కఠోపనిషద్

పరాచః కామాననుయన్తి బాలా- స్తే మృత్యోర్యన్తి వితతస్య పాశమ్ । అథ ధీరా అమృతత్వం విదిత్వా ధ్రువమధ్రువేష్విహ న ప్రార్థయన్తే

బాలులు బయట విషయాల కోసమే పరుగెడతారు, అందుకే వారు మరణపు వలలో పడిపోతారు. కానీ ధీరులు అమరత్వాన్ని తెలుసుకొని, ఈ అనిత్యమైన వాటిలో నిత్యమైనదాన్ని ఆశించరు.

యేన రూపం రసం గన్ధం శబ్దాన్ స్పర్శాఁశ్చ మైథునాన్ । ఏతేనైవ విజానాతి కిమత్ర పరిశిష్యతే । ఏతద్వై తత్

ద్వారా మనం రూపాన్ని, రుచిని, వాసనను, శబ్దాలను, స్పర్శలను, ఆనందాలను తెలుసుకుంటాం. ఇదే మనకు అన్నిటినీ గ్రహింపజేస్తుంది. మరికొంత మిగిలిందేమీ లేదు. ఇదే ఆ పరమార్థం.

స్వప్నాన్తం జాగరితాన్తం చోభౌ యేనానుపశ్యతి । మహాన్తం విభుమాత్మానం మత్వా ధీరో న శోచతి

యెవడు కలల అంతమూ, మెలకువ అంతమూ ఆత్మ ద్వారా చూస్తాడో, అతడు ఆ మహత్తరమైన, అన్నింటినీ వ్యాపించిన ఆత్మను తెలుసుకుని, ధీరుడై బాధపడడు.

య ఇమం మధ్వదం వేద ఆత్మానం జీవమన్తికాత్ । ఈశానం భూతభవ్యస్య న తతో విజుగుప్సతే । ఏతద్వై తత్

యెవడు ఈ సుఖభోగాలను అనుభవించే, మన దగ్గరే ఉన్న జీవాత్మను, గత భవిష్యత్తుకి అధిపతిని తెలుసుకుంటాడో, అతడు ఏదినీ భయపడడు. ఇదే ఆ పరమార్థం.

యః పూర్వం తపసో జాతమద్భ్యః పూర్వమజాయత । గుహాం ప్రవిశ్య తిష్ఠన్తం యో భూతేభిర్వ్యపశ్యత । ఏతద్వై తత్

యెవడు తపస్సు కన్నా ముందే జన్మించాడు, నీళ్ల కన్నా ముందే ఉద్భవించాడు, అంతరంగంలోకి ప్రవేశించి అక్కడే నిలిచాడు, అన్ని జీవులు యెవనిని చూస్తాయో, ఇదే ఆ పరమార్థం.

యా ప్రాణేన సంభవత్యదితిర్దేవతామయీ । గుహాం ప్రవిశ్య తిష్ఠన్తీం యా భూతేభిర్వ్యజాయత । ఏతద్వై తత్

ప్రాణంతో కలసి, దేవతల స్వరూపమైన అదితి రూపంలో ఉద్భవించినది, అంతరంగంలోకి ప్రవేశించి అక్కడ నిలిచినది, అన్ని జీవులచే ఉత్పన్నమైనది, ఇదే ఆ పరమార్థం.

అరణ్యోర్నిహితో జాతవేదా గర్భ ఇవ సుభృతో గర్భిణీభిః । దివే దివే ఈడ్యో జాగృవద్భిర్హవిష్మద్భిర్మనుష్యేభిరగ్నిః । ఏతద్వై తత్

అడవుల్లో దాగి ఉన్న జాతవేదసు, గర్భిణులచే బాగా సంరక్షించబడిన గర్భంలా, ప్రతిరోజూ మెలకువగా ఉండే, హవిస్సులు సమర్పించే మనుషులచే ఆ అగ్ని స్తుతించబడుతుంది. ఇదే ఆ పరమార్థం.

యతశ్చోదేతి సూర్యోఽస్తం యత్ర చ గచ్ఛతి । తం దేవాః సర్వేఽర్పితాస్తదు నాత్యేతి కశ్చన । ఏతద్వై తత్

యెవనివలన సూర్యుడు ఉదయిస్తాడో, యెవనిలో అస్తమిస్తాడో, అన్ని దేవతలు యెవనిలో స్థిరంగా ఉన్నాయో, దానిని ఎవరూ దాటి పోలేరు. ఇదే ఆ పరమార్థం.

యదేవేహ తదముత్ర యదముత్ర తదన్విహ । మృత్యోః స మృత్యుమాప్నోతి య ఇహ నానేవ పశ్యతి

ఇక్కడ ఉన్నదే అక్కడ ఉంది, అక్కడ ఉన్నదే ఇక్కడ ఉంది. ఎవడు ఇక్కడ భేదంగా చూస్తాడో, అతడు మరణం నుండి మరణానికి వెళ్తాడు.

మనసైవేదమాప్తవ్యం నేహ నానాఽస్తి కించన । మృత్యోః స మృత్యుం గచ్ఛతి య ఇహ నానేవ పశ్యతి

ఇది మనసుతో మాత్రమే పొందవచ్చు. ఇక్కడ ఏమాత్రం భేదం లేదు. ఎవడు ఇక్కడ భేదంగా చూస్తాడో, అతడు మరణం నుండి మరణానికి వెళ్తాడు.

అఙ్గుష్ఠమాత్రః పురుషో మధ్య ఆత్మని తిష్ఠతి । ఈశానం భూతభవ్యస్య న తతో విజుగుప్సతే । ఏతద్వై తత్

అంగుళంత పరిమాణంలో ఉన్న పురుషుడు మనలో మధ్యలో నిలిచివుంటాడు. గత భవిష్యత్తుకి అధిపతి, అతడు ఏదినీ భయపడడు. ఇదే ఆ పరమార్థం.

అఙ్గుష్ఠమాత్రః పురుషో జ్యోతిరివాధూమకః । ఈశానో భూతభవ్యస్య స ఏవాద్య స ఉ శ్వః । ఏతద్వై తత్

అంగుళంత పరిమాణంలో ఉన్న పురుషుడు పొగ లేని జ్యోతి వలె, గత భవిష్యత్తుకి అధిపతి, అతడే నేడు, అతడే రేపు. ఇదే ఆ పరమార్థం.

యథోదకం దుర్గే వృష్టం పర్వతేషు విధావతి । ఏవం ధర్మాన్ పృథక్ పశ్యంస్తానేవానువిధావతి

ఎలా కొండలపై పడిన నీరు అన్ని వైపులా పారిపోతుందో, అలాగే ధర్మాలను వేరుగా చూస్తూ, వాటిని అనుసరిస్తూ పోతాడు.

యథోదకం శుద్ధే శుద్ధమాసిక్తం తాదృగేవ భవతి । ఏవం మునేర్విజానత ఆత్మా భవతి గౌతమ

పరిశుద్ధమైన నీరు పరిశుద్ధమైనదానిలో కలిసినప్పుడు అది ఎలా కలిసిపోతుందో, అలాగే జ్ఞానిని తెలుసుకున్న ఆత్మ కూడా అంతే అవుతుంది, గౌతమా.

పురమేకాదశద్వారమజస్యావక్రచేతసః । అనుష్ఠాయ న శోచతి విముక్తశ్చ విముచ్యతే । ఏతద్వై తత్

పుట్టుక లేని, వంకర మనస్సున్న వాడి పదకొండు ద్వారాల నగరంలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు శోకించడు; విముక్తుడై, పూర్తిగా విముక్తి పొందుతాడు. ఇదే ఆ పరమార్థం.

హఁసః శుచిషద్వసురాన్తరిక్షసద్- హోతా వేదిషదతిథిర్దురోణసత్ । నృషద్వరసదృతసద్వ్యోమసద్ అబ్జా గోజా ఋతజా అద్రిజా ఋతం బృహత్

పవిత్రతలో నివసించే హంస, మధ్యలో ఉండే వసువు, వేదికపై హోత, ఇంటిలో అతిథి, మనుషులలో నివసించేవాడు, ఉత్తములలో, సత్యంలో, ఆకాశంలో ఉండేవాడు, నీటి నుండి, గోవుల నుండి, సత్యం నుండి, కొండల నుండి జన్మించినవాడు—ఇది సత్యం, మహత్తరం.

ఊర్ధ్వం ప్రాణమున్నయత్యపానం ప్రత్యగస్యతి । మధ్యే వామనమాసీనం విశ్వే దేవా ఉపాసతే

ఊపిరిని పైకి ఎత్తి, అపానాన్ని క్రిందికి పంపుతాడు; మధ్యలో కూర్చున్న వామనుని అన్ని దేవతలు పూజిస్తారు.

అస్య విస్రంసమానస్య శరీరస్థస్య దేహినః । దేహాద్విముచ్యమానస్య కిమత్ర పరిశిష్యతే । ఏతద్వై తత్

ఈ దేహధారి శరీరం విడిచిపెడుతుంటే, దేహం నుండి విముక్తుడవుతుంటే, ఇక్కడ ఏమి మిగులుతుంది? ఇదే ఆ పరమార్థం.

న ప్రాణేన నాపానేన మర్త్యో జీవతి కశ్చన । ఇతరేణ తు జీవన్తి యస్మిన్నేతావుపాశ్రితౌ

ఊపిరితో గాని, అపానంతో గాని మరణధారి ఎవ్వరూ జీవించరు; వీటిద్దరికీ ఆధారమైన మరొకదానివల్లే జీవిస్తారు.

హన్త త ఇదం ప్రవక్ష్యామి గుహ్యం బ్రహ్మ సనాతనమ్ । యథా చ మరణం ప్రాప్య ఆత్మా భవతి గౌతమ

ఓ గౌతమా, నేను నీకు ఈ ప్రాచీనమైన, రహస్యమైన బ్రహ్మాన్ని వివరంగా చెప్పబోతున్నాను. మరణాన్ని చేరిన తర్వాత ఆత్మ ఎలా అవుతుందో కూడా చెబుతాను.

యోనిమన్యే ప్రపద్యన్తే శరీరత్వాయ దేహినః । స్థాణుమన్యేఽనుసంయన్తి యథాకర్మ యథాశ్రుతమ్

కొంతమంది జీవులు శరీరం పొందేందుకు గర్భంలోకి ప్రవేశిస్తారు. మరికొంతమంది తమ పూర్వకర్మలు, జ్ఞానం ప్రకారం స్థావరరూపాలను పొందుతారు.

య ఏష సుప్తేషు జాగర్తి కామం కామం పురుషో నిర్మిమాణః । తదేవ శుక్రం తద్బ్రహ్మ తదేవామృతముచ్యతే । తస్మిఁల్లోకాః శ్రితాః సర్వే తదు నాత్యేతి కశ్చన । ఏతద్వై తత్

నిద్రలో ఉన్నవారిలో, కోరిక కోరికను సృష్టిస్తూ ఎవడు మేల్కొంటాడో, వాడే పావనుడు, వాడే బ్రహ్మ, వాడే అమృతుడు. అన్ని లోకాలు ఆయనపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఎవ్వరూ ఆయనను దాటి పోరారు. ఇదే ఆ పరమతత్వం.

అగ్నిర్యథైకో భువనం ప్రవిష్టో రూపం రూపం ప్రతిరూపో బభూవ । ఏకస్తథా సర్వభూతాన్తరాత్మా రూపం రూపం ప్రతిరూపో బహిశ్చ

ఒకే అగ్ని ఈ లోకంలో ప్రవేశించి, ప్రతి రూపానికి తగినట్లు రూపం ధరించునట్లు, అన్ని జీవులలోని అంతర్యామి కూడా ఒక్కటే, ప్రతి రూపానికి తగినట్లు లోపల బయట రూపాలు తీసుకుంటాడు.

వాయుర్యథైకో భువనం ప్రవిష్టో రూపం రూపం ప్రతిరూపో బభూవ । ఏకస్తథా సర్వభూతాన్తరాత్మా రూపం రూపం ప్రతిరూపో బహిశ్చ

ఒకే వాయువు ఈ లోకంలో ప్రవేశించి, ప్రతి రూపానికి తగినట్లు రూపం ధరించునట్లు, అన్ని జీవులలోని అంతర్యామి కూడా ఒక్కటే, ప్రతి రూపానికి తగినట్లు లోపల బయట రూపాలు తీసుకుంటాడు.

సూర్యో యథా సర్వలోకస్య చక్షుః న లిప్యతే చాక్షుషైర్బాహ్యదోషైః । ఏకస్తథా సర్వభూతాన్తరాత్మా న లిప్యతే లోకదుఃఖేన బాహ్యః

సూర్యుడు ఈ జగత్తుకు కన్నులా ఉండి, బయట కనిపించే లోపాలు అతనికి అంటకూడవు. అలాగే అన్ని జీవులలోని అంతర్యామి ఒక్కటే, లోకంలోని బాధలు అతనికి అంటవు, ఎందుకంటే ఆయన వాటికి అతీతుడు.

ఏకో వశీ సర్వభూతాన్తరాత్మా ఏకం రూపం బహుధా యః కరోతి । తమాత్మస్థం యేఽనుపశ్యన్తి ధీరాః తేషాం సుఖం శాశ్వతం నేతరేషామ్

అన్ని జీవులలోని అంతర్యామి, ఒక్కటే పరిపాలకుడు, ఒక రూపాన్ని అనేక రూపాలుగా మారుస్తాడు. ఆ పరమాత్మను తనలోనే దర్శించే జ్ఞానులు శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని పొందుతారు; ఇతరులకు అది దక్కదు.

నిత్యోఽనిత్యానాం చేతనశ్చేతనానామ్ ఏకో బహూనాం యో విదధాతి కామాన్ । తమాత్మస్థం యేఽనుపశ్యన్తి ధీరాః తేషాం శాన్తిః శాశ్వతీ నేతరేషామ్

నశ్వరమైన వాటిలో నిత్యుడు, చైతన్యవంతులలో చైతన్యుడు, అనేకరూపాలకు కోరికలను నెరవేర్చేవాడు ఒక్కడే. ఆ పరమాత్మను తనలోనే దర్శించే జ్ఞానులకు శాశ్వతమైన శాంతి లభిస్తుంది; ఇతరులకు కాదు.

తదేతదితి మన్యన్తేఽనిర్దేశ్యం పరమం సుఖమ్ । కథం ను తద్విజానీయాం కిము భాతి విభాతి వా

వారు దాన్ని వర్ణించలేని పరమానందంగా భావిస్తారు. దాన్ని నేను ఎలా తెలుసుకోగలను? అది ప్రకాశిస్తుందా లేదా?

న తత్ర సూర్యో భాతి న చన్ద్రతారకం నేమా విద్యుతో భాన్తి కుతోఽయమగ్నిః । తమేవ భాన్తమనుభాతి సర్వం తస్య భాసా సర్వమిదం విభాతి

అక్కడ సూర్యుడు ప్రకాశించడు, చంద్రుడు, నక్షత్రాలు కూడా కాదు. ఇవి మెరుపులు కూడా ప్రకాశించవు, మరి అగ్ని ఎలా ప్రకాశించగలదు? అది ప్రకాశించడంతోనే అన్నీ ప్రకాశిస్తాయి; దాని వెలతోనే ఈ సర్వం వెలుగుతుంది.