కఠోపనిషద్

నావిరతో దుశ్చరితాన్నాశాన్తో నాసమాహితః । నాశాన్తమానసో వాఽపి ప్రజ్ఞానేనైనమాప్నుయాత్

దుష్టచర్యను విడిచిపెట్టని వాడికి, మనస్సు ప్రశాంతంగా లేనివాడికి, ఏకాగ్రత లేనివాడికి, మనస్సు స్థిరంగా లేనివాడికి, ఈ జ్ఞానం ద్వారా ఆత్మను పొందడం సాధ్యం కాదు.

యస్య బ్రహ్మ చ క్షత్రం చ ఉభే భవత ఓదనః । మృత్యుర్యస్యోపసేచనం క ఇత్థా వేద యత్ర సః

ఎవరికి బ్రాహ్మణుడు, క్షత్రియుడు రెండూ అన్నం లాంటివి, మరణం పక్కదినుసు లాంటిది, అతడు ఎక్కడ ఉన్నాడో ఎవరు తెలుసుకోగలరు?

ఋతం పిబన్తౌ సుకృతస్య లోకే గుహాం ప్రవిష్టౌ పరమే పరార్ధే । ఛాయాతపౌ బ్రహ్మవిదో వదన్తి పఞ్చాగ్నయో యే చ త్రిణాచికేతాః

సత్యాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, పుణ్య లోకంలో, పరమమైన గుహలో ప్రవేశించిన వారు, బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవారు, ఐదు అగ్నియజ్ఞాలు, మూడు నచికేత యజ్ఞాలు చేసినవారు, వీరిని నీడ, వెలుతురు అని అంటారు.

యః సేతురీజానానామక్షరం బ్రహ్మ యత్ పరమ్ । అభయం తితీర్షతాం పారం [https://puranastudy.000space.com/pur_index15/nachiketa.htm నాచికేతఁ] శకేమహి

అక్షరమైన పరబ్రహ్మం అన్నది తెలిసినవారికి ఒక వంతెనలా ఉంటుంది. భయమేమీ లేని తీరుకు చేరాలనుకునేవారికి, నాచికేత, మనం దాన్ని పొందగలగాలని కోరుకుందాం.

ఆత్మానఁ రథినం విద్ధి శరీరఁ రథమేవ తు । బుద్ధిం తు సారథిం విద్ధి మనః ప్రగ్రహమేవ చ

ఆత్మను రథస్వారిగా, శరీరాన్ని రథంగా తెలుసుకో. బుద్ధిని రథసారథిగా, మనస్సును పట్టీలుగా గుర్తించు.

ఇన్ద్రియాణి హయానాహుర్విషయాఁ స్తేషు గోచరాన్ । ఆత్మేన్ద్రియమనోయుక్తం భోక్తేత్యాహుర్మనీషిణః

ఇంద్రియాలను గుర్రాలుగా, వాటి విషయాలను వాటి నడిచే మార్గాలుగా అంటారు. మనస్సు, ఇంద్రియాలతో కలిసిన ఆత్మే అనుభవించేవాడని జ్ఞానులు చెబుతారు.

యస్త్వవిజ్ఞానవాన్భవత్యయుక్తేన మనసా సదా । తస్యేన్ద్రియాణ్యవశ్యాని దుష్టాశ్వా ఇవ సారథేః

ఎవరికి జ్ఞానం లేకపోతే, ఎప్పుడూ నియంత్రణ లేని మనస్సుంటే, అతని ఇంద్రియాలు అదుపులో ఉండవు. అవి చెడ్డ గుర్రాల్లా ప్రవర్తిస్తాయి.

యస్తు విజ్ఞానవాన్భవతి యుక్తేన మనసా సదా । తస్యేన్ద్రియాణి వశ్యాని సదశ్వా ఇవ సారథేః

ఎవరికి జ్ఞానం ఉంటే, ఎప్పుడూ నియంత్రితమైన మనస్సుంటే, అతని ఇంద్రియాలు మంచి గుర్రాల్లా పూర్తిగా అదుపులో ఉంటాయి.

యస్త్వవిజ్ఞానవాన్భవత్యమనస్కః సదాఽశుచిః । న స తత్పదమాప్నోతి సంసారం చాధిగచ్ఛతి

ఎవరికి జ్ఞానం లేకపోతే, ఎప్పుడూ స్థిరంగా, పవిత్రంగా లేని మనస్సుంటే, అతను ఆ స్థితిని పొందడు. తిరిగి జనన మరణ చక్రంలో పడిపోతాడు.

యస్తు విజ్ఞానవాన్భవతి సమనస్కః సదా శుచిః । స తు తత్పదమాప్నోతి యస్మాద్భూయో న జాయతే

ఎవరికి జ్ఞానం ఉంటే, ఎప్పుడూ స్థిరమైన, పవిత్రమైన మనస్సుంటే, అతను ఆ స్థితిని చేరుకుంటాడు. అక్కడి నుంచి మళ్లీ జన్మించడు.

విజ్ఞానసారథిర్యస్తు మనః ప్రగ్రహవాన్నరః । సోఽధ్వనః పారమాప్నోతి తద్విష్ణోః పరమం పదమ్

ఎవడు జ్ఞానాన్ని రథసారథిగా, మనస్సును పట్టీలుగా చేసుకుంటాడో, అతను ఈ మార్గాన్ని దాటి, విష్ణువు యొక్క పరమ పదాన్ని చేరుకుంటాడు.

ఇన్ద్రియేభ్యః పరా హ్యర్థా అర్థేభ్యశ్చ పరం మనః । మనసస్తు పరా బుద్ధిర్బుద్ధేరాత్మా మహాన్పరః

ఇంద్రియాలకన్నా వాటి విషయాలు గొప్పవి. వాటి విషయాలకన్నా మనస్సు గొప్పది. మనస్సుకన్నా బుద్ధి గొప్పది. బుద్ధికన్నా మహత్త్వమైన ఆత్మ గొప్పది.

మహతః పరమవ్యక్తమవ్యక్తాత్పురుషః పరః । పురుషాన్న పరం కించిత్సా [https://sa.wikisource.org/s/3gst కాష్ఠా] సా పరా గతిః

మహత్త్వమైన ఆత్మకన్నా అవ్యక్తం గొప్పది. అవ్యక్తంకన్నా పురుషుడు గొప్పవాడు. పురుషునికన్నా ఎవరూ లేరు. ఇదే పరమ గమ్యం, ఇదే అంతిమ స్థానం.

ఏష సర్వేషు భూతేషు గూఢోఽఽత్మా న ప్రకాశతే । దృశ్యతే త్వగ్ర్యయా బుద్ధ్యా సూక్ష్మయా సూక్ష్మదర్శిభిః

ఈ ఆత్మ అన్ని జీవుల్లో దాగి ఉంటుంది, బయట కనిపించదు. కానీ పదునైన, సూక్ష్మమైన బుద్ధి ఉన్నవారు దాన్ని చూడగలుగుతారు.

యచ్ఛేద్వాఙ్మనసీ ప్రాజ్ఞస్తద్యచ్ఛేజ్జ్ఞాన ఆత్మని । జ్ఞానమాత్మని మహతి నియచ్ఛేత్తద్యచ్ఛేచ్ఛాన్త ఆత్మని

వివేకి వాడు మాటలను మనస్సులో నిలిపి, మనస్సును జ్ఞానంలో నిలిపి, జ్ఞానాన్ని మహత్త్వమైన ఆత్మలో నిలిపి, ఆ మహత్త్వమైన ఆత్మను శాంతమైన ఆత్మలో నిలిపాలి.

ఉత్తిష్ఠత జాగ్రత ప్రాప్య వరాన్నిబోధత । క్షురస్య ధారా నిశితా దురత్యయా దుర్గం పథస్తత్కవయో వదన్తి

లేచి, మేలుకొని, జ్ఞానులను చేరుకొని తెలుసుకో. ఈ మార్గం కత్తి పదునులా కఠినమైనది, దాటి పోవడం చాలా కష్టం అని మునులు చెబుతారు.

అశబ్దమస్పర్శమరూపమవ్యయం తథాఽరసం నిత్యమగన్ధవచ్చ యత్ । అనాద్యనన్తం మహతః పరం ధ్రువం నిచాయ్య తన్మృత్యుముఖాత్ ప్రముచ్యతే

శబ్దం లేని, స్పర్శ లేని, రూపం లేని, నశించని, రుచి లేని, శాశ్వతమైన, వాసన లేని, ఆదియంతములేని, మహత్త్వమైనదానికన్నా గొప్పదైన స్థిరమైన దాన్ని తెలుసుకుంటే, మానవుడు మరణ బంధనాలనుండి విముక్తి పొందుతాడు.

నాచికేతముపాఖ్యానం మృత్యుప్రోక్తఁ సనాతనమ్ । ఉక్త్వా శ్రుత్వా చ మేధావీ బ్రహ్మలోకే మహీయతే

మరణుడు చెప్పిన నాచికేత కథను చెప్పి, వినిన జ్ఞాని బ్రహ్మలోకంలో ఘనత పొందుతాడు.

య ఇమం పరమం గుహ్యం శ్రావయేద్ బ్రహ్మసంసది । ప్రయతః శ్రాద్ధకాలే వా తదానన్త్యాయ కల్పతే । తదానన్త్యాయ కల్పత ఇతి

ఈ పరమ గూఢమైన విషయాన్ని బ్రహ్మసభలో లేదా శ్రాద్ధ సమయంలో భక్తితో చెప్పినవాడు అనంతత్వానికి అర్హుడవుతాడు. నిజంగా, అతడు అనంతత్వాన్ని పొందుతాడు.

పరాఞ్చి ఖాని వ్యతృణత్ స్వయమ్భూ- స్తస్మాత్పరాఙ్పశ్యతి నాన్తరాత్మన్ । కశ్చిద్ధీరః ప్రత్యగాత్మానమైక్ష- దావృత్తచక్షురమృతత్వమిచ్ఛన్

స్వయంభూ ఇంద్రియాలను బయటకు దారితీసాడు. అందుకే మనిషి లోపల ఆత్మను కాకుండా బయట ప్రపంచాన్ని చూస్తాడు. కానీ కొంతమంది ధీరులు అమరత్వాన్ని కోరుతూ, చూపును లోపలికి మళ్లించి, ఆత్మను దర్శిస్తారు.

పరాచః కామాననుయన్తి బాలా- స్తే మృత్యోర్యన్తి వితతస్య పాశమ్ । అథ ధీరా అమృతత్వం విదిత్వా ధ్రువమధ్రువేష్విహ న ప్రార్థయన్తే

బాలులు బయట విషయాల కోసమే పరుగెడతారు, అందుకే వారు మరణపు వలలో పడిపోతారు. కానీ ధీరులు అమరత్వాన్ని తెలుసుకొని, ఈ అనిత్యమైన వాటిలో నిత్యమైనదాన్ని ఆశించరు.

యేన రూపం రసం గన్ధం శబ్దాన్ స్పర్శాఁశ్చ మైథునాన్ । ఏతేనైవ విజానాతి కిమత్ర పరిశిష్యతే । ఏతద్వై తత్

ద్వారా మనం రూపాన్ని, రుచిని, వాసనను, శబ్దాలను, స్పర్శలను, ఆనందాలను తెలుసుకుంటాం. ఇదే మనకు అన్నిటినీ గ్రహింపజేస్తుంది. మరికొంత మిగిలిందేమీ లేదు. ఇదే ఆ పరమార్థం.

స్వప్నాన్తం జాగరితాన్తం చోభౌ యేనానుపశ్యతి । మహాన్తం విభుమాత్మానం మత్వా ధీరో న శోచతి

యెవడు కలల అంతమూ, మెలకువ అంతమూ ఆత్మ ద్వారా చూస్తాడో, అతడు ఆ మహత్తరమైన, అన్నింటినీ వ్యాపించిన ఆత్మను తెలుసుకుని, ధీరుడై బాధపడడు.

య ఇమం మధ్వదం వేద ఆత్మానం జీవమన్తికాత్ । ఈశానం భూతభవ్యస్య న తతో విజుగుప్సతే । ఏతద్వై తత్

యెవడు ఈ సుఖభోగాలను అనుభవించే, మన దగ్గరే ఉన్న జీవాత్మను, గత భవిష్యత్తుకి అధిపతిని తెలుసుకుంటాడో, అతడు ఏదినీ భయపడడు. ఇదే ఆ పరమార్థం.

యః పూర్వం తపసో జాతమద్భ్యః పూర్వమజాయత । గుహాం ప్రవిశ్య తిష్ఠన్తం యో భూతేభిర్వ్యపశ్యత । ఏతద్వై తత్

యెవడు తపస్సు కన్నా ముందే జన్మించాడు, నీళ్ల కన్నా ముందే ఉద్భవించాడు, అంతరంగంలోకి ప్రవేశించి అక్కడే నిలిచాడు, అన్ని జీవులు యెవనిని చూస్తాయో, ఇదే ఆ పరమార్థం.

యా ప్రాణేన సంభవత్యదితిర్దేవతామయీ । గుహాం ప్రవిశ్య తిష్ఠన్తీం యా భూతేభిర్వ్యజాయత । ఏతద్వై తత్

ప్రాణంతో కలసి, దేవతల స్వరూపమైన అదితి రూపంలో ఉద్భవించినది, అంతరంగంలోకి ప్రవేశించి అక్కడ నిలిచినది, అన్ని జీవులచే ఉత్పన్నమైనది, ఇదే ఆ పరమార్థం.

అరణ్యోర్నిహితో జాతవేదా గర్భ ఇవ సుభృతో గర్భిణీభిః । దివే దివే ఈడ్యో జాగృవద్భిర్హవిష్మద్భిర్మనుష్యేభిరగ్నిః । ఏతద్వై తత్

అడవుల్లో దాగి ఉన్న జాతవేదసు, గర్భిణులచే బాగా సంరక్షించబడిన గర్భంలా, ప్రతిరోజూ మెలకువగా ఉండే, హవిస్సులు సమర్పించే మనుషులచే ఆ అగ్ని స్తుతించబడుతుంది. ఇదే ఆ పరమార్థం.

యతశ్చోదేతి సూర్యోఽస్తం యత్ర చ గచ్ఛతి । తం దేవాః సర్వేఽర్పితాస్తదు నాత్యేతి కశ్చన । ఏతద్వై తత్

యెవనివలన సూర్యుడు ఉదయిస్తాడో, యెవనిలో అస్తమిస్తాడో, అన్ని దేవతలు యెవనిలో స్థిరంగా ఉన్నాయో, దానిని ఎవరూ దాటి పోలేరు. ఇదే ఆ పరమార్థం.

యదేవేహ తదముత్ర యదముత్ర తదన్విహ । మృత్యోః స మృత్యుమాప్నోతి య ఇహ నానేవ పశ్యతి

ఇక్కడ ఉన్నదే అక్కడ ఉంది, అక్కడ ఉన్నదే ఇక్కడ ఉంది. ఎవడు ఇక్కడ భేదంగా చూస్తాడో, అతడు మరణం నుండి మరణానికి వెళ్తాడు.