కఠోపనిషద్

అన్యత్ర ధర్మాదన్యత్రాధర్మా- దన్యత్రాస్మాత్కృతాకృతాత్ । అన్యత్ర భూతాచ్చ భవ్యాచ్చ యత్తత్పశ్యసి తద్వద

ధర్మానికి, అధర్మానికి, చేసినదానికి, చేయనిదానికి, ఉన్నదానికి, ఉండబోయేదానికి వేరుగా నీవు ఏది చూశావో, దయచేసి అది చెప్పు.

సర్వే వేదా యత్పదమామనన్తి తపాఁసి సర్వాణి చ యద్వదన్తి । యదిచ్ఛన్తో బ్రహ్మచర్యం చరన్తి తత్తే పదఁ సంగ్రహేణ బ్రవీమ్యోమిత్యేతత్

అన్ని వేదాలు చెప్పే లక్ష్యం, అన్ని తపస్సులు చెప్పేది, దాన్ని కోరి బ్రహ్మచర్యం పాటించే వారు కోరేది — ఆ లక్ష్యాన్ని నేను సంక్షిప్తంగా చెబుతాను: అది 'ఓం'.

ఏతద్ధ్యేవాక్షరం బ్రహ్మ ఏతద్ధ్యేవాక్షరం పరమ్ । ఏతద్ధ్యేవాక్షరం జ్ఞాత్వా యో యదిచ్ఛతి తస్య తత్

ఈ అక్షరం బ్రహ్మం, ఇదే పరమార్థం. ఈ అక్షరాన్ని తెలుసుకున్నవాడు ఏది కోరినా అది అతనికి లభిస్తుంది.

ఏతదాలమ్బనఁ శ్రేష్ఠమేతదాలమ్బనం పరమ్ । ఏతదాలమ్బనం జ్ఞాత్వా బ్రహ్మలోకే మహీయతే

ఇది ఉత్తమమైన ఆధారం, ఇది పరమమైన ఆధారం. ఈ ఆధారాన్ని తెలుసుకున్నవాడు బ్రహ్మలోకంలో మహిమను పొందుతాడు.

న జాయతే మ్రియతే వా విపశ్చిన్ నాయం కుతశ్చిన్న బభూవ కశ్చిత్ । అజో నిత్యః శాశ్వతోఽయం పురాణో న హన్యతే హన్యమానే శరీరే

జ్ఞాని neither పుట్టడు, చావడు. ఇతడు ఎక్కడినుండి రాలేదు, ఇతడినుండి ఎవ్వరూ రాలేదు. ఇతడు జన్మలేని వాడు, నిత్యుడు, శాశ్వతుడు, పురాతనుడు. శరీరం నశించినా ఇతడు నశించడు.

హన్తా చేన్మన్యతే హన్తుఁ హతశ్చేన్మన్యతే హతమ్ । ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయఁ హన్తి న హన్యతే

తానే హంత అని ఎవడు అనుకున్నా, తానే హతుడని మరొకరు అనుకున్నా, ఇద్దరికీ నిజమైన జ్ఞానం లేదు. అతడు హంత కాదు, హతుడూ కాదు.

అణోరణీయాన్మహతో మహీయా- నాత్మాఽస్య జన్తోర్నిహితో గుహాయామ్ । తమక్రతుః పశ్యతి వీతశోకో ధాతుప్రసాదాన్మహిమానమాత్మనః

అతి సూక్ష్మమైనదానికన్నా సూక్ష్మమైనది, అతి గొప్పదానికన్నా గొప్పది, ఆత్మ జీవిలోని గుహలో దాగి ఉంది. కోరికలు లేని వాడు, ఇంద్రియాల ప్రశాంతత ద్వారా ఆత్మ యొక్క మహిమను చూసి, దుఃఖాన్ని దాటి ఆనందిస్తాడు.

ఆసీనో దూరం వ్రజతి శయానో యాతి సర్వతః । కస్తం మదామదం దేవం మదన్యో జ్ఞాతుమర్హతి

కూర్చుని ఉన్నా దూరంగా ప్రయాణిస్తుంది, పడుకుని ఉన్నా అన్ని వైపులా పోతుంది. ఆనందమూ, అనందమూ కలిగిన ఆ దేవుడిని నన్ను తప్ప మరెవరు తెలుసుకోగలరు?

అశరీరఁ శరీరేష్వనవస్థేష్వవస్థితమ్ । మహాన్తం విభుమాత్మానం మత్వా ధీరో న శోచతి

శరీరాల మధ్య శరీరం లేనివాడు, స్థిరంగా లేనివారిలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు, ఆ మహత్తరమైన, అన్నింటినీ వ్యాపించిన ఆత్మను తెలుసుకున్న జ్ఞాని దుఃఖించడు.

నాయమాత్మా ప్రవచనేన లభ్యో న మేధయా న బహునా శ్రుతేన । యమేవైష వృణుతే తేన లభ్యః తస్యైష ఆత్మా వివృణుతే తనూఁ స్వామ్

ఈ ఆత్మను ఉపన్యాసం ద్వారా, మేధస్సుతో, ఎక్కువగా వినడం ద్వారా పొందలేరు. ఇతడు ఎవరిని ఎంచుకుంటాడో, ఆ వ్యక్తికే లభిస్తుంది. అలాంటి వాడికి ఆత్మ తన స్వరూపాన్ని చూపిస్తుంది.

నావిరతో దుశ్చరితాన్నాశాన్తో నాసమాహితః । నాశాన్తమానసో వాఽపి ప్రజ్ఞానేనైనమాప్నుయాత్

దుష్టచర్యను విడిచిపెట్టని వాడికి, మనస్సు ప్రశాంతంగా లేనివాడికి, ఏకాగ్రత లేనివాడికి, మనస్సు స్థిరంగా లేనివాడికి, ఈ జ్ఞానం ద్వారా ఆత్మను పొందడం సాధ్యం కాదు.

యస్య బ్రహ్మ చ క్షత్రం చ ఉభే భవత ఓదనః । మృత్యుర్యస్యోపసేచనం క ఇత్థా వేద యత్ర సః

ఎవరికి బ్రాహ్మణుడు, క్షత్రియుడు రెండూ అన్నం లాంటివి, మరణం పక్కదినుసు లాంటిది, అతడు ఎక్కడ ఉన్నాడో ఎవరు తెలుసుకోగలరు?

ఋతం పిబన్తౌ సుకృతస్య లోకే గుహాం ప్రవిష్టౌ పరమే పరార్ధే । ఛాయాతపౌ బ్రహ్మవిదో వదన్తి పఞ్చాగ్నయో యే చ త్రిణాచికేతాః

సత్యాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, పుణ్య లోకంలో, పరమమైన గుహలో ప్రవేశించిన వారు, బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవారు, ఐదు అగ్నియజ్ఞాలు, మూడు నచికేత యజ్ఞాలు చేసినవారు, వీరిని నీడ, వెలుతురు అని అంటారు.

యః సేతురీజానానామక్షరం బ్రహ్మ యత్ పరమ్ । అభయం తితీర్షతాం పారం [https://puranastudy.000space.com/pur_index15/nachiketa.htm నాచికేతఁ] శకేమహి

అక్షరమైన పరబ్రహ్మం అన్నది తెలిసినవారికి ఒక వంతెనలా ఉంటుంది. భయమేమీ లేని తీరుకు చేరాలనుకునేవారికి, నాచికేత, మనం దాన్ని పొందగలగాలని కోరుకుందాం.

ఆత్మానఁ రథినం విద్ధి శరీరఁ రథమేవ తు । బుద్ధిం తు సారథిం విద్ధి మనః ప్రగ్రహమేవ చ

ఆత్మను రథస్వారిగా, శరీరాన్ని రథంగా తెలుసుకో. బుద్ధిని రథసారథిగా, మనస్సును పట్టీలుగా గుర్తించు.

ఇన్ద్రియాణి హయానాహుర్విషయాఁ స్తేషు గోచరాన్ । ఆత్మేన్ద్రియమనోయుక్తం భోక్తేత్యాహుర్మనీషిణః

ఇంద్రియాలను గుర్రాలుగా, వాటి విషయాలను వాటి నడిచే మార్గాలుగా అంటారు. మనస్సు, ఇంద్రియాలతో కలిసిన ఆత్మే అనుభవించేవాడని జ్ఞానులు చెబుతారు.

యస్త్వవిజ్ఞానవాన్భవత్యయుక్తేన మనసా సదా । తస్యేన్ద్రియాణ్యవశ్యాని దుష్టాశ్వా ఇవ సారథేః

ఎవరికి జ్ఞానం లేకపోతే, ఎప్పుడూ నియంత్రణ లేని మనస్సుంటే, అతని ఇంద్రియాలు అదుపులో ఉండవు. అవి చెడ్డ గుర్రాల్లా ప్రవర్తిస్తాయి.

యస్తు విజ్ఞానవాన్భవతి యుక్తేన మనసా సదా । తస్యేన్ద్రియాణి వశ్యాని సదశ్వా ఇవ సారథేః

ఎవరికి జ్ఞానం ఉంటే, ఎప్పుడూ నియంత్రితమైన మనస్సుంటే, అతని ఇంద్రియాలు మంచి గుర్రాల్లా పూర్తిగా అదుపులో ఉంటాయి.

యస్త్వవిజ్ఞానవాన్భవత్యమనస్కః సదాఽశుచిః । న స తత్పదమాప్నోతి సంసారం చాధిగచ్ఛతి

ఎవరికి జ్ఞానం లేకపోతే, ఎప్పుడూ స్థిరంగా, పవిత్రంగా లేని మనస్సుంటే, అతను ఆ స్థితిని పొందడు. తిరిగి జనన మరణ చక్రంలో పడిపోతాడు.

యస్తు విజ్ఞానవాన్భవతి సమనస్కః సదా శుచిః । స తు తత్పదమాప్నోతి యస్మాద్భూయో న జాయతే

ఎవరికి జ్ఞానం ఉంటే, ఎప్పుడూ స్థిరమైన, పవిత్రమైన మనస్సుంటే, అతను ఆ స్థితిని చేరుకుంటాడు. అక్కడి నుంచి మళ్లీ జన్మించడు.

విజ్ఞానసారథిర్యస్తు మనః ప్రగ్రహవాన్నరః । సోఽధ్వనః పారమాప్నోతి తద్విష్ణోః పరమం పదమ్

ఎవడు జ్ఞానాన్ని రథసారథిగా, మనస్సును పట్టీలుగా చేసుకుంటాడో, అతను ఈ మార్గాన్ని దాటి, విష్ణువు యొక్క పరమ పదాన్ని చేరుకుంటాడు.

ఇన్ద్రియేభ్యః పరా హ్యర్థా అర్థేభ్యశ్చ పరం మనః । మనసస్తు పరా బుద్ధిర్బుద్ధేరాత్మా మహాన్పరః

ఇంద్రియాలకన్నా వాటి విషయాలు గొప్పవి. వాటి విషయాలకన్నా మనస్సు గొప్పది. మనస్సుకన్నా బుద్ధి గొప్పది. బుద్ధికన్నా మహత్త్వమైన ఆత్మ గొప్పది.

మహతః పరమవ్యక్తమవ్యక్తాత్పురుషః పరః । పురుషాన్న పరం కించిత్సా [https://sa.wikisource.org/s/3gst కాష్ఠా] సా పరా గతిః

మహత్త్వమైన ఆత్మకన్నా అవ్యక్తం గొప్పది. అవ్యక్తంకన్నా పురుషుడు గొప్పవాడు. పురుషునికన్నా ఎవరూ లేరు. ఇదే పరమ గమ్యం, ఇదే అంతిమ స్థానం.

ఏష సర్వేషు భూతేషు గూఢోఽఽత్మా న ప్రకాశతే । దృశ్యతే త్వగ్ర్యయా బుద్ధ్యా సూక్ష్మయా సూక్ష్మదర్శిభిః

ఈ ఆత్మ అన్ని జీవుల్లో దాగి ఉంటుంది, బయట కనిపించదు. కానీ పదునైన, సూక్ష్మమైన బుద్ధి ఉన్నవారు దాన్ని చూడగలుగుతారు.

యచ్ఛేద్వాఙ్మనసీ ప్రాజ్ఞస్తద్యచ్ఛేజ్జ్ఞాన ఆత్మని । జ్ఞానమాత్మని మహతి నియచ్ఛేత్తద్యచ్ఛేచ్ఛాన్త ఆత్మని

వివేకి వాడు మాటలను మనస్సులో నిలిపి, మనస్సును జ్ఞానంలో నిలిపి, జ్ఞానాన్ని మహత్త్వమైన ఆత్మలో నిలిపి, ఆ మహత్త్వమైన ఆత్మను శాంతమైన ఆత్మలో నిలిపాలి.

ఉత్తిష్ఠత జాగ్రత ప్రాప్య వరాన్నిబోధత । క్షురస్య ధారా నిశితా దురత్యయా దుర్గం పథస్తత్కవయో వదన్తి

లేచి, మేలుకొని, జ్ఞానులను చేరుకొని తెలుసుకో. ఈ మార్గం కత్తి పదునులా కఠినమైనది, దాటి పోవడం చాలా కష్టం అని మునులు చెబుతారు.

అశబ్దమస్పర్శమరూపమవ్యయం తథాఽరసం నిత్యమగన్ధవచ్చ యత్ । అనాద్యనన్తం మహతః పరం ధ్రువం నిచాయ్య తన్మృత్యుముఖాత్ ప్రముచ్యతే

శబ్దం లేని, స్పర్శ లేని, రూపం లేని, నశించని, రుచి లేని, శాశ్వతమైన, వాసన లేని, ఆదియంతములేని, మహత్త్వమైనదానికన్నా గొప్పదైన స్థిరమైన దాన్ని తెలుసుకుంటే, మానవుడు మరణ బంధనాలనుండి విముక్తి పొందుతాడు.

నాచికేతముపాఖ్యానం మృత్యుప్రోక్తఁ సనాతనమ్ । ఉక్త్వా శ్రుత్వా చ మేధావీ బ్రహ్మలోకే మహీయతే

మరణుడు చెప్పిన నాచికేత కథను చెప్పి, వినిన జ్ఞాని బ్రహ్మలోకంలో ఘనత పొందుతాడు.

య ఇమం పరమం గుహ్యం శ్రావయేద్ బ్రహ్మసంసది । ప్రయతః శ్రాద్ధకాలే వా తదానన్త్యాయ కల్పతే । తదానన్త్యాయ కల్పత ఇతి

ఈ పరమ గూఢమైన విషయాన్ని బ్రహ్మసభలో లేదా శ్రాద్ధ సమయంలో భక్తితో చెప్పినవాడు అనంతత్వానికి అర్హుడవుతాడు. నిజంగా, అతడు అనంతత్వాన్ని పొందుతాడు.