కఠోపనిషద్

पीतोदका जग्धतृणा दुग्धदोहा निरिन्द्रियाः । अनन्दा नाम ते लोकास्तान् स गच्छति ता ददत्

నీరు లేని, గడ్డి తిన్న, పాలిచ్చిన, శక్తిలేని పశువులను ఇచ్చేవాడు, ఆనందం లేని లోకాలకు వెళ్తాడు.

स होवाच पितरं तत कस्मै मां दास्यसीति । द्वितीयं तृतीयं तँ होवाच मृत्यवे त्वा ददामीति

అతడు తన తండ్రిని అడిగాడు: 'నన్ను ఎవరికిచ్చేస్తారు?' రెండుసార్లు, మూడుసార్లు అడిగాడు. తండ్రి అన్నాడు: 'నిన్ను మృత్యువుకు ఇస్తాను.'

बहूनामेमि प्रथमो बहूनामेमि मध्यमः । किँ स्विद्यमस्य कर्तव्यं यन्मयाऽद्य करिष्यति

చాలామందిలో నేను మొదటివాడిని, చాలామందిలో మధ్యస్థుడిని. నేడు నాతో తండ్రి ఏం చేయబోతున్నాడో ఏమో?

अनुपश्य यथा पूर्वे प्रतिपश्य तथाऽपरे । सस्यमिव मर्त्यः पच्यते सस्यमिवाजायते पुनः

ముందున్నవారిని చూడు, తర్వాత వచ్చే వారిని కూడా గమనించు. మనుషులు పంటలవలె పెరిగి కోయబడతారు, మళ్లీ పంటలవలె పుడతారు.

वैश्वानरः प्रविशत्यतिथिर्ब्राह्मणो गृहान् । तस्यैताँ शान्तिं कुर्वन्ति हर वैवस्वतोदकम्

వైశ్వానర అగ్ని అతిథిగా బ్రాహ్మణునిగా ఇళ్లలో ప్రవేశిస్తాడు. అతనికి శాంతి కలిగించాలి. వైవస్వతునికి నీరు తీసుకొమ్ము.

आशाप्रतीक्षे संगतँ सूनृतां चेष्टापूर्ते पुत्रपशूँश्च सर्वान् । एतद्वृङ्क्ते पुरुषस्याल्पमेधसो यस्यानश्नन्वसति ब्राह्मणो गृहे

ఆశ, ఆశాభావం, స్నేహం, మధురమైన మాటలు, మంచి పనులు, పూజలు, పిల్లలు, పశువులు—ఇవి అన్నీ, తక్కువ జ్ఞానం ఉన్నవాడి ఇంట్లో, అతిథిగా వచ్చిన బ్రాహ్మణుడు అన్నం తినకుండా ఉంటే, అతని దగ్గర నుండి పోతాయి.

तिस्रो रात्रीर्यदवात्सीर्गृहे मे- ऽनश्नन् ब्रह्मन्नतिथिर्नमस्यः । नमस्तेऽस्तु ब्रह्मन् स्वस्ति मेऽस्तु तस्मात्प्रति त्रीन्वरान्वृणीष्व

మూడు రాత్రులు నువ్వు నా ఇంట్లో అన్నం తినకుండా, పూజ్య అతిథిగా ఉన్నావు బ్రాహ్మణా. నీకు నమస్కారం. నాకు శుభం కలగాలి. అందుకే, నువ్వు మూడు వరాలు కోరుకో.

शान्तसंकल्पः सुमना यथा स्याद् वीतमन्युर्गौतमो माऽभि मृत्यो । त्वत्प्रसृष्टम् माऽभिवदेत्प्रतीत एतत् त्रयाणां प्रथमं वरं वृणे

మహామృత్యువా! నా తండ్రి గౌతముడు మనసు ప్రశాంతంగా, సంతోషంగా, కోపం లేకుండా ఉండాలి. నువ్వు నన్ను విడిచిపెట్టినప్పుడు, ఆయన నన్ను గుర్తించి ఆనందంగా పలకరించాలి. ఇదే నేను కోరే మొదటి వరం.

यथा पुरस्ताद् भविता प्रतीत औद्दालकिरारुणिर्मत्प्रसृष्टः । सुखँ रात्रीः शयिता वीतमन्युः त्वां ददृशिवान्मृत्युमुखात् प्रमुक्तम्

అంతకు ముందు ఎలా ఉన్నారో, అలాగే నా తండ్రి ఔద్దాలక అరుణి నన్ను మృత్యుముఖం నుంచి బయటపడినవాడిగా చూసి, కోపం లేకుండా, సుఖంగా రాత్రులు నిద్రపోతూ ఉండాలి.

स्वर्गे लोके न भयं किंचनास्ति न तत्र त्वं न जरया बिभेति । उभे तीर्त्वाऽशनायापिपासे शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके

స్వర్గంలో ఎలాంటి భయం ఉండదు. అక్కడ నీవు ఉండవు, వృద్ధాప్యానికి భయపడాల్సిన అవసరం లేదు. ఆకలి, దాహం దాటి, దుఃఖం పోయి, అక్కడ సంతోషంగా జీవిస్తారు.

स त्वमग्निँ स्वर्ग्यमध्येषि मृत्यो प्रब्रूहि त्वँ श्रद्दधानाय मह्यम् । स्वर्गलोका अमृतत्वं भजन्त एतद् द्वितीयेन वृणे वरेण

ఓ మృత్యువా! నన్ను నమ్మినవాడిని నేను, ఆ స్వర్గానికి తీసుకెళ్లే అగ్ని యజ్ఞాన్ని నాకుప్రబోధించు. స్వర్గంలో ఉన్నవారు అమృతత్వాన్ని పొందుతారు. ఇదే నేను కోరే రెండవ వరం.

प्र ते ब्रवीमि तदु मे निबोध स्वर्ग्यमग्निं नचिकेतः प्रजानन् । अनन्तलोकाप्तिमथो प्रतिष्ठां विद्धि त्वमेतं निहितं गुहायाम्

నేను నీకు చెబుతాను, నువ్వు విను. నచికేతా! స్వర్గానికి దారి చూపే అగ్ని యజ్ఞాన్ని తెలుసుకో. అనంతమైన లోకాలను పొందడాన్ని, దాని స్థిరతను తెలుసుకో. ఇది అంతర్లీనంగా హృదయంలో దాగి ఉంది.

लोकादिमग्निं तमुवाच तस्मै या इष्टका यावतीर्वा यथा वा । स चापि तत्प्रत्यवदद्यथोक्तं अथास्य मृत्युः पुनरेवाह तुष्टः

అతనికి లోకాల ఆది అయిన అగ్ని యజ్ఞాన్ని, ఎన్ని ఇటుకలు, ఎలా వేసుకోవాలో వివరంగా చెప్పారు. నచికేత కూడా చెప్పినట్టే అన్నీ చెప్పాడు. అప్పుడు మృత్యువు సంతోషంగా మళ్లీ అతనితో మాట్లాడాడు.

तमब्रवीत् प्रीयमाणो महात्मा वरं तवेहाद्य ददामि भूयः । तवैव नाम्ना भविताऽयमग्निः सृङ्कां चेमामनेकरूपां गृहाण

ఆ మహాత్ముడు సంతోషంతో ఇలా అన్నాడు: 'ఇక్కడ నీకు ఇంకో వరం ఇస్తాను. ఈ అగ్ని యజ్ఞం నీ పేరుతో పిలవబడుతుంది. ఈ అనేక రూపాల కలిగిన గొలుసును తీసుకో.'

त्रिणाचिकेतस्त्रिभिरेत्य सन्धिं त्रिकर्मकृत्तरति जन्ममृत्यू । ब्रह्मजज्ञं देवमीड्यं विदित्वा निचाय्येमाँ शान्तिमत्यन्तमेति

మూడు నచికేత అగ్నులు, మూడు విధాలుగా యజ్ఞాన్ని నిర్వహించినవాడు, జననం మరణాన్ని దాటి వెళ్తాడు. బ్రహ్మలో జన్మించిన దేవుడిని తెలుసుకుని, స్తుతించదగినవాడై, పరమశాంతిని పొందుతాడు.

त्रिणाचिकेतस्त्रयमेतद्विदित्वा य एवं विद्वाँश्चिनुते नाचिकेतम् । स मृत्युपाशान् पुरतः प्रणोद्य शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके

ఈ మూడు నచికేత అగ్నులను తెలుసుకుని, వాటిని స్థాపించినవాడు, మృత్యు బంధాలను ముందే తొలగించుకుని, దుఃఖం లేకుండా స్వర్గంలో ఆనందంగా ఉంటాడు.

एष तेऽग्निर्नचिकेतः स्वर्ग्यो यमवृणीथा द्वितीयेन वरेण । एतमग्निं तवैव प्रवक्ष्यन्ति जनासः तृतीयं वरं नचिकेतो वृणीष्व

ఇది నీ నచికేత అగ్ని యజ్ఞం, నీవు రెండవ వరంగా కోరుకున్నది. ప్రజలు దీన్ని నీ పేరుతో పిలుస్తారు. నచికేతా! ఇప్పుడు మూడవ వరాన్ని కోరుకో.

येयं प्रेते विचिकित्सा मनुष्ये- ऽस्तीत्येके नायमस्तीति चैके । एतद्विद्यामनुशिष्टस्त्वयाऽहं वराणामेष वरस्तृतीयः

మనుష్యుల్లో మరణానంతరం జీవుడు ఉంటాడా లేదా అనేది సందేహంగా ఉంది. కొందరు ఉంటాడని, మరికొందరు ఉండరని అంటారు. ఈ విషయం మీద మీరు నాకు బోధించాలి. ఇదే నా మూడవ వరం.

देवैरत्रापि विचिकित्सितं पुरा न हि सुविज्ञेयमणुरेष धर्मः । अन्यं वरं नचिकेतो वृणीष्व मा मोपरोत्सीरति मा सृजैनम्

ఈ విషయాన్ని దేవతలు కూడా గతంలో సందేహించారు. ఇది చాలా సూక్ష్మమైనది, సులభంగా అర్థం కాదు. నచ్చికేతా! ఇంకో వరాన్ని కోరుకో, ఈ విషయాన్ని నన్ను అడగవద్దు, దయచేసి వదిలేయి.

देवैरत्रापि विचिकित्सितं किल त्वं च मृत्यो यन्न सुज्ञेयमात्थ । वक्ता चास्य त्वादृगन्यो न लभ्यो नान्यो वरस्तुल्य एतस्य कश्चित्

దేవతలు కూడా ఇదే విషయాన్ని సందేహించారు. మరణమా! మీరు కూడా ఇది సులభంగా అర్థం కాదని చెప్పారు. మీలాంటి బోధకుడు మరెవరూ లేరు. దీనికి సమానమైన వరం మరొకటి లేదు.

शतायुषः पुत्रपौत्रान्वृणीष्वा बहून्पशून् हस्तिहिरण्यमश्वान् । भूमेर्महदायतनं वृणीष्व स्वयं च जीव शरदो यावदिच्छसि

నూరేళ్ళు జీవించే కుమారులు, మనవళ్లు, ఎన్నో పశువులు, ఏనుగులు, బంగారం, గుర్రాలు కోరుకో. భూమిపై పెద్ద రాజ్యం కోరుకో. నీవు కూడా ఎన్నాళ్ళైనా జీవించు.

एतत्तुल्यं यदि मन्यसे वरं वृणीष्व वित्तं चिरजीविकां च । महाभूमौ नचिकेतस्त्वमेधि कामानां त्वा कामभाजं करोमि

ఇదికంటే సమానమైన వేరే వరం ఉందని నువ్వు అనుకుంటే, ధనం, దీర్ఘాయువు కోరుకో. నచ్చికేతా! పెద్ద భూమికి అధిపతివి కావచ్చు. అన్ని కోరికలను నీవే అనుభవించేవాడివిగా చేస్తాను.

ये ये कामा दुर्लभा मर्त्यलोके सर्वान् कामाँश्छन्दतः प्रार्थयस्व । इमा रामाः सरथाः सतूर्या न हीदृशा लम्भनीया मनुष्यैः । आभिर्मत्प्रत्ताभिः परिचारयस्व नचिकेतो मरणं माऽनुप्राक्षीः

ఈ మానవ లోకంలో దొరకని అన్ని కోరికలు కావాలంటే కోరుకో. ఇవిగో, రథాలతో, వాద్యాలతో ఉన్న అందమైన యువతులు. ఇవి మానవులకు లభించవు. ఇవన్నీ నేను నీకు ఇస్తున్నాను, వీటితో ఆనందించు. నచ్చికేతా! మరణం గురించి అడగవద్దు.

श्वोभावा मर्त्यस्य यदन्तकैतत् सर्वेंद्रियाणां जरयंति तेजः । अपि सर्वं जीवितमल्पमेव तवैव वाहास्तव नृत्यगीते

మనుష్యుని జీవితంలో ఇవన్నీ రేపటికి ముగిసిపోతాయి. ఇవి అన్ని ఇంద్రియాల శక్తిని తగ్గిస్తాయి. ఎంత జీవితం ఉన్నా తక్కువే. నీకే రథాలు, నీకే నాట్యం, పాటలు.

न वित्तेन तर्पणीयो मनुष्यो लप्स्यामहे वित्तमद्राक्ष्म चेत्त्वा । जीविष्यामो यावदीशिष्यसि त्वं वरस्तु मे वरणीयः स एव

ధనంతో మనిషికి తృప్తి రావదు. మేము నిన్ను చూశామంటే ధనం దొరుకుతుంది. నువ్వు అనుమతించేవరకు మేము బ్రతకగలం. కానీ నాకు కావలసిన వరం అదే ఒక్కటే.

अजीर्यताममृतानामुपेत्य जीर्यन्मर्त्यः क्वधःस्थः प्रजानन् । अभिध्यायन् वर्णरतिप्रमोदान् अतिदीर्घे जीविते को रमेत

అజరామరులను చేరిన తర్వాత, మానవుడు మాత్రం పాడైపోతాడు. ఈ విషయాన్ని తెలిసినవాడు, రంగు, ఆనందం గురించి ఆలోచిస్తూ, ఎంతకాలమైనా బ్రతకడంలో ఎవరు ఆనందిస్తారు?

यस्मिन्निदं विचिकित्सन्ति मृत्यो यत्साम्पराये महति ब्रूहि नस्तत् । योऽयं वरो गूढमनुप्रविष्टो नान्यं तस्मान्नचिकेता वृणीते

మరణమా! ఈ విషయంపై అందరికీ సందేహం ఉంది. పరలోకంలో ఏముంటుందో ఆ గొప్ప విషయాన్ని మాకు చెప్పు. ఈ లోతైన, రహస్యమైన వరాన్ని నచ్చికేతుడు కోరుతున్నాడు; ఇంకొకటి కాదు.

अन्यच्छ्रेयोऽन्यदुतैव प्रेय- स्ते उभे नानार्थे पुरुषँ सिनीतः । तयोः श्रेय आददानस्य साधु भवति हीयतेऽर्थाद्य उ प्रेयो वृणीते

ఒకటి శ్రేయస్సు, మరొకటి ప్రియమైనది. ఇవి రెండూ వేర్వేరు ఉద్దేశాలతో మనిషిని చేరుతాయి. వీటిలో శ్రేయస్సును ఎంచుకున్నవాడు మంచి స్థితిలో ఉంటాడు; ప్రియమైనదాన్ని ఎంచుకున్నవాడు లక్ష్యాన్ని కోల్పోతాడు.

श्रेयश्च प्रेयश्च मनुष्यमेतः तौ सम्परीत्य विविनक्ति धीरः । श्रेयो हि धीरोऽभि प्रेयसो वृणीते प्रेयो मन्दो योगक्षेमाद्वृणीते

శ్రేయస్సు, ప్రేయస్సు రెండూ మనిషిని చేరుతాయి. తెలివైనవాడు వాటిని పరిశీలించి వేరు చేస్తాడు. తెలివైనవాడు శ్రేయస్సును ఎంచుకుంటాడు; మూర్ఖుడు ప్రేయస్సును సంపాదన, భద్రత కోసం ఎంచుకుంటాడు.