కఠోపనిషద్

పీతోదకా జగ్ధతృణా దుగ్ధదోహా నిరిన్ద్రియాః । అనన్దా నామ తే లోకాస్తాన్ స గచ్ఛతి తా దదత్

నీరు లేని, గడ్డి తిన్న, పాలిచ్చిన, శక్తిలేని పశువులను ఇచ్చేవాడు, ఆనందం లేని లోకాలకు వెళ్తాడు.

స హోవాచ పితరం తత కస్మై మాం దాస్యసీతి । ద్వితీయం తృతీయం తఁ హోవాచ మృత్యవే త్వా దదామీతి

అతడు తన తండ్రిని అడిగాడు: 'నన్ను ఎవరికిచ్చేస్తారు?' రెండుసార్లు, మూడుసార్లు అడిగాడు. తండ్రి అన్నాడు: 'నిన్ను మృత్యువుకు ఇస్తాను.'

బహూనామేమి ప్రథమో బహూనామేమి మధ్యమః । కిఁ స్విద్యమస్య కర్తవ్యం యన్మయాఽద్య కరిష్యతి

చాలామందిలో నేను మొదటివాడిని, చాలామందిలో మధ్యస్థుడిని. నేడు నాతో తండ్రి ఏం చేయబోతున్నాడో ఏమో?

అనుపశ్య యథా పూర్వే ప్రతిపశ్య తథాఽపరే । సస్యమివ మర్త్యః పచ్యతే సస్యమివాజాయతే పునః

ముందున్నవారిని చూడు, తర్వాత వచ్చే వారిని కూడా గమనించు. మనుషులు పంటలవలె పెరిగి కోయబడతారు, మళ్లీ పంటలవలె పుడతారు.

వైశ్వానరః ప్రవిశత్యతిథిర్బ్రాహ్మణో గృహాన్ । తస్యైతాఁ శాన్తిం కుర్వన్తి హర వైవస్వతోదకమ్

వైశ్వానర అగ్ని అతిథిగా బ్రాహ్మణునిగా ఇళ్లలో ప్రవేశిస్తాడు. అతనికి శాంతి కలిగించాలి. వైవస్వతునికి నీరు తీసుకొమ్ము.

ఆశాప్రతీక్షే సంగతఁ సూనృతాం చేష్టాపూర్తే పుత్రపశూఁశ్చ సర్వాన్ । ఏతద్వృఙ్క్తే పురుషస్యాల్పమేధసో యస్యానశ్నన్వసతి బ్రాహ్మణో గృహే

ఆశ, ఆశాభావం, స్నేహం, మధురమైన మాటలు, మంచి పనులు, పూజలు, పిల్లలు, పశువులు—ఇవి అన్నీ, తక్కువ జ్ఞానం ఉన్నవాడి ఇంట్లో, అతిథిగా వచ్చిన బ్రాహ్మణుడు అన్నం తినకుండా ఉంటే, అతని దగ్గర నుండి పోతాయి.

తిస్రో రాత్రీర్యదవాత్సీర్గృహే మే- ఽనశ్నన్ బ్రహ్మన్నతిథిర్నమస్యః । నమస్తేఽస్తు బ్రహ్మన్ స్వస్తి మేఽస్తు తస్మాత్ప్రతి త్రీన్వరాన్వృణీష్వ

మూడు రాత్రులు నువ్వు నా ఇంట్లో అన్నం తినకుండా, పూజ్య అతిథిగా ఉన్నావు బ్రాహ్మణా. నీకు నమస్కారం. నాకు శుభం కలగాలి. అందుకే, నువ్వు మూడు వరాలు కోరుకో.

శాన్తసంకల్పః సుమనా యథా స్యాద్ వీతమన్యుర్గౌతమో మాఽభి మృత్యో । త్వత్ప్రసృష్టమ్ మాఽభివదేత్ప్రతీత ఏతత్ త్రయాణాం ప్రథమం వరం వృణే

మహామృత్యువా! నా తండ్రి గౌతముడు మనసు ప్రశాంతంగా, సంతోషంగా, కోపం లేకుండా ఉండాలి. నువ్వు నన్ను విడిచిపెట్టినప్పుడు, ఆయన నన్ను గుర్తించి ఆనందంగా పలకరించాలి. ఇదే నేను కోరే మొదటి వరం.

యథా పురస్తాద్ భవితా ప్రతీత ఔద్దాలకిరారుణిర్మత్ప్రసృష్టః । సుఖఁ రాత్రీః శయితా వీతమన్యుః త్వాం దదృశివాన్మృత్యుముఖాత్ ప్రముక్తమ్

అంతకు ముందు ఎలా ఉన్నారో, అలాగే నా తండ్రి ఔద్దాలక అరుణి నన్ను మృత్యుముఖం నుంచి బయటపడినవాడిగా చూసి, కోపం లేకుండా, సుఖంగా రాత్రులు నిద్రపోతూ ఉండాలి.

స్వర్గే లోకే న భయం కించనాస్తి న తత్ర త్వం న జరయా బిభేతి । ఉభే తీర్త్వాఽశనాయాపిపాసే శోకాతిగో మోదతే స్వర్గలోకే

స్వర్గంలో ఎలాంటి భయం ఉండదు. అక్కడ నీవు ఉండవు, వృద్ధాప్యానికి భయపడాల్సిన అవసరం లేదు. ఆకలి, దాహం దాటి, దుఃఖం పోయి, అక్కడ సంతోషంగా జీవిస్తారు.

స త్వమగ్నిఁ స్వర్గ్యమధ్యేషి మృత్యో ప్రబ్రూహి త్వఁ శ్రద్దధానాయ మహ్యమ్ । స్వర్గలోకా అమృతత్వం భజన్త ఏతద్ ద్వితీయేన వృణే వరేణ

ఓ మృత్యువా! నన్ను నమ్మినవాడిని నేను, ఆ స్వర్గానికి తీసుకెళ్లే అగ్ని యజ్ఞాన్ని నాకుప్రబోధించు. స్వర్గంలో ఉన్నవారు అమృతత్వాన్ని పొందుతారు. ఇదే నేను కోరే రెండవ వరం.

ప్ర తే బ్రవీమి తదు మే నిబోధ స్వర్గ్యమగ్నిం నచికేతః ప్రజానన్ । అనన్తలోకాప్తిమథో ప్రతిష్ఠాం విద్ధి త్వమేతం నిహితం గుహాయామ్

నేను నీకు చెబుతాను, నువ్వు విను. నచికేతా! స్వర్గానికి దారి చూపే అగ్ని యజ్ఞాన్ని తెలుసుకో. అనంతమైన లోకాలను పొందడాన్ని, దాని స్థిరతను తెలుసుకో. ఇది అంతర్లీనంగా హృదయంలో దాగి ఉంది.

లోకాదిమగ్నిం తమువాచ తస్మై యా ఇష్టకా యావతీర్వా యథా వా । స చాపి తత్ప్రత్యవదద్యథోక్తం అథాస్య మృత్యుః పునరేవాహ తుష్టః

అతనికి లోకాల ఆది అయిన అగ్ని యజ్ఞాన్ని, ఎన్ని ఇటుకలు, ఎలా వేసుకోవాలో వివరంగా చెప్పారు. నచికేత కూడా చెప్పినట్టే అన్నీ చెప్పాడు. అప్పుడు మృత్యువు సంతోషంగా మళ్లీ అతనితో మాట్లాడాడు.

తమబ్రవీత్ ప్రీయమాణో మహాత్మా వరం తవేహాద్య దదామి భూయః । తవైవ నామ్నా భవితాఽయమగ్నిః సృఙ్కాం చేమామనేకరూపాం గృహాణ

ఆ మహాత్ముడు సంతోషంతో ఇలా అన్నాడు: 'ఇక్కడ నీకు ఇంకో వరం ఇస్తాను. ఈ అగ్ని యజ్ఞం నీ పేరుతో పిలవబడుతుంది. ఈ అనేక రూపాల కలిగిన గొలుసును తీసుకో.'

త్రిణాచికేతస్త్రిభిరేత్య సన్ధిం త్రికర్మకృత్తరతి జన్మమృత్యూ । బ్రహ్మజజ్ఞం దేవమీడ్యం విదిత్వా నిచాయ్యేమాఁ శాన్తిమత్యన్తమేతి

మూడు నచికేత అగ్నులు, మూడు విధాలుగా యజ్ఞాన్ని నిర్వహించినవాడు, జననం మరణాన్ని దాటి వెళ్తాడు. బ్రహ్మలో జన్మించిన దేవుడిని తెలుసుకుని, స్తుతించదగినవాడై, పరమశాంతిని పొందుతాడు.

త్రిణాచికేతస్త్రయమేతద్విదిత్వా య ఏవం విద్వాఁశ్చినుతే నాచికేతమ్ । స మృత్యుపాశాన్ పురతః ప్రణోద్య శోకాతిగో మోదతే స్వర్గలోకే

ఈ మూడు నచికేత అగ్నులను తెలుసుకుని, వాటిని స్థాపించినవాడు, మృత్యు బంధాలను ముందే తొలగించుకుని, దుఃఖం లేకుండా స్వర్గంలో ఆనందంగా ఉంటాడు.

ఏష తేఽగ్నిర్నచికేతః స్వర్గ్యో యమవృణీథా ద్వితీయేన వరేణ । ఏతమగ్నిం తవైవ ప్రవక్ష్యన్తి జనాసః తృతీయం వరం నచికేతో వృణీష్వ

ఇది నీ నచికేత అగ్ని యజ్ఞం, నీవు రెండవ వరంగా కోరుకున్నది. ప్రజలు దీన్ని నీ పేరుతో పిలుస్తారు. నచికేతా! ఇప్పుడు మూడవ వరాన్ని కోరుకో.

యేయం ప్రేతే విచికిత్సా మనుష్యే- ఽస్తీత్యేకే నాయమస్తీతి చైకే । ఏతద్విద్యామనుశిష్టస్త్వయాఽహం వరాణామేష వరస్తృతీయః

మనుష్యుల్లో మరణానంతరం జీవుడు ఉంటాడా లేదా అనేది సందేహంగా ఉంది. కొందరు ఉంటాడని, మరికొందరు ఉండరని అంటారు. ఈ విషయం మీద మీరు నాకు బోధించాలి. ఇదే నా మూడవ వరం.

దేవైరత్రాపి విచికిత్సితం పురా న హి సువిజ్ఞేయమణురేష ధర్మః । అన్యం వరం నచికేతో వృణీష్వ మా మోపరోత్సీరతి మా సృజైనమ్

ఈ విషయాన్ని దేవతలు కూడా గతంలో సందేహించారు. ఇది చాలా సూక్ష్మమైనది, సులభంగా అర్థం కాదు. నచ్చికేతా! ఇంకో వరాన్ని కోరుకో, ఈ విషయాన్ని నన్ను అడగవద్దు, దయచేసి వదిలేయి.

దేవైరత్రాపి విచికిత్సితం కిల త్వం చ మృత్యో యన్న సుజ్ఞేయమాత్థ । వక్తా చాస్య త్వాదృగన్యో న లభ్యో నాన్యో వరస్తుల్య ఏతస్య కశ్చిత్

దేవతలు కూడా ఇదే విషయాన్ని సందేహించారు. మరణమా! మీరు కూడా ఇది సులభంగా అర్థం కాదని చెప్పారు. మీలాంటి బోధకుడు మరెవరూ లేరు. దీనికి సమానమైన వరం మరొకటి లేదు.

శతాయుషః పుత్రపౌత్రాన్వృణీష్వా బహూన్పశూన్ హస్తిహిరణ్యమశ్వాన్ । భూమేర్మహదాయతనం వృణీష్వ స్వయం చ జీవ శరదో యావదిచ్ఛసి

నూరేళ్ళు జీవించే కుమారులు, మనవళ్లు, ఎన్నో పశువులు, ఏనుగులు, బంగారం, గుర్రాలు కోరుకో. భూమిపై పెద్ద రాజ్యం కోరుకో. నీవు కూడా ఎన్నాళ్ళైనా జీవించు.

ఏతత్తుల్యం యది మన్యసే వరం వృణీష్వ విత్తం చిరజీవికాం చ । మహాభూమౌ నచికేతస్త్వమేధి కామానాం త్వా కామభాజం కరోమి

ఇదికంటే సమానమైన వేరే వరం ఉందని నువ్వు అనుకుంటే, ధనం, దీర్ఘాయువు కోరుకో. నచ్చికేతా! పెద్ద భూమికి అధిపతివి కావచ్చు. అన్ని కోరికలను నీవే అనుభవించేవాడివిగా చేస్తాను.

యే యే కామా దుర్లభా మర్త్యలోకే సర్వాన్ కామాఁశ్ఛన్దతః ప్రార్థయస్వ । ఇమా రామాః సరథాః సతూర్యా న హీదృశా లమ్భనీయా మనుష్యైః । ఆభిర్మత్ప్రత్తాభిః పరిచారయస్వ నచికేతో మరణం మాఽనుప్రాక్షీః

ఈ మానవ లోకంలో దొరకని అన్ని కోరికలు కావాలంటే కోరుకో. ఇవిగో, రథాలతో, వాద్యాలతో ఉన్న అందమైన యువతులు. ఇవి మానవులకు లభించవు. ఇవన్నీ నేను నీకు ఇస్తున్నాను, వీటితో ఆనందించు. నచ్చికేతా! మరణం గురించి అడగవద్దు.

శ్వోభావా మర్త్యస్య యదన్తకైతత్ సర్వేంద్రియాణాం జరయంతి తేజః । అపి సర్వం జీవితమల్పమేవ తవైవ వాహాస్తవ నృత్యగీతే

మనుష్యుని జీవితంలో ఇవన్నీ రేపటికి ముగిసిపోతాయి. ఇవి అన్ని ఇంద్రియాల శక్తిని తగ్గిస్తాయి. ఎంత జీవితం ఉన్నా తక్కువే. నీకే రథాలు, నీకే నాట్యం, పాటలు.

న విత్తేన తర్పణీయో మనుష్యో లప్స్యామహే విత్తమద్రాక్ష్మ చేత్త్వా । జీవిష్యామో యావదీశిష్యసి త్వం వరస్తు మే వరణీయః స ఏవ

ధనంతో మనిషికి తృప్తి రావదు. మేము నిన్ను చూశామంటే ధనం దొరుకుతుంది. నువ్వు అనుమతించేవరకు మేము బ్రతకగలం. కానీ నాకు కావలసిన వరం అదే ఒక్కటే.

అజీర్యతామమృతానాముపేత్య జీర్యన్మర్త్యః క్వధఃస్థః ప్రజానన్ । అభిధ్యాయన్ వర్ణరతిప్రమోదాన్ అతిదీర్ఘే జీవితే కో రమేత

అజరామరులను చేరిన తర్వాత, మానవుడు మాత్రం పాడైపోతాడు. ఈ విషయాన్ని తెలిసినవాడు, రంగు, ఆనందం గురించి ఆలోచిస్తూ, ఎంతకాలమైనా బ్రతకడంలో ఎవరు ఆనందిస్తారు?

యస్మిన్నిదం విచికిత్సన్తి మృత్యో యత్సామ్పరాయే మహతి బ్రూహి నస్తత్ । యోఽయం వరో గూఢమనుప్రవిష్టో నాన్యం తస్మాన్నచికేతా వృణీతే

మరణమా! ఈ విషయంపై అందరికీ సందేహం ఉంది. పరలోకంలో ఏముంటుందో ఆ గొప్ప విషయాన్ని మాకు చెప్పు. ఈ లోతైన, రహస్యమైన వరాన్ని నచ్చికేతుడు కోరుతున్నాడు; ఇంకొకటి కాదు.

అన్యచ్ఛ్రేయోఽన్యదుతైవ ప్రేయ- స్తే ఉభే నానార్థే పురుషఁ సినీతః । తయోః శ్రేయ ఆదదానస్య సాధు భవతి హీయతేఽర్థాద్య ఉ ప్రేయో వృణీతే

ఒకటి శ్రేయస్సు, మరొకటి ప్రియమైనది. ఇవి రెండూ వేర్వేరు ఉద్దేశాలతో మనిషిని చేరుతాయి. వీటిలో శ్రేయస్సును ఎంచుకున్నవాడు మంచి స్థితిలో ఉంటాడు; ప్రియమైనదాన్ని ఎంచుకున్నవాడు లక్ష్యాన్ని కోల్పోతాడు.

శ్రేయశ్చ ప్రేయశ్చ మనుష్యమేతః తౌ సమ్పరీత్య వివినక్తి ధీరః । శ్రేయో హి ధీరోఽభి ప్రేయసో వృణీతే ప్రేయో మన్దో యోగక్షేమాద్వృణీతే

శ్రేయస్సు, ప్రేయస్సు రెండూ మనిషిని చేరుతాయి. తెలివైనవాడు వాటిని పరిశీలించి వేరు చేస్తాడు. తెలివైనవాడు శ్రేయస్సును ఎంచుకుంటాడు; మూర్ఖుడు ప్రేయస్సును సంపాదన, భద్రత కోసం ఎంచుకుంటాడు.