యముడు నచికేతసునికి ఇలా చెప్పాడు: “గౌతమా, నేను నీకు ఈ పురాతనమైన, రహస్యమైన బ్రహ్మాన్ని వివరించబోతున్నాను. మరణానికి చేరిన తరువాత ఆత్మ ఎలా మారుతుందో కూడా చెప్పబోతున్నాను. కొన్ని జీవాత్మలు శరీరాన్ని పొందేందుకు గర్భంలో ప్రవేశిస్తాయి; మరికొన్ని జీవులు తమ కర్మలు మరియు జ్ఞానాన్ని అనుసరించి స్థిరమైన రూపాలలోకి వెళ్తాయి. desiresను సృష్టిస్తూ, ఒకరి తర్వాత ఒకటి, నిద్రలో ఉన్నవారిలో బహుళంగా ఉండే జీవి, అప్రమత్తంగా ఉండే ఆత్మ ఒక్కటే శుద్ధమైనది, అదే బ్రహ్మం, అదే అమరత్వానికి పునాది. అన్ని లోకాలు అతనిపై ఆధారపడి ఉంటాయి; అతనిని దాటి వెళ్లే వారు లేరు — ఇదే ఆ పరబ్రహ్మం. ఒకే అగ్ని, ప్రపంచంలో ప్రవేశించి ప్రతి రూపాన్ని అనుసరించి మారుతుంది. అలాగే, అన్ని జీవుల అంతరాత్మ, ఒకటే, ప్రతి రూపాన్ని లోపల మరియు బయట అనుసరించి మారుతుంది. అలాగే, ఒకే వాయువు, ప్రపంచంలో ప్రవేశించి అన్ని రూపాలను అనుసరించి మారుతుంది; అంతరాత్మ కూడా అలాగే, అన్ని జీవులలో, లోపల మరియు బయట, అన్ని రూపాలను అనుసరించి మారుతుంది. ప్రపంచానికి కన్నుగా ఉండే సూర్యుడు, బాహ్యమైన దోషాల వల్ల కలుషితమవడు. అలాగే, అన్ని జీవుల అంతరాత్మ, ఒక్కటే, ప్రపంచంలోని దుఃఖాలతో కలుషితమవడు; అతను వాటిని దాటి ఉన్నాడు. అన్ని జీవులలోని అంతరాత్మ, ఒక్కటే, అనేక రూపాలను కలిగిస్తాడు. అతన్ని తనలో స్థిరంగా దర్శించే జ్ఞానులు మాత్రమే శాశ్వత ఆనందాన్ని పొందుతారు; ఇతరులకు అది లేదు. అనిత్యాలలో నిత్యుడు, చైతన్యాలలో పరచైతన్యుడు, అనేకమందికి కోర్కెలను నెరవేర్చేవాడు — అతన్ని తనలో స్థిరంగా దర్శించే జ్ఞానులకు మాత్రమే శాశ్వత శాంతి లభిస్తుంది; ఇతరులకు కాదు. ఆ పరబ్రహ్మాన్ని వారు వర్ణించలేని, పరమానందంగా భావిస్తారు. అది ఎలా తెలుసుకోవాలి? అది ప్రకాశిస్తుందా లేదా? అక్కడ సూర్యుడు ప్రకాశించడు, చంద్రుడు, నక్షత్రాలు కూడా కాదు; మెరుపులు కూడా కాదు, అగ్ని ఎలా ప్రకాశిస్తుంది? అతని ప్రకాశంతోనే అన్నీ ప్రకాశిస్తాయి; అతని వెలుగుతోనే ఈ ప్రపంచం వెలుగుతుంది. ఆ శాశ్వత అశ్వత్థ వృక్షం, పైకి వేర్లు, క్రిందకు శాఖలు, అదే శుద్ధమైనది, అదే బ్రహ్మం, అదే అమరత్వానికి పునాది; అన్ని లోకాలు అతనిపై ఆధారపడి ఉంటాయి; అతనిని దాటి వెళ్లే వారు లేరు — ఇదే ఆ పరబ్రహ్మం. ఇక్కడ ఉన్నది, ఈ ప్రపంచమంతా ప్రాణం ద్వారా నడుస్తుంది; అది మహా భయంగా, ఎత్తుగా ఉన్న వజ్రంగా ఉంది. దీనిని తెలిసినవారు అమరత్వాన్ని పొందుతారు. అతని భయంతో అగ్ని కాలుతుంది; అతని భయంతో సూర్యుడు ప్రకాశిస్తుంది; అతని భయంతో ఇంద్రుడు, వాయువు, మరణుడు కూడా తమ విధిని నడిపిస్తారు. ఈ ప్రపంచంలో, శరీరం పడక ముందు, అతన్ని తెలుసుకోలేని వారు, సృష్టి లోకాల్లో తిరిగే అర్హతను పొందుతారు. అద్దంలో కనిపించునట్లు, ఆత్మలో కూడా కనిపిస్తుంది; కలలో ancestors లోకంలో, నీటిలో గంధర్వ లోకంలో, నీడలో బ్రహ్మ లోకంలో కనిపిస్తుంది. ఇంద్రియాల వేర్వేరు స్వరూపాన్ని, వాటి ఉత్పత్తిని, అవి ఎలా లేచి, ఎలా కూర్చున్నాయో తెలుసుకున్న జ్ఞాని దుఃఖించడు. ఇంద్రియాలకు మించి మనస్సు; మనస్సుకు మించి ఉన్నతమైన బుద్ధి; బుద్ధికి మించి మహాత్మ; మహాత్మకు మించి అవ్యక్తం. అవ్యక్తానికి మించి, అన్ని చోట్ల వ్యాపించి, లక్షణరహితమైన పురుషుడు ఉన్నాడు. అతన్ని తెలిసిన జీవి బంధనాల నుండి విముక్తి పొందుతుంది, అమరత్వాన్ని పొందుతుంది. అతని రూపాన్ని కళ్ళతో చూడలేరు; ఎవరూ చూడలేరు. హృదయంతో, ఆలోచనతో, మనస్సుతో మాత్రమే గ్రహించవచ్చు. దీనిని తెలిసినవారు అమరత్వాన్ని పొందుతారు. ఇంద్రియాలు, మనస్సుతో పాటు, విశ్రాంతి పొందినప్పుడు, బుద్ధి కదలకుండా ఉండినప్పుడు, దానిని పరమస్థితి అంటారు. ఇంద్రియాలను దృఢంగా నియంత్రించడం యోగమని వారు భావిస్తారు; ఆ సమయంలో జాగ్రత్తగా ఉండాలి, ఎందుకంటే యోగమే ఆది, యోగమే అంతం. అతని చేరుకోవడం మాటతో, మనస్సుతో, కళ్ళతో సాధ్యపడదు. ‘అతను ఉన్నాడు’ అని చెప్పేవాడు తప్ప మరొకరికి ఎలా సాధ్యమవుతుంది? అతను తన స్వరూపంలో, రెండు రూపాల్లో ఉన్నాడని తెలుసుకోవాలి. అతన్ని ఉన్నదిగా గ్రహించినవారికి అతని స్వరూపం స్పష్టమవుతుంది. హృదయంలో ఉన్న అన్ని కోర్కెలు తొలగినప్పుడు, మానవుడు అమరత్వాన్ని పొందుతాడు; ఇక్కడే బ్రహ్మాన్ని చేరుతాడు. హృదయంలోని అన్ని గ్రంధులు విప్పబడినప్పుడు, మానవుడు అమరత్వాన్ని పొందుతాడు — ఇదే ఉపదేశం. హృదయానికి నూరొకటి నాడులు ఉన్నాయి; వాటిలో ఒకటి శిరస్సుకు ఎత్తుగా వెళ్తుంది. దానిపై వెళ్తే అమరత్వాన్ని పొందుతారు; మిగిలినవి అన్ని దిశలకు వ్యాపించి, బయలుదేరే మార్గాలుగా మారతాయి. అంతరాత్మ, అంగుళ పరిమాణంలో, ప్రతి మనిషి హృదయంలో కూర్చుంది. దృఢంగా, తన శరీరం నుండి రీడును తీయడం లాగా, ఆత్మను బయటకు తీయాలి. అతన్ని శుద్ధుడిగా, అమరుడిగా తెలుసుకో — శుద్ధుడిగా, అమరుడిగా తెలుసుకో. ఈ జ్ఞానాన్ని, యోగ నియమాన్ని యముడు బోధించిన తరువాత, నచికేతుడు బ్రహ్మంతో ఏకత్వాన్ని పొందాడు; అతను కలుషరహితుడు, మరణరహితుడు అయ్యాడు. ఇదే విధంగా, ఆత్మను ఈ విధంగా తెలిసినవారు కూడా బ్రహ్మాన్ని చేరుతారు. “అతను మన ఇద్దరినీ కలిసి రక్షించాలి; మన ఇద్దరినీ పోషించాలి; మన ఇద్దరం కలిసి శక్తివంతంగా పనిచేయాలి; మన అధ్యయనం ఉత్సాహంగా, ప్రకాశంగా సాగాలి; మన మధ్య ద్వేషం కలగకూడదు.