರ್ಯದ್ವಾ ಪ್ರಜ್ಞಾಮಾತ್ರಾ ನ ಸ್ಯುರ್ನ ಭೂತಮಾತ್ರಾಃ ಸ್ಯುಃ

ಮಾತನ್ನು ಅರಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಬಾರದು, ಮಾತಾಡುವವನನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ವಾಸನೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಬಾರದು, ವಾಸನೆ ಊದುವವನನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಬಾರದು, ನೋಡುವವನನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಶಬ್ದವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಬಾರದು, ಕೇಳುವವನನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಅನ್ನದ ರುಚಿಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಬಾರದು, ರುಚಿಯನ್ನು ಅರಿಯುವವನನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಕೆಲಸವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಬಾರದು, ಮಾಡುವವನನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಸುಖ ದುಃಖವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಬಾರದು, ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಆನಂದ, ಸಂತೋಷ, ಸಂತಾನವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಬಾರದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವವನನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ನಡೆಯುವುದನ್ನು ಅರಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಬಾರದು, ನಡೆಯುವವನನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಬಾರದು, ಯೋಚಿಸುವವನನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಈ ಹತ್ತು ಭೌತಿಕ ಅಂಶಗಳು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿವೆ; ಹತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಅಂಶಗಳು ಭೌತಿಕ ಅಂಶಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಭೌತಿಕ ಅಂಶಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಜ್ಞಾನ ಅಂಶಗಳೂ ಇರವು, ಜ್ಞಾನ ಅಂಶಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಭೌತಿಕ ಅಂಶಗಳೂ ಇರವು.