కఠోపనిషద్

స త్వమగ్నిఁ స్వర్గ్యమధ్యేషి మృత్యో ప్రబ్రూహి త్వఁ శ్రద్దధానాయ మహ్యమ్ । స్వర్గలోకా అమృతత్వం భజన్త ఏతద్ ద్వితీయేన వృణే వరేణ

ఓ మృత్యువా! నన్ను నమ్మినవాడిని నేను, ఆ స్వర్గానికి తీసుకెళ్లే అగ్ని యజ్ఞాన్ని నాకుప్రబోధించు. స్వర్గంలో ఉన్నవారు అమృతత్వాన్ని పొందుతారు. ఇదే నేను కోరే రెండవ వరం.

ప్ర తే బ్రవీమి తదు మే నిబోధ స్వర్గ్యమగ్నిం నచికేతః ప్రజానన్ । అనన్తలోకాప్తిమథో ప్రతిష్ఠాం విద్ధి త్వమేతం నిహితం గుహాయామ్

నేను నీకు చెబుతాను, నువ్వు విను. నచికేతా! స్వర్గానికి దారి చూపే అగ్ని యజ్ఞాన్ని తెలుసుకో. అనంతమైన లోకాలను పొందడాన్ని, దాని స్థిరతను తెలుసుకో. ఇది అంతర్లీనంగా హృదయంలో దాగి ఉంది.

లోకాదిమగ్నిం తమువాచ తస్మై యా ఇష్టకా యావతీర్వా యథా వా । స చాపి తత్ప్రత్యవదద్యథోక్తం అథాస్య మృత్యుః పునరేవాహ తుష్టః

అతనికి లోకాల ఆది అయిన అగ్ని యజ్ఞాన్ని, ఎన్ని ఇటుకలు, ఎలా వేసుకోవాలో వివరంగా చెప్పారు. నచికేత కూడా చెప్పినట్టే అన్నీ చెప్పాడు. అప్పుడు మృత్యువు సంతోషంగా మళ్లీ అతనితో మాట్లాడాడు.

తమబ్రవీత్ ప్రీయమాణో మహాత్మా వరం తవేహాద్య దదామి భూయః । తవైవ నామ్నా భవితాఽయమగ్నిః సృఙ్కాం చేమామనేకరూపాం గృహాణ

ఆ మహాత్ముడు సంతోషంతో ఇలా అన్నాడు: 'ఇక్కడ నీకు ఇంకో వరం ఇస్తాను. ఈ అగ్ని యజ్ఞం నీ పేరుతో పిలవబడుతుంది. ఈ అనేక రూపాల కలిగిన గొలుసును తీసుకో.'

త్రిణాచికేతస్త్రిభిరేత్య సన్ధిం త్రికర్మకృత్తరతి జన్మమృత్యూ । బ్రహ్మజజ్ఞం దేవమీడ్యం విదిత్వా నిచాయ్యేమాఁ శాన్తిమత్యన్తమేతి

మూడు నచికేత అగ్నులు, మూడు విధాలుగా యజ్ఞాన్ని నిర్వహించినవాడు, జననం మరణాన్ని దాటి వెళ్తాడు. బ్రహ్మలో జన్మించిన దేవుడిని తెలుసుకుని, స్తుతించదగినవాడై, పరమశాంతిని పొందుతాడు.

త్రిణాచికేతస్త్రయమేతద్విదిత్వా య ఏవం విద్వాఁశ్చినుతే నాచికేతమ్ । స మృత్యుపాశాన్ పురతః ప్రణోద్య శోకాతిగో మోదతే స్వర్గలోకే

ఈ మూడు నచికేత అగ్నులను తెలుసుకుని, వాటిని స్థాపించినవాడు, మృత్యు బంధాలను ముందే తొలగించుకుని, దుఃఖం లేకుండా స్వర్గంలో ఆనందంగా ఉంటాడు.

ఏష తేఽగ్నిర్నచికేతః స్వర్గ్యో యమవృణీథా ద్వితీయేన వరేణ । ఏతమగ్నిం తవైవ ప్రవక్ష్యన్తి జనాసః తృతీయం వరం నచికేతో వృణీష్వ

ఇది నీ నచికేత అగ్ని యజ్ఞం, నీవు రెండవ వరంగా కోరుకున్నది. ప్రజలు దీన్ని నీ పేరుతో పిలుస్తారు. నచికేతా! ఇప్పుడు మూడవ వరాన్ని కోరుకో.

యేయం ప్రేతే విచికిత్సా మనుష్యే- ఽస్తీత్యేకే నాయమస్తీతి చైకే । ఏతద్విద్యామనుశిష్టస్త్వయాఽహం వరాణామేష వరస్తృతీయః

మనుష్యుల్లో మరణానంతరం జీవుడు ఉంటాడా లేదా అనేది సందేహంగా ఉంది. కొందరు ఉంటాడని, మరికొందరు ఉండరని అంటారు. ఈ విషయం మీద మీరు నాకు బోధించాలి. ఇదే నా మూడవ వరం.

దేవైరత్రాపి విచికిత్సితం పురా న హి సువిజ్ఞేయమణురేష ధర్మః । అన్యం వరం నచికేతో వృణీష్వ మా మోపరోత్సీరతి మా సృజైనమ్

ఈ విషయాన్ని దేవతలు కూడా గతంలో సందేహించారు. ఇది చాలా సూక్ష్మమైనది, సులభంగా అర్థం కాదు. నచ్చికేతా! ఇంకో వరాన్ని కోరుకో, ఈ విషయాన్ని నన్ను అడగవద్దు, దయచేసి వదిలేయి.

దేవైరత్రాపి విచికిత్సితం కిల త్వం చ మృత్యో యన్న సుజ్ఞేయమాత్థ । వక్తా చాస్య త్వాదృగన్యో న లభ్యో నాన్యో వరస్తుల్య ఏతస్య కశ్చిత్

దేవతలు కూడా ఇదే విషయాన్ని సందేహించారు. మరణమా! మీరు కూడా ఇది సులభంగా అర్థం కాదని చెప్పారు. మీలాంటి బోధకుడు మరెవరూ లేరు. దీనికి సమానమైన వరం మరొకటి లేదు.

శతాయుషః పుత్రపౌత్రాన్వృణీష్వా బహూన్పశూన్ హస్తిహిరణ్యమశ్వాన్ । భూమేర్మహదాయతనం వృణీష్వ స్వయం చ జీవ శరదో యావదిచ్ఛసి

నూరేళ్ళు జీవించే కుమారులు, మనవళ్లు, ఎన్నో పశువులు, ఏనుగులు, బంగారం, గుర్రాలు కోరుకో. భూమిపై పెద్ద రాజ్యం కోరుకో. నీవు కూడా ఎన్నాళ్ళైనా జీవించు.

ఏతత్తుల్యం యది మన్యసే వరం వృణీష్వ విత్తం చిరజీవికాం చ । మహాభూమౌ నచికేతస్త్వమేధి కామానాం త్వా కామభాజం కరోమి

ఇదికంటే సమానమైన వేరే వరం ఉందని నువ్వు అనుకుంటే, ధనం, దీర్ఘాయువు కోరుకో. నచ్చికేతా! పెద్ద భూమికి అధిపతివి కావచ్చు. అన్ని కోరికలను నీవే అనుభవించేవాడివిగా చేస్తాను.

యే యే కామా దుర్లభా మర్త్యలోకే సర్వాన్ కామాఁశ్ఛన్దతః ప్రార్థయస్వ । ఇమా రామాః సరథాః సతూర్యా న హీదృశా లమ్భనీయా మనుష్యైః । ఆభిర్మత్ప్రత్తాభిః పరిచారయస్వ నచికేతో మరణం మాఽనుప్రాక్షీః

ఈ మానవ లోకంలో దొరకని అన్ని కోరికలు కావాలంటే కోరుకో. ఇవిగో, రథాలతో, వాద్యాలతో ఉన్న అందమైన యువతులు. ఇవి మానవులకు లభించవు. ఇవన్నీ నేను నీకు ఇస్తున్నాను, వీటితో ఆనందించు. నచ్చికేతా! మరణం గురించి అడగవద్దు.

శ్వోభావా మర్త్యస్య యదన్తకైతత్ సర్వేంద్రియాణాం జరయంతి తేజః । అపి సర్వం జీవితమల్పమేవ తవైవ వాహాస్తవ నృత్యగీతే

మనుష్యుని జీవితంలో ఇవన్నీ రేపటికి ముగిసిపోతాయి. ఇవి అన్ని ఇంద్రియాల శక్తిని తగ్గిస్తాయి. ఎంత జీవితం ఉన్నా తక్కువే. నీకే రథాలు, నీకే నాట్యం, పాటలు.

న విత్తేన తర్పణీయో మనుష్యో లప్స్యామహే విత్తమద్రాక్ష్మ చేత్త్వా । జీవిష్యామో యావదీశిష్యసి త్వం వరస్తు మే వరణీయః స ఏవ

ధనంతో మనిషికి తృప్తి రావదు. మేము నిన్ను చూశామంటే ధనం దొరుకుతుంది. నువ్వు అనుమతించేవరకు మేము బ్రతకగలం. కానీ నాకు కావలసిన వరం అదే ఒక్కటే.

అజీర్యతామమృతానాముపేత్య జీర్యన్మర్త్యః క్వధఃస్థః ప్రజానన్ । అభిధ్యాయన్ వర్ణరతిప్రమోదాన్ అతిదీర్ఘే జీవితే కో రమేత

అజరామరులను చేరిన తర్వాత, మానవుడు మాత్రం పాడైపోతాడు. ఈ విషయాన్ని తెలిసినవాడు, రంగు, ఆనందం గురించి ఆలోచిస్తూ, ఎంతకాలమైనా బ్రతకడంలో ఎవరు ఆనందిస్తారు?

యస్మిన్నిదం విచికిత్సన్తి మృత్యో యత్సామ్పరాయే మహతి బ్రూహి నస్తత్ । యోఽయం వరో గూఢమనుప్రవిష్టో నాన్యం తస్మాన్నచికేతా వృణీతే

మరణమా! ఈ విషయంపై అందరికీ సందేహం ఉంది. పరలోకంలో ఏముంటుందో ఆ గొప్ప విషయాన్ని మాకు చెప్పు. ఈ లోతైన, రహస్యమైన వరాన్ని నచ్చికేతుడు కోరుతున్నాడు; ఇంకొకటి కాదు.

అన్యచ్ఛ్రేయోఽన్యదుతైవ ప్రేయ- స్తే ఉభే నానార్థే పురుషఁ సినీతః । తయోః శ్రేయ ఆదదానస్య సాధు భవతి హీయతేఽర్థాద్య ఉ ప్రేయో వృణీతే

ఒకటి శ్రేయస్సు, మరొకటి ప్రియమైనది. ఇవి రెండూ వేర్వేరు ఉద్దేశాలతో మనిషిని చేరుతాయి. వీటిలో శ్రేయస్సును ఎంచుకున్నవాడు మంచి స్థితిలో ఉంటాడు; ప్రియమైనదాన్ని ఎంచుకున్నవాడు లక్ష్యాన్ని కోల్పోతాడు.

శ్రేయశ్చ ప్రేయశ్చ మనుష్యమేతః తౌ సమ్పరీత్య వివినక్తి ధీరః । శ్రేయో హి ధీరోఽభి ప్రేయసో వృణీతే ప్రేయో మన్దో యోగక్షేమాద్వృణీతే

శ్రేయస్సు, ప్రేయస్సు రెండూ మనిషిని చేరుతాయి. తెలివైనవాడు వాటిని పరిశీలించి వేరు చేస్తాడు. తెలివైనవాడు శ్రేయస్సును ఎంచుకుంటాడు; మూర్ఖుడు ప్రేయస్సును సంపాదన, భద్రత కోసం ఎంచుకుంటాడు.

స త్వం ప్రియాన్ప్రియరూపాంశ్చ కామాన్ అభిధ్యాయన్నచికేతోఽత్యస్రాక్షీః । నైతాం సృఙ్కాం విత్తమయీమవాప్తో యస్యాం మజ్జన్తి బహవో మనుష్యాః

నచ్చికేతా! నీవు ఆకర్షణీయమైన కోరికలను ఆలోచించి కూడా వాటిని వదిలివేశావు. ధనమనే గొలుసులో పడిపోలేదు, అందులో ఎన్నో మంది మునిగిపోతారు.

దూరమేతే విపరీతే విషూచీ అవిద్యా యా చ విద్యేతి జ్ఞాతా । విద్యాభీప్సినం నచికేతసం మన్యే న త్వా కామా బహవోఽలోలుపన్త

అజ్ఞానం, జ్ఞానం రెండూ పూర్తిగా భిన్నమైనవి, వ్యతిరేకమైనవి. నచ్చికేతా! నీవు జ్ఞానాన్ని కోరేవాడివని నేను భావిస్తున్నాను. ఎన్నో కోరికలు నిన్ను ఆకర్షించలేకపోయాయి.

అవిద్యాయామన్తరే వర్తమానాః స్వయం ధీరాః పణ్డితంమన్యమానాః । దన్ద్రమ్యమాణాః పరియన్తి మూఢా అన్ధేనైవ నీయమానా యథాన్ధాః

అజ్ఞానంలో ఉన్నవారు, తాము తెలివైనవారని, పండితులమని అనుకుంటారు. వారు మూర్ఖుల్లా తిరుగుతారు, అంధుడిని అంధుడు నడిపినట్టు.

న సామ్పరాయః ప్రతిభాతి బాలం ప్రమాద్యన్తం విత్తమోహేన మూఢమ్ । అయం లోకో నాస్తి పర ఇతి మానీ పునః పునర్వశమాపద్యతే మే

పరలోకం చిన్నపిల్లలకు, ధనమందు మాయలో ఉన్నవారికి కనపడదు. ఈ లోకమే ఉందని, ఇంకొకటి లేదని అనుకునేవారు, మళ్లీ మళ్లీ నా వశమవుతారు.

శ్రవణాయాపి బహుభిర్యో న లభ్యః శృణ్వన్తోఽపి బహవో యం న విద్యుః । ఆశ్చర్యో వక్తా కుశలోఽస్య లబ్ధా ఆశ్చర్యో జ్ఞాతా కుశలానుశిష్టః

అతడిని అనేక మంది వినడానికి కూడా దొరకడు. విన్నా చాలామందికి తెలియదు. చెప్పేవాడు అద్భుతుడు, గ్రహించేవాడు నిపుణుడు. బోధించినవాడి ద్వారా తెలుసుకునేవాడు అద్భుతుడు.

న నరేణావరేణ ప్రోక్త ఏష సువిజ్ఞేయో బహుధా చిన్త్యమానః । అనన్యప్రోక్తే గతిరత్ర నాస్తి అణీయాన్ హ్యతర్క్యమణుప్రమాణాత్

ఈ విషయం తక్కువ జ్ఞానం ఉన్నవాడు చెప్పినా సులభంగా అర్థం కాదు, ఎన్నో విధాల ఆలోచించినా. వేరొకరు బోధించినప్పుడే మార్గం ఉంటుంది. ఇది చాలా సూక్ష్మమైనది, తక్కువగా కనిపించేది, తర్కానికి అందదు.

నైషా తర్కేణ మతిరాపనేయా ప్రోక్తాన్యేనైవ సుజ్ఞానాయ ప్రేష్ఠ । యాం త్వమాపః సత్యధృతిర్బతాసి త్వాదృఙ్నో భూయాన్నచికేతః ప్రష్టా

ఈ జ్ఞానం తర్కంతో అందుబాటులోకి రాదు. ఇది మరొకరి ద్వారా, నిజమైన జ్ఞానానికి అర్హుడైనవారికి మాత్రమే బోధించబడుతుంది. నీవు ఈ జ్ఞానాన్ని పొందావు, నిజాయితీగా నిలబడి ఉన్నావు. నచికేత, నీవంటి ప్రశ్నించే వారు మాకు మరింత లభించాలి.

జానామ్యహం శేవధిరిత్యనిత్యం న హ్యధ్రువైః ప్రాప్యతే హి ధ్రువం తత్ । తతో మయా నాచికేతశ్చితోఽగ్నిః అనిత్యైర్ద్రవ్యైః ప్రాప్తవానస్మి నిత్యమ్

ఈ ధనం శాశ్వతమైనది కాదని నాకు తెలుసు. స్థిరమైనది, నశ్వరమైన వాటితో పొందలేం. అందుకే నచికేత, నీవు నశ్వరమైన వస్తువులతో స్థాపించిన అగ్ని నాకు శాశ్వతంగా దక్కింది.

కామస్యాప్తిం జగతః ప్రతిష్ఠాం క్రతోరానన్త్యమభయస్య పారమ్ । స్తోమమహదురుగాయం ప్రతిష్ఠాం దృష్ట్వా ధృత్యా ధీరో నచికేతోఽత్యస్రాక్షీః

కామపూర్తి, జగత్తు ఆధారం, యజ్ఞానికి అంతం లేనిది, భయరహితతకు అవతలదాటి, గొప్ప మహిమను, సంపదకు ఆధారాన్ని చూసి, నీవు ధైర్యంగా వాటన్నిటిని వదిలిపెట్టావు నచికేత.

తం దుర్దర్శం గూఢమనుప్రవిష్టం గుహాహితం గహ్వరేష్ఠం పురాణమ్ । అధ్యాత్మయోగాధిగమేన దేవం మత్వా ధీరో హర్షశోకౌ జహాతి

అతడు కనబడదగినవాడు కాదు, లోతైన గుహలో దాగి ఉన్నాడు, పురాతనుడు. అంతరాత్మ సాధన ద్వారా ఆ దేవుడిని తెలుసుకున్న జ్ఞాని ఆనందాన్ని, దుఃఖాన్ని వదిలిపెడతాడు.