కఠోపనిషద్

దూరమేతే విపరీతే విషూచీ అవిద్యా యా చ విద్యేతి జ్ఞాతా । విద్యాభీప్సినం నచికేతసం మన్యే న త్వా కామా బహవోఽలోలుపన్త

అజ్ఞానం, జ్ఞానం రెండూ పూర్తిగా భిన్నమైనవి, వ్యతిరేకమైనవి. నచ్చికేతా! నీవు జ్ఞానాన్ని కోరేవాడివని నేను భావిస్తున్నాను. ఎన్నో కోరికలు నిన్ను ఆకర్షించలేకపోయాయి.

అవిద్యాయామన్తరే వర్తమానాః స్వయం ధీరాః పణ్డితంమన్యమానాః । దన్ద్రమ్యమాణాః పరియన్తి మూఢా అన్ధేనైవ నీయమానా యథాన్ధాః

అజ్ఞానంలో ఉన్నవారు, తాము తెలివైనవారని, పండితులమని అనుకుంటారు. వారు మూర్ఖుల్లా తిరుగుతారు, అంధుడిని అంధుడు నడిపినట్టు.

న సామ్పరాయః ప్రతిభాతి బాలం ప్రమాద్యన్తం విత్తమోహేన మూఢమ్ । అయం లోకో నాస్తి పర ఇతి మానీ పునః పునర్వశమాపద్యతే మే

పరలోకం చిన్నపిల్లలకు, ధనమందు మాయలో ఉన్నవారికి కనపడదు. ఈ లోకమే ఉందని, ఇంకొకటి లేదని అనుకునేవారు, మళ్లీ మళ్లీ నా వశమవుతారు.

శ్రవణాయాపి బహుభిర్యో న లభ్యః శృణ్వన్తోఽపి బహవో యం న విద్యుః । ఆశ్చర్యో వక్తా కుశలోఽస్య లబ్ధా ఆశ్చర్యో జ్ఞాతా కుశలానుశిష్టః

అతడిని అనేక మంది వినడానికి కూడా దొరకడు. విన్నా చాలామందికి తెలియదు. చెప్పేవాడు అద్భుతుడు, గ్రహించేవాడు నిపుణుడు. బోధించినవాడి ద్వారా తెలుసుకునేవాడు అద్భుతుడు.

న నరేణావరేణ ప్రోక్త ఏష సువిజ్ఞేయో బహుధా చిన్త్యమానః । అనన్యప్రోక్తే గతిరత్ర నాస్తి అణీయాన్ హ్యతర్క్యమణుప్రమాణాత్

ఈ విషయం తక్కువ జ్ఞానం ఉన్నవాడు చెప్పినా సులభంగా అర్థం కాదు, ఎన్నో విధాల ఆలోచించినా. వేరొకరు బోధించినప్పుడే మార్గం ఉంటుంది. ఇది చాలా సూక్ష్మమైనది, తక్కువగా కనిపించేది, తర్కానికి అందదు.

నైషా తర్కేణ మతిరాపనేయా ప్రోక్తాన్యేనైవ సుజ్ఞానాయ ప్రేష్ఠ । యాం త్వమాపః సత్యధృతిర్బతాసి త్వాదృఙ్నో భూయాన్నచికేతః ప్రష్టా

ఈ జ్ఞానం తర్కంతో అందుబాటులోకి రాదు. ఇది మరొకరి ద్వారా, నిజమైన జ్ఞానానికి అర్హుడైనవారికి మాత్రమే బోధించబడుతుంది. నీవు ఈ జ్ఞానాన్ని పొందావు, నిజాయితీగా నిలబడి ఉన్నావు. నచికేత, నీవంటి ప్రశ్నించే వారు మాకు మరింత లభించాలి.

జానామ్యహం శేవధిరిత్యనిత్యం న హ్యధ్రువైః ప్రాప్యతే హి ధ్రువం తత్ । తతో మయా నాచికేతశ్చితోఽగ్నిః అనిత్యైర్ద్రవ్యైః ప్రాప్తవానస్మి నిత్యమ్

ఈ ధనం శాశ్వతమైనది కాదని నాకు తెలుసు. స్థిరమైనది, నశ్వరమైన వాటితో పొందలేం. అందుకే నచికేత, నీవు నశ్వరమైన వస్తువులతో స్థాపించిన అగ్ని నాకు శాశ్వతంగా దక్కింది.

కామస్యాప్తిం జగతః ప్రతిష్ఠాం క్రతోరానన్త్యమభయస్య పారమ్ । స్తోమమహదురుగాయం ప్రతిష్ఠాం దృష్ట్వా ధృత్యా ధీరో నచికేతోఽత్యస్రాక్షీః

కామపూర్తి, జగత్తు ఆధారం, యజ్ఞానికి అంతం లేనిది, భయరహితతకు అవతలదాటి, గొప్ప మహిమను, సంపదకు ఆధారాన్ని చూసి, నీవు ధైర్యంగా వాటన్నిటిని వదిలిపెట్టావు నచికేత.

తం దుర్దర్శం గూఢమనుప్రవిష్టం గుహాహితం గహ్వరేష్ఠం పురాణమ్ । అధ్యాత్మయోగాధిగమేన దేవం మత్వా ధీరో హర్షశోకౌ జహాతి

అతడు కనబడదగినవాడు కాదు, లోతైన గుహలో దాగి ఉన్నాడు, పురాతనుడు. అంతరాత్మ సాధన ద్వారా ఆ దేవుడిని తెలుసుకున్న జ్ఞాని ఆనందాన్ని, దుఃఖాన్ని వదిలిపెడతాడు.

ఏతచ్ఛ్రుత్వా సమ్పరిగృహ్య మర్త్యః ప్రవృహ్య ధర్మ్యమణుమేతమాప్య । స మోదతే మోదనీయఁ హి లబ్ధ్వా వివృతఁ సద్మ నచికేతసం మన్యే

ఇది విని, పూర్తిగా గ్రహించిన మానవుడు, ఈ సూక్ష్మమైన సత్యాన్ని తెలుసుకుని, దాన్ని పొందిన తర్వాత, నిజమైన ఆనందాన్ని అనుభవిస్తాడు. నచికేతుని ఇంటి తలుపులు తెరవబడ్డాయని నేను భావిస్తున్నాను.

అన్యత్ర ధర్మాదన్యత్రాధర్మా- దన్యత్రాస్మాత్కృతాకృతాత్ । అన్యత్ర భూతాచ్చ భవ్యాచ్చ యత్తత్పశ్యసి తద్వద

ధర్మానికి, అధర్మానికి, చేసినదానికి, చేయనిదానికి, ఉన్నదానికి, ఉండబోయేదానికి వేరుగా నీవు ఏది చూశావో, దయచేసి అది చెప్పు.

సర్వే వేదా యత్పదమామనన్తి తపాఁసి సర్వాణి చ యద్వదన్తి । యదిచ్ఛన్తో బ్రహ్మచర్యం చరన్తి తత్తే పదఁ సంగ్రహేణ బ్రవీమ్యోమిత్యేతత్

అన్ని వేదాలు చెప్పే లక్ష్యం, అన్ని తపస్సులు చెప్పేది, దాన్ని కోరి బ్రహ్మచర్యం పాటించే వారు కోరేది — ఆ లక్ష్యాన్ని నేను సంక్షిప్తంగా చెబుతాను: అది 'ఓం'.

ఏతద్ధ్యేవాక్షరం బ్రహ్మ ఏతద్ధ్యేవాక్షరం పరమ్ । ఏతద్ధ్యేవాక్షరం జ్ఞాత్వా యో యదిచ్ఛతి తస్య తత్

ఈ అక్షరం బ్రహ్మం, ఇదే పరమార్థం. ఈ అక్షరాన్ని తెలుసుకున్నవాడు ఏది కోరినా అది అతనికి లభిస్తుంది.

ఏతదాలమ్బనఁ శ్రేష్ఠమేతదాలమ్బనం పరమ్ । ఏతదాలమ్బనం జ్ఞాత్వా బ్రహ్మలోకే మహీయతే

ఇది ఉత్తమమైన ఆధారం, ఇది పరమమైన ఆధారం. ఈ ఆధారాన్ని తెలుసుకున్నవాడు బ్రహ్మలోకంలో మహిమను పొందుతాడు.

న జాయతే మ్రియతే వా విపశ్చిన్ నాయం కుతశ్చిన్న బభూవ కశ్చిత్ । అజో నిత్యః శాశ్వతోఽయం పురాణో న హన్యతే హన్యమానే శరీరే

జ్ఞాని neither పుట్టడు, చావడు. ఇతడు ఎక్కడినుండి రాలేదు, ఇతడినుండి ఎవ్వరూ రాలేదు. ఇతడు జన్మలేని వాడు, నిత్యుడు, శాశ్వతుడు, పురాతనుడు. శరీరం నశించినా ఇతడు నశించడు.

హన్తా చేన్మన్యతే హన్తుఁ హతశ్చేన్మన్యతే హతమ్ । ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయఁ హన్తి న హన్యతే

తానే హంత అని ఎవడు అనుకున్నా, తానే హతుడని మరొకరు అనుకున్నా, ఇద్దరికీ నిజమైన జ్ఞానం లేదు. అతడు హంత కాదు, హతుడూ కాదు.

అణోరణీయాన్మహతో మహీయా- నాత్మాఽస్య జన్తోర్నిహితో గుహాయామ్ । తమక్రతుః పశ్యతి వీతశోకో ధాతుప్రసాదాన్మహిమానమాత్మనః

అతి సూక్ష్మమైనదానికన్నా సూక్ష్మమైనది, అతి గొప్పదానికన్నా గొప్పది, ఆత్మ జీవిలోని గుహలో దాగి ఉంది. కోరికలు లేని వాడు, ఇంద్రియాల ప్రశాంతత ద్వారా ఆత్మ యొక్క మహిమను చూసి, దుఃఖాన్ని దాటి ఆనందిస్తాడు.

ఆసీనో దూరం వ్రజతి శయానో యాతి సర్వతః । కస్తం మదామదం దేవం మదన్యో జ్ఞాతుమర్హతి

కూర్చుని ఉన్నా దూరంగా ప్రయాణిస్తుంది, పడుకుని ఉన్నా అన్ని వైపులా పోతుంది. ఆనందమూ, అనందమూ కలిగిన ఆ దేవుడిని నన్ను తప్ప మరెవరు తెలుసుకోగలరు?

అశరీరఁ శరీరేష్వనవస్థేష్వవస్థితమ్ । మహాన్తం విభుమాత్మానం మత్వా ధీరో న శోచతి

శరీరాల మధ్య శరీరం లేనివాడు, స్థిరంగా లేనివారిలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు, ఆ మహత్తరమైన, అన్నింటినీ వ్యాపించిన ఆత్మను తెలుసుకున్న జ్ఞాని దుఃఖించడు.

నాయమాత్మా ప్రవచనేన లభ్యో న మేధయా న బహునా శ్రుతేన । యమేవైష వృణుతే తేన లభ్యః తస్యైష ఆత్మా వివృణుతే తనూఁ స్వామ్

ఈ ఆత్మను ఉపన్యాసం ద్వారా, మేధస్సుతో, ఎక్కువగా వినడం ద్వారా పొందలేరు. ఇతడు ఎవరిని ఎంచుకుంటాడో, ఆ వ్యక్తికే లభిస్తుంది. అలాంటి వాడికి ఆత్మ తన స్వరూపాన్ని చూపిస్తుంది.

నావిరతో దుశ్చరితాన్నాశాన్తో నాసమాహితః । నాశాన్తమానసో వాఽపి ప్రజ్ఞానేనైనమాప్నుయాత్

దుష్టచర్యను విడిచిపెట్టని వాడికి, మనస్సు ప్రశాంతంగా లేనివాడికి, ఏకాగ్రత లేనివాడికి, మనస్సు స్థిరంగా లేనివాడికి, ఈ జ్ఞానం ద్వారా ఆత్మను పొందడం సాధ్యం కాదు.

యస్య బ్రహ్మ చ క్షత్రం చ ఉభే భవత ఓదనః । మృత్యుర్యస్యోపసేచనం క ఇత్థా వేద యత్ర సః

ఎవరికి బ్రాహ్మణుడు, క్షత్రియుడు రెండూ అన్నం లాంటివి, మరణం పక్కదినుసు లాంటిది, అతడు ఎక్కడ ఉన్నాడో ఎవరు తెలుసుకోగలరు?

ఋతం పిబన్తౌ సుకృతస్య లోకే గుహాం ప్రవిష్టౌ పరమే పరార్ధే । ఛాయాతపౌ బ్రహ్మవిదో వదన్తి పఞ్చాగ్నయో యే చ త్రిణాచికేతాః

సత్యాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, పుణ్య లోకంలో, పరమమైన గుహలో ప్రవేశించిన వారు, బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవారు, ఐదు అగ్నియజ్ఞాలు, మూడు నచికేత యజ్ఞాలు చేసినవారు, వీరిని నీడ, వెలుతురు అని అంటారు.

యః సేతురీజానానామక్షరం బ్రహ్మ యత్ పరమ్ । అభయం తితీర్షతాం పారం [https://puranastudy.000space.com/pur_index15/nachiketa.htm నాచికేతఁ] శకేమహి

అక్షరమైన పరబ్రహ్మం అన్నది తెలిసినవారికి ఒక వంతెనలా ఉంటుంది. భయమేమీ లేని తీరుకు చేరాలనుకునేవారికి, నాచికేత, మనం దాన్ని పొందగలగాలని కోరుకుందాం.

ఆత్మానఁ రథినం విద్ధి శరీరఁ రథమేవ తు । బుద్ధిం తు సారథిం విద్ధి మనః ప్రగ్రహమేవ చ

ఆత్మను రథస్వారిగా, శరీరాన్ని రథంగా తెలుసుకో. బుద్ధిని రథసారథిగా, మనస్సును పట్టీలుగా గుర్తించు.

ఇన్ద్రియాణి హయానాహుర్విషయాఁ స్తేషు గోచరాన్ । ఆత్మేన్ద్రియమనోయుక్తం భోక్తేత్యాహుర్మనీషిణః

ఇంద్రియాలను గుర్రాలుగా, వాటి విషయాలను వాటి నడిచే మార్గాలుగా అంటారు. మనస్సు, ఇంద్రియాలతో కలిసిన ఆత్మే అనుభవించేవాడని జ్ఞానులు చెబుతారు.

యస్త్వవిజ్ఞానవాన్భవత్యయుక్తేన మనసా సదా । తస్యేన్ద్రియాణ్యవశ్యాని దుష్టాశ్వా ఇవ సారథేః

ఎవరికి జ్ఞానం లేకపోతే, ఎప్పుడూ నియంత్రణ లేని మనస్సుంటే, అతని ఇంద్రియాలు అదుపులో ఉండవు. అవి చెడ్డ గుర్రాల్లా ప్రవర్తిస్తాయి.

యస్తు విజ్ఞానవాన్భవతి యుక్తేన మనసా సదా । తస్యేన్ద్రియాణి వశ్యాని సదశ్వా ఇవ సారథేః

ఎవరికి జ్ఞానం ఉంటే, ఎప్పుడూ నియంత్రితమైన మనస్సుంటే, అతని ఇంద్రియాలు మంచి గుర్రాల్లా పూర్తిగా అదుపులో ఉంటాయి.

యస్త్వవిజ్ఞానవాన్భవత్యమనస్కః సదాఽశుచిః । న స తత్పదమాప్నోతి సంసారం చాధిగచ్ఛతి

ఎవరికి జ్ఞానం లేకపోతే, ఎప్పుడూ స్థిరంగా, పవిత్రంగా లేని మనస్సుంటే, అతను ఆ స్థితిని పొందడు. తిరిగి జనన మరణ చక్రంలో పడిపోతాడు.