కఠోపనిషద్

శతాయుషః పుత్రపౌత్రాన్వృణీష్వా బహూన్పశూన్ హస్తిహిరణ్యమశ్వాన్ । భూమేర్మహదాయతనం వృణీష్వ స్వయం చ జీవ శరదో యావదిచ్ఛసి

నూరేళ్ళు జీవించే కుమారులు, మనవళ్లు, ఎన్నో పశువులు, ఏనుగులు, బంగారం, గుర్రాలు కోరుకో. భూమిపై పెద్ద రాజ్యం కోరుకో. నీవు కూడా ఎన్నాళ్ళైనా జీవించు.

ఏతత్తుల్యం యది మన్యసే వరం వృణీష్వ విత్తం చిరజీవికాం చ । మహాభూమౌ నచికేతస్త్వమేధి కామానాం త్వా కామభాజం కరోమి

ఇదికంటే సమానమైన వేరే వరం ఉందని నువ్వు అనుకుంటే, ధనం, దీర్ఘాయువు కోరుకో. నచ్చికేతా! పెద్ద భూమికి అధిపతివి కావచ్చు. అన్ని కోరికలను నీవే అనుభవించేవాడివిగా చేస్తాను.

యే యే కామా దుర్లభా మర్త్యలోకే సర్వాన్ కామాఁశ్ఛన్దతః ప్రార్థయస్వ । ఇమా రామాః సరథాః సతూర్యా న హీదృశా లమ్భనీయా మనుష్యైః । ఆభిర్మత్ప్రత్తాభిః పరిచారయస్వ నచికేతో మరణం మాఽనుప్రాక్షీః

ఈ మానవ లోకంలో దొరకని అన్ని కోరికలు కావాలంటే కోరుకో. ఇవిగో, రథాలతో, వాద్యాలతో ఉన్న అందమైన యువతులు. ఇవి మానవులకు లభించవు. ఇవన్నీ నేను నీకు ఇస్తున్నాను, వీటితో ఆనందించు. నచ్చికేతా! మరణం గురించి అడగవద్దు.

శ్వోభావా మర్త్యస్య యదన్తకైతత్ సర్వేంద్రియాణాం జరయంతి తేజః । అపి సర్వం జీవితమల్పమేవ తవైవ వాహాస్తవ నృత్యగీతే

మనుష్యుని జీవితంలో ఇవన్నీ రేపటికి ముగిసిపోతాయి. ఇవి అన్ని ఇంద్రియాల శక్తిని తగ్గిస్తాయి. ఎంత జీవితం ఉన్నా తక్కువే. నీకే రథాలు, నీకే నాట్యం, పాటలు.

న విత్తేన తర్పణీయో మనుష్యో లప్స్యామహే విత్తమద్రాక్ష్మ చేత్త్వా । జీవిష్యామో యావదీశిష్యసి త్వం వరస్తు మే వరణీయః స ఏవ

ధనంతో మనిషికి తృప్తి రావదు. మేము నిన్ను చూశామంటే ధనం దొరుకుతుంది. నువ్వు అనుమతించేవరకు మేము బ్రతకగలం. కానీ నాకు కావలసిన వరం అదే ఒక్కటే.

అజీర్యతామమృతానాముపేత్య జీర్యన్మర్త్యః క్వధఃస్థః ప్రజానన్ । అభిధ్యాయన్ వర్ణరతిప్రమోదాన్ అతిదీర్ఘే జీవితే కో రమేత

అజరామరులను చేరిన తర్వాత, మానవుడు మాత్రం పాడైపోతాడు. ఈ విషయాన్ని తెలిసినవాడు, రంగు, ఆనందం గురించి ఆలోచిస్తూ, ఎంతకాలమైనా బ్రతకడంలో ఎవరు ఆనందిస్తారు?

యస్మిన్నిదం విచికిత్సన్తి మృత్యో యత్సామ్పరాయే మహతి బ్రూహి నస్తత్ । యోఽయం వరో గూఢమనుప్రవిష్టో నాన్యం తస్మాన్నచికేతా వృణీతే

మరణమా! ఈ విషయంపై అందరికీ సందేహం ఉంది. పరలోకంలో ఏముంటుందో ఆ గొప్ప విషయాన్ని మాకు చెప్పు. ఈ లోతైన, రహస్యమైన వరాన్ని నచ్చికేతుడు కోరుతున్నాడు; ఇంకొకటి కాదు.

అన్యచ్ఛ్రేయోఽన్యదుతైవ ప్రేయ- స్తే ఉభే నానార్థే పురుషఁ సినీతః । తయోః శ్రేయ ఆదదానస్య సాధు భవతి హీయతేఽర్థాద్య ఉ ప్రేయో వృణీతే

ఒకటి శ్రేయస్సు, మరొకటి ప్రియమైనది. ఇవి రెండూ వేర్వేరు ఉద్దేశాలతో మనిషిని చేరుతాయి. వీటిలో శ్రేయస్సును ఎంచుకున్నవాడు మంచి స్థితిలో ఉంటాడు; ప్రియమైనదాన్ని ఎంచుకున్నవాడు లక్ష్యాన్ని కోల్పోతాడు.

శ్రేయశ్చ ప్రేయశ్చ మనుష్యమేతః తౌ సమ్పరీత్య వివినక్తి ధీరః । శ్రేయో హి ధీరోఽభి ప్రేయసో వృణీతే ప్రేయో మన్దో యోగక్షేమాద్వృణీతే

శ్రేయస్సు, ప్రేయస్సు రెండూ మనిషిని చేరుతాయి. తెలివైనవాడు వాటిని పరిశీలించి వేరు చేస్తాడు. తెలివైనవాడు శ్రేయస్సును ఎంచుకుంటాడు; మూర్ఖుడు ప్రేయస్సును సంపాదన, భద్రత కోసం ఎంచుకుంటాడు.

స త్వం ప్రియాన్ప్రియరూపాంశ్చ కామాన్ అభిధ్యాయన్నచికేతోఽత్యస్రాక్షీః । నైతాం సృఙ్కాం విత్తమయీమవాప్తో యస్యాం మజ్జన్తి బహవో మనుష్యాః

నచ్చికేతా! నీవు ఆకర్షణీయమైన కోరికలను ఆలోచించి కూడా వాటిని వదిలివేశావు. ధనమనే గొలుసులో పడిపోలేదు, అందులో ఎన్నో మంది మునిగిపోతారు.

దూరమేతే విపరీతే విషూచీ అవిద్యా యా చ విద్యేతి జ్ఞాతా । విద్యాభీప్సినం నచికేతసం మన్యే న త్వా కామా బహవోఽలోలుపన్త

అజ్ఞానం, జ్ఞానం రెండూ పూర్తిగా భిన్నమైనవి, వ్యతిరేకమైనవి. నచ్చికేతా! నీవు జ్ఞానాన్ని కోరేవాడివని నేను భావిస్తున్నాను. ఎన్నో కోరికలు నిన్ను ఆకర్షించలేకపోయాయి.

అవిద్యాయామన్తరే వర్తమానాః స్వయం ధీరాః పణ్డితంమన్యమానాః । దన్ద్రమ్యమాణాః పరియన్తి మూఢా అన్ధేనైవ నీయమానా యథాన్ధాః

అజ్ఞానంలో ఉన్నవారు, తాము తెలివైనవారని, పండితులమని అనుకుంటారు. వారు మూర్ఖుల్లా తిరుగుతారు, అంధుడిని అంధుడు నడిపినట్టు.

న సామ్పరాయః ప్రతిభాతి బాలం ప్రమాద్యన్తం విత్తమోహేన మూఢమ్ । అయం లోకో నాస్తి పర ఇతి మానీ పునః పునర్వశమాపద్యతే మే

పరలోకం చిన్నపిల్లలకు, ధనమందు మాయలో ఉన్నవారికి కనపడదు. ఈ లోకమే ఉందని, ఇంకొకటి లేదని అనుకునేవారు, మళ్లీ మళ్లీ నా వశమవుతారు.

శ్రవణాయాపి బహుభిర్యో న లభ్యః శృణ్వన్తోఽపి బహవో యం న విద్యుః । ఆశ్చర్యో వక్తా కుశలోఽస్య లబ్ధా ఆశ్చర్యో జ్ఞాతా కుశలానుశిష్టః

అతడిని అనేక మంది వినడానికి కూడా దొరకడు. విన్నా చాలామందికి తెలియదు. చెప్పేవాడు అద్భుతుడు, గ్రహించేవాడు నిపుణుడు. బోధించినవాడి ద్వారా తెలుసుకునేవాడు అద్భుతుడు.

న నరేణావరేణ ప్రోక్త ఏష సువిజ్ఞేయో బహుధా చిన్త్యమానః । అనన్యప్రోక్తే గతిరత్ర నాస్తి అణీయాన్ హ్యతర్క్యమణుప్రమాణాత్

ఈ విషయం తక్కువ జ్ఞానం ఉన్నవాడు చెప్పినా సులభంగా అర్థం కాదు, ఎన్నో విధాల ఆలోచించినా. వేరొకరు బోధించినప్పుడే మార్గం ఉంటుంది. ఇది చాలా సూక్ష్మమైనది, తక్కువగా కనిపించేది, తర్కానికి అందదు.

నైషా తర్కేణ మతిరాపనేయా ప్రోక్తాన్యేనైవ సుజ్ఞానాయ ప్రేష్ఠ । యాం త్వమాపః సత్యధృతిర్బతాసి త్వాదృఙ్నో భూయాన్నచికేతః ప్రష్టా

ఈ జ్ఞానం తర్కంతో అందుబాటులోకి రాదు. ఇది మరొకరి ద్వారా, నిజమైన జ్ఞానానికి అర్హుడైనవారికి మాత్రమే బోధించబడుతుంది. నీవు ఈ జ్ఞానాన్ని పొందావు, నిజాయితీగా నిలబడి ఉన్నావు. నచికేత, నీవంటి ప్రశ్నించే వారు మాకు మరింత లభించాలి.

జానామ్యహం శేవధిరిత్యనిత్యం న హ్యధ్రువైః ప్రాప్యతే హి ధ్రువం తత్ । తతో మయా నాచికేతశ్చితోఽగ్నిః అనిత్యైర్ద్రవ్యైః ప్రాప్తవానస్మి నిత్యమ్

ఈ ధనం శాశ్వతమైనది కాదని నాకు తెలుసు. స్థిరమైనది, నశ్వరమైన వాటితో పొందలేం. అందుకే నచికేత, నీవు నశ్వరమైన వస్తువులతో స్థాపించిన అగ్ని నాకు శాశ్వతంగా దక్కింది.

కామస్యాప్తిం జగతః ప్రతిష్ఠాం క్రతోరానన్త్యమభయస్య పారమ్ । స్తోమమహదురుగాయం ప్రతిష్ఠాం దృష్ట్వా ధృత్యా ధీరో నచికేతోఽత్యస్రాక్షీః

కామపూర్తి, జగత్తు ఆధారం, యజ్ఞానికి అంతం లేనిది, భయరహితతకు అవతలదాటి, గొప్ప మహిమను, సంపదకు ఆధారాన్ని చూసి, నీవు ధైర్యంగా వాటన్నిటిని వదిలిపెట్టావు నచికేత.

తం దుర్దర్శం గూఢమనుప్రవిష్టం గుహాహితం గహ్వరేష్ఠం పురాణమ్ । అధ్యాత్మయోగాధిగమేన దేవం మత్వా ధీరో హర్షశోకౌ జహాతి

అతడు కనబడదగినవాడు కాదు, లోతైన గుహలో దాగి ఉన్నాడు, పురాతనుడు. అంతరాత్మ సాధన ద్వారా ఆ దేవుడిని తెలుసుకున్న జ్ఞాని ఆనందాన్ని, దుఃఖాన్ని వదిలిపెడతాడు.

ఏతచ్ఛ్రుత్వా సమ్పరిగృహ్య మర్త్యః ప్రవృహ్య ధర్మ్యమణుమేతమాప్య । స మోదతే మోదనీయఁ హి లబ్ధ్వా వివృతఁ సద్మ నచికేతసం మన్యే

ఇది విని, పూర్తిగా గ్రహించిన మానవుడు, ఈ సూక్ష్మమైన సత్యాన్ని తెలుసుకుని, దాన్ని పొందిన తర్వాత, నిజమైన ఆనందాన్ని అనుభవిస్తాడు. నచికేతుని ఇంటి తలుపులు తెరవబడ్డాయని నేను భావిస్తున్నాను.

అన్యత్ర ధర్మాదన్యత్రాధర్మా- దన్యత్రాస్మాత్కృతాకృతాత్ । అన్యత్ర భూతాచ్చ భవ్యాచ్చ యత్తత్పశ్యసి తద్వద

ధర్మానికి, అధర్మానికి, చేసినదానికి, చేయనిదానికి, ఉన్నదానికి, ఉండబోయేదానికి వేరుగా నీవు ఏది చూశావో, దయచేసి అది చెప్పు.

సర్వే వేదా యత్పదమామనన్తి తపాఁసి సర్వాణి చ యద్వదన్తి । యదిచ్ఛన్తో బ్రహ్మచర్యం చరన్తి తత్తే పదఁ సంగ్రహేణ బ్రవీమ్యోమిత్యేతత్

అన్ని వేదాలు చెప్పే లక్ష్యం, అన్ని తపస్సులు చెప్పేది, దాన్ని కోరి బ్రహ్మచర్యం పాటించే వారు కోరేది — ఆ లక్ష్యాన్ని నేను సంక్షిప్తంగా చెబుతాను: అది 'ఓం'.

ఏతద్ధ్యేవాక్షరం బ్రహ్మ ఏతద్ధ్యేవాక్షరం పరమ్ । ఏతద్ధ్యేవాక్షరం జ్ఞాత్వా యో యదిచ్ఛతి తస్య తత్

ఈ అక్షరం బ్రహ్మం, ఇదే పరమార్థం. ఈ అక్షరాన్ని తెలుసుకున్నవాడు ఏది కోరినా అది అతనికి లభిస్తుంది.

ఏతదాలమ్బనఁ శ్రేష్ఠమేతదాలమ్బనం పరమ్ । ఏతదాలమ్బనం జ్ఞాత్వా బ్రహ్మలోకే మహీయతే

ఇది ఉత్తమమైన ఆధారం, ఇది పరమమైన ఆధారం. ఈ ఆధారాన్ని తెలుసుకున్నవాడు బ్రహ్మలోకంలో మహిమను పొందుతాడు.

న జాయతే మ్రియతే వా విపశ్చిన్ నాయం కుతశ్చిన్న బభూవ కశ్చిత్ । అజో నిత్యః శాశ్వతోఽయం పురాణో న హన్యతే హన్యమానే శరీరే

జ్ఞాని neither పుట్టడు, చావడు. ఇతడు ఎక్కడినుండి రాలేదు, ఇతడినుండి ఎవ్వరూ రాలేదు. ఇతడు జన్మలేని వాడు, నిత్యుడు, శాశ్వతుడు, పురాతనుడు. శరీరం నశించినా ఇతడు నశించడు.

హన్తా చేన్మన్యతే హన్తుఁ హతశ్చేన్మన్యతే హతమ్ । ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయఁ హన్తి న హన్యతే

తానే హంత అని ఎవడు అనుకున్నా, తానే హతుడని మరొకరు అనుకున్నా, ఇద్దరికీ నిజమైన జ్ఞానం లేదు. అతడు హంత కాదు, హతుడూ కాదు.

అణోరణీయాన్మహతో మహీయా- నాత్మాఽస్య జన్తోర్నిహితో గుహాయామ్ । తమక్రతుః పశ్యతి వీతశోకో ధాతుప్రసాదాన్మహిమానమాత్మనః

అతి సూక్ష్మమైనదానికన్నా సూక్ష్మమైనది, అతి గొప్పదానికన్నా గొప్పది, ఆత్మ జీవిలోని గుహలో దాగి ఉంది. కోరికలు లేని వాడు, ఇంద్రియాల ప్రశాంతత ద్వారా ఆత్మ యొక్క మహిమను చూసి, దుఃఖాన్ని దాటి ఆనందిస్తాడు.

ఆసీనో దూరం వ్రజతి శయానో యాతి సర్వతః । కస్తం మదామదం దేవం మదన్యో జ్ఞాతుమర్హతి

కూర్చుని ఉన్నా దూరంగా ప్రయాణిస్తుంది, పడుకుని ఉన్నా అన్ని వైపులా పోతుంది. ఆనందమూ, అనందమూ కలిగిన ఆ దేవుడిని నన్ను తప్ప మరెవరు తెలుసుకోగలరు?

అశరీరఁ శరీరేష్వనవస్థేష్వవస్థితమ్ । మహాన్తం విభుమాత్మానం మత్వా ధీరో న శోచతి

శరీరాల మధ్య శరీరం లేనివాడు, స్థిరంగా లేనివారిలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు, ఆ మహత్తరమైన, అన్నింటినీ వ్యాపించిన ఆత్మను తెలుసుకున్న జ్ఞాని దుఃఖించడు.